RIS318659 Bijlage 1 Jaarstukken 2023 Bedrijvenschap Harnaschpolder

JAARSTUKKEN 2023 BEDRIJVENSCHAP HARNASCHPOLDER

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

2

Jaarverslag

2

1.1

Voorwoord

2

1.2

Programmaverantwoording

4

1.2.1 1.2.2

4 5

1.3

1.4

Programma Ontwikkeling Harnaschpolder Ontwikkeling resultaat grondexploitatie en financieel resultaat 2023

Paragrafen

5

1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.6 1.3.7 1.3.8

5 5 6 6 7 7 7 8

Paragraaf lokale heffingen Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Financieringsparagraaf Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf verbonden partijen Paragraaf grondbeleid Risicoparagraaf

Rechtmatigheid

9

Jaarrekening

12

2.1

Inleiding

12

2.2

Overzicht van baten en lasten over 2023

12

2.3

Balans per 31 december 2023

13

2.4

Toelichting algemeen

13

2.4.1 2.4.2

13 14

2.5

2.6

Baten en lasten Grondslagen voor de waardering en resultaatbepaling

Toelichting op het overzicht van baten en lasten over 2023

17

2.5.1 2.5.2 2.5.3 2.5.4

17 19 19 19

Lasten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Baten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Incidentele baten en lasten Wet Normering Topinkomens (WNT) tabel

Toelichting op de balans per 31 december 2023

21

2.6.1 2.6.2 2.6.3

21 23 24

Activa Passiva Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen

2.7

Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld

25

2.8

Rechtmatigheidsverantwoording

25

Overige gegevens

25

3.1

Gebeurtenissen na balansdatum

25

3.2

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

25

Jaarverslag 1.1

Voorwoord

Dit voorwoord bij het jaarverslag en de jaarrekening 2023 van het Bedrijvenschap Harnaschpolder geven u een beeld van de activiteiten gedurende dit jaar. Bouwplannen De bedrijven Ty-Le en Technische Unie hebben de bouwwerkzaamheden langs de Harnaschdreef afgerond en de combinatie Temmink-Keyzer heeft in december de naastgelegen kavel afgenomen en is die maand gestart met de bouw van hun pand. De kavel voor woningbouw aan de Vrij-Harnasch is uitgegeven en ontwikkelaar Locus is onder de naam Brein gestart met de ontwikkeling van 5 woningen. Ter Steege heeft het door hen zelf ontwikkelde kantoorpand aan de Vrij-Harnasch in gebruik genomen. Uitgiftes In december 2023 is een kavel van 2,5 ha langs de Harnaschdreef aan de gemeente Midden-Delfland geleverd. In afwijking van het bestemmingsplan is de gemeente voornemens om een deel van deze kavel gedurende een periode van 5 jaar te gebruiken ten behoeve van de huisvesting van vluchtelingen. De gemeente Midden-Delfland maakte hierbij gebruik van een reeds bestaande ruimte-reservering langs de Harnaschdreef en zal de kavels, na het tijdelijk gebruik, ten behoeve van bedrijfshuisvesting op de markt aanbieden. De uitgifte van de overige kavels langs de Harnaschdreef is vertraagd in afwachting van de besluitvorming van de gemeente Midden-Delfland over de huisvesting van vluchtelingen.

In december hebben de bedrijven Reurings en Maximator te kennen gegeven de gesprekken over grondreserveringen te willen hervatten. De mogelijke kavel voor Reurings maakt deel uit van de aan de gemeente verkochte gronden. Het Schap zal de gemeente faciliteren in de uitgifte. Aan de Sionsdreef is de uitgifte aan Kwik-Fit uitgesteld tot begin 2024. De indexering en reserveringsvergoeding lopen door, zodat deze vertraging geen financiële gevolgen heeft. De benodigde vergunningen zijn in 2023 onherroepelijk geworden. Aan de Sionsdreef resteert nog één kavel waarvan de reservering in 2023 is beëindigd zodat de kavel weer beschikbaar is gekomen om aan te bieden aan nieuwe gegadigden. Hiervoor hebben zich reeds enkele partijen gemeld. Procedures Vooruitlopende aan de uitgiften aan Delta, Koninklijke Bibliotheek en Montrieurs aan De Gantel zijn in 2023 de bestemmingen in nauwe samenwerking met de gemeente Midden-Delfland en de initiatiefnemers uitgewerkt en onherroepelijk geworden. Montrieurs en Delta hebben vervolgens een omgevingsvergunning aangevraagd. Koninklijke Bibliotheek is de gestart met de voorbereidingen van de vergunningaanvraag. Openbare ruimte De kruising Vrij-Harnasch/Harnaschdreef is in 2023 verbeterd. Dit is mogelijk gemaakt met een subsidie van de MRDH en in samenwerking met de gemeente Midden-Delfland.

Daarnaast is er met de gevestigde partijen aandacht besteed aan de realisatie van de groene inrichting van hun kavels. Parkmanagement Het Bedrijvenschap heeft belang bij een actieve rol van de Parkmanagement Vereniging. Dankzij de uitgiftevoorwaarden van het Bedrijvenschap is lidmaatschap verplicht. Met deze uitgangspositie heeft het bestuur van de parkmanagementvereniging een aantal zaken opgepakt zoals cameratoezicht en afstemming met bedrijven over de openbare ruimte. Het tijdelijke gebruik door de Parkmanagement Vereniging van de kavel aan de Vrij-Harnasch voor parkeren is in november beëindigd omdat er te weinig vraag was naar een publieke parkeervoorziening. Het Bedrijvenschap is in december in gesprek gegaan met de eerste geïnteresseerden voor deze kavel. Beëindiging Bedrijvenschap Met het opstarten van de uitgifte van de laatste kavels heeft het Bedrijvenschap het liquidatieproces opgestart. De wettelijk vereiste aanpassing van de gemeenschappelijke regeling is voorbereid voor 2

besluitvorming in 2024 en met de gemeente Midden-Delfland zijn afspraken gemaakt over het afronden van de werkzaamheden in de openbare ruimte. Samengevat stond 2023 in het teken van de ruimtelijke procedures langs de Gantel en het traject rond de verkoop van de gronden aan de gemeente Midden-Delfland. Met de liquidatie van het Bedrijvenschap is een aanvang gemaakt. We hebben er vertrouwen in dat dit alles in de komende periode tot levering van gronden en afronding van werkzaamheden zal leiden. Casper van der Feltz Directeur Bedrijvenschap Harnaschpolder

3

1.2

Programmaverantwoording

In de programmaverantwoording wordt de realisatie van het programma van het Bedrijvenschap uiteengezet. De programmaverantwoording biedt inzicht in de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd. Het Bedrijvenschap Harnaschpolder kent één programma, namelijk het programma ontwikkeling van het bedrijventerrein Harnaschpolder. Op grond van de indeling zoals opgenomen in het Besluit Begroting en verantwoording (BBV) behoort de grondexploitatie van het Bedrijvenschap tot het taakveld 3, Economie, 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur.

1.2.1

Programma Ontwikkeling Harnaschpolder

De Harnaschpolder wordt ontwikkeld tot bedrijventerrein met als doel de regionale economie en werkgelegenheid te versterken. Het Bedrijvenschap Harnaschpolder heeft tot doel bij te dragen aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en het bevorderen van werkgelegenheid door middel van het aanleggen en exploiteren van bedrijventerreinen, waaronder het verrichten van alle taken die met deze doelstelling samenhangen. Om dit bedrijventerrein te realiseren zijn de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland een samenwerkingsverband in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling aangegaan (GR). De GR bestaat sinds 2004. Tot 2014 maakte ook de gemeente Delft onderdeel uit van de GR. Eind 2017 is door de gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders van beide gemeenten de 6e wijziging van de gemeenschappelijke regeling vastgesteld die noodzakelijk was geworden door een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Op 21 december 2017 heeft de officiële publicatie plaatsgevonden, waarna de volgende dag de wijzigingen in werking zijn getreden. De GR is aangegaan voor onbepaalde tijd. Het Bedrijvenschap Harnaschpolder richt zich voor een belangrijk deel op de logistieke sector. In de regio Den Haag zijn weinig grote kavels beschikbaar, terwijl de aanwezigheid hiervan belangrijk is voor het huisvesten van bestaande en nieuwe bedrijven.

De gunstige ligging aan de A4, de ontsluitingen en de ruime kavels maken dit terrein uitermate geschikt voor deze sector. Naast grotere kavels biedt het Bedrijvenschap ook kleinere (lokale) ondernemers de ruimte om zich te vestigen. In 2021 is er veel interesse getoond voor zowel grote logistieke kavels en voor hele kleine kavels. Het aanbod grote kavels is echter beperkt omdat over bijna alle kavels gesprekken worden gevoerd. Op aanvragen voor hele kleine kavels (1.000-1.500 m2) wordt terughoudend gereageerd om versnippering van schaarse grote kavels te voorkomen en omdat andere bedrijventerreinen in de regio juist kleine kavels bieden. Onderstaand overzicht geeft de kerngegevens en voortgang van de uitgiften in hectaren weer per 1 januari 2024. Ruimtegebruik

1-1-2024

WoudHarnasch

HoogHarnasch

VrijHarnasch

Totaal BHP

Plangebied - buiten exploitatie

332.864 49.835

268.986

300.404 21.888

902.254 71.723

Exploitatiegebied - wegenstructuur - reservering OV tracé - groen/overig - water

283.029 16.731

268.986 28.150 6.100 45.976 18.360

278.516 11.877 3.900 51.990 19.544

830.531 56.758 10.000 120.731 57.793

- zelfrealisatie met anterieure ovk al uitgegeven - zelfrealisatie van Leeuwen

16.029 7.369

16.029 7.369

- wonen en woonwerkwoningen al uitgeven

5.899

5.899 555.953 499.865 44.672 11.416

- bedrijven uitgeefbaar - al uitgegeven - koopovereenkomst - reserveringsovereenkomst, precontractueel verplicht - niet verplicht / nog uitgeefbaar

4

22.765 19.889

223.645 220.970

170.400 129.845

161.908 149.050

2.675 -

40.555 -

1.442 11.416

1.2.2

Ontwikkeling resultaat grondexploitatie en financieel resultaat 2023

Op 11 december 2023 heeft het Algemenen bestuur De geactualiseerde grondexploitatie per 1 juli 2023vastgesteld, waartoe het Dagelijks bestuur op 29 november 2023 een voorstel deed. Op basis van het resultaat van deze nieuwe grondexploitatie, en rekening houdend met nadien bekend geworden informatie tot het moment van opstellen van de jaarrekening, is in het verslagjaar de verliesvoorziening verlaagd met € 0,17 miljoen tot € 11,28 miljoen. De bijdragen en verkopen die in 2023 zijn gerealiseerd, de verwerving van gronden, investeringen in bouwrijp maken, woonrijp maken, de plankosten en de financieringslasten, resulteren in een mutatie Onderhanden werk van € 9,48 miljoen (in 2023 zijn meer opbrengsten dan kosten gerealiseerd, waardoor het saldo Onderhanden werk op de balans afneemt). In 2022 was sprake van een mutatie / toename van € 4,42 miljoen (meer kosten dan opbrengsten). 1.3

Paragrafen

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft de vorm en de inhoud van de begroting en het jaarverslag voor. In dit besluit wordt een aantal paragrafen verplicht gesteld voor opname in zowel de begroting als in het jaarverslag. Onderstaande paragrafen zijn de paragrafen zoals deze in de begroting zijn opgenomen en bevatten derhalve de verantwoording over de realisatie in 2023. In het hiernavolgende worden de paragrafen benoemd en uitgewerkt, dan wel wordt gemotiveerd aangegeven waarom het Dagelijks bestuur de paragrafen niet van toepassing acht.

1.3.1

Paragraaf lokale heffingen

De gemeenschappelijke regeling geniet net als in voorgaande jaren geen inkomsten uit lokale heffingen, aangezien het opleggen van lokale heffingen niet tot de taken van de gemeenschappelijke regeling behoort. Deze paragraaf is derhalve, net als in voorgaande jaren, ook voor het verslagjaar niet van toepassing.

1.3.2

Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing

Onder het weerstandsvermogen wordt verstaan de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat het beleid van de Gemeenschappelijke regeling hierop dient te worden aangepast. Het weerstandsvermogen is van belang voor de beoordeling van de gezondheid van de financiële positie van het Bedrijvenschap. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de middelen en mogelijkheden waarover het Bedrijvenschap beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken) en uit de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (risico’s van materiële betekenis in relatie tot de financiële positie). Op dit moment is de weerstandscapaciteit van het Bedrijvenschap niet op voldoende niveau. Het saldo van de grondexploitatieberekening is negatief en het Bedrijvenschap beschikt niet over een positief eigen vermogen. In de Gemeenschappelijke regeling participeren de deelnemende gemeenten risicodragend. Uitgaande van ongewijzigde omstandigheden in de ontwikkeling van het verwachte planresultaat zullen de deelnemende gemeenten moeten bijdragen. Dit is bij de deelnemende gemeenten bekend. Hierop wordt in de paragraaf grondbeleid nader ingegaan. In de risicoparagraaf wordt de oorzaak hiervan nader toegelicht en wordt de relatie met en de gevolgen van de huidige marktontwikkelingen nader beschreven.

Ook wordt daar beschreven op welke wijze risicobeheersing plaatsvindt. Deze beheersing uit zich met name in de wijze van ramen van inkomsten en uitgaven en de bandbreedte die als gevolg van de risico’s wordt gehanteerd. Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het verplicht een zestal kengetallen in de jaarrekening op te nemen: Kengetallen Netto schuldenquote Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio grondexploitatie structurele exploitatieruimte belastingcapaciteit

5

Rekening 2022 -1639% -1639% 0% -1172% n.v.t. n.v.t.

Begroting 2023 0% 0% 0% 0% n.v.t. n.v.t.

Rekening 2023 235% 235% 0% 159% n.v.t. n.v.t.

Toelichting bij de kengetallen: -

De netto schuldenquote geeft alle schulden (minus vorderingen) weer in een percentage van de jaarlijkse baten. Het geeft een indicatie in welke mate rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Doordat de bate in 2022 een laag negatief bedrag betrof, is het kengetal voor 2022 fors negatief.

-

De netto schuldenquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen geeft hetzelfde weer, maar de verstrekt geldleningen worden daarbij buiten beschouwing gelaten.

-

De solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer in verhouding tot alle passiva op de balans. Het geeft inzicht in de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Zo lang er geen (positief) eigen vermogen is gevormd zal dit percentage altijd 0% bedragen.

-

Het kengetal voor de grondexploitatie geeft de verhouding van de boekwaarde van de investeringen weer in een percentage van de jaarlijkse baten. Doordat de bate in 2022 een laag negatief bedrag betrof, is het kengetal voor 2022 fors negatief.

-

Door het ontbreken van andere inkomsten en de mogelijkheid om belastingen te heffen zijn de laatste twee genoemde kengetallen voor het Bedrijvenschap niet van toepassing.

1.3.3

Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen

Het Bedrijvenschap beschikt niet over kapitaalgoederen, aangezien de gronden in ontwikkeling en de investeringen worden opgenomen onder de balanspost Onderhanden werk. Deze investeringen staan niet duurzaam ten dienste van de bedrijfsuitoefening van het Bedrijvenschap. Zodra de uitgeefbare gronden volledig bouwrijp zijn opgeleverd en de openbare ruimte is overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland, wordt de Gemeenschappelijke regeling opgeheven. Openbare gronden worden in eigendom, beheer en onderhoud overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland. Met de gemeente Midden-Delfland is overeengekomen dat reeds aangelegde openbare gronden die nog niet zijn overgedragen aan de gemeente, door de gemeente Midden-Delfland onderhouden worden. Overdracht van gronden gebeurt per deelgebied. Om fiscale redenen worden gronden binnen 2 jaar na realisatie overgedragen, of na 10 jaar. In de tussentijd worden nog niet overgedragen gronden door de gemeente beheerd. Het budget voor dat toekomstige onderhoud tot aan de het einde van de gemeenschappelijke regeling is in 2016 aan de gemeente uitbetaald. Voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein zijn een aantal woningen aangekocht dan wel onteigend. Deze woningen zijn of worden gesloopt of in afwachting van de toekomstige sloop tijdelijk in gebruik gegeven.

Uitzondering vormt één woning die voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein niet gesloopt behoeft te worden en zal worden afgestoten.

1.3.4

Financieringsparagraaf

Voor de financiering van de investeringen door het Bedrijvenschap en om tijdig te kunnen voldoen aan de financiële verplichtingen, dient het Bedrijvenschap te beschikken over voldoende geldmiddelen. Deze paragraaf richt zich op de treasuryfunctie, de wijze waarop het Bedrijvenschap omgaat met haar financiële geldstromen en vermogensposities. Het is relevant voor de bedrijfsvoering en voor de financieringsfunctie om inzicht te geven hoe het Bedrijvenschap omgaat met financiële risico’s, de mate waarin over voldoende geldmiddelen kan worden beschikt om op korte termijn aan haar verplichtingen te kunnen voldoen (liquiditeit) en de manier waarop op lange termijn de financiering is geregeld. In de toelichting op de balans zijn de huidige leningen gespecificeerd weergegeven naar omvang, looptijd en rentepercentage. De lening portefeuille ultimo boekjaar bedroeg in totaal € 34 miljoen. Begin 2024 is hiervan € 12 miljoen afgelost en is € 10 miljoen opnieuw aangetrokken. Het saldo dient 28 juni 2024 te worden afgelost. Op basis van de grondexploitatieberekening (grex) per 1-7-2023 is bovenop deze € 34 miljoen geen aanvullende financiering meer nodig maar zal een deel wel moeten worden verlengd tot medio 2025. Alle betaalde rente wordt aan de grondexploitatie toegerekend.

6

Het Bedrijvenschap belegt overtollige middelen alleen bij de BNG of overheidsorganisaties. Dit past bij het risicomijdend karakter van het Bedrijvenschap. Er wordt deelgenomen aan het zogenoemde Schatkistbankieren en overtollige liquide middelen worden uit dien hoofde tijdelijk gestald in ‘s Rijks schatkist.

1.3.5

Paragraaf Bedrijfsvoering

De paragraaf betreffende de bedrijfsvoering behandelt de stand van zaken ten aanzien van de bedrijfsvoering van en binnen het Bedrijvenschap. Het Bedrijvenschap is een gemeenschappelijke regeling. Op bestuurlijk niveau heeft het Algemeen bestuur alle bevoegdheid die niet in of ingevolge de regeling aan het Dagelijks bestuur of de voorzitter is opgedragen (artikel 8 Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap Harnaschpolder). Voor het Dagelijks bestuur zijn diverse taken opgedragen zoals beschreven in artikel 14 lid 1 van de Gemeenschappelijke regeling. De dagelijkse leiding van het Bedrijvenschap berust bij de algemeen directeur, ondersteund door een managementteam. De ontwikkeling van het terrein en de uitgifte van kavels is belegd bij de projectorganisatie onder leiding van een manager bedrijfsvoering welke verantwoording aflegt aan de directeur. De spelregels ten aanzien van het financiële beleid en beheer, de organisatie, de financiële administratie en het kasbeheer van het Bedrijvenschap zijn vastgelegd in de financiële verordening 2004. Een nadere invulling hiervan ligt vast in het Handboek Administratieve Organisatie, welke op 31 maart 2010 door het Dagelijks bestuur is vastgesteld en in de organisatie is geoperationaliseerd.

Conform de financiële verordening en gemaakte afspraken in de (gewijzigde) Gemeenschappelijke regeling vinden gedurende de looptijd van het project geen tussentijdse onttrekkingen van positieve resultaten plaats. Eveneens wordt van de deelnemende gemeenten geen bijdrage gevraagd bij een te verwachten negatief saldo gedurende de looptijd van het project. Verrekening van het resultaat vindt derhalve plaats bij afronding van het project dan wel bij beëindiging van de Gemeenschappelijke regeling. Het Bedrijvenschap beschikt over een Functionaris Gegevensbescherming, een register van verwerkingen, een protocol datalekken, een logboek datalekken en een privacyverklaring ter uitvoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Belangstellenden en belanghebbenden kunnen de privacyverklaring desgewenst per mail of per post toegezonden krijgen.

1.3.6

Paragraaf verbonden partijen

Het Bedrijvenschap is een samenwerkingsverband in de vorm van een gemeenschappelijke regeling waaraan de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland deelnemen en waaraan tot en met september 2013 de gemeente Delft heeft deelgenomen. De deelnemende gemeenten Den Haag en MiddenDelfland participeren risicodragend. De gemeente Delft heeft haar risico bij de uittreding afgekocht. Het Bedrijvenschap heeft geen bestuurlijke relaties gecombineerd met financiële belangen in andere partijen. Wel wordt op uitvoerend niveau samengewerkt bij de afzet van bedrijfsgronden.

1.3.7

Paragraaf grondbeleid

Het Bedrijvenschap voert een actief grondbeleid. Echter er zijn in het gebied van het Bedrijvenschap enkele bedrijven die zelf willen ontwikkelen en waarbij het Bedrijvenschap faciliterend optreedt. Met een tweetal bedrijven heeft het Bedrijvenschap daartoe exploitatie-overeenkomsten afgesloten. In maart 2016 heeft de Commissie BBV een notitie “Faciliterend grondbeleid” vastgesteld, welke met terugwerkende kracht vanaf 1-1-2016 in werking is getreden. Deze wijziging van de regelgeving betekende dat de baten en lasten van faciliterend grondbeleid niet meer als kosten en baten van de grondexploitatie verantwoord mogen worden. In 2019 is van één bedrijf de exploitatiebijdrage ontvangen. Op grond van de overeenkomst met het andere bedrijf is nog een bedrag te ontvangen van € 920.280. Dit bedrag is als vordering op de balans opgenomen. Hieronder volgt een weergave van de door het Bedrijvenschap opgestelde kaders ter uitvoering van het grondbeleid. Het beleid heeft tot doel het realiseren van ruimtelijke plannen op het bedrijventerrein en is erop gericht om alle werkzaamheden uit te voeren die tot het traditionele grondproductieproces behoren, bestaande uit de voorbereiding, de (coördinatie van de) uitvoering en de afronding (c.q. overdracht). 7

Grondexploitatieberekening De grondexploitatieberekening wordt jaarlijks per 1 juli herzien. De looptijd van de per 1 juli 2023 herziene grondexploitatie is ten opzichte van de vorige herziening met een jaar verlengd tot en met 30 juni 2025. Deze grondexploitatie is een opstelling die een zo getrouw mogelijk beeld geeft van de huidige verwachtingen, gebaseerd op ramingen en kengetallen. Hierbij is rekening gehouden met een kostenstijging van 4% per jaar, een opbrengstenstijging van 3% per jaar en een discontovoet van 2%. Voor de balanswaardering is niet de contante waarde van de Herziene grondexploitatie per 1-7-2023 bepalend maar die per 1-1-2024. Voor de waardering van de verliesvoorziening in de jaarrekening wordt om die reden ieder jaar de vastgestelde grondexploitatie per 1 juli geactualiseerd naar 31 december waarbij rekening wordt gehouden met omstandigheden die zich hebben voorgedaan na opstellen van de grondexploitatie en leiden tot een gewijzigde inschatting van het resultaat van de grondexploitatie. Vorenstaande heeft geleid tot een verbetering van het per 31 december 2022 verwachte grondexploitatieresultaat van € 11,45 miljoen verlies (op netto contante waarde) met € 0,17 miljoen tot een verwacht verlies per 31 december 2023 van € 11,28 miljoen op netto contante waarde.

Bestemmingsplannen Binnen het bedrijventerrein Harnaschpolder worden drie deelgebieden onderscheiden: Vrij-Harnasch, Hoog-Harnasch en Woud-Harnasch. Aan deze gebieden liggen twee onherroepelijke bestemmingsplannen ten grondslag.

Beeldkwaliteitsplan Het beeldkwaliteitsplan dat wordt toegepast bij nieuwe uitgiftes is in 2019 geactualiseerd. Hierin is tevens een verdere uitwerking gemaakt voor de inrichting van de openbare ruimte. De gemeente Midden-Delfland wil bij actualisatie van het bestemmingsplan het aangepaste beeldkwaliteitsplan hierin opnemen.

Verkoopvoorwaarden en uitgifteplan Het uitgifteproces van het Bedrijvenschap sluit aan op het in 2021 uitgesproken Didam arrest. Conform het arrest is het uitgangspunt dat kavels open en transparant worden aangeboden en het Bedrijvenschap benaderbaar is door geïnteresseerden. Om in staat te zijn actuele verkoopinformatie nog eenvoudiger te actualiseren, wordt informatie getoond op de website die in eigen beheer kan worden geactualiseerd. De website is www.bedrijvenschapHarnaschpolder.nl. Vanuit de deelnemende gemeentes kan naar deze website worden verwezen. Op de website worden ook de voorwaarden en het uitgiftebeleid genoemd. Hiermee kunnen geïnteresseerde partijen kennisnemen van de voorwaarden waaraan moet worden voldaan om voor een kavel in aanmerking te komen. Nieuwe voorgenomen uitgiften worden gepubliceerd om bezwaren van andere gegadigden mogelijk te maken.

Samenwerking met de grondgebied gemeente Midden-Delfland De grondgebied gemeente is gelet op haar publiekrechtelijke taken en bevoegdheden onontbeerlijk voor de uitvoering van de taken van het Bedrijvenschap. De basis voor een goede samenwerking is gelegd in het Uitvoeringsconvenant en de Gemeenschappelijke regeling. Het Bedrijvenschap is op deze manier betrokken bij een aantal publiekrechtelijke taken in het werkingsgebied van het Bedrijvenschap.

1.3.8

Risicoparagraaf

Aan het produceren en afzetten van bouwrijpe grond zijn financiële en beleidsmatige risico’s verbonden. De risico’s voor de grondexploitatie zijn voor rekening van het Bedrijvenschap. Om deze risico’s te actualiseren en beheersbaar te houden, wordt jaarlijks de grondexploitatie en risicoanalyse herzien. Met de grondexploitatie en de daarbij behorende planning wordt inzicht gegeven in de meerjarige ontwikkeling van het resultaat op de bouwgrondexploitatie. De grondexploitatie is als zodanig het belangrijkste inhoudelijke beheers- en sturingsinstrument van het Bedrijvenschap. Gelet op de financiële risico’s en de lange doorlooptijd is een jaarlijkse herziening van de grondexploitatie en planning een vereiste. In de jaarlijkse herziening worden de gerealiseerde kosten en opbrengsten 8

meegenomen en de verwachte kosten en opbrengsten geraamd, rekening houdend met de invloed van rente- en prijswijzigingen. Bij de herziening van de grondexploitatie wordt een risicoanalyse samengesteld. In deze risicoanalyse en gevoeligheidsanalyse wordt inzichtelijk gemaakt welke kansen en bedreigingen zich kunnen voordoen, wat daarvan de financiële consequenties zijn en in hoeverre de diverse nog te beïnvloeden kosten- en opbrengstenposten kansen bieden tot optimalisatie dan wel bedreigingen in zich hebben om het saldo te verslechteren. Om de (bestuurlijke) procedures rond begroting en jaarrekening soepeler te laten verlopen is er voor gekozen om vanaf 2018 de herzieningen van de grondexploitatie niet meer per 1 januari te actualiseren maar per 1 juli. Ten behoeve van de jaarrekening worden dit grondexploitatieresultaat en de risico’s wel geactualiseerd naar de stand per balansdatum. Volgens de tot en met 31 december 2023 geactualiseerde grondexploitatie wordt uitgegaan van een saldotekort van € 11,28 miljoen op netto contante waarde per 31 december 2023. Met de deelnemende partijen zijn afspraken gemaakt over de verdeling van het nadelige saldo op einddatum. De gemeente Den Haag draagt 85% van het nadelig saldo en de gemeente Midden-Delfland 15%.

Voor het Bedrijvenschap is het van belang dat de ontwikkeling van de werkzaamheden in de pas lopen met de in de grondexploitatieberekening opgenomen ramingen van kosten en opbrengsten en de daarbij behorende tijdsplanning. Afwijkingen hiervan kunnen belangrijke financiële consequenties hebben. Binnen haar doelstelling heeft het Bedrijvenschap tot taak het bedrijventerrein te ontwikkelen. Aan deze werkzaamheden zijn financiële en beleidsmatige risico’s verbonden. Het Bedrijvenschap onderkent de volgende risico’s van grotere omvang: -

De vergoedingen voor enkele onteigende eigendommen vallen hoger uit dan verwacht; In de grondexploitatie opgenomen opbrengsten worden niet gehaald en de in de grondexploitatie opgenomen gronduitgifteprijzen vallen lager uit. Risico dat de bijdrage op grond van een exploitatie-overeenkomst niet ontvangen wordt binnen de looptijd van grondexploitatie en de GR. De einddatum van de grondexploitatie per 30-06-2025 wordt niet gehaald. Dat zou met name hogere plankosten tot gevolg hebben. De stijging van de kosten voor civieltechnische werken en plankosten is hoger dan waarmee in de grondexploitatie is rekening gehouden.

Naast negatieve risico’s zijn er ook positieve risico’s van grotere omvang: 1.4

De mogelijkheid dat het te ontvangen schadebedrag van TenneT TSO hoger wordt dan waarmee vooralsnog in de grondexploitatie rekening is gehouden en optimalisatie uitgeefbare m2. Rechtmatigheid

Met ingang van het verslagjaar 2023 verklaart het Dagelijks Bestuur van Bedrijvenschap Harnaschpolder in de jaarrekening of de organisatie rechtmatig heeft gehandeld. De accountant onderzoekt nog steeds de rechtmatigheid maar doet in zijn controleverklaring geen expliciete uitspraak meer over de bevindingen van zijn onderzoek ten aanzien van rechtmatigheid. De controleverklaring ziet echter mede toe op de juistheid van de rechtmatigheidsverantwoording van het Dagelijks Bestuur waardoor indirect middels de controleverklaring over de jaarrekening een uitspraak wordt gedaan over de rechtmatigheid. Het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (hierna: BADO) schrijft voor dat de accountant bij de controle van het Bedrijvenschap moet vaststellen dat de baten, lasten en balansmutaties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met van toepassing zijnde wettelijke regelingen. Om de rechtmatigheidscontrole intern te kunnen voorbereiden en om de accountant op rechtmatigheid te kunnen laten controleren is een normenkader opgesteld. Het normenkader bestaat uit een overzicht van de geldende externe en eigen regelgeving met betrekking tot financiële beheershandelingen, bestaande uit relevante regelgeving van hogere overheden (externe regelgeving) en van de Gemeenschappelijke regeling zelf (interne regelgeving).

Het normenkader voor de accountantscontrole 2023, welke tevens van toepassing is verklaard voor 2023, is vastgesteld in het Dagelijks bestuur van 29 november 2023 en ter kennis gebracht van het Algemeen bestuur. 9

Bij voorgaande jaarrekeningen van het Bedrijvenschap is naast een goedkeurend oordeel over de getrouwheid ook ten aanzien van rechtmatigheid een goedkeurend oordeel afgegeven. In paragraaf 2.8 treft u de rechtmatigheidsverantwoording aan.

10

JAARREKENING 2023

11

Jaarrekening 2.1

Inleiding

In de volgende paragrafen worden de programmarekening en de balans nader toegelicht. Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording worden programma’s toegerekend aan zogenoemde taakvelden. Het programma van het Bedrijvenschap valt volledig onder het taakveld “3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur”. 2.2

Overzicht van baten en lasten over 2023 Rekening 2023

Rekening 2022

Begroting 2023 (voor wijz.)

Begroting 2023 (na wijz.)

LASTEN Lasten Mutatie onderhanden werk Storting in de voorziening Totaal

2.704.104 9.501.673 0 12.205.777

BATEN Baten Mutatie onderhanden werk Vrijval van de voorziening Totaal

12.205.777 -2.451.969 17.350.181 25.852.436 0 4.418.967 0 0 170.000 0 0 0 12.375.777 1.966.998 17.350.181 25.852.436

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten Toevoeging/onttrekking reserves Gerealiseerd resultaat

1.966.998 1.972.497 5.185.464 0 15.377.684 20.666.972 3.960.000 0 0 5.926.998 17.350.181 25.852.436

170.000 -3.960.000 0 0 170.000 -3.960.000

Voor de toelichting op de programmarekening wordt verwezen naar paragraaf 2.5.

12

0 0 0

0 0 0

2.3

Balans per 31 december 2023

ACTIVA

2023

2022 PASSIVA

2023

2022

Vaste passiva Eigen vermogen Algemene reserve Resultaat boekjaar

-11.450.000 -7.490.000 170.000 -3.960.000

Vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer Binnenlandse banken en overige financiële instellingen

2.000.000 42.000.000

Vlottende activa

Voorraad onderhanden werk bouwgrond in exploitatie Mutatie onderhanden werk Af : voorziening plantekorten

40.184.104 35.765.137 -9.501.673 4.418.967 -11.280.000 -11.450.000 Vlottende passiva

Uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter

Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter

uitzettingen in ’s Rijks schatkist Overige vorderingen

4.832.944 125.338

Liquide middelen Overlopende activa (Overige nog te ontvangen bedragen)

251.486 1.000.953

824.262 Kasgeldleningen 204.107 Crediteuren Waarborgsommen 183.684 994.993 Overlopende passiva Vooruitontvangen bedragen

25.613.152 30.941.150

32.000.000 143.941 87.420

0 123.525 15.256

2.539.186 122.605

83.281 169.088

25.613.152 30.941.150

Voor de toelichting op de balans wordt verwezen naar paragraaf 2.6. 2.4

Toelichting algemeen

Het boekjaar van het Bedrijvenschap valt samen met het kalenderjaar. In dit jaarverslag wordt verslag uitgebracht over de periode 1 januari tot en met 31 december 2023. De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met het BBV zoals deze luidde bij de aanvang van het verslagjaar.

2.4.1

Baten en lasten

In het overzicht van baten en lasten zijn alle aan 2023 toe te rekenen baten en lasten opgenomen. Onder de lasten is de mutatie opgenomen om de per saldo baten te passiveren onder het Onderhanden werk in de balans ten behoeve van de investeringen in bouwgronden in exploitatie. Het totaal van de lasten en baten tot en met 2023 zoals blijkt uit het saldo Onderhanden werk in de balans sluit aan met de boekwaarde van het plan per 31 december 2023. Voor een nadere toelichting op de baten en lasten wordt ook verwezen naar de toelichting op de programmarekening (paragraaf 2.5). Op grond van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) mogen indirecte kosten (overhead en met een verdeelsleutel toegerekende rente) bij grondexploitaties wel toegerekend blijven worden, maar moeten deze tegelijkertijd in de begroting zichtbaar zijn. Directe kosten moeten zoveel mogelijk toegerekend blijven worden aan activiteiten/taakvelden. Het Bedrijvenschap kent geen indirecte kosten die over meerdere taakvelden verdeeld zouden moeten worden, maar alleen directe kosten. Bij de lasten zijn daardoor geen overheadkosten apart benoemd.

13

De SVLO (Samenwerking Vennootschapsbelasting Lokale Overheden) heeft een zogenoemde QuickScan uitgebracht die een indicatie geeft of een overheidsorganisatie belastingplichtig is voor de vennootschapsbelasting. Mede op basis van deze QuickScan is aangetoond dat het Bedrijvenschap Harnaschpolder voor de vennootschapsbelasting geen winst beoogt en derhalve niet belastingplichtig is. Het Bedrijvenschap is hierbij begeleid door de fiscaal adviseur van de gemeente Den Haag. Aangezien het Bedrijvenschap niet belastingplichtig wordt geacht, zijn ook geen lasten voor de vennootschapsbelasting opgenomen bij de lasten.

2.4.2 Grondslagen voor de waardering en resultaatbepaling Algemeen De grondslagen die worden toegepast voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepaling zijn gebaseerd op historische kosten. Voor zover niet anders vermeld, worden activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. Vanwege het feit dat tekorten afgedekt worden door de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten is de jaarrekening opgesteld op basis van continuïteit van het Bedrijvenschap. Het verloop van de boekwaarde van het onderhanden werk gedurende het verslagjaar is als volgt: Boekwaarde onderhanden werk begin begrotingsjaar Vermeerderingen (lasten) dit jaar Verminderingen (baten) dit jaar Boekwaarde onderhanden werk einde begrotingsjaar

40.184.104 2.704.104 -12.205.777 30.682.431

Op basis van de grondexploitatieberekening per 1-7-2023 en actualisatie tot en met 31 december 2023 wordt een tekort op de grondexploitatie verwacht van € 11,28 miljoen contante waarde. In de per 31 december 2023 geactualiseerde grondexploitatieberekening is rekening gehouden met de volgende nog te realiseren uitgaven en inkomsten (vanaf 1 juli 2023): Vanaf 1-7-2023 nog te realiseren kosten en opbrengsten Nog te maken kosten verwervingen Nog te maken kosten civiele werken Nog te maken plankosten Nog te maken overige kosten Nog te maken rentekosten Indexatie Geraamde opbrengsten Saldo

0,34 miljoen 3,32 miljoen 1,9 miljoen 0,55 miljoen 1,73 miljoen 0,19 miljoen 8,03 miljoen 36,28 miljoen -28,25 miljoen

Nog te maken kosten verwervingen Dit bedrag heeft betrekking op aanvullende onteigeningsvergoedingen alsmede nog te maken advieskosten hiervoor. Nog te maken kosten civiele werken Van de nog te maken kosten voor civiele werken is € 0,83 miljoen geraamd voor slopen, saneren en voorbelasten, € 0,53 miljoen voor bouwrijp maken, € 1,72 miljoen voor woonrijp maken, en € 0,23 miljoen voor overige civiele kosten. De ramingen zijn gebaseerd op berekeningen van een extern bureau en de recente informatie over de nog uit te voeren werkzaamheden. In de post overige kosten is een raming begrepen voor het afwikkelen van het te verwachten grondoverschot. Nog te maken plankosten Voor de kosten van het door gemeenten gedetacheerde personeel en ingehuurd personeel zal naar verwachting nog een bedrag van € 0,92 miljoen benodigd zijn, voor overige plankosten een bedrag van € 0,59 miljoen en € 0,40 miljoen voor de voorbereiding, toezicht en uitvoering van de civiele werken (VTU). 14

Nog te maken overige kosten Voor de bijdragen per uitgegeven m2 aan de Stichting Groenfonds zal naar verwachting nog een bedrag van € 0,38 miljoen benodigd zijn. Voor diverse kleinere posten zoals belastingen, archeologie, de verplaatsing van een trafo, kosten van tijdelijk beheer en de afwikkeling van een vaststellingsovereenkomst met een grondafnemer is nog een bedrag benodigd van naar raming € 0,17 miljoen. Nog te maken rentekosten Het Bedrijvenschap heeft het renterisico over de verwachte financieringsbehoefte voor het grootste deel afgedekt via leningen. De grootste daarvan, een kasgeldlening groot € 22 miljoen met een rente van 3,80% loopt tot 28 juni 2024. De andere per balansdatum lopende kasgeldlening is op 15 januari afgelost waarvoor mede een nieuwe lening van € 10 miljoen is aangetrokken met een rente van 3,79% en een looptijd tot 28 juni 2024. De lening met een rentetypische looptijd van één jaar of langer en ook loopt tot 28 juni 2024 kent een rente van 2,95%. De verwachting nu is dat ten opzichte van de grondexploitatie de rentelasten € 0,11 miljoen lager zullen uitvallen. Geraamde opbrengsten Van het bedrijventerrein moet nog 8,3 ha uitgegeven worden (situatie per 1-7-2023). Hiervoor is per 1 juli 2023 één koopovereenkomst gesloten.

Over 7,1 hectare zijn per 1 juli 2023 reserveringsovereenkomsten gesloten op basis van een eenzijdige verplichting vanuit het Bedrijvenschap om bouwrijpe kavels te leveren mits sprake is van een vergunde omgevingsvergunning. Verder zijn opbrengsten geraamd voor de verkoop van een bestaande woning, en een raming voor de geclaimde schadevergoeding van TenneT. Risico’s in de grondexploitatie Het Bedrijvenschap onderkent de volgende risico’s van grotere omvang: -

De vergoedingen voor enkele onteigende eigendommen vallen hoger uit dan verwacht; In de grondexploitatie opgenomen opbrengsten worden niet gehaald en de in de grondexploitatie opgenomen gronduitgifteprijzen vallen lager uit. Risico dat de bijdrage op grond van een exploitatie-overeenkomst niet ontvangen wordt binnen de looptijd van grondexploitatie en de GR. De einddatum van de grondexploitatie per 30-06-2025 wordt niet gehaald. Dat zou met name hogere plankosten tot gevolg hebben. De stijging van de kosten voor civieltechnische werken en plankosten is hoger dan waarmee in de grondexploitatie is rekening gehouden.

Naast negatieve risico’s zijn er ook positieve risico’s van grotere omvang: -

De mogelijkheid dat het te ontvangen schadebedrag van TenneT TSO hoger wordt dan waarmee vooralsnog in de grondexploitatie rekening is gehouden en optimalisatie uitgeefbare m2.

Met de indexering van het tekort naar de peildatum 1-1-2024 en rekening houdend met belangrijke afwijkingen in het 2e halfjaar 2023 bedraagt het verwachte tekort per die datum € 11,28 miljoen.

Normenkader Het Algemeen bestuur heeft het normenkader voor 2023 vastgesteld waarbij de relevante externe en interne wet- en regelgeving alsmede overige normen zijn benoemd. Dit betreft: • • • • • • • • • 15

Gemeentewet Wet gemeenschappelijke regelingen Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector Besluit Begroting en Verantwoording Wet financiering decentrale overheden Beleidskader PZH inzake financiële toezicht gemeenschappelijke regelingen Europese aanbestedingsregels en nationale aanbestedingsregels Wet op de ruimtelijke ordening inclusief de Grondexploitatiewet Besluit op de ruimtelijke ordening

• • • • • • • • • • • •

Gemeenschappelijk regeling Bedrijvenschap HarnaschPolder Samenwerkingsconvenant Schipluiden-Delft-Den Haag Uitvoeringsconvenant Financiële verordening 2004 Bedrijvenschap HarnaschPolder, ex artikel 212 Gemeentewet inzake financieel beleid, beheer en inrichting financiële organisatie Controleverordening 2004 Bedrijvenschap HarnaschPolder, ex artikel 213 Gemeentewet inzake controle financieel beheer en inrichting financiële organisatie) Exploitatieverordening Bedrijvenschap HarnaschPolder 2004 Aanbestedingsrichtlijn Handboek Administratieve Organisatie en Interne Controle Mandaatbesluit 2021 Algemene verkoopvoorwaarden Bedrijvenschap HarnaschPolder en de Algemene Verkoopvoorwaarden woon- en woonwerkkavels Bedrijvenschap HarnaschPolder Kostenverhaalbesluit Bedrijventerrein HarnaschPolder De door het algemeen bestuur vastgestelde meerjarige grondexploitatiebegroting.

Waardering activa en passiva Onderhanden werk Onderhanden werk wordt gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs dan wel lagere marktwaarde. Het onderhanden werk is gewaardeerd tegen de daaraan bestede kosten. De verkrijgingsprijs omvat de inkoopprijs en de bijkomende kosten. De vervaardigingsprijs omvat de aanschaffingskosten en de overige kosten, welke rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend. De vervaardigingsprijs bevat mede de rentelasten in verband met de financiering van Onderhanden werk/gronden in ontwikkeling. Alle gemaakte kosten zijn geactiveerd onder de post Onderhanden werk. De op Onderhanden werk betrekking hebbende opbrengsten zijn in mindering gebracht op deze kosten. Aangezien er een negatief plansaldo bestaat, zijn de gronden in ontwikkeling gewaardeerd tegen de lagere marktwaarde. De inbreng van gronden vindt plaats tegen verkrijgingsprijs. Behalve gronden en panden worden geen andere eigendommen ingebracht. Verworven eigendommen die niet (meer) voor de grondexploitatie benodigd zijn worden afgestoten. Het Bedrijvenschap beschikt derhalve niet over overige vaste activa. Vorderingen Vorderingen, overlopende activa en liquide middelen zijn gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs, opgenomen tegen de nominale waarde. Indien van toepassing op vorderingen en overlopende activa onder aftrek van een voorziening voor mogelijke oninbaarheid.

Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit reserves en het resultaat na bestemming volgend uit de programmarekening. De algemene reserve is de resultante van de met de grondexploitatie behaalde resultaten. Voorziening Bij een uit de grondexploitatie voortvloeiend verwacht positief plansaldo worden gronden in ontwikkeling gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs. Indien de grondexploitatie daartoe aanleiding geeft (verwacht negatief plansaldo) wordt een voorziening voor het Onderhanden werk gevormd. Bij het Bedrijvenschap is dit vanaf de start van toepassing. De omvang van de voorziening is gebaseerd op het geraamde tekort volgens de laatste grondexploitatieberekening en belangrijke afwijkingen daarop in het 2e halfjaar 2023. Resultaatbepaling De opbrengsten en de kosten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Lasten worden verantwoord in het jaar van prestatielevering. Grondverwervingen en gronduitgiften worden verantwoord op het moment dat het juridisch eigendom is overgedragen. Verliezen worden in aanmerking genomen in het jaar waarin deze voorzienbaar zijn. Het resultaat wordt bepaald met inachtneming van de hiervoor vermelde waarderingsgrondslagen. 16

Winst wordt verantwoord bij afronding van de exploitatie of eventueel eerder, naar rato van de voortgang van de exploitatie en in overeenstemming met de hiervoor vigerende verslaggevingsregels. 2.5

Toelichting op het overzicht van baten en lasten over 2023 Rekening 2023

Rekening 2022

Begroting 2023 (voor wijz.)

Begroting 2023 (na wijz.)

4.263

761.409

0

324.343

0 105.148 1.050.142 34.891

84.836 54.638 7.563 70.115

0 106.407 873.552 0

1.032.022 633.894 1.270.649 16.591

814.264 77.283

682.260 98.249

694.280 88.196

786.221 335.808

Rentekosten Fondsvorming Overig Storting in de voorziening

217.405 133.848 266.860 0

-121.416 0 329.344 3.960.000

0 127.154 82.908 0

26.000 247.348 512.587 0

Mutatie onderhanden werk

9.501.673

0 15.377.684 20.666.972

Totaal

12.205.777

5.926.998 17.350.181 25.852.436

Lasten

Verwervingen Verwervingen

Civiele techniek Slopen, saneren en voorbelasten Bouwrijp maken Woonrijp maken CT diversen

Plankosten en VTU Planontwikkelingskosten Voorbereiding en toezicht op uitvoering

Overige kosten

BATEN

Gronduitgiften Gronduitgiften

11.715.811

0

9.542.400 19.747.055

Overige opbrengsten Overig Vrijval van de voorziening

489.966 -2.451.969 170.000 0

Mutatie onderhanden werk Totaal Gerealiseerd totaal baten en lasten Toevoeging/onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

0 12.375.777

4.418.967

7.807.780 0

6.105.381 0

0

0

1.966.998 17.350.181 25.852.436

170.000 -3.960.000 0 0 170.000 -3.960.000

0 0 0

0 0 0

2.5.1 Lasten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Verwervingen De verwachte verwervingskosten voor 2023 betroffen de uitbetaling naar aanleiding van een onteigeningsvonnis, diverse planschadevergoedingen en hiermee gemoeide juridische kosten. Gelet op de voortdurende procedure verschuiven deze naar 2024.

Civiele techniek

17

Algemeen Zoals elk jaar is ook dit jaar, ten opzichte van de begroting, in de bestekken (en dus in de realisatie) sprake van een bepaalde mate van vermenging van de kosten van voorbelasten en bouwrijp maken. Dit heeft vooral te maken met het grondwerk. Grond wordt in eerste instantie gebruikt om voor te belasten, maar daarna wordt diezelfde grond ook gebruikt om aan te vullen in een bouwrijp maken bestek. Verder speelt de fasering van de kosten ook een grote rol. In de begrotingswijziging 2023 werd nog uitgegaan van een omvangrijke realisatie van civieltechnische kosten in 2023. Het grootste gedeelte hiervan is verschoven naar latere jaren, vanwege planologische procedures en besluitvorming omtrent de aanwending van enkele kavels. Slopen, saneren, voorbelasten Vrijwel alle sloopactiviteiten zijn afgerond. Ten aanzien van grondverzet en voorbelasting zullen in 2024 de nog niet voorbelaste delen in Woud-Harnasch langs de Harnaschdreef worden voorbelast. Hierna kan de grondbalans worden afgesloten. Bouwrijp maken Ten aanzien van het bouwrijp maken is een groot deel verschoven naar de komende jaren. In WoudHarnasch is dit het gevolg van besluitvorming omtrent de aanwending van enkele kavels. In HoogHarnasch en Vrij-Harnasch worden nog stroken infrastructuur aangelegd, die deels ook weer in fasering volgend zijn op de bouwplanning van de resterende kavels.

Woonrijp maken Ten aanzien van het woonrijp maken is de kruising Harnaschdreef Vrij-Harnasch gereconstrueerd. In alle deelgebieden zijn er verder nog werkzaamheden voorzien, uiteenlopend van ontsluitingsbestekken tot de afronding met lichtmasten en bomen. CT diversen Onder de diverse kosten bevinden zich enkele kleinere niet-specifieke investeringen.

Plankosten en VTU Planontwikkelingskosten Onder de plankosten zijn opgenomen de kosten voor gedetacheerde medewerkers van de deelnemende gemeenten. De inzet vindt plaats op grond van afspraken met de deelnemers in de Gemeenschappelijke regeling. Daarnaast zijn onder de plankosten ook opgenomen de inhuur van externen ten behoeve van de projectorganisatie en de kosten voor PR en communicatie, noodzakelijke onderzoeken, en algemene kosten, zoals kosten huisvesting en ondersteuning. Ten aanzien van de plankosten ligt de realisatie in lijn met wat oorspronkelijk was begroot. Voorbereiding en toezicht op uitvoering Hieronder vallen kosten voor bestekvoorbereiding, toezicht en directie voor bouwrijp maken en woonrijp maken. Het betreft de werkzaamheden voor bovengenoemde civiele werkzaamheden. Deze zijn lager uitgevallen vanwege het doorschuiven van civieltechnische werkzaamheden.

Overige kosten Rentekosten De financieringslasten bestaan uit de aan 2023 toegerekende rentelasten van de lening portefeuille en rente over rekening-courantsaldi. De lening portefeuille is beschreven in paragraaf 2.6.2. Ten opzichte van de begroting zijn de rentekosten lager uitgevallen. Fondsvorming Overeenkomstig de afspraken bij de vorming van de gemeenschappelijke regeling wordt aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland een bedrag van € 4,54 per uitgegeven m2 uitgekeerd. In het verslagjaar is 29.482 m2 uitgegeven waarvoor een bijdrage zal worden uitgekeerd. Overig Naast een beperkt bedrag voor de tijdelijke exploitatie van enkele woningen en belastingaanslagen voor de eigendommen van het Bedrijvenschap betroffen de overige kosten in 2023 voor het grootste deel een vergoeding aan de gemeente Midden-Delfland voor de canonderving, op basis van eerdere

18

afspraken bij verkoop van de grond aan de gemeente Midden-Delfland ten behoeve van doorlevering in erfpacht. Mutatie Onderhanden werk De mutatie Onderhanden werk betreft een sluitpost in de programmarekening. Zolang het Bedrijvenschap grond ontwikkelt wordt het saldo van alle opbrengsten en kosten geactiveerd als Onderhanden werk.

2.5.2

Baten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen)

Opbrengst gronduitgiften Onder deze post worden de opbrengsten verantwoord uit hoofde van de uitgifte van bouwrijpe kavels. In 2023 hebben drie uitgiften plaatsgevonden, met een totale opbrengst van € 11,72 miljoen. In de gewijzigde begroting 2023, die was gebaseerd op de jaarschijf 2023 in de grondexploitatie per 1 juli 2022, was rekening gehouden met een opbrengst van € 19,7 miljoen. Het verschil in opbrengsten wordt nu 2024 verwacht. Overig De overige ontvangsten (0,49 miljoen) betreft ontvangen reserveringsvergoedingen (€ 343.006) en een bijdrage van de gemeente Midden-Delfland voor de herinrichting kruising Harnaschdreef (€ 142.000). Ook de huuropbrengst van de enige nog aanwezige woning (€ 4.960) is hieronder verantwoord. Vrijval van de voorziening Op basis van de gerealiseerde kosten en opbrengsten in het verslagjaar, alsmede de bijgestelde verwachtingen omtrent nog te realiseren kosten en opbrengsten, is in het verslagjaar € 0,17 miljoen van de voorziening vrijgevallen.

Resultaat Het resultaat over het boekjaar 2023 komt uit op € 0,17 miljoen positief. Dit bedrag is gelijk aan de verwachte afname van het tekort van de per 31 december 2023 geactualiseerde grondexploitatie.

2.5.3

Incidentele baten en lasten

In het Overzicht baten en lasten 2023 zijn geen incidentele baten en lasten begrepen. Alle verantwoorde baten en lasten zijn eigen aan hert voeren van een grondexploitatie.

2.5.4

Wet Normering Topinkomens (WNT) tabel

Per 1 januari 2013 is de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) ingegaan. Deze verantwoording is opgesteld op basis van de op het Bedrijvenschap Harnaschpolder van toepassing zijnde regelgeving.

19

Gegevens 2023 bedragen x € 1

C. van der Feltz

Functiegegevens Kalenderjaar

Directeur 2023 01-01-2023 t/m 31-072023

2022 01-08-2022 t/m 31-122022

Aantal kalendermaanden functievervulling in het kalenderjaar

7

5

Omvang van het dienstverband in uren per kalenderjaar

205

147

Maximum uurtarief in het kalenderjaar

€ 212

€ 206

Maxima op basis van de normbedragen per maand

43.531

30.214

Periode functievervulling in het kalenderjaar (aanvang – einde)

Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum

Individueel toepasselijke maximum gehele periode kalendermaand 1 t/m 12

73.745

Bezoldiging (alle bedragen exclusief btw) Bezoldiging in de betreffende periode

24.640

Bezoldiging gehele periode kalendermaand 1 t/m 12

17.600 42.240

-/- Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen bedrag

N.v.t.

Bezoldiging

42.240

Het bedrag van de overschrijding en de reden waarom de overschrijding al dan niet is toegestaan Toelichting op de vordering wegens onverschuldigde betaling

N.v.t.

N.v.t. N.v.t.

Gegevens 2023 bedragen x € 1

C. van der Feltz

Functiegegevens

Directeur

Aanvang en einde functievervulling in 2023

01-08-2023 t/m 31-12-2023

Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)

0,25

Dienstbetrekking?

nee

Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen Beloningen betaalbaar op termijn

17.600 0

Subtotaal

17.600

Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum

23.353

-/- Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen bedrag

N.v.t.

Bezoldiging

17.600

Het bedrag van de overschrijding en de reden waarom de overschrijding al dan niet is toegestaan Toelichting op de vordering wegens onverschuldigde betaling Bezoldiging

N.v.t. N.v.t. 17.600

De heer C. van der Feltz, tevens in dienst bij de gemeente Den Haag, is sinds 1 augustus 2022 aangesteld als directeur. De in de tabel genoemde bezoldigingen is het bedrag dat voor het werk van de directeur aan de gemeente Den Haag is verschuldigd over de vermelde perioden.

20

1d. Topfunctionarissen in 2023 met een bezoldiging van € 1.700 of minder Naam topfunctionaris

Functie in 2023

S. Bruines K. Parbhudayal M. Oderwald – Ruijsbroek W. Renzen – van Leeuwen A. Kapteijns R. Bredemeijer R. Van Asten A.P.J. van Hemmen F.A. Voskamp N. Icar P.A. van de Heuvel

Lid DB / AB Lid DB / AB tot 6-7-2023 Lid AB Lid AB tot 30-10-2023 Lid AB tot 6-7-2023 Lid AB van 6-7-2023 tot 31-10-2023 Lid AB vanaf 6-7-2023 Voorzitter AB en DB van 10-1-2023 tot 29-3-23. Voorzitter AB en DB vanaf 29-3-2023 Lid AB vanaf 31-10-2023 en DB vanaf 15-11-2023 Plaatsvervangend directeur

De opgenomen topfunctionarissen betreffen de leden van het dagelijks bestuur en het algemeen bestuur van het Bedrijvenschap Harnaschpolder, alsmede de plaatsvervangend directeur. De bestuursleden waren in het verslagjaar wethouders van de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland en ontvingen generlei vergoeding voor hun werkzaamheden. Ook de plaatsvervangend directeur ontving geen vergoeding. 2.6

Toelichting op de balans per 31 december 2023

2.6.1 Activa Voorraad Onderhanden werk Bouwgrond in exploitatie Het saldo van de post onderhanden werk geeft de totaal gerealiseerde investeringen tot en met 31 december 2023 weer van het totale project. De balanspost Onderhanden werk (gronden in exploitatie) bedraagt per einde boekjaar afgerond € 30,7 miljoen, exclusief de afwaardering voor het verwachte plantekort. De waardering van de in exploitatie genomen gronden is gebaseerd op de inzichten ten tijde van het opstellen van de jaarrekening, uitgaande van de Herziene grondexploitatie per 1 juli 2023 en de daarbij behorende inschatting van uitgangspunten, parameters en risico’s, en rekening houdend met nadien bekend geworden informatie tot het moment van opstellen van de jaarrekening. Uiteraard betreft dit een inschatting die omgeven is door onzekerheden die periodiek worden herzien en waarbij de waardering in volgende jaren zowel positief als negatief uit kan vallen. Het bestuur is van mening dat op basis van de informatie en inzichten de beste schatting is gemaakt voor de waardering van de in exploitatie genomen gronden. De risico’s zijn nader beschreven in de paragraaf grondbeleid, de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing en de risicoparagraaf in het jaarverslag.

Verliesvoorziening Volgens de tot en met 31 december 2023 geactualiseerde grondexploitatie wordt uitgegaan van een saldotekort van € 11,28 miljoen op netto contante waarde per 31 december 2023. Indien bij afronding van het project met een verlies zal worden afgesloten, dan zullen de deelnemende gemeenten dit exploitatietekort moeten aanvullen. Op dit moment is volstaan met het creëren van een administratieve voorziening. De voorziening is gepresenteerd onder de kosten teneinde een goed beeld te geven omtrent de waardering van de voorraad Onderhanden werk. De gemeenten Den Haag en Midden-Delfland participeren met een risicoverhouding van 85%-15% in de Gemeenschappelijke regeling.

Uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter De uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter bestaan uit uitzettingen in ’s Rijks schatkist, overige vorderingen, liquide middelen en uit de overlopende activa. 21

Uitzettingen in ’s Rijks schatkist Het Bedrijvenschap maakte over het verslagjaar gebruik van het zogenoemde Schatkistbankieren. Het Bedrijvenschap is verplicht te rapporteren over de onderschrijding of overschrijding van de drempel die bij het Schatkistbankieren wordt gehanteerd. De rapportage over 2023 staat hieronder. Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar (1)

Drempelbedrag

1.000 Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4

(3a) = (1) > (2)

Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Ruimte onder het drempelbedrag

(3b) = (2) > (1)

Overschrijding van het drempelbedrag

(2)

134

115

126

179

866

885

874

821

-

-

-

-

(1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a) (4b) (4c)

Begrotingstotaal verslagjaar Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat Drempelbedrag (1) = (4b)*0,02 + (4c)*0,002 met een minimum van €1.000.000 als het begrotingstotaal kleiner of gelijk is aan 500 mln. Als begrotingstotaal groter dan € 500 miljoen is, is het drempelbedrag gelijk aan € 10 miljoen, vermeerderd met 0,2% van het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat.

17.350 17.350 -

1.000

(2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4 (5a) (5b) (2) - (5a) / (5b)

Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil) Dagen in het kwartaal Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen

12.036

10.474

11.585

16.494

90

91

92

92

134

115

126

179

Overige vorderingen Er was per 31-12-2023 sprake van drie openstaande debiteurenvorderingen (€ 125.338) inzake reserveringsvergoedingen. Banksaldi Het saldo van € 251.486 vertegenwoordigt het positieve saldo op de BNG-rekening in het kader van de rekening-courant faciliteit. Bij de rekening-courant van de BNG is een kredietfaciliteit beschikbaar van € 6 miljoen waarover zo nodig beschikt kan worden voor de financiering van de uitgaven van het Bedrijvenschap. Overlopende activa In 2006 is een overeenkomst gesloten met G.A.M. van Leeuwen Harnasch B.V. waarin de betaling van een exploitatiebijdrage is opgenomen. In 2012 is met deze B.V. een aanvullende overeenkomst gesloten met een groter oppervlak van het gebied waarvoor een exploitatiebijdrage wordt betaald. In totaal bedraagt de exploitatiebijdrage van dit bedrijf € 920.280. De bijdrage is verschuldigd nadat een omgevingsvergunning voor de betrokken grond is afgegeven. Op dit moment speelt er nog geen concreet initiatief. Indien na afwikkeling van de grondexploitatie de exploitatiebijdrage nog niet is verschuldigd, zal de vordering worden overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland. Deze werkwijze en afspraken zijn nog onder oude wetgeving tot stand gekomen. 22

Verder is onder deze post een vordering opgenomen inzake een nog te ontvangen subsidie van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (€ 71.000) en de te vorderen rente over het saldo aangehouden bij het Rijk verantwoord (Schatkistbankieren, € 9.673).

2.6.2 Passiva Vaste passiva Eigen vermogen – resultaat na bestemming Het Bedrijvenschap kent slechts één programma en alle kosten en opbrengsten worden direct in het Onderhanden werk gemuteerd. Het resultaat van de programmarekening wordt derhalve verwerkt in het eigen vermogen. Dit resulteert ultimo 2023 in een positief resultaat van € 0,17 miljoen en een negatief eigen vermogen van € 11,28 miljoen. Het verloop van het Eigen vermogen kan als volgt worden weergegeven: Jaar In € 1.000 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023

Mutatie Voorziening voorziening ultimo

1.494 3.233 -1.757 1.630 500 3.734 -220 1.061 5.952 0 420 -1.287 3.480 575 -1.281 -5.904 -2.860 -1.280 3.960 -170

1.494 4.727 2.970 4.600 5.100 8.834 8.614 9.675 15.627 15.627 16.047 14.760 18.240 18.815 17.534 11.630 8.770 7.490 11.450 11.280

Resultaat

Vermogen ultimo

-1.494 -3.233 1.757 -1.630 -500 -3.734 220 -1.061 -5.952 0 -420 1.287 -3.480 -575 1.281 5.904 2.860 1.280 -3.960 170