RIS318742 Zorgen om toename discriminatie bijlage 1
Tekst van het document
meldingen over het lied Voorkomen is beter dan Chinezen, net zoals in het rapport Discriminatiecijfers in 2020 niet meegeteld. u 22 In deze figuur staan de vijf meest geregistreerde
discriminatiegronden (exclusief onbekend/overig) en
het lied Voorkomen is beter dan chinezen, net zoals in het rapport
de drie meest geregistreerde wijzen van discriminatie.
Discriminatiecijfers in 2020 niet meegeteld.
Een overzicht van alle door de politie geregistreerde
Onderzoek: Discriminatie bij woningverhuur 2023, Maastricht/
u 16 Per melding kunnen meerdere subcategorieën van de
Lelystad: ADV Limburg, Bureau Gelijke Behandeling Flevoland.
grond herkomst worden geregistreerd. Bij ongeveer 5%
u 7 Britt, A., Tierolf, B., Hoogenbosch, A., Verstappen, M., Dusault,
van de meldingen over herkomst in 2022 en ongeveer 3%
Y. & Yasinne, D. (2023), Monitor discriminatie bij woningverhuur
van de meldingen over herkomst in 2023 is geen subgrond
discriminatiegronden (exclusief overig/niet-
2023, Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.
geregistreerd.
wettelijk) en de vier meest geregistreerde wijzen
u 8 RADAR (2023). Belastingdienst discrimineerde
toeslagenouders. u 9 Autoriteit Persoonsgegevens (2020). Belastingdienst/
u 17 Behalve wanneer melder/aangever dit zelf als antisemitisme
heeft ervaren, zijn weggenomen/gestolen of vernielde Israëlische vlaggen – zonder dat er een uiting/uitlating,
gronden en wijzen van discriminatie is te vinden in tabel 5 in bijlage 3. u 23 In deze figuur staan de vijf meest geregistreerde
van discriminatie. Een uitgebreid overzicht van door de ADV’s geregistreerde gronden en wijzen van discriminatie is te vinden in tabel 6 in bijlage 3. u 24 Deze figuur is gebaseerd op informatie uit ADV-
Toeslagen, De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van
bedreiging, geweld, et cetera was – niet meegenomen in de
kinderopvangtoeslag.
tellingen. Een kleinere gemeente valt op met tussen de 20 en
net over 2023. ADV-net is het programma dat door
30 incidenten. Dit aantal lijkt niet representatief voor andere
vrijwel alle regionale ADV’s wordt gebruikt om hun
gemeenten.
meldingen te registreren. ADV’s die niet met ADV-net
u 10 In de figuren in dit rapport wordt bij het College het aantal
verzoeken om een oordeel weergegeven, niet het aantal meldingen. u 11 Het aantal meldingen bij ADV’s in 2020 is inclusief 4.098
meldingen over het liedje Voorkomen is beter dan chinezen dat op Radio 10 is uitgezonden. In de overige figuren in dit rapport zijn deze meldingen niet meegenomen.
u 18 Crenshaw, K. (1989) Demarginalizing the Intersection of Race
werken, gebruiken eigen registratieprogramma’s
and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine,
en hebben hun meldcijfers los aangeleverd. Die
Feminist Theory and Antiracist Politics, University of Chicago
informatie is echter beperkter en hierdoor kunnen
Legal Forum: Vol. 1989, Article 8.
we geen uitspraken doen over de verbanden tussen
u 19 In deze figuur staan de acht meest geregistreerde manieren
van discrimineren. Een overzicht van alle door de politie
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
discriminatiegronden, -terreinen en -wijzen. In 2023 is 92% van alle meldingen in ADV-net geregistreerd.
44
N O T EN | •
u 25 De percentages zijn berekend over het totaal aantal
meldingen. In deze figuur staan alleen de meest gemelde terreinen. In tabel 7 in bijlage 3 is de verdeling over alle maatschappelijke terreinen te vinden. u 26 Voor percentages over 2020 zijn de 4.098 meldingen over
het lied Voorkomen is beter dan Chinezen, net zoals in het rapport Discriminatiecijfers in 2020 niet meegeteld. u 27 In deze figuur staan de vijf meest geregistreerde
discriminatiegronden (exclusief overig/niet-wettelijk) en de zes meest geregistreerde terreinen van discriminatie. Een uitgebreid
u 32 Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme (2023),
Aard, omvang en oorzaken van discriminatie en racisme in Nederland: eerste inzichten en vervolg. u 33 Andriessen, I., Dijkhof, J. H., Van der Torre, A., & Putters, K.
(2020), Ervaren discriminatie in Nederland II, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
eigen registratieprogramma’s en hebben hun meldcijfers los aangeleverd. Die informatie is echter beperkter en hierdoor
vrouwen, Utrecht: Movisie. Does, S. (2022), ‘Een antidiscriminatievoorziening moet
gezamenlijke website of direct bij een ADV. u 35 Andriessen, I., Dijkhof, J. H., Van der Torre, A., & Putters, K.
Cultureel Planbureau.
te registreren. ADV’s die niet met ADV-net werken, gebruiken
is gevaarlijk: Onderzoek naar geweld tegen lesbische
Discriminatie.nl. Mensen kunnen nu een melding maken via de
(2020), Ervaren discriminatie in Nederland II, Den Haag: Sociaal en
vrijwel alle regionale ADV’s wordt gebruikt om hun meldingen
slagkracht hebben’, Utrecht: Movisie. u 44 Felten, H., Schuyf, J. & Van Hoof. J. (2012), Zoenen
u 45 Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R.,
terreinen van discriminatie is te vinden in tabel 10 in bijlage 3. en van Den Haag Meldt. ADV-net is het programma dat door
Does, S. (2022), ‘Een antidiscriminatievoorziening moet
u 34 Sinds januari 2024 werken alle ADV’s samen onder de naam
overzicht van door de ADV’s geregistreerde gronden en u 28 Deze figuur is gebaseerd op informatie uit ADV-net over 2022
u 43 Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R.,
u 36 Wolf, M., Sandford, N., & Van Loon, D. (2022), Resultaten van
de proeftuin moslimdiscriminatie melden, Amsterdam: Kennisland. u 37 Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S.
(2022), ‘Een antidiscriminatievoorziening moet slagkracht hebben’, Utrecht: Movisie. u 38 Kaiser, C. R., & Major, B. (2006), A social psychological
slagkracht hebben’, Utrecht: Movisie. u 46 Ens, A. (2016), Discriminatie melden bij de politie?
Een onderzoek naar de meldingsbereidheid van slachtoffers van moslimdiscriminatie, Nationale Politie. u 47 Vijlbrief. A., De Wit. N, & Fiere, B. (2021), Ervaren
discriminatie onder moslima’s op de Rotterdamse arbeidsmarkt, Rotterdam: IDEM Rotterdam. u 48 College voor de Rechten van de Mens (2023),
Monitor Discriminatiezaken 2023. u 49 Van Beijnhem, R., Drost, S., Van den Ende, E., Van
kunnen we geen uitspraken doen over de verbanden tussen
perspective on perceiving and reporting discrimination, Law &
de Hoef, J., Hylkema, D., Michelon, R., Morskate, O.,
discriminatiegronden, -terreinen en -wijzen. Den Haag Meldt
Social Inquiry, 31(4), 801-830.
Priem, L. (2023), Inrichting, takenpakket en financiering
heeft aanvullende informatie over hun meldcijfers gedeeld, die
u 39 Major, B., Quinton, W. J., & McCoy, S. K. (2002), Antecedents
bij de cijfers uit ADV-net zijn opgeteld. Daarmee is de informatie
and consequences of attributions to discrimination: Theoretical
u 50 Van Beijnhem, R., Drost, S., Van den Ende, E., Van
in deze figuur gebaseerd op 95% van alle meldingen.
and empirical advances, In Advances in experimental social
de Hoef, J., Hylkema, D., Michelon, R., Morskate, O.,
psychology, 34, 251- 330.
Priem, L. (2023), Inrichting, takenpakket en financiering
u 29 Van Bon, S., Fiere, B., & de Wit, N. (2021), Discriminatiecijfers in
2020, Rotterdam: Art.1. u 30 Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R., Does, S.
(2022), ‘Een antidiscriminatievoorziening moet slagkracht hebben’, Utrecht: Movisie. u 31 Andriessen, I., Dijkhof, J. H., Van der Torre, A., & Putters, K.
(2020), Ervaren discriminatie in Nederland II, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
u 40 Ens, A. (2016), Discriminatie melden bij de politie? Een
onderzoek naar de meldingsbereidheid van slachtoffers van moslimdiscriminatie, Nationale Politie. u 41 Kaiser, C. R., & Major, B. (2006), A social psychological
perspective on perceiving and reporting discrimination, Law & Social Inquiry, 31(4), 801-830. u 42 Ens, A. (2016), Discriminatie melden bij de politie? Een
onderzoek naar de meldingsbereidheid van slachtoffers van
ADV’s.
ADV’s. u 51 Kros, K., Harnacke, C., Felten, H., Broekroelofs, R.,
Does, S. (2022), ‘Een antidiscriminatievoorziening moet slagkracht hebben’, Utrecht: Movisie. u 52 Van Beijnhem, R., Drost, S., Van den Ende, E., Van
de Hoef, J., Hylkema, D., Michelon, R., Morskate, O., Priem, L. (2023), Inrichting, takenpakket en financiering ADV’s.
moslimdiscriminatie, Nationale Politie.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
45
R EG I O N A L E V E RS C H I L L E N E N O V E REENKOMS T EN | B IJL AGE 1
In de voorgaande hoofdstukken presenteerden we de discriminatiecijfers op landelijk niveau. In deze bijlage kijken we naar de verdeling van meldingen en incidenten
1
over de tien politie-eenheden. De politie verzamelt en analyseert de gegevens op het niveau van de politieeenheid. In de meeste politie-eenheden zijn meerdere ADV’s actief. De meldingen van deze ADV’s zijn per politieeenheid bij elkaar opgeteld. Cijfers van het College voor de
4
Rechten van de Mens, Meld.Online Discriminatie, Nationale ombudsman en Kinderombudsman zijn in dit rapport niet uitgesplitst naar de politie-eenheden.
5
De politie-eenheden verschillen in een aantal opzichten
2
van elkaar, bijvoorbeeld in bevolkingssamenstelling, omvang, infrastructuur (stedelijk of landelijk) en aanwezige
6
voorzieningen. Dat heeft vanzelfsprekend invloed op de
3
geregistreerde meldingen en incidenten. Het verklaart op zijn minst deels de verschillen die we zien in de cijfers per politie-eenheid. In deze bijlage vergelijken we het beeld in
7
de verschillende politie-eenheden slechts op het niveau
Figuur B1.1
van het totaal aan meldingen en registraties. De volledige
Politie-eenheden in Nederland
cijfers per politie-eenheid zijn te zien in bijlage 3. Voor de geïnteresseerde lezer die meer wil weten over meldingen en
8
9
registraties per politie-eenheid en gemeente, verwijzen we naar de Monitors Discriminatie die, tegelijk met dit rapport, over elk van de politie-eenheden verschijnen.1
10
1 Sinds 2013 wordt gewerkt aan uniforme regionale rapporten over 1 Op de website Discriminatie.nl zijn alle rapporten te vinden.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
discriminatiecijfers (project Regionale Rapportage Discriminatiegegevens).
u 1 Noord-Nederland u 2 Oost-Nederland u 3 Midden-Nederland u 4 Noord-Holland u 5 Amsterdam u 6 Den Haag u 7 Rotterdam u 8 Zeeland-West-Brabant u 9 Oost-Brabant u 10 Limburg
46
REGIONALE VERSCHI L L EN EN O V EREEN KO M S T EN | B I J L A G E 1
B1.1 Registraties en meldingen naar politie-eenheid
Amsterdam
In deze paragraaf bespreken we het aantal politieregistraties en ADV-meldingen per politie-eenheid. Omdat er grote
Den Haag
Limburg
Midden-Nederland
Noord-Holland
Noord-Nederland
Oost-Brabant
Oost-Nederland
0,36
0,42
0,41 0,26
Amsterdam heeft het hoogste aantal incidenten en meldingen Rotterdam
0,67 0,36
ADV-meldingen. Verder registreert de politie in de eenheden veel incidenten. De ADV’s ontvangen in de eenheden Midden-
0,42
0,27
naar 0.36 in 2023.
Rotterdam, Den Haag en Midden-Nederland bovengemiddeld
0,51
0,35
van het gemiddelde van 0.39 in 2022. Bij de ADV’s is er een
per 1.000 inwoners, dit geldt voor politieregistraties en
0,39
0,32
Het aantal politieregistraties van discriminatie in 2023 is 0.50
lichte stijging: van 0.30 meldingen per 1000 inwoners in 2022,
0,57
0,46
weergegeven.
per 1000 inwoners. Dit is een duidelijke stijging ten opzichte
ADV
0,40
registraties en meldingen per 1.000 inwoners berekend. In figuur B1.2 zijn deze cijfers (promillages) per eenheid
Politie
0,76
0,32
verschillen zijn tussen politie-eenheden als het gaat om grootte en inwoneraantal, hebben we de aantallen
1,03
Zeeland-West-Brabant
Landelijk gemiddelde Politie
0,43
Landelijk gemiddelde ADV
0,28 0,36
Nederland en Limburg bovengemiddeld veel meldingen.
0,50
Figuur B1.2 Discriminatie-incidenten gemeld bij politie en
De politie registreert in Noord-Nederland in verhouding de
iedere eenheid te zien. Iedere eenheid registreerde in 2023
ADV-meldingen per politie-eenheid ingedeeld op aantal
minste incidenten. ADV’s in Oost-Nederland, Oost-Brabant en
namelijk meer discriminatie-incidenten dan in 2022.
per 1.000 inwoners in 2023
Zeeland-West-Brabant ontvangen relatief weinig meldingen. Net als bij de politieregistraties het geval is, is ook het aantal B1.2 Veranderingen in de registraties en meldingen
ADV-meldingen in iedere politie-eenheid gestegen sinds 2022,
In figuur B1.3 en B1.4 staan de absolute aantallen registraties
zoals te zien in figuur B1.4.
en meldingen per politie-eenheid. Het absolute aantal meldingen per eenheid zegt niet veel, door de verschillen in omvang van de bevolking. De figuren laten wel de verschuivingen door de jaren heen zien. De sterke landelijke stijging in het aantal politie-registraties van discriminatie is in
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
47
REGIONALE VERSCHI L L EN EN O V EREEN KO M S T EN | B I J L A G E 1
2020 2021 2022 2023
762 823 851 1158
a
te ms
rd
am
728 919 874 1140
de
nh
aa
g
323 326 361 442
lim
bu
697 871 803 1062
rg mi
dd
en
-
d ne
er
lan
Figuur B1.3 Discriminatie-incidenten politie per politie-eenheid in 2020-2023
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
523 446 561 666
d no
or
d-h
ol
lan
522 566 529 639
d no
or
d-
d ne
er
lan
321 384 372 618
d oo
b st -
ra
ba
906 958 10361373
nt oo
st -
d ne
er
lan
891 908 897 1223
d t ro
ter
da
468 379 454 669
m
el ze
an
d-w
-b e st
ra
ba
nt
48
REGIONALE VERSCHI L L EN EN O V EREEN KO M S T EN | B I J L A G E 1
2020 2021 2022 2023
901 802 684 856
a
te ms
rd
am
574 699 575 629
n de
ha
ag
418 534 381 453
lim
bu
720 969 801 952
rg dd mi
en
-n
e ed
rla
342 621 422 508
nd no
or
o d-h
lla
559 748 585 617
nd no
or
d-n
e ed
rla
293 375 242 395
nd oo
br st -
ab
an
670 953 659 861
t oo
st -
n
e ed
rla
587 703 533 647
nd r
te ot
rd
413 496 399 433
am
z
a eel
nd
-w
e
br st -
ab
an
t
Figuur B1.4 ADV-meldingen per politie-eenheid in 2020-20232|3
2 In 2021 zijn 22 meldingen direct door Discriminatie.nl behandeld en niet doorgestuurd naar een ADV. Daardoor zijn deze meldingen niet op regionaal niveau terecht gekomen. 3 Bij de aantallen in 2020 zijn de 4.098 meldingen over het lied Voorkomen is beter dan chinezen, net zoals in het rapport Discriminatiecijfers in 2020 niet meegeteld.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
49
T O E L I C HT ING C IJFERS | B IJL AGE 2
De politie REGISTREERT
In deze bijlage gaan we per organisatie kort in op de
Strafrecht is discriminatie op zes discriminatiegronden
(wettelijke) taken die deze heeft in de bestrijding van
strafbaar gesteld, dat zijn: ras (in dit rapport ‘herkomst’
aangiften, meldingen en
discriminatie. Vervolgens leggen we uit welke data van
genoemd), geslacht, godsdienst of levensovertuiging,
eigen waarnemingen in BVH
de organisaties we gebruiken. Dit wordt ook uitgelegd in
seksuele gerichtheid en handicap. Naast de specifieke
die worden ge-upload in een
hoofdstuk 1.
discriminatiefeiten kent het strafrecht commune delicten
raadpleegsysteem
REGISTREREN
(delicten die door iedereen kunnen worden gepleegd, zoals mishandeling, belediging of vernieling) met een B2.1 Vergelijkbaarheid van registraties
discriminatie-aspect. Dit noemen we codis-feiten. Iets is
De gegevens van instanties die meldings- en incident-
een codis-feit als het discriminatie-aspect een rol speelt bij
registraties over discriminatie bijhouden, zijn niet gelijksoortig
het motief, de aanleiding is tot het plegen van het feit of
Met behulp van een
en kunnen daarom niet bij elkaar worden opgeteld. Instanties
als het is gebruikt om het delict indringender te plegen.4 Bij
trefwoordenlijst wordt GEZOCHT
hebben verschillende verantwoordelijkheden, taken en
zo’n delict moet de officier van justitie volgens de Richtlijn
naar discriminatie-incidenten.
procedures en hun registraties zijn hierop ingericht. Dit
Discriminatie van het OM in de strafeis een strafverzwaring
betekent dat zij andere typen situaties registreren en andere
opnemen vanwege een discriminatie-aspect. De data
categorieën hanteren. Daarnaast zijn er verschillen tussen
over discriminatie worden verkregen met behulp van een
de gebruikte definities van bepaalde termen en tussen
landelijke trefwoordenlijst, samengesteld op basis van de
registratieprotocollen. Ten slotte is er enige overlap tussen
hiervoor genoemde discriminatiegronden. Deze lijst wordt
Materiedeskundigen SCREENEN
de cijfers van verschillende organisaties. Het komt namelijk
uitgezet in de Basis Voorziening Integrale Bevraging (BVI-IB);
de gevonden incidenten op
voor dat gedupeerden zich zowel bij een ADV als bij de politie
het raadpleegsysteem van de politie waarin dagelijks een
relevantie en categoriseren deze.
melden, of zich zowel bij een ADV melden als bij het College
aantal standaardformulieren (tekst) uit de Basis Voorziening
voor de Rechten van de Mens een verzoek om een oordeel
Handhaving (BVH) wordt geüpload (zie figuur B2.1).
indienen. En ook tussen de cijfers van ADV’s en Nationale
Materiedeskundigen en discriminatie-rechercheurs binnen de
ombudsman of tussen College en Nationale ombudsman
politie bekijken of er in de resultaten van deze zoekopdracht
kan overlap zijn. Als we de cijfers zouden optellen, zouden
discriminerende aspecten aanwezig zijn. Alle gescreende
er daarom een onbekend (vermoedelijk klein) aantal
resultaten bij elkaar vormen de eindlijst voor deze jaarcijfers.
dubbeltellingen zijn. Daarom presenteren we de informatie
De eindlijst is ingelezen in Excel. Dit databestand is verder
uit de verschillende bronnen apart; deze informatie vult
bewerkt, waarbij dubbel geregistreerde incidenten zoveel
elkaar aan.
mogelijk zijn verwijderd, en vormt uiteindelijk de basis voor de analyse in dit rapport.
B2.2 Politie
SCREENEN
Figuur B2.1 Totstandkoming politiecijfers discriminatie
4 Er wordt alleen van een discriminatie-aspect gesproken als dit te herleiden is tot een van de discriminatiegronden, genoemd in art. 137c Sr. Het gaat dan om de gronden ras, godsdienst, levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid of
Het maken van onderscheid kan strafbaar zijn. Burgers of
Meldingen discriminatie via politie.nl
organisaties kunnen daarom aangifte doen van discriminatie
Op www.politie.nl kunnen burgers digitaal en laagdrempelig
of een incident melden bij de politie. In het Wetboek van
melding maken van discriminatie met het Meldformulier
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
ZOEKEN
lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap. Uitingen die betrekking hebben op een genderidentiteit die niet correspondeert met het geslacht dat bij de geboorte is toegewezen, wordt ook als discriminatieaspect gezien.
50
T O EL I C H T I N G C I J F ERS | B I J L A G E 2
Discriminatie. Deze meldingen zijn in principe geen
(die door iedereen kunnen worden gepleegd) met een
onderdeel van de registratiecijfers die in dit rapport worden
mogelijk discriminatieaspect, die in de politiesystemen als
gepresenteerd. Blijkt uit de omschrijving van het incident
discriminatie-incident staan, kan na opsporing blijken dat het
op het meldformulier dat discriminatie inderdaad mogelijk
discriminatieaspect niet aannemelijk kan worden gemaakt.
een rol speelt en dat het gaat om een van de gronden zoals
Tot slot is een belangrijk uitgangspunt voor de afhandeling
genoemd in het wetboek van strafrecht? Dan adviseert de
van discriminatiezaken dat strafrechtelijke middelen niet
politie de melder altijd om aangifte te doen. Als een melder
altijd de meest betekenisvolle oplossing bieden voor een
besluit om aangifte te doen, komt dit terecht in de BVH en
slachtoffer.6 Daarom kan, na goedkeuring van de officier
daarmee ook in de cijfers in dit rapport. In andere gevallen
van justitie en in overleg met het slachtoffer, ook een
verwijst de politie melders bijvoorbeeld door naar een ADV,
niet-strafrechtelijke opvolging gegeven worden aan een
het Juridisch Loket en/of andere instanties.
discriminatie-incident. Denk aan een interventie door de wijkagent of de inzet van mediation.
Instroom van discriminatiefeiten bij het OM Jaarlijks rapporteert het OM over de feiten die terecht
B2.3 Antidiscriminatievoorzieningen
zijn gekomen bij het OM omdat deze mogelijk strafbaar
Mensen die discriminatie hebben ervaren of waargenomen
zijn op grond van een van de discriminatieartikelen in het
kunnen hiervan melding maken of een klacht indienen bij een
Wetboek van Strafrecht, of die om een ander strafbaar
antidiscriminatievoorziening (ADV). Sinds de introductie van
feit gaan waarbij mogelijk een discriminatieaspect heeft
de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga)
gespeeld.5 Het gaat hierbij om aanzienlijk lagere aantallen
in 2009 moet elke gemeente zijn burgers toegang bieden tot
feiten dan er discriminatie-incidenten geregistreerd worden
een ADV. Over de ontvangen meldingen moeten gemeenten
door de politie. Hiervoor zijn verschillende redenen. In de
jaarlijks rapporteren aan de minister van Binnenlandse Zaken
eerste plaats bevatten de door de politie geregistreerde
en Koninkrijksrelaties. Voor de rapportage over 2023 konden
discriminatie-incidenten naast aangiften ook meldingen,
gemeenten volstaan door gegevens over de meldingen aan te
waarmee burgers de politie op de hoogte stellen van een
leveren voor dit landelijke rapport.
situatie. In veel gevallen heeft een melding geen verdere actie van de politie nodig. Daarom zal zo’n melding bij het OM
Meldingen en klachten bij ADV’s gaan over allerlei
terechtkomen. Daarnaast is het na een melding of aangifte
discriminatiegronden. Daarbij kan het zowel om gronden
mogelijk dat er geen verdachte wordt gevonden of dat er
gaan die wettelijk zijn vastgelegd in het Wetboek van
onvoldoende bewijs is. Verder kan het zijn dat een incident
Strafrecht of de gelijkebehandelingswetgeving (bijvoorbeeld
bij de politie staat geregistreerd als specifiek discriminatiefeit,
‘ras’ of seksuele gerichtheid), als om gronden die niet in
maar dat bij de beoordeling of onderzoek door het OM
de wet zijn opgenomen (zoals uiterlijk). Meldingen kunnen
blijkt dat niet is voldaan aan één of meer onderdelen van
gaan over een incident of situatie die tegen een persoon is
het strafrechtelijke discriminatiefeit. Bij commune feiten
gericht (de melder of iemand anders), maar ook over een
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
5 Openbaar Ministerie (2022), Strafbare Discriminatie in Beeld 2021. Amsterdam: Openbaar Ministerie (OM). 6 Openbaar Ministerie (2019), Aanwijzing Discriminatie, 1 januari 2019.
51
T O EL I C H T I N G C I J F ERS | B I J L A G E 2
gebeurtenis die niet tegen specifieke personen is gericht,
het College beantwoorden alle vragen en meldingen
zoals een artikel in de media of een regeling die voor een
over discriminatie telefonisch of via e-mail. Afhankelijk
bepaalde groep nadelig is. Bij de registratie van meldingen
van de situatie verwijzen ze een melder door naar de
en klachten bij ADV’s staat het perspectief van de melder
klachtenprocedure bij het College of naar een andere
centraal. Van de geregistreerde meldingen en klachten bij een
organisatie, zoals de Nationale ombudsman, een
ADV is vaak niet juridisch of objectief aangetoond dat het ging
gemeentelijke ombudsman, de Inspectie Belastingdienst,
om discriminatie.
Toeslagen en Douane, Het Juridisch Loket of antidiscriminatievoorzieningen. Het College registreert alle
De meeste ADV’s registreren meldingen en klachten met een
vragen en meldingen, ook als de melder geen vervolgstappen
speciaal daarvoor ontwikkeld registratieprogramma. Alle
wil zetten.
klachten en meldingen worden geregistreerd, behalve als onvoldoende gegevens beschikbaar zijn of de melding niet
Bij het College kan iedereen met een discriminatieklacht
gaat over (ervaren) discriminatie. De meeste ADV’s hebben
een verzoek om een oordeel indienen. Binnen deze
een regionale functie, waarbij het werkgebied overlapt met
procedure toetst het College of een situatie of gedraging die
een voormalige politieregio. Daarnaast is er een aantal lokale
iemand is overkomen, in strijd is met de bepalingen van de
ADV’s.
gelijkebehandelingswetgeving. Als het College de klacht mag behandelen, wordt een onderzoek gestart. Daarna is er een
Een melding doen van discriminatie kan via de website
zitting en doet het College uitspraak, en bepaalt of het gaat om
Discriminatie.nl, met de app Discriminatie Melder of door
discriminatie. Soms komt er geen zitting, bijvoorbeeld omdat
contact op te nemen met de ADV in de gemeente waar
een verzoeker het verzoek intrekt. Zo’n verzoek kan uiteindelijk
iemand woont (telefonisch via 0800-0880 of persoonlijk).
leiden tot een juridisch oordeel, waarin het College vaststelt
Bij een melding via Discriminatie.nl of Discriminatie Melder
of daadwerkelijk sprake is geweest van discriminatie. De
wordt de melder automatisch doorverwezen naar de ADV
procedure bij het College is gratis en de klager (de verzoeker)
in de regio. Een klachtbehandelaar neemt contact met de
is niet verplicht om juridische ondersteuning in te schakelen.
melder op als de melder dat wil, bespreekt de situatie met de
Dat geldt ook voor de partij tegen wie de klacht is gericht (de
melder en adviseert de melder over de mogelijkheden en wat
verweerder). ADV’s kunnen melders helpen bij de procedure
de ADV voor de melder kan doen. De ADV doet onderzoek
bij het College.
naar wat er is gebeurd en kan de melder ondersteunen en begeleiden of bemiddelen tussen partijen.
Alle verzoeken die het College ontvangt, worden geregistreerd. In dit rapport zijn deze cijfers van het College opgenomen.
B2.4 College voor de Rechten van de Mens
Daarnaast hebben we gekeken naar de vragen en meldingen
Mensen die discriminatie hebben ervaren kunnen contact
die het College ontving. Voor meer informatie over de
opnemen met het College. Juridisch medewerkers van
oordelen die door het College zijn uitgesproken, verwijzen we
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
52
T O EL I C H T I N G C I J F ERS | B I J L A G E 2
de lezer naar het jaarverslag en de Monitor Discriminatiezaken
als aangesloten decentrale overheden. Een deel van de
van het College. Mensen die discriminatie hebben ervaren,
klachten die de Nationale ombudsman ontvangt, gaat over
kunnen met vragen of een klacht terecht bij het College via
discriminatie.
www.mensenrechten.nl/contact. De Nationale ombudsman verwijst burgers die nog niet bij B2.5 Meld.Online Discriminatie
de overheidsinstantie zelf hebben geklaagd eerst naar de
Discriminerende uitingen op internet kunnen gemeld worden
klachtprocedure van de instantie zelf. In het klachtrecht (titel
bij het Meld.Online Discriminatie (voorheen MiND). Dat kan
9 van de Awb) is namelijk geregeld dat burgers eerst bij de
via een digitaal meldformulier. Meld.Online Discriminatie
overheidsinstantie zelf moeten klagen. Alleen in bijzondere
onderzoekt vervolgens of de uiting (nog) online staat en of
situaties, waarin dit niet van de burger gevraagd kan worden,
deze strafbaar zou kunnen zijn op basis van artikel 137c t/m
kan de ombudsman de klacht direct in behandeling nemen.
137e van het Wetboek van Strafrecht en de bijbehorende
De ombudsman kan bij klachten bemiddelen, een praktische
jurisprudentie. Is een uiting mogelijk strafbaar? Dan
oplossing geven door een interventie in te zetten, of een
probeert het meldpunt de uiting offline te krijgen door een
onderzoek doen naar en oordeel geven over de klacht.
verzoek in te dienen bij de beheerder of moderator van de
Oordelen van de Nationale ombudsman zijn te vinden op
website. Als dat – ook na herhaald verzoek – niet gebeurt,
de website www.nationaleombudsman.nl.
doet de organisatie aangifte. Het OM kan hierop besluiten een strafrechtelijk onderzoek te starten. Alle meldingen
De Nationale ombudsman registreert een klacht als een
die het meldpunt ontvangt, worden geregistreerd. In
klacht over discriminatie wanneer een burger aangeeft dat
dit rapport verwijzen we op verschillende plaatsen naar
die dit zo ervaren heeft. Het gaat dus om discriminatie-
deze cijfers. In het jaarverslag van de organisatie is ook
ervaringen.
informatie beschikbaar over de uitingen die door het meldpunt als mogelijk strafbaar zijn ingeschat, de acties die
Burgers met klachten over discriminatie door de
zijn ondernomen naar aanleiding van zulke uitingen en de
overheid kunnen contact opnemen met de Nationale
resultaten daarvan. Discriminerende uitingen kunnen gemeld
ombudsman via 0800 33 555 55, het webformulier op
worden bij Meld.Online Discriminatie via de website
www.nationaleombudsman.nl en de socialemediakanalen
www.meldonlinediscriminatie.nl.
(Whatsapp, X, Facebook).
B2.6 Nationale ombudsman
B2.7 Kinderombudsman
Mensen met klachten over overheidsinstanties kunnen bij de
De Kinderombudsman zorgt voor verbeterde naleving
Nationale ombudsman terecht. Dat geldt ook voor inwoners
van kinderrechten in Nederland, ook in het Caribisch deel
van het Caribisch deel van Nederland. De ombudsman
van het land. Iedereen – kinderen, ouders, professionals
behandelt klachten over gedragingen van zowel rijksoverheid
en hulpverleners – kan zelf een klacht voorleggen aan
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
53
T O EL I C H T I N G C I J F ERS | B I J L A G E 2
de Kinderombudsman of om hulp en advies vragen
1 Discriminatie-ervaringen
bij situaties waarvan ze vermoeden dat kinderrechten niet worden nageleefd. Een deel van de klachten die de Kinderombudsman ontvangt, gaat over discriminatie.
2 ‘Feitelijke’ discriminatie Discriminatieregistraties en -meldingen
Als een officiële klacht niet naar tevredenheid is afgehandeld, dan kan de Kinderombudsman die klacht in behandeling nemen. Net als de Nationale ombudsman kan de
Discriminatie volgens de gelijkebehandelingswetgeving
Kinderombudsman in klachten bemiddelen, een praktische oplossing geven door een interventie in te zetten of een onderzoek doen naar (en oordeel geven over) de klacht.
3 Strafbare discriminatie
De Kinderombudsman registreert een klacht als een klacht over discriminatie wanneer een ouder, professional of kind zelf aangeeft dat die dit zo ervaren heeft. Hierbij gaat het dus om discriminatie-ervaringen; niet om vastgestelde discriminatie. In dit verslag zijn de klachtcijfers op het terrein van
Figuur B2.2 Onderdelen van discriminatie
discriminatie opgenomen. Daarnaast hebben we de
B2.8 Definities van discriminatie
klachtcijfers verder geanalyseerd. Het komt voor dat een
Discriminatie is geen eenvoudig begrip. Het kent
klacht wel geregistreerd is als een klacht over pesten, maar
verschillende definities. Figuur B2.2 geeft weer hoe de
niet als een klacht over discriminatie. In de analyse is daarom
registraties in dit rapport zich verhouden tot verschillende
ook gekeken naar de klachten over pesten.
onderdelen van het fenomeen discriminatie:
Mensen met een klacht over de schending van kinderrechten (in de vorm van discriminatie of op een andere manier) kunnen contact opnemen met de Kinderombudsman via 0800 876 54 32 of ombudswerk@kinderombudsman.nl.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
u Discriminatie-ervaringen u ‘Feitelijke’ discriminatie u Strafbare discriminatie u Discriminatie volgens de gelijkebehandelingswetgeving u Discriminatie-ervaringen
54
T O EL I C H T I N G C I J F ERS | B I J L A G E 2
u Discriminatie-ervaringen
Figuur B2.2 laat zien dat discriminatieregistraties en
Hieronder vallen alle gevallen waarin een persoon zelf
-meldingen, die centraal staan in dit rapport, gedeeltelijk
het gevoel heeft door een ander gediscrimineerd te zijn.
overlappen met de andere onderdelen van het fenomeen
Het hoeft hierbij niet te gaan om feitelijke en/of strafbare
discriminatie. Incidenten die niet gemeld of geregistreerd
discriminatie.
worden, komen niet voor in de registratiesystemen
u ‘Feitelijke’ discriminatie
en vallen buiten dit rapport. De figuur is schematisch
Hieronder vallen alle gevallen waarin onderscheid wordt
en geen realistische weergave van de omvang van de
gemaakt tussen personen op basis van een (verondersteld)
onderdelen.
persoonskenmerk dat er in die situatie niet toe doet. Dit kan wel of niet als discriminatie herkend en/of geïnterpreteerd worden door de persoon om wie het gaat.
u Strafbare discriminatie Hieronder vallen alleen incidenten die binnen het strafrecht aangemerkt zijn als discriminatie. Bij deze gevallen gaat het altijd om feitelijke discriminatie, maar niet altijd om discriminatie-ervaringen, omdat de herkenning en de betekenisgeving van het slachtoffer hierin niet van essentieel belang zijn.
u Discriminatie volgens de gelijkebehandelingswetgeving Hieronder vallen incidenten die op grond van deze wetgeving als verboden onderscheid zijn aangemerkt. Ook hier gaat het om feitelijke discriminatie en niet altijd om discriminatie-ervaringen. Er bestaat een gedeeltelijke overlap tussen strafbare discriminatie en discriminatie volgens de gelijkebehandelingswetgeving.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
55
T AB EL L EN | B IJL AGE 3
TOT AAL AAN TAL D I S C RI M I N A T I E RE G I S T RA T IES
DISCRIMINATIEREGISTRATIES
TOTAAL 2020 TOTAAL 2021 TOTAAL 2022 TOTAAL 2023
Politie Discriminatie-incidenten
6.141
6.580
6.738
8.990
5.4771
6.922
5.281
6.351
843
339
247
483
638
739
670
581
157
321
284
253
13
10
26
19
ADV’s Meldingen Meld.Online Discriminatie Meldingen College voor de Rechten van de Mens Verzoeken om een oordeel Nationale ombudsman Meldingen Kinderombudsman Meldingen
Tabel 1 Overzicht van discriminatie-incidenten bij politie, meldingen bij ADV’s,
N OT A BEN E
Meld.Online Discriminatie, de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman en de verzoeken om een oordeel bij het College voor de Rechten van de Mens, 2020-2023
u De cijfers in dit rapport zijn afkomstig uit verschillende databronnen. Voor de politieregistraties is gebruikgemaakt van de daartoe opgestelde databestanden (zie bijlage 1 voor de toelichting). De ADV-cijfers zijn voor dit rapport aangeleverd door de ADV’s. Door data beschikbaar te stellen voor deze rapportage, voldoen gemeenten en ADV’s in 2023 aan de rapportageverplichting in het kader van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen. Het College voor de Rechten van de Mens, de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman hebben hun cijfers aangeleverd voor dit rapport. De cijfers
Noot 1 In tabel 1 zijn de 4.098 meldingen die in 2020 bij de ADV’s binnenkwamen naar aanleiding van het uitzenden van het liedje Voorkomen is beter dan chinezen op Radio 10 niet meegeteld. Dat is in het hele rapport het geval, tenzij anders vermeld.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
van MOD zijn overgenomen uit de jaarverslagen van deze organisatie. De cijfers van 2020-2022 zijn overgenomen uit de voorgangers van dit rapport.
56
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
DISC R I M I N ATI EG RO N D
DISCRIMINATIEGROND - POLITIE
TOTAAL 2020
%
TOTAAL 2021 % TOTAAL 2022
%
TOTAAL 2023
%
Antisemitisme2
517
8%
627
10%
549
8%
880
10%
Geslacht
41
1%
53
1%
61
1%
102
1%
Godsdienst
180
3%
183
3%
173
3%
272
Handicap
96
2%
153
2%
149
2%
154
Herkomst
2.657
43%
2.789
42%
2.890
43%
4
0%
6
0%
2
0%
Seksuele gerichtheid
1.981
32%
2.114
32%
2.152
Onbekend/Overig
665
11%
655
10%
762
Levensovertuiging
ADV-MELDINGEN OVER HERKOMST
TOTAAL 2022
3%
(Nederlanders) met migratieachtergrond
1.547
60%
1.930
62%
2%
Nederlanders zonder migratieachtergrond/wit
168
7%
230
7%
4.186
47%
Uiterlijke kenmerken: donker/zwart
589
23%
730
23%
3
0%
Uiterlijke kenmerken: Aziatisch
115
4%
171
5%
32%
2.545
28%
Roma/Sinti/woonwagenbewoners
70
3%
92
3%
11%
848
9%
Anders
77
3%
154
5%
TOTAAL 2023
%
Tabel 4 ADV-meldingen over herkomst naar subgrond in 2022 en 2023 6
Tabel 2 Discriminatie-incidenten politie naar discriminatiegrond in 2020-2023 DISCRIMINATIEGROND - ADV
%
TOTAAL 2020 % TOTAAL 2021 %
TOTAAL 2022
%
TOTAAL 2023
%
Antisemitisme3
82
1%
75
1%
69
1%
154
2%
Arbeidscontract
28
1%
37
1%
46
1%
32
1%
Arbeidsduur
5
0%
4
0%
6
0%
3
0%
Burgerlijke staat
29
1%
28
0%
27
1%
32
1%
Geslacht
453
8%
395
6%
564
11%
649
10%
Waarvan tegen transgender personen
99
2%
78
1%
149
3%
183
3%
2|3 Antisemitische incidenten vallen juridisch gezien onder
Godsdienst
391
7%
253
4%
299
6%
399
6%
discriminatie op grond van herkomst en/of onder discriminatie op
Waarvan tegen moslims4
307
6%
165
2%
230
4%
285
4%
Handicap/chronische ziekte
810
15%
1.017
15%
659
12%
768
12%
4 Omdat een groot deel van de incidenten met de discriminatiegrond
Herkomst
2.842
52%
2.352
34%
2.576
49%
3.124
49%
godsdienst betrekking heeft op het islamitische geloof is dit deel van
Leeftijd
321
6%
357
5%
225
4%
232
4%
Levensovertuiging
17
0%
36
1%
17
0%
35
1%
melding kunnen meerdere discriminatiegronden zijn geregistreerd,
Nationaliteit
118
2%
137
2%
181
3%
173
3%
waardoor de optelsom van de percentages hoger dan 100% kan zijn.
Politieke gezindheid
16
0%
36
1%
37
1%
51
1%
Seksuele gerichtheid
256
5%
279
4%
353
7%
529
8%
kunnen meerdere subcategorieën van de grond herkomst worden
Overig/niet-wettelijk
447
8%
2.162
31%
538
10%
522
8%
geregistreerd, waardoor de optelsom van de percentages hoger dan
Onbekend
113
2%
107
2%
120
2%
172
3%
Noten
grond van godsdienst. Omdat dit onderscheid bij de registratie lastig is te maken, is ervoor gekozen om antisemitisme apart weer te geven.
de incidenten apart inzichtelijk gemaakt. 5 De percentages zijn berekend over het totaal aantal meldingen. Per
6 De percentages zijn berekend over het totaal aantal meldingen die geregistreerd zijn onder de discriminatiegrond herkomst. Per melding
100% kan zijn. Bij ongeveer 5% van de meldingen over herkomst in 2022 en ongeveer 3% van de meldingen over herkomst in 2023 is geen subgrond geregistreerd.
Tabel 3 ADV-meldingen naar discriminatiegrond in 2020-20235 DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
57
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
DISC R I M I N ATI EG RO N D
ing l at rig uit ve o g m g / g g c i in in in nd en ing rin ld ld dd rij ke eig iel ug l at ige be we we dr rn kla sp st e be ge ge pe uit ve we on be be
DISCRIMINATIEGROND- EN WIJZE POLITIE
Antisemitisme
80
58
6
3
40
6
648
32
1
6
Geslacht
9
3
3
2
20
Godsdienst
43
8
2
4
27
4
46
3
9
3
3
168
8
4
Handicap
14
0
2
0
5
19
4
92
1
16
Herkomst
442
57
19
19
6
547
67
2.862
45
42
86
Levensovertuiging
2
0
0
0
0
0
1
0
0
0
Seksuele gerichtheid
358
16
28
10
385
32
1.632
63
10
11
Onbekend/overig
13
352
1
3
5
11
245
193
7
18
Tabel 5 Discriminatie-incidenten politie naar grond en wijze in 2023
DISCRIMINATIEGROND- EN WIJZE ADV
be
dr
eig
ing
ge
we
ld
om
st r
ed
e
nb
a eh
nd
eli
vij
ng
an
dig
eb
g eje
en
ing on
be
ke
n
o d/
ve
rig
Antisemitisme
15 6 15 126 7
Geslacht
51 17 361 226 11
Waarvan tegen transgender personen
20 10 53 107 5
Godsdienst
45 18 169 194 10
Waarvan tegen moslims
37 18 112 161 2
Handicap/chronische ziekte
14 7 609 138 7
Herkomst
229 110 1.320 1.684 53
Noot
Leeftijd
4 0 172 30 4
7 Deze tabel is gebaseerd op informatie uit ADV-net over 2023.
Nationaliteit
5 2 119 30 3
Niet-wettelijke gronden
17 8 352 99 26
niet met ADV-net werken, gebruiken eigen registratieprogramma’s
Seksuele gerichtheid
91 73 96 351 9
en hebben hun meldcijfers los aangeleverd. Die informatie is echter
Tabel 6 ADV-meldingen naar discriminatiegrond en -wijze in 20237
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
ADV-net is het programma dat door vrijwel alle regionaal opererende ADV’s wordt gebruikt om hun meldingen te registreren. ADV’s die
beperkter en laat geen uitspraken toe over de verbanden tussen discriminatiegronden, -terreinen en -wijzen. In 2023 is 92% van alle meldingen in ADV-net geregistreerd.
58
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
WIJZE VAN D I SCR IMI N A T I E
WIJZE VAN DISCRIMINATIE - POLITIE
TOTAAL 2020
%
TOTAAL 2021 % TOTAAL 2022
%
TOTAAL 2023
%
Bedreiging
638
10%
718
11%
711
11%
961
11%
Bekladding
210
3%
350
5%
369
5%
494
5%
Bespugen
43
1%
49
1%
41
1%
61
1%
Geweld
40
1%
27
0%
23
0%
41
0%
Geweld i.c.m. uitlating
659
11%
726
11%
776
12%
1.043
12%
Pesterij
84
1%
94
1%
113
2%
127
1%
Uitlating
3.924
64%
4.069
62%
4.149
62%
5.694
63%
Vernieling
392
6%
343
5%
329
5%
345
4%
Weigering
56
1%
79
1%
104
2%
89
1%
Onbekend/overig
95
2%
125
2%
123
2%
135
2%
Tabel 7 Discriminatie-incidenten politie naar wijze van discriminatie in 2020-2023
WIJZE VAN DISCRIMINATIE - ADV
Bedreiging Geweld
TOTAAL 2020
289
%
TOTAAL 2021 % TOTAAL 2022
5%
313
5%
306
%
TOTAAL 2023
6%
443
%
7%
138
3%
127
2%
159
3%
242
4%
Omstreden behandeling
3.127
57%
4.959
72%
3.153
60%
3.435
54%
Vijandige bejegening
2.421
44%
2.082
30%
2.265
43%
2.856
45%
Overig
55
1%
43
1%
48
1%
92
1%
Onbekend
58
1%
41
1%
75
1%
77
1%
Tabel 8 ADV-meldingen naar wijze van discriminatie in 2020-20238 Noot 8 Percentages zijn berekend over het totaal aantal meldingen. Per melding kunnen meerdere wijzen van discriminatie zijn geregistreerd. De optelsom van de percentages kan daardoor hoger dan 100% zijn.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
59
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
MAA TSCH APP EL I JK T E RRE I N
MAATSCHAPPELIJK TERREIN - ADV
TOTAAL 2020 % TOTAAL 2021 %
TOTAAL 2022
%
TOTAAL 2023
%
Arbeidsmarkt
1.083
20%
1.106
16%
1.132
21%
1.266
Buurt/wijk
536
10%
457
7%
430
8%
492
20% 8%
Collectieve voorzieningen
718
13%
1.905
28%
859
16%
1.109
17%
Commerciële dienstverlening
883
16%
899
13%
637
12%
759
12%
Horeca/amusement
147
3%
461
7%
258
5%
287
5%
Huisvesting
397
7%
257
4%
256
5%
339
5%
Media en reclame
273
5%
230
3%
192
4%
208
3%
Onderwijs
254
5%
318
5%
298
6%
414
7%
Openbare ruimte
489
9%
390
6%
404
8%
596
9%
Politie/OM
185
3%
178
3%
185
4%
176
3%
Privésfeer
78
1%
83
1%
92
2%
83
1%
Publieke/politieke opinie
203
4%
173
2%
167
3%
258
4%
Sport/recreatie
118
2%
345
5%
259
5%
257
4%
Overig
61
1%
63
1%
60
1%
63
1%
Onbekend
66
1%
57
1%
61
1%
59
1%
Tabel 9 ADV-meldingen naar maatschappelijk terrein in 2020-20239
Noot 9 De percentages zijn berekend over het totaal aantal meldingen. Per melding kunnen meerdere terreinen zijn geregistreerd. De optelsom van de percentages kan daardoor hoger zijn dan 100%.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
60
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
MAA TSCH APP EL I JK T E RRE I N
DISCRIMINATIEGROND- EN TERREIN ADV
en te son iek n per de ez er h d on eid s n isc th gr lim sge n s h n e o o c e k r ra i m t j t i i m r n st el te /c h gen ge tis ege st ap ali ett le i e n van te ht mi d nt om sd ue ac on -w dic r tij rva ise k i l s t a d f a t n t r s a e k e a W W an Go ha he le na ni se ge
Arbeidsmarkt
6
213
16
80
48
104
547
Buurt/wijk
17
20
12
19
Collectieve voorzieningen
10
99
42
37
Commerciële dienstverlening
7
51
17
Horeca/amusement
3
31
7
Huisvesting
2
20
5
Media/reclame
10
18
8
Onderwijs
7
19
7
Openbare ruimte/publiek domein
59
60
35
Politie/OM
0
6
Privésfeer
2
8
Publieke/politieke opinie
26
28
13
33
Sport/recreatie
2
18
1
11
84
23
66
45
15
18
287
2
28
251
417
35
4
29
68
34
113
33
25
110
325
29
66
28
94
6
2
34
148
27
7
9
18
25
9
4
43
22
18
9
150
8
19
52
9
96
6
5
6
19
48
38
59
235
4
3
22
9
43
35
15
227
1
0
19
165
3
8
5
8
131
3
6
8
1
2
4
2
8
33
1
1
11
9
30
4
139
6
3
5
37
10
33
126
8
2
19
16
Tabel 10 ADV-meldingen naar discriminatiegrond en terrein in 202310
Noot 10 Deze tabel is gebaseerd op informatie uit ADV-net over 2023. ADV-net is het programma dat door vrijwel alle regionaal opererende ADV’s wordt gebruikt om hun meldingen te registreren. ADV’s die niet met ADV-net werken, gebruiken eigen registratieprogramma’s en hebben hun meldcijfers los aangeleverd. Die informatie is echter beperkter en laat geen uitspraken toe over de verbanden tussen discriminatiegronden, -terreinen en -wijzen. In 2023 is 92% van alle meldingen in ADV-net geregistreerd.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
61
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
V E R D ELI NG NAAR P O L I T I E - E E N H E I D
POLITIE-EENHEID - POLITIE
AANTAL 2020 PER 1000 11
AANTAL 2021
PER 1000 12
AANTAL 2022
PER 1000 13 AANTAL 2023
PER 1000
Amsterdam
762
0,72
823
0,77
851
0,79
1.158
1,03
Den Haag
728
0,38
919
0,47
874
0,45
1.140
0,57
Limburg
323
0,29
326
0,29
361
0,32
442
0,39
Midden-Nederland
697
0,35
871
0,43
803
0,39
1.062
0,51
Noord-Holland
523
0,34
446
0,29
561
0,36
666
0,42
Noord-Nederland
522
0,30
566
0,33
529
0,31
639
0,36
Oost-Brabant
321
0,22
384
0,27
372
0,26
618
0,42
Oost-Nederland
906
0,28
958
0,29
1.036
0,32
1.373
0,41
Rotterdam
891
0,50
908
0,51
897
0,50
1.223
0,67
Zeeland-West-Brabant
468
0,31
379
0,25
454
0,30
669
0,43
6.141
0,36
6.580
0,38
6.738
0,39
8.990
0,50
Landelijk totaal
Tabel 11 Discriminatie-incidenten politie per politie-eenheid en naar aantal per 1.000 inwoners in 2020-2023
POLITIE-EENHEID
TOAANTAL INWONERS 14
Amsterdam
1.124.101
Den Haag
1.983.660
Limburg
1.128.367
Midden-Nederland
2.076.143
Noord-Holland
1.584.722
Noord-Nederland
1.757.677
Oost-Brabant
1.475.694
Oost-Nederland
3.318.041
Rotterdam
1.821.246
12 Bij de berekening van de promillages van 2021 is gebruikgemaakt
Zeeland-West-Brabant
1.541.640
van de inwoneraantallen per 1 januari 2021.
Landelijk totaal
17.811.291
van de inwoneraantallen per 1 januari 2021.
Noten 11 Bij de berekening van de promillages van 2020 is gebruikgemaakt van de inwoneraantallen per 1 januari 2019.
13 Bij de berekening van de promillages van 2022 is gebruikgemaakt 14 Inwoneraantallen per 1 januari 2021 (bron: CBS).
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
62
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
V E R D ELI NG NAAR P O L I T I E - E E N H E I D
POLITIE-EENHEID - ADV
AANTAL 2020
PER 1000 15
AANTAL 2021
PER 1000 16
AANTAL 2022 PER 1000 17
AANTAL 2023
PER 1000
Amsterdam
901
0,85
802
0,75
684
0,64
856
0,76
Den Haag
574
0,30
699
0,36
575
0,30
629
0,32
Limburg
418
0,37
534
0,48
381
0,34
453
0,40
Midden-Nederland
720
0,36
969
0,47
801
0,39
952
0,46
Noord-Holland
342
0,22
621
0,40
422
0,27
508
0,32
Noord-Nederland
559
0,32
748
0,43
585
0,34
617
0,35
Oost-Brabant
293
0,20
375
0,26
242
0,17
395
0,27
Oost-Nederland
670
0,21
953
0,29
659
0,20
861
0,26
Rotterdam
587
0,33
703
0,39
533
0,30
647
0,36
Zeeland-West-Brabant
413
0,28
496
0,33
399
0,26
433
0,28
5.477
0,32
0,40
5.281
0,30
6.351
0,36
Landelijk totaal
6.922
18
Tabel 12 ADV-meldingen per politie-eenheid en naar aantal per 1.000 inwoners in 2020-2023
Noten 15 Bij de berekening van de promillages van 2020 is gebruikgemaakt van de inwoneraantallen per 1 januari 2019. 16 Bij de berekening van de promillages van 2021 is gebruikgemaakt van de inwoneraantallen per 1 januari 2021. 17 Bij de berekening van de promillages van 2022 is gebruikgemaakt van de inwoneraantallen per 1 januari 2021. 18 In 2021 zijn 22 meldingen direct door Discriminatie.nl behandeld en niet doorgestuurd naar een ADV. Daardoor zijn deze meldingen niet op regionaal niveau terecht gekomen.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
63
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
V E R D ELI NG NAAR P O L I T I E - E E N H E I D
ba d ra nd d lan nd t- b t an rla a s l n l e e l r a e d o e am n g -w de am ab rd rg denaa d - h r d - n t- b r ne terd nd bu st e e n h or o s st d t ela i o m o o o o e i am m n n o o r z d l
nt
r de
DISCRIMINATIEGROND - POLITIE
Antisemitisme
172
189
26
92
36
34
43
92
167
29
Tabel 13
Geslacht
21
10
6
13
6
4
7
16
10
9
Discriminatie-incidenten politie per politie-eenheid
Godsdienst
39
36
12
28
26
10
16
42
34
29
naar discriminatiegrond in 2023
Handicap
15
14
7
18
19
13
14
29
19
6
Herkomst
337
498
464
200
516
336
282
286
635
632
Levensovertuiging
0
0
0
1
0
1
1
0
0
0
Seksuele gerichtheid
362
287
132
303
163
198
203
411
300
186
Onbekend
51
140
59
91
80
97
48
148
61
73
DISCRIMINATIEGROND - ADV
a d d ab lan nd -br nd lan nt t er a r a s l l e d e m ol ba e d e r ed am ne g -h d-w ra -n da rd rg denaa rd rd t- b t- n t t e r e l a n bu st e e n h o o s s d i o m o m o o a m n n o o ro ze d li
nt
Antisemitisme
48
10
9
24
15
8
1
12
24
3
Tabel 14
Arbeidscontract
3
5
2
6
4
5
1
0
1
5
ADV-meldingen per politie-eenheid
Arbeidsduur
0
0
0
1
1
1
0
0
0
0
naar discriminatiegrond in 202319
Burgerlijke staat
1
5
5
9
0
3
3
4
1
1
Geslacht
95
62
49
106
57
60
21
96
60
43
Waarvan tegen transgender personen
29
14
22
30
19
18
4
23
11
13
Godsdienst
69
51
28
62
34
21
13
38
61
22
Waarvan tegen moslims
55
31
22
47
30
13
11
25
41
10
Handicap/chronische ziekte
91
75
67
99
72
81
53
124
46
60
Herkomst
434
308
221
428
242
306
244
389
342
210
Leeftijd
27
21
16
27
23
26
16
35
19
22
Levensovertuiging
1
6
1
9
3
4
3
3
5
0
Nationaliteit
20
21
16
25
6
12
13
30
14
16
Politieke gezindheid
8
5
3
9
3
3
1
14
5
0
Seksuele gerichtheid
84
36
48
105
47
61
20
61
38
29
Niet-wettelijke gronden
29
70
33
90
44
58
27
80
49
42
Onbekend
55
23
2
15
4
5
4
26
32
6
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
Noot 19 Per melding kunnen meerdere discriminatiegronden zijn geregistreerd.
64
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
V E R D ELI NG NAAR P O L I T I E - E E N H E I D
ba d ra nd d lan nd t- b t an rla a s l n l e e l r a e d o e am n g -w de am ab rd rg denaa d - h r d - n t- b r ne terd nd bu st e e n h or o s st d t ela i o m o o o o e i am m n n o o r z d l
nt
r de
WIJZE VAN DISCRIMINATIE - POLITIE
Bedreiging
134
105
59
123
56
68
80
139
114
83
Bekladding
37
69
13
81
47
62
11
107
46
21
Bespugen
19
14
6
5
4
2
7
0
0
4
Geweld
3
2
4
8
5
6
2
7
4
0
Geweld in combinatie met uitlating
152
119
60
123
56
89
89
130
122
103
Pesterij
23
7
8
26
21
7
7
10
13
5
Uitlating
724
753
250
638
425
357
379
906
867
395
Vernieling
38
45
33
33
37
27
35
44
14
39
Weigering
14
9
1
8
6
7
2
17
15
10
Onbekend/overig
14
17
8
17
9
14
6
13
28
9
Tabel 15 Discriminatie-incidenten politie per politie-eenheid naar wijze van discriminatie in 2023
WIJZE VAN DISCRIMINATIE - ADV
a d d ab lan nd -br nd lan nt t er a r a s l l e d e m ol ba e d e r ed am ne g -h d-w ra -n da rd rg denaa rd rd t- b t- n t t e r e l a n bu st e e n h o o s s d i o m o m o o a m n n o o ro ze d li
nt
Bedreiging
96
35
59
50
31
62
13
25
43
29
Geweld
70
32
8
29
24
26
10
14
12
17
Omstreden behandeling
447
328
243
519
275
312
222
495
343
251
Vijandige bejegening
468
276
291
395
240
253
173
335
254
171
Overig
16
6
4
9
6
5
1
12
24
9
Onbekend
15
10
0
7
3
5
4
18
12
3
Tabel 16 ADV-meldingen per politie-eenheid naar wijze van discriminatie in 202320
Noot 20 Per melding kunnen meerdere wijzen van discriminatie zijn geregistreerd.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
65
T A B EL L EN | B I J L A G E 3
V E R D ELI NG NAAR P O L I T I E - E E N H E I D
ba d ra nd d lan nd t- b t an rla a s l n l e e l r a e d o e am n g -w de am ab rd rg denaa d - h r d - n t- b r ne terd nd bu st e e n h or o s st d t ela i o m o o o o e i am m n n o o r z d l
nt
r de
MAATSCHAPPELIJK TERREIN - ADV
Arbeidsmarkt
170
129
73
162
95
137
73
174
152
101
Buurt/wijk
54
58
41
65
43
58
18
77
42
36
Collectieve voorzieningen
120
117
111
171
83
139
76
123
88
81
Commerciële dienstverlening
101
88
47
129
56
61
45
103
82
47
Horeca/amusement
48
21
19
39
20
28
13
40
32
27
Huisvesting
30
18
29
53
14
17
31
73
45
29
Media en reclame
32
11
11
36
17
36
5
28
19
13
Onderwijs
65
43
35
72
45
35
22
51
27
19
Openbare ruimte
103
59
37
111
64
52
26
61
58
25
Politie/OM
33
22
10
32
15
14
3
23
10
14
Privésfeer
6
17
9
5
9
6
3
10
9
9
Publieke/politieke opinie
39
17
12
28
20
6
63
30
38
5
Sport/recreatie
34
24
22
41
15
23
10
41
26
21
Overig
2
4
3
6
11
2
5
16
11
3
Onbekend
19
7
0
2
1
3
2
13
8
4
Tabel 17 ADV-meldingen per politie-eenheid naar maatschappelijk terrein in 202321
Noot 21 Per melding kunnen meerdere maatschappelijke terreinen zijn geregistreerd.
DIS CR I M I NA T I E C I J F E R S IN 2 0 2 3
66
MET DANK AAN
COLOFON
Dit rapport is tot stand gekomen met dank aan: de anti-
Utrecht/Rotterdam, april 2024
discriminatievoorzieningen, Discriminatie.nl (de landelijke
Dit rapport is geschreven door Movisie en Art.1 in opdracht
vereniging van antidiscriminatievoorzieningen), Meld.Online
van de Nationale Politie en het Ministerie van Binnenlandse
Discriminatie, het College voor de Rechten van de Mens,
Zaken en Koninkrijksrelaties.
de Nationale ombudsman, de Kinderombudsman en de Nationale Politie.
Tekst Niels van Kleef (Movisie)
De begeleidingscommissie: Marcel Coenders (Sociaal
Laura Jak (Movisie)
en Cultureel Planbureau), Pierre van Steen, Winnie van
Bauke Fiere (Art.1)
Blanken (Nationale Politie), Warsha Kanhai (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), Marjolein
Uitgave
Franken (Ministerie van Justitie en Veiligheid), Milou van
Movisie en Art.1
Hout (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid), Tim Peute (College voor de Rechten van de Mens), Frederique Janss (Discriminatie.nl), Mitchell van de Velde (Meld.Online Discriminatie), Marit Hopman (Nationale ombudsman en Kinderombudsman).
GRAFISCH ONTWERP © 2024, GO PUCK
<