Document · PDF

RIS318431 Bijlage 2 Ontwikkelvisie CID DH Centraal

Gemeenteraad 3 oktober 2024, gemeente Den HaagBij agendapunt: Voorstel van het college inzake Ontwikkelvisie Den Haag Centraal (RIS318431)32.229 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Ontwikkelvisie

Den Haag Centraal

vernieuwen verbinden verrassen

CID

Den Haag Centraal

Central Innovation District

Central Innovation District (CID) Het CID is een nieuw stuk Haags centrum. Het economische hart van de stad. Perfect gelegen naast de oude binnenstad, en tussen en rond de treinstations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI. Het gebied is uitstekend bereikbaar met het openbaar vervoer. Nergens anders komen de landelijke overheid, bedrijven en hoger onderwijs zo dicht bij elkaar. Dat biedt grote kansen, en maakt het CID een fijne plek om te wonen, werken, leren en te zijn. Den Haag groeit. Steeds meer mensen wonen en werken in onze stad. Daarom maken we in het CID ruimte voor toekomstige en huidige inwoners, studenten, ondernemers, professionals en bezoekers. De komende 20 jaar komen er 20.500 nieuwe woningen, nieuwe kantoren en voorzieningen. Creatieve en vernieuwende bedrijven brengen we samen om kennis te delen. Samen met de buurt en partners breiden we de komende jaren het centrum uit tot een leefbaar en prettig gebied waar iedereen zich thuis voelt: het Central Innovation District.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

Inhoud 1 Inleiding

5 Visie

1.1 Waarom een Ontwikkelvisie

5.1 Verlevendigen

1.2 Vastgestelde bouwinitiatieven

5.2 Verdichten en versterken

1.3 Ontwikkelvisie onderdeel van kwartet

5.3 Verbinden

1.4 Participatie

5.4 Vergroenen en verduurzamen

2 Participatie en communicatie

6 Ruimtelijk raamwerk

2.1 Informatievoorziening

6.1 Wat is een raamwerk

2.2 Overleg met stakeholders

6.2 Flexibiliteit in ontwikkeltempo en toekomst

2.3 Betrokkenen denken mee

6.3 De belangrijkste ingrepen

2.4 Mobiliteit

2.5 Doelgroepen studenten

2.6 Reactie op concept Ontwikkelvisie

7.1 Rondom het station

2.7 Wat hebben we aangepast naar aanleiding van de participatie?

7.2 CS-Oost en Utrechtsebaan

7.3 Prins Bernhardviaduct

101

7.4 Ten noorden van de Bezuidenhoutseweg

106

7 Deelgebieden

3 Ruimtelijke en programmatische uitgangspunten

3.1 Structuurvisie CID

3.2 Kwaliteitsplan CID

3.3 Voorzieningenonderzoek CID

Bijlage 1 Mobiliteit en ontsluiting

3.4 Overig beleid

Bijlage 2 Participatieverslag

Bijlagen

Bijlage 3 Windonderzoek

4 Verleden, heden en kansen

4.1 We versterken het station als OV-knooppunt

4.2 We benutten de aanwezige voorzieningen

Bijlage 4 Bezonningsonderzoek

4.3 We gebruiken de aanwezigheid van Rijk, onderwijs en bedrijven voor innovatie

4.4 We gebruiken de historische lange lijnen voor een overzichtelijke structuur

4.5 We maken een fijnmazig gebied om het gebied te verbinden

4.6 We bouwen voort op het verleden

4.7 We maken Haagse hoogbouw

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

Impressie omgeving Den Haag Centraal 4

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

Voorwoord

Steeds meer mensen willen wonen, werken en ontspannen

Samen met de buurtbewoners, ondernemers, studenten,

in onze mooie stad aan zee: in 2030 zal het aantal inwoners

gebruikers, vervoers- en groenorganisaties en andere belang-

met 50.000 mensen zijn toegenomen. Daarom willen we 4.000

hebbenden zijn we bijna een jaar lang in gesprek geweest

betaalbare en duurzame woningen per jaar laten bouwen.

over de toekomstplannen voor het gebied en wat zij belangrijk

We willen daarbij het karakter van Den Haag behouden en

vinden. Waar wil je wandelen, fietsen of ontspannen? Wat zijn

de stad verkeersveilig en bereikbaar houden. Een behoorlijke

fijne en minder fijne plekken? Welke voorzieningen zie je

uitdaging waar we als stad voor staan.

graag?

Het Central Innovation District (CID), tussen en rond de trein-

We gaan zorgen dat er voldoende ruimte komt voor bedrijven

stations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI,

die zich willen vestigen en voor bedrijven die willen door-

is een van de drie grote gebiedsontwikkelingen in onze nu

groeien; er voldoende woonruimte komt voor mensen

al drukke stad, waar de komende jaren veel gebouwd wordt.

binnen en buiten Den Haag die hierheen willen komen; voor

Het nieuwe economische hart van de stad. Stationslocaties

commerciële en maatschappelijke voorzieningen die passen

zijn zeer in trek om te wonen en werken, door de uitstekende

bij de bewoners en gebruikers; voor nieuw groen dat mensen

bereikbaarheid met het openbaar vervoer. Dat biedt grote

kunnen gebruiken en dat helpt om de veranderingen van

kansen, ook in Den Haag.

het klimaat op te vangen. Op die manier kan ook dit deel van Den Haag groeien, als mooie en leefbare stad waar iedereen

We staan echter pas aan de vooravond van deze grote gebieds-

prettig kan wonen, werken, leren en ondernemen.

ontwikkelingen. Nu hebben we dus de kans om te kijken hoe we hier ook echte Haagse stadswijken gaan maken. Mensen

Zo bouwen we samen aan een Den Haag dat klaar is voor de

moeten in de buurt kunnen sporten, naar de bibliotheek of

toekomst.

school kunnen of zorg kunnen krijgen. Wijken met kwaliteit voor de bewoners; die bijdragen aan de uitstraling van

Robert van Asten

onze stad. We kunnen ieder stukje Den Haag maar één keer

Wethouder Stedelijke Ontwikkeling

bebouwen. Daarvoor is langetermijnvisie cruciaal. Met dit document leggen we een visie neer voor het stationsgebied Den Haag Centraal van de toekomst. We stellen maatregelen voor waar toekomstige generaties Hagenaars en gebruikers van het gebied van gaan profiteren. Deze ontwikkelvisie geeft marktpartijen, de gemeente en bewoners houvast om het gebied te ontwikkelen. En met welke afspraken we dat met elkaar gaan doen.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

Hoofdstuk 1 en 2 beschrijft waarom het maken van een

Leeswijzer

Ontwikkelvisie noodzakelijk is en wat de belangrijkste kaders zijn voor de ontwikkeling van het stationsgebied Den Haag Centraal. De basis zijn de bepalende beleidsstukken: de Structuurvisie, het Kwaliteitsplan en het Voorzieningenonderzoek. In hoofdstuk 4 wordt de bestaande situatie beschreven met de belangrijkste ambities die hieruit volgen. In hoofdstuk 5 staat wat we gaan doen om de ambities te realiseren aan de hand van de drie thema’s uit de Structuurvisie: verdichten, verbinden en vergroenen. Hieraan is het thema verlevendigen toegevoegd, omdat dit belangrijk is voor het gebied. Deze thema’s zijn de basis voor de uiteindelijke raamwerkkaart. In hoofdstuk 2 staan de stappen en de uitkomst van het participatietraject. Hoofdstuk 6 benoemt de programmatische en ruimtelijke kaders en brengt deze in beeld via het ruimtelijk raamwerk met de negen belangrijkste ingrepen. In hoofdstuk 7 beschrijven we de deelgebieden en hun mogelijke ontwikkelingen in de toekomst. In hoofdstuk 3, 4, 5 staan in een geel kader de ambities en in een groen kader de opmerkingen uit de participatie.

ambities

opmerkingen uit de participatie

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

2. Participatie

woningen, 640.000 m² kantoorruimte en ongeveer 255.000 m2 aan voorzieningen bij in het CID.

Samenvatting

Het participatietraject liep van september 2022 tot en

• Verbinden: We gaan anders om met vervoer en mobiliteit.

met november 2023. Tijdens de zes bijeenkomsten hebben

De voetganger komt op de eerste plaats. De mobiliteitstran-

bewoners, ondernemers, studenten en andere belang-

sitie in het CID zorgt voor een verschuiving naar 40% lopen,

hebbenden meegedacht over de toekomst van het gebied. Daarnaast is er intensief overleg geweest met betrokken

25% fietsen, 20% OV en 15% auto. • Vergroenen: In een stad met steeds meer gebouwen vragen

partijen waaronder het Rijksvastgoedbedrijf en openbaarver-

groen en openbare ruimte bijzondere aandacht. Elke

voerpartijen (OV) zoals NS, ProRail en HTM. Door de inbreng

ontwikkeling moet bijdragen aan de groene kwaliteiten van

van Hagenaars in het participatietraject is een aantal zaken

Den Haag en een prettige leefomgeving.

in de oorspronkelijke plannen veranderd. De geplande bebou-

• Door het combineren van functies, goede verbindingen voor

wing bij de fontein op het Anna van Buerenplein is vervallen.

langzaam verkeer en ontmoetingsplekken, komt er verbin-

Bovendien is de hoogte van een tweetal geplande gebouwen

ding tussen mensen en gebieden. We houden rekening met

Den Haag kiest ervoor om te groeien binnen de grenzen van

verlaagd om te zorgen voor een meer logische opbouw van

waardevolle cultuurhistorische, landschappelijke en archi-

de bestaande stad in drie aangewezen gebieden. Het Central

de hoogbouw in het gebied. Tenslotte heeft het participa-

tectonische kwaliteiten. In de Ontwikkelvisie hebben we dit

Innovation District (CID) is één van die drie gebieden om de

tietraject op detailniveau gezorgd voor aanpassingen zoals

thema toegevoegd als vierde ambitie ‘verlevendigen’.

groei van de stad op te vangen. Het CID is een nieuw stuk

levendige plinten, meer aandacht voor vergroening en betere

Haags centrum. Omgeving Den Haag Centraal is een deelge-

oversteekmogelijkheden.

1. Inleiding

bied van het CID. Nergens anders komen landelijke overheid, bedrijven en hoger onderwijs zo dicht bij elkaar. Dit biedt kansen om een bijzonder stedelijk milieu te creëren. Zeker met het toevoegen van extra woningbouw. Hierdoor kan het gebied de komende 20 jaar uitgroeien tot een levendig, hoogstedelijk stuk stad. Het doel van de Ontwikkelvisie is om de kwaliteit van een gezonde, aantrekkelijke leefomgeving te borgen voor de bewoners en gebruikers van de omgeving van station Den Haag Centraal. Zodat deze past binnen de ambitie voor het CID en de bijbehorende verdichtingsopgave. Dit gebeurt door te

Het Kwaliteitsplan In het Kwaliteitsplan zijn de Haagse kernkwaliteiten en kwali-

3. Ruimtelijke uitgangspunten De gebiedsontwikkeling CID is een integrale opgave. Hiervoor zijn drie documenten opgesteld waarin de opgave geformuleerd wordt voor deze Ontwikkelvisie: de Structuurvisie CID, Kwaliteitsplan CID en Voorzieningenonderzoek CID.

De structuurvisie De belangrijkste ambities en doelstellingen zijn verdichten, verbinden, vergroenen en verlevendigen.

teitsopgaven van het CID beschreven, zoals bijvoorbeeld de aandacht voor de Eeuwige Haagse Schoonheid. In het gebied, dat sterk verdicht wordt, is ook het versterken van de lange lijnen belangrijk, net als het opheffen van barrières en het verbeteren van de verblijfskwaliteit door het toevoegen van groen.

Het voorzieningenonderzoek De vraag naar maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs, sport, cultuur, groen, zorg en andere voorzieningen zal toenemen als er inwoners in het CID bijkomen. In het voor-

beschrijven hoe het gebied er in 2040 uit kan zien en welke

• Verdichten: De stationsgebieden worden verder ontwikkeld

zieningenonderzoek wordt de kwantitatieve opgave voor het

ontwikkelingen daarvoor nodig zijn. De Ontwikkelvisie vormt

als innovatiemilieus waar diverse partijen hun krachten

CID omschreven. In deze ontwikkelvisie wordt de opgave uit

de basis voor verdere uitwerking van de plannen in het gebied.

bundelen. Tot 2040 komen er 25.000 extra banen, 20.500

bovengenoemd onderzoek verder concreet gemaakt.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

4. Verleden, heden en kansen Het gebied rond Den Haag Centraal is een knooppunt van openbaar vervoer en een belangrijke entree voor de stad. In 1945 is een deel van het gebied gebombardeerd en kreeg een nieuw begin tijdens de wederopbouw in jaren 60 en 70. Grootschalige infrastructurele ingrepen zoals het Prins Bernhardviaduct, de aanleg van de Utrechtsebaan (A12) en de verhoogde trambaan zijn kenmerkend voor het gebied en de

• We versterken het station als OV-knooppunt.

• We verbeteren de verblijfskwaliteit met logische verbin-

• We benutten de aanwezige voorzieningen.

dingen en gastvrije plinten. Verder plantvakken met

• We gebruiken de aanwezigheid van Rijk, onderwijs en

zitranden, bomen en kunst. Pleinen met ontmoetings-

bedrijf voor innovatie. • We gebruiken de aanwezige (historische) lange lijnen en heffen barrières op. • We gaan respectvol om met cultuurhistorisch waardevolle objecten en structuren. • We maken hoogbouw die past bij dit deel van Den Haag

grote Rijksgebouwen bepalen het beeld. Door de infrastructurele ingrepen uit de jaren 70 is het gebied geïsoleerd van de rest van de stad terwijl het zich op een centrale positie bevindt. De grote gebouwen zorgen dat er veel omgelopen moet worden en dat het gebied niet fijnmazig is. Het verblijfsklimaat is onaangenaam door het gebrek aan groen als gevolg van veel verharding. Door de aanwezigheid van veel verschillende bouwstijlen en gebrek aan overzicht ontbreekt de samenhang van het gebied. Anno 2023 kent het gebied rondom Den Haag Centraal nieuwe ontwikkelingen. Zo maakt de herinrichting van het Anna van Buerenplein verblijven aantrekkelijk en zorgen de naastgelegen food-court, het Leidse Universiteitsgebouw en verschillende functies van New Babylon voor levendigheid. Door de bouw van de woontorens The Roofs zijn er buiten

5. Visie: de 4 V’s Verlevendigen De druk op de plint is enorm in gebieden met veel hoogbouw. De plint is het deel van het gebouw dat grenst aan de openbare ruimte en dat bijdraagt aan de beleving op straat. Maatschappelijke en commerciële voorzieningen, werkruimtes, entrees van woningen, fietsparkeren en parkeergarages, ruimte voor technische installaties, inpandige afvalinzameling etc. moeten allemaal worden ingepast op de begane grond. Uit onderzoek is gebleken dat het programma voor de plintinvulling beperkt is. Om levendigheid te generen landt dit programma op strategische plekken. Die bestaat uit drie gradaties:

3. Functionele plint (laag dynamisch)

bestaande kwaliteiten. Wat goed is, behouden. Wat niet goed is herstellen of verbeteren.

Doordat de focus ligt op de Haagse Loper en het Prins deze lange lijnen te liggen.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

• We maken het comfortabel voor iedereen. Op een aantal plekken kunnen meer woningen en kantoren komen. Hierbij • We gaan de komende jaren in dit gebied aan de slag. We zorgen daarom voor een goede tijdelijke inrichting en activiteiten om de omgeving leefbaar te houden.

Verdichten en versterken Het gebied rond Den Haag Centraal is in de toekomst een vitaal hoogstedelijk, maar herkenbaar Haags stadsdeel waar een dynamische hoge dichtheid gepaard gaat met de typisch Haagse kwaliteiten van grachten, parken, straten en pleinen. We verdichten het gebied met circa 2.250-2.500 woningen, circa 130.000 m2 kantoren en ca. 25.000 m2 voorzieningen en onderwijs. • We versterken het innovatiemilieu; door het versterken van onderwijs, onderzoek, het cluster van rijksgebouwen en door • We bouwen woningen voor de toekomst. De woningconcepten passen bij het (hoog)stedelijk profiel. • We zorgen voor maatschappelijke en commerciële voorzieningen die aansluiten bij het bouwprogramma en bij de

Bernhardviaduct komen de meest dynamische plinten aan

gebouwen.

een divers bedrijfsleven. 1. Publieke levendige plint (hoog dynamisch); 2. Aantrekkelijke afwisselende plint (gemiddeld dynamisch);

In de Ontwikkelvisie is het de ambitie om voort te bouwen op

avonds levendigheid uitstralen, met name op hoeken van

letten we op zon, schaduw en windklimaat.

kantooruren en werkdagen meer mensen in het gebied waardoor de leefbaarheid al iets is toegenomen.

plekken. Ook in gebouwen komt ruimte voor ontmoeting • We willen plinten met voorzieningen die overdag en ’s

behoefte van de huidige en toekomstige gebruikers. • We voeren regie op hoogbouw. We zorgen ervoor dat het straks aangenaam is op straat.

Verbinden van mensen en gebieden

• We benutten koppelkansen. Bijvoorbeeld het nieuwe Prins

• We ontwerpen met de ondergrond als basis. De ondergrond

We verbinden de wijken onderling beter met elkaar voor

Bernhardviaduct biedt kansen voor een tram. We onder-

ligt vol met kabels en leidingen, ondergrondse parkeerga-

voetgangers en fietsers. Op de lange looplijnen worden

zoeken of de Koningscorridor ondergronds gebracht kan

rages en ontsluitingstunnels. We zorgen dat de ondergrond

oversteekplaatsen aangepakt. De belangrijkste lange

worden tbv ruimte op straat. En het optimaliseren van het

lijn die verbindt is de Haagse Loper. In de Ontwikkelvisie

ruimtebeslag busstation tbv. verblijfskwaliteit.

worden de lange lijnen benoemd en is een fijnmazig

en het ontwerp van de openbare ruimte in elkaar passen. • We maken het gebied toekomstbestendig en klimaatadaptief. We gaan vergroenen in straten en verblijfsplekken, en

netwerk van voetgangersverbindingen getekend. Door een

Vergroenen en verduurzamen

we maken een betere aansluiting op de Koekamp en het

ander verkeerssysteem toe te passen krijgen fietsers en

Vergroenen is om verschillende redenen belangrijk:

Haagse Bos.

voetgangers meer ruimte en worden kruispunten makkelijker

voor de biodiversiteit, tegen hitte-stress, voor het langer

oversteekbaar. Voor de auto blijven de wijken goed bereikbaar,

vasthouden van water en om de stad aantrekkelijk te maken.

energietransitie op basis van de aanwezige stadswarmte en

maar wordt wijkvreemd verkeer geweerd. We bieden de

Op de belangrijkste lange looplijnen maken we nieuwe

werken de warmteplannen uit om de gebouwen duurzaam

mogelijkheid om een spooroverbouwing te maken met een

verblijfsplekken die bijdragen aan de herkenbaarheid van het

te verwarmen en te koelen.

nieuwe stationsentree aan het Prins Bernhardviaduct.

gebied.

• We treffen in de ondergrond voorbereidingen voor de

• Door langs de lange lijnen groen toe te voegen versterken we het ecologisch netwerk.

• We kijken naar manieren om het voetgangersnetwerk uit te breiden.

de Groene Kamer, een nieuw parkdeel op het bestaande

• We overbruggen hoogteverschillen met goede en gemakkelijke looproutes.

• We voegen groen toe. Soms door grote ingrepen zoals

• Gebouwen zijn toekomstbestendig en adaptief. Ze bieden ruimte voor meervoudig en veranderend gebruik.

busplatform, of de vergroening van de Utrechtsebaan, maar ook door meer groen in straatprofielen.

Van een gefragmenteerd gebied....

Van een stenig gebied....

...naar verbonden gebied..

...naar een gebied met groene verblijfsplekken en een betere boomstructuur.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

6. Ruimtelijk raamwerk

Het raamwerk geeft het netwerk weer van straten, pleinen en openbaar groen en legt de ontwikkelvelden vast. In de kaart

‘Ruimtelijk Raamwerk’ wordt de maat van de openbare ruimte vastgelegd. Dit document geeft een ontwikkelperspectief voor de komende 20 jaar.

1 4

Legenda bestaande bebouwing

nieuwe 6 ontwikkeling

toren 90

maximale hoogte in meters tram HOV: Koningscorridor

straat

Legenda

op diverse plekken:

3 90

openbare ruimte

bestaande bebouwing

publieke ruimte in gebouw

nieuwe ontwikkeling

vergroening op dek

toren

vergroening op straatniveau

maximale hoogte in meters

privaat groen

tunnelmond tram HOV: Koningscorridor

publieke doorgang

straat

Haagse Loper met groen en bomen

openbare ruimte

bestaande bebouwing

solitaire bomen

publieke ruimte in gebouw

nieuwe ontwikkeling

boomstructuur

vergroening op dek

toren

heesters en lage beplanting

vergroening op straatniveau

maximale hoogte in meters

spel

privaat groen

trappen

Legenda

tunnelmond tram HOV: Koningscorridor

fontein

publieke doorgang

straat

onderzoek naar aanpassingen

Haagse Loper met groen en bomen

openbare ruimte

solitaire bomen

publieke ruimte in gebouw

boomstructuur

vergroening op dek

heesters en lage beplanting

vergroening op straatniveau 10 Ontwikkelvisie CID Den Haag Centraal privaat groen

spel trappen

50m

100m

1. We maken een nieuw plein ten oosten van Den Haag Centraal; het Haagse Loperplein. Het is de ontmoetingsplek voor werkenden, studenten en bewoners. De gebouwen aan het plein krijgen hier hun gezicht door een aantrekkelijke invulling van de begane grond. 2. We maken levendige plinten. Leefbaarheid is een belangrijk aandachtspunt. Met terrassen, pleinen en openbare zitruimte bevorderen we ontmoeting. 3. Het toevoegen van wonen, werken, voorzieningen en onderwijs bieden kansen voor een dynamisch stuk stad. 4. We maken fijnmazige verbindingen en versimpelen

en verblĳfsruimten

kruispunten voor een makkelijk oversteekbare straat. Ook worden straten en paden vergroend. De hellingbanen

200m

Bezuidenhoutseweg Rondom het station

• Een betere functiemix bij het Haagse Loperplein door woningen toe te voegen.

CS-Oost en Utrechtsebaan

Prins Bernhardviaduct

worden zo gemaakt dat fietsers en voetgangers comfortabel omhoog kunnen gaan. 5. We maken een voorkant aan de Ammunitiehaven/ Prins Bernhardviaduct. De huidige bebouwing aan de Schedeldoekshaven is georiënteerd op de Turfmarkt. De Schedeldoekshaven is op straatniveau een “achterkant”-situatie met ruimte voor expeditie en parkeren. We willen die twee gebieden weer met elkaar verbinden. 6. We leggen de Groene Kamer aan, een park op het huidige busdek. De Groene Kamer is primair bedoeld voor reizigers, maar het wordt ook een prettige verblijfsplek voor de stad; met groene paden en spel-mogelijkheden naast de functie als plek voor de bus. 7. Verbeteren relatie Koekamp. Door de herinrichting van het Koningin Julianaplein wordt de verbinding met de Koekamp versterkt. Het plein wordt vergroend en er is volop ruimte voor de mensen die van en naar het station lopen. 8. We herstellen de grachtenstructuur. De gracht langs de Oranjebuitensingel en de Boomsluiterkade is tussen de Ammunitiehaven en Schedeldoekshaven niet zichtbaar. Door de lange overkluizing te veranderen in twee losse bruggen herstellen we dat. 9. We vergroenen de Utrechtsebaan. Dit wordt het stadspark Utrechtsebaan. De ambitie is om een betere aansluiting tussen Den Haag Centraal en de wijk Bezuidenhout te realiseren.

7. Deelgebieden Rondom Den Haag Centraal De openbare ruimte en het station gaan naadloos in elkaar

Het Prins Bernhardviaduct

over. Het is de bedoeling dat in de toekomst ter plaatse van

Het Prins Bernhardviaduct wordt aan de westzijde van het

het busstation vergroening zal plaatsvinden en een nieuwe

station vernieuwd en het Terminalgebouw wordt afgebroken.

stationsentree gemaakt wordt aan het Prins Bernhardviaduct

Er komt meer ruimte voor groen, voetgangers en fietsers, en

in een gebouw dat gebouwd is boven de sporen. Aan de

minder ruimte voor de auto. De bus en tram worden beter

noordwestzijde van het station ligt de ontwikkellocatie

ingepast. En doordat de kruispunten worden versimpeld en

Bellevue.

doorgaande routes verdwijnen, rijdt er minder autoverkeer. Er ontstaat ruimte voor vier nieuwe bouwlocaties die het

• Lange lijnen: met de Haagse Loper meer ruimte geven aan

gezicht geven aan het nieuwe viaduct.

voetgangers en zorgen voor minder barrières. • Vergroenen rondom de lange lijnen. Bijvoorbeeld de Rijnstraat, de Haagse Loper. • Vergroenen op grotere plekken rondom het station voor een comfortabel wachtklimaat voor reizigers: het Koningin Julianaplein en de Groene Kamer. • Herkenbaarheid en leesbaarheid vergroten van de loop- en fietsroutes naar het station.

• Aantrekkelijke plinten aan het Prins Bernhardviaduct/de Ammunitiehaven en op de hoeken van de gebouwen. • Meer ruimte voor fietsers en voetgangers. • Vergroenen van de Ammunitiehaven en het Prins Bernhardviaduct. • Lange lijnen: het doortrekken van de Oranjebuitensingel richting de Rivierenbuurt. • Een tweede stationsentree aan de Groene Kamer.

CS-Oost en Utrechtsebaan De ambitie is om de Haagse Loper aansluiting te geven op

Ten noorden van de Bezuidenhoutseweg

de Theresiastraat en zo het gebied beter toegankelijk te

De strook van bebouwing ten noorden van de

maken voor voetgangers. De Koninklijke Bibliotheek zal gaan

Bezuidenhoutseweg grenst aan het Haagse Bos. In deze strook

transformeren en er komt ruimte voor een nieuw plein. Ook is

is slechts ontwikkeling mogelijk binnen de kaders van het

menging met wonen in het hart van het gebied een opgave,

bestemmingsplan met uitzondering van Bezuidenhoutseweg

zodat het dag en nacht sociaal veilig aanvoelt.

50 waar een gebouw van 44m hoog gebouwd mag worden. Langs het plot wordt een verbinding gemaakt naar het Haagse

• Het verbeteren van de sociale veiligheid en het verbeteren

Bos. Extra verbindingen in deze totale strook zijn gewenst.

van de plinten. • Een extra doorsteek om de fijnmazigheid te verbeteren. • Bijdragen aan duurzaamheid door veel gebouwen te behouden en te transformeren.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 11

Foto credits: Martijn Beekman, Valerie Kuypers en Frank Jansen

12 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

1. Inleiding

Den Haag Centraal

Den Haag Hollands spoor

Den Haag Laan van NOI

Ligging van het CID in Den Haag, bron: Kwaliteitsplan CID N

14 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

1. Inleiding Steeds meer mensen willen wonen, werken en verblijven in Den Haag. In 2040 wonen er naar verwachting 630 -645.000 mensen in Den Haag. Dit zijn er 70 tot 80.000 meer dan in 2023. Daarom zetten we ons in voor meer betaalbare en duurzame woningen in de stad. Goede bereikbaarheid, voldoende groen en voorzieningen zijn daarbij de uitgangspunten. Al deze mensen hebben niet alleen een woning nodig, maar ook een fijne baan, een goede school en een prettige, groene omgeving. De inwoners van Den Haag hebben recht op een goede plek, waar iedereen zich kan ontplooien en mee kan doen aan de samenleving. Daarnaast moet de groei duurzaam zijn: klaar voor de toekomst en bestand tegen klimaatveranderingen. Dat is een enorme opgave. De verwachtte groei van de stad neemt drie keer het volume van de huidige binnenstad in. Er is geen ruimte voor grote nieuwbouwlocaties binnen de gemeentegrens. Daarom kiest Den Haag ervoor om vooral te groeien in de bestaande stad. Hiervoor zijn drie gebieden met name aangewezen: het Central Innovation District (CID), de Binckhorst en Zuidwest.

(deels) op te vangen. Het CID is een nieuw stuk Haags

Omgeving Den Haag Centraal als kwalitatief hoogwaardig centrummilieu

centrum. Het economische hart van de stad en de regio.

Het stationsgebied is door de ligging en de goede bereik-

Perfect gelegen naast de oude binnenstad en tussen en

baarheid met openbaar vervoer bij uitstek geschikt voor

rond de treinstations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en

het toevoegen van nieuwe woningen zoals daarom ook

Laan van NOI. Het gebied is al uitstekend bereikbaar met het

afgesproken met de Provincie en het Rijk in de Regionale

openbaar vervoer. En nergens anders komen de landelijke

Realisatieagenda Woningbouw Haaglanden (RIS 314503).

overheid, bedrijven en hoger onderwijs zo dicht bij elkaar.

Door het combineren van verschillende functies zoals wonen,

Dat biedt grote kansen. Het CID wordt een verdubbeling van

werken, studeren en ontmoeten, is alles dichtbij, voor

het centrum. Dat vraagt om slimme oplossingen voor nu

iedereen. En ontstaat een levendig en aantrekkelijk straat-

en voor de toekomst. We bouwen niet zomaar woningen,

beeld en gebied om te verblijven.

Het CID is een aantrekkelijk gebied om de groei van Den Haag

kantoren en voorzieningen, we bouwen wijken. Dit betekent dat de ruimtelijke structuur en de kwaliteit moet worden

Als (inter)nationale kennisstad gaan we voor economische

verbeterd. Tegelijk blijft Den Haag Centraal de belangrijkste

vernieuwing. Het CID, en vooral het gebied rond Den Haag

toegang tot de gehele stad voor OV-reizigers. Die functie moet

Centraal, is al het economische hart van de stad. De mix hier

het gebied ook in de toekomst blijven vervullen. Daarbij zal

van (landelijke) overheid, bedrijven en onderwijs- en onder-

vooral gezocht worden naar een betere ruimtelijke inpassing.

zoeksinstellingen is dé basis voor een succesvol innovatiedis-

Dat is geen eenvoudige klus. We zetten in op vernieuwend

trict. Het is een toplocatie, die wordt ingezet voor economische

en duurzaam ontwikkelen. Door energieneutraal en circulair

groei en duurzame werkgelegenheid. We versterken de

te bouwen. Door meer ruimte te maken voor de voetganger

aantrekkingskracht voor talent, bedrijven en kennis, waardoor

en fietser, meer groen in de publieke ruimte en op private

nieuwe banen ontstaan. Kennis en innovatie krijgen daarbij

gronden en betere verbindingen tussen het centrum en omlig-

een hoofdrol. Een gebied waarin mensen en organisaties

gende wijken. Creatieve en vernieuwende bedrijven in het CID

elkaar ontmoeten en met hun kennis versterken, geeft het

brengen we samen om kennis te delen. We verbinden mensen,

economisch hart van Den Haag een belangrijke impuls.

met plekken om elkaar te ontmoeten en te ontspannen. Dat doen we niet alleen, maar met de buurt en met ontwik-

Plangebied

kelaars, investeerders, maatschappelijke partners en woning-

Het gebied waar de Ontwikkelvisie over gaat wordt aan de

corporaties. Samen breiden we de komende jaren het centrum

noordzijde begrensd door de Koekamp waarbij de gebouwen

uit tot een leefbaar en prettig gebied waar iedereen zich thuis

ten noorden van de Bezuidenhoutseweg nog worden meege-

voelt. Zo bouwen we aan de stad die veerkrachtig is en sterker

nomen. Aan de oostzijde is de Adelheidstraat de grens. Aan de

wordt door groei. In het CID zijn verschillende deelgebieden.

zuidkant vormt het Prins Bernhardviaduct (Ammunitiehaven

Dit zijn gebieden, met elk een eigen karakter. Karakters die we

en François Valentijnstraat) de grens. Aan de westzijde wordt

willen behouden en versterken. Deze ontwikkelvisie is voor het

het gebied begrensd door het Spui en de Zwarteweg.

deelgebied omgeving Den Haag Centraal.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 15

Structuurvisie CID Den Haag (2021)

Kwaliteitsplan CID Den Haag (2024)

Voorzieningenonderzoek CID Den Haag

CID

Ontwikkelvisie

Toekomstplan per deelgebied

Ontwikkelvisie

Den Haag Centraal

vernieuwen

Beeldkwaliteitsplan Beeldkwaliteitsplan

Ontwikkelstrategie

Buitenruimteplan

Den Haag Centraal

Central Innovation District

vernieuwen

verbinden

verrassen

CID

Den Haag Centraal

Central Innovation District

Den Haag Centraal

Central Innovation District

Den Haag Centraal

Central Innovation District

Wijziging omgevingsplan of Bopa (buitenplanse omgevingsplanactiviteit)

Projecten

Producten in het CID: Ontwikkelvisie onderdeel van een kwartet 16 Ontwikkelvisie CID

vernieuwen

verbinden

verrassen

Buitenruimteplan

Den Haag Centraal

vernieuwen

verbinden

CID

Ontwikkelstrategie

Den Haag Centraal

1.1 Waarom een Ontwikkelvisie?

Waar de initiatieven zijn uitgewerkt, is de Ontwikkelvisie specifiek. Waar de ontwikkelingen nog deels onbekend zijn,

1.3 Ontwikkelvisie onderdeel van een kwartet

De Ontwikkelvisie omgeving Den Haag Centraal is

is hij globaal. In die zin biedt de Ontwikkelvisie flexibiliteit

een uitwerking van de Structuurvisie CID (RIS 307135)

om op ontwikkelingen in te spelen. De Ontwikkelvisie is geen

De Ontwikkelvisie is de eerste van vier samenhangende

de Gebiedsagenda’s Policy Campus Centraal (RIS 301329)

formeel juridisch-planologisch instrument. Wel maakt de

beleidsdocumenten voor de gebiedsontwikkeling rond

en Campusboulevard (RIS 304124). Het doel van de

Ontwikkelvisie de weg vrij voor o.a. de volgende documenten:

Den Haag Centraal: 1) Ontwikkelvisie, 2) Beeldkwaliteitsplan,

Ontwikkelvisie is het voor de omgeving van station Den Haag

het beeldkwaliteitsplan, de ontwikkelstrategie en het buiten-

3) Ontwikkelstrategie en 4) Buitenruimteplan. Deze plannen

Centraal borgen van de integrale kwaliteit van een gezonde,

ruimteplan. De verwachting is dat de ontwikkeling twintig

samen noemen we het Toekomstplan van het gebied.

aantrekkelijke leefomgeving, zodat deze past binnen de

jaar duurt. Het is daardoor onmogelijk om alle ruimtelijke

ambitie voor het CID en bijbehorende verdichtingsopgave.

ontwikkelingen te voorzien.

Om ruimtelijke samenhang en meerwaarde te realiseren

1. De Ontwikkelvisie beschrijft de ruimte, de kwaliteit en de knelpunten die er nu zijn. De ambities voor de toekomst

moet er een concreet ruimtelijk-programmatisch kader komen

De Ontwikkelvisie is belangrijk omdat hierin de uitgangs-

van het gebied. Daarom komt aan bod:

waarbinnen initiatieven integraal ontwikkeld en getoetst

punten staan waaraan toekomstige projecten moeten

• Welke opgave ligt er en wat zijn de kwaliteitsambities?

kunnen worden. Dat is deze Ontwikkelvisie. De visie beschrijft

voldoen. Met de voorstellen in de Ontwikkelvisie borgen we

Bijvoorbeeld met betrekking tot de invulling

het toekomstplan en de ambities voor het gebied. Hierin staat

de samenhang in kwaliteit van een gezonde, aantrekkelijke

van de begane grond, levendigheid, verdichting,

in grote lijnen hoe de ruimte en de kwaliteit van het deelge-

leefomgeving, zodat die past binnen de ambities voor het CID.

mobiliteitstransitie, energietransitie, aanpassing aan

1.2 Vastgestelde bouwinitiatieven

• Wat is de ruimtelijke samenhang tussen de nieuwe, de

bied moet worden. Bijvoorbeeld de kansen, het karakter en de doelen. Hoe de openbare ruimte vorm krijgt, hoe loop- en fietsroutes worden verbeterd, hoe groen wordt toegevoegd.

klimaatverandering. bestaande bebouwing en de openbare ruimte? Waar

Maar ook hoeveel woningen en kantoren er kunnen komen

Voor het gebied zijn eerder twee planuitwerkingskaders

komen gebouwen, welke bouwhoogte hebben die en

en wat de hoogtes en afmetingen zijn van gebouwen. En op

(PUK’s) vastgesteld. Het gaat om de Bezuidenhoutseweg 50,

waar komt er nieuwe openbare ruimte bij?

welke manier de combinatie van werken, wonen en voorzie-

die al door het College is vastgesteld, en de Bellevue-locatie

ningen voor een leefbaar gebied zorgen.

waarmee de raad heeft ingestemd, maar de vaststelling door het College nog moet plaatsvinden. De uitgangspunten

• Waar komen de woningen, kantoren, voorzieningen, groen, oftewel het programma? 2. Het Beeldkwaliteitsplan beschrijft het toekomstige

De Ontwikkelvisie sluit aan op het binnenstadsplan 2033

van deze PUK’s blijven gelden. Qua ruimtelijke kaders zijn

karakter van de omgeving. Hierin staat hoe de gebouwen

(RIS 316359) en de overige CID-deelgebieden. Het hoogstede-

ze geïntegreerd in de Ontwikkelvisie. De ontwikkeling op

(architectuur) en de openbare ruimte eruit moeten zien.

lijke CID is goed verbonden met de historische binnenstad,

het Koningin Julianaplein heeft al een definitieve bouwver-

Beeldkwaliteit is een integraal verhaal van gebouwopzet,

waardoor beide karakters elkaar versterken. Het gastvrije,

gunning. Deze ontwikkeling nemen we als uitgangspunt.

materiaal, textuur, kleurgebruik, compositie, etc. En aan

toegankelijke karakter strekt zich uit van het station tot de

De ontwikkeling op het Koningin Julianaplein is op de kaarten

welke voorwaarden toekomstige projecten moeten

binnenstad en Bezuidenhout.

ingetekend als bestaand gebouw.

voldoen. Het geeft de ontwerpprincipes voor het gebied. Het document is leidraad voor ontwerpers en bevat criteria voor een kwaliteitstoets door bijvoorbeeld de Adviescommissies Omgevingskwaliteit en Openbare Ruimte. Het Beeldkwaliteitsplan ligt begin 2024 ter inzage.

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 17

Haagse bos

BZ 50

elh Ad

Rij

ere

tra

s sia

Den Haag Centraal

tra at

jeb te

ui l ge

Busplatform duct via rd ha n r Be ns i r P

en av sh ven k oe eha eld niti d he u Sc mm A Rivierenbuurt

an av

an uli

Bezuidenhout-West

be tol

rgl

an Or Centrum/ Uilebomen

Den Haag Centraal

Anna van Buerenplein

Koningin Julianaplein

18 Ontwikkelvisie CID

se ht

zu Be

Ligging Den Haag Centraal

c re

n ide

g we tse

Bezuidenhout

t aa str eid

Koekamp

3. De Ontwikkelstrategie beschrijft hoe de gemeente een

1.4 Participatie

ontwikkeling gaat uitvoeren. Hierin staan middelen die de gemeente inzet om een deelgebied te kunnen ontwik-

Participatie is een nadrukkelijk onderdeel geweest bij het

kelen. Bijvoorbeeld de samenwerking met de ontwikke-

maken van dit plan. Op verschillende manieren en momenten

laars. Of de fases van het bouwen en de kosten voor de

zijn omwonenden, bedrijven en andere belanghebbenden

uitvoering van de plannen. Ook krijgt de manier waarop

uitgenodigd om hun wensen, zorgen en advies te geven over

de gemeente stuurt op de invulling van de begane grond

de plannen in de Ontwikkelvisie. In hoofdstuk 2 leggen we uit

van de gebouwen (Plintenstrategie) specifieke aandacht.

hoe de opbrengst van de participatie is verwerkt in dit plan.

De strategie is in Q4 2024 gereed. 4. Het Buitenruimteplan beschrijft het toekomstige karakter van de openbare ruimte. Hierin staat in grote lijnen hoe de ruimte buiten wordt gebruikt en de manier waarop het gebied wordt onderhouden en beheerd. En de voorwaarden waaraan de openbare ruimte moet voldoen. Bijvoorbeeld waar bomen en planten komen of waar ruimte komt voor sporten, spelen, ontmoeten en ontspannen. Het houdt rekening met de mogelijkheden van de ondergrond (kabels en leidingen, gebouwde voorzieningen zoals parkeergarages en ruimte voor energietransitie). Er wordt ook aandacht besteed aan de verandering van de bestaande openbare ruimte en de tijdelijke maatregelen tijdens de uitvoeringsfase. Het Buitenruimteplan wordt in 2025 gemaakt. Op kavel-niveau of per bouwplan volgen in een later stadium nog aanvullende plandocumenten of vergunningsaanvragen. Als de grond van de gemeente een rol speelt in de planvorming, moet de raad een besluit nemen over een te openen grondexploitatie met bijbehorend projectdocument. Als dat niet het geval is en de Ontwikkelvisie heldere kaders vastlegt, kan de volgende stap voor een bouwplan een planologische procedure zijn (omgevingsplan, buitenplanse omgevingsplan activiteit (BOPA)). Als de Ontwikkelvisie flexibele kaders aangeeft, kan er sprake zijn van het maken van een specifiek plandocument voor een bouwlocatie.

bestaande situatie Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 19

Foto credits: Martijn Beekman, Valerie Kuypers en Frank Jansen

20 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

2. Participatie en communicatie

Om zoveel mogelijk mensen in de omgeving van het

De gemeente heeft een actieve rol genomen in de participatie

vervolg in maart 2023. Daarnaast is sociale media ingezet,

en communicatie over de Ontwikkelvisie. Hiervoor is een

beeldschermen op de staddeelkantoren, stadskrant, CID

participatie- en communicatieaanpak uitgewerkt, volgens

nieuwsbrief en e-mailings naar de bekende stakeholders in

het basisdocument Communicatie- en Participatieplan

het stationsgebied. Bij de communicatiemomenten met de

CID (RIS303006, 2019) en het Haags Participatiekompas.

omgeving is steeds de fase binnen het participatieproces

Het participatieniveau meedenken (adviseren) is in 2022

benoemd. We blikten terug en vooruit. Genodigden voor en

in overleg met de klankbordgroep CID (vertegenwoordigers

deelnemers aan de bijeenkomsten zijn steeds per e-mail

van acht bewonersorganisaties) afgesproken en in lijn

geïnformeerd over de vervolgstappen. Na elke bijeenkomst is

met soortgelijke producten uit het Communicatie-

het verslag gedeeld met de deelnemers.

stationsgebied te informeren en en uit te nodigen om mee te praten zijn digitale en fysieke communicatiemiddelen ingezet. Twee informatiefolders zijn huis-aan-huis verspreid: bij de start van de participatie in september 2022 en het

participatieplan CID. Voor diverse onderwerpen is de omgeving gevraagd een mening te geven (raadplegen). Hier

Digitale en fysieke participatie

werd de participatieruimte beïnvloed door al bestaande

Tijdens het participatietraject zijn een digitale vragenlijst,

beleidskaders.

een digitale bijeenkomst en zes fysieke bijeenkomsten georganiseerd. Er was altijd gelegenheid om vragen te stellen,

Om goed invulling te geven aan het participatietraject zijn

via chat, live of per e-mail.

vooraf gesprekken gevoerd met sleutelfiguren in het gebied,

CID-dagen

waaronder de Klankbordgroep CID en het Rijksvastgoedbedrijf.

Uitkomst participatieproces

Ook zijn vragen beantwoord over de stappen in de

In deze Ontwikkelvisie is bij elke ambitie een korte

participatie.

opsomming van de opbrengst van de participatie opgenomen.

2.1 Informatievoorziening

Hierin staan de belangrijkste reacties en wat de gemeente hiermee heeft gedaan. In de bijlage Participatieverslag staat een uitgebreidere toelichting.

De projectpagina denhaag.nl/centraal speelt een belangrijke rol. Hier staat alle informatie over de plannen. Ook staan hier een uitlegvideo, de planning, alle verslagen en de informatiefolders, de 'doe mee' kalender met bijeenkomsten met aanmeldknop en hyperlinks naar belangrijke documenten. Het projectteam is bereikbaar per e-mail via csnoi@denhaag.nl.

22 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

2.2 Overleg met stakeholders

heeft geleid tot een robuust stedenbouwkundig raamwerk

via het Lage Zand als calamiteitenspoor voor omleidingen

en een ruimtelijke ambitiekaart. Het Rijksvastgoed bedrijf

gehandhaafd blijft. Het vervallen van de korte busoprit naar

Veel verschillende partijen zijn betrokken bij het maken van de

heeft ook bij het opstellen van de Ontwikkelvisie haar inbreng

het busplatform vindt ze wel een verslechtering, omdat de

Ontwikkelvisie:

gehad.

routes voor bussen hierdoor langer worden, de HTM vindt het daarom belangrijk dat de bus wel goed door het gebied kan

• Bewoners (-organisaties) en ondernemers (-organisaties)

Beide partijen beseffen dat met een looptijd van 20 jaar

blijven rijden. Het combineren van de bus met het autoverkeer

Rivierenbuurt, Centrum en Turfmarkt, Bezuidenhout-West,

de toekomst onzeker is. In de uitwerking is het belangrijk

en het vervallen van de vrije busbaan op het nieuwe viaduct

studenten, bezoekers van het stationsgebied

om rekening te houden met de programmatische

is voor de HTM acceptabel, mits het autoverkeer daar sterk

onzekerheden en wijzigende omstandigheden in de markt- en

afneemt. Ook ziet ze de potentie in een toekomstige tramlijn

rijksportefeuille en om flexibel te blijven in de planvorming.

over het viaduct en dan specifiek lijn 6. Een andere inrichting

• Openbaarvervoer-partijen zoals NS, ProRail, HTM

In de uitwerking van het stedenbouwkundig raamwerk

van het busstation is mogelijk. Wel zal er voldoende ruimte

• Atelier Rijksbouwmeester en Spoorbouwmeester

wordt dan ook rekening gehouden met deze behoefte aan

moeten blijven voor (groei van het) stadsvervoer en voor de

• Belangenorganisaties (bijvoorbeeld reizigersorganisatie

flexibiliteit.

halte- en bufferruimte van het streekvervoer. Er is nog niet

• Gebouw- en grondeigenaren waaronder het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)

Rover, stichting Voorall, fietsersbond, SOS Den Haag,

gesproken met de andere gebruikers van het busplatform

natuur- en milieuorganisaties zoals Bomenstichting,

Openbaarvervoer-partijen

en de HTM vraagt nog een onderzoek naar de effecten op

Staatsbosbeheer, AVN).

Met NS en ProRail is gepraat over de wenselijkheid van een

het busvervoer. Over de herinrichting van de kruising Prins

volwaardige tweede stationsentree aan de kant van het Prins

Clauslaan - Theresiastraat en de eventuele gevolgen voor de

Met een aantal betrokken partijen is vaker overlegd om

Bernhardviaduct, waar nu de bestaande trappartijen naar de

busroutes gaat de gemeente nog in overleg met HTM.

vroegtijdig met elkaar te verkennen waar mogelijkheden

sporen zijn. Beide ov-partijen doen een haalbaarheidsstudie,

of belemmeringen lagen in de planvorming van de

waarbij de stationsentree wordt gecombineerd met een

Ontwikkelvisie.

bouwvolume en een goede, groene aansluiting op het viaduct.

2.3 Betrokkenen denken mee!

Een knelpunt is mogelijk dat de perrons mogelijk te smal zijn

Om tot deze Ontwikkelvisie te komen zijn er meerdere

Het Rijksvastgoedbedrijf

voor een entree toevoeging voor grotere reizigersstroom vanaf

digitale en fysieke participatiemomenten georganiseerd.

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft veel gebouwen en grond

de overbouwing. NS en ProRail bepleiten het functioneren van

De participatie startte via een huis-aan-huis informatiebrief

in bezit rond station Den Haag Centraal. Het Rijk heeft

het station in een bredere context te zien en in samenhang

waarbij de omgeving van het stationsgebied en andere

de ambitie om te groeien met meer kantoren en om een

met de bus- en tramlijnen.

belanghebbenden werden geïnformeerd over de plannen in

aantrekkelijke werkomgeving te creëren. Maar het Rijk heeft

het gebied en de manier waarop men mee kon gaan doen.

ook een kwalitatieve opgave in verband met de gewenste

Met de HTM is gesproken over de tram- en busroutes en de

Ook is via een digitale vragenlijst gevraagd naar hun mening

verduurzaming van hun gebouwen. Het Rijk en de gemeente

mogelijkheden op lange termijn. HTM vindt het belangrijk dat

en ideeën over de plannen. De resultaten werden gebruikt

hebben elkaar nodig om hun plannen te kunnen realiseren.

doorstroming en betrouwbaarheid op dit drukst bereden deel

als startpunt voor de gesprekken met de omgeving op

Daarom hebben het Rijk en de gemeente Den Haag op

van het netwerk gegarandeerd blijven. Voor het verleggen van

14-15 oktober 2022 en vervolggesprekken in 2023.

6 juni 2019 een overkoepelende bestuursovereenkomst (BO)

de route Spui-Kalvermarkt-Lage Zand (tram 9 en 16) naar de

gesloten waarin zij o.a. gezamenlijk de planontwikkeling rond

Schedeldoekshaven, inclusief verplaatsing van de halte op de

Ophalen inbreng

Den Haag Centraal oppakken en onderzoeken of de opgaves

Kalvermarkt naar deze zijde is nader onderzoek noodzakelijk.

Tijdens de CID dagen, 14 en 15 oktober 2022, ging de

van beide partijen zijn te faciliteren. Dit onderzoekstraject

De HTM vindt het belangrijk dat de huidige verbinding

gemeente voor het eerst met belangstellenden in gesprek Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 23

rondom de maquette over de toekomstplannen. Inwoners, Kruising veilig maken

Doorgang Haagse Bos Onoverzichtelijk, onveilig en guur

ondernemers, ontwikkelaars, natuurverenigingen en bedrijven zoals de HTM dachten mee. Het ging over drie onderwerpen: Verbinden, Vergroenen en Verblijven en

Doorgang naar Muzenplein

Leefbaarheid. Voor het vervolg van de participatie in 2023 heeft de gemeente participatiebureau Tertium gevraagd om Onoverzichtelijk, onveilig en guur

Onveilige looproute Betere verbinding naar Turfhaven Extreem druk en onveilig

Betere fiets- en voetpaden

Doorgang door nieuwbouw

Schedeldoekshaven grote barrière

Onoverzichtelijk voor fiets en voetganger

Verbeteren verbinding tussen delen gracht

Doorgang stad en Bezuidenhout

een intensief traject te organiseren met bijeenkomsten over de Ontwikkelvisie en het Beeldkwaliteitsplan. Het doel was om een duidelijk beeld te krijgen van de wensen, zorgen en ideeën van inwoners en belanghebbenden over de ontwikkeling van het gebied, en de samenhang tussen de twee documenten te

Barrière voor fietsen en druk

Fietsroute Betere verbinding doorzetten tussen en met buurten

opmerkingen gemaakt tijdens de participatiebijeenkomsten over het onderwerp mobiliteit

benadrukken.

Informeren en ophalen Op 18 april 2023 was er een inloopavond met een informatiemarkt en workshops. Tijdens een presentatie zijn de ruimtelijke kaders uitgelegd en was er gelegenheid voor de deelnemers om suggesties en ideeën achter te laten voor de Ontwikkelvisie. Op 11 mei 2023 is een digitale bijeenkomst gehouden waarin dezelfde thema’s zijn besproken als op 18 april. Deze bijeenkomst richtte zich op belangstellenden die niet in de gelegenheid waren de fysieke inloopbijeenkomst te bezoeken. De opmerkingen van de bijeenkomst van 18 april en 11 mei hebben belangrijke input gegeven voor de Ontwikkelvisie. Ze hebben ons geholpen om na te denken waar behoefte aan was en hoe de huidige situatie kon worden verbeterd. De opgave was om, ondanks de noodzaak om extra woningen en kantoren toe te voegen, toch de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Wind- en bezonningsonderzoek hebben nadere informatie gegeven (zie bijlagen). Met de voorstellen in de Ontwikkelvisie is een optimaal evenwicht gezocht tussen al deze belangen.

24 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

Verdiepen en advies

In de Ontwikkelstrategie zal aandacht besteed worden aan de

evaluatieformulier. Daarna is de participatie afgerond met

Op 25 mei 2023 zijn verdiepende themagesprekken gevoerd.

strategie om te komen tot een actieve programmering.

een participatieverslag. Het participatieverslag is als bijlage

Tijdens de bijeenkomst van 18 april was deelnemers gevraagd over welke onderwerpen men verder in gesprek

2.4 Mobiliteit (verkeer)

zou willen. Dit waren: groen-duurzaamheid, gebouwen

bij de Ontwikkelvisie is gevoegd. Alle betrokkenen ontvingen per e-mail informatie over het vervolgproces.

2.7 Wat hebben we aangepast naar aanleiding van de participatie?

Schedeldoekshaven, Anna van Buerenplein en de kruising

Op 14 juni 2023 stond de bijeenkomst in het teken van

Prins Clausplein-Theresiastraat. Voor twee onderdelen

mobiliteit in het gebied en wat dit betekent voor het

is de uitkomst van de participatie in beginsel leidend in

verkeersplan (verkeersstructuur). Ook konden de bezoekers

de vorm van een advies aan de raad: de inrichting van de

het voorlopig ontwerp van de kruising Bezuidenhoutseweg-

Naast de adviezen over het verlevendigen van het Anna

kruising Theresiastraat-Prins Clausplein en de gewenste

Rijnstraat bekijken.

van Buerenplein en de inrichting van het kruispunt Prins

mate van verlevendiging van het Anna van Buerenplein in de avond en weekenden. Over de twee andere verdiepende

2.5 Doelgroep studenten

Clausplein-Theresiastraat is ook een aantal bouwvolumes aangepast.

onderwerpen is raadplegend gesproken. Op 20 juni 2023 werden ongeveer 60 straatinterviews gevoerd

De bebouwing op het Anna van Buerenplein ter plaatse van de

Advies kruising Prins Clauslaan-Theresiastraat

met studenten van het Leiden University College over hun

fontein is vervallen als gevolg van meerdere bezwaren tijdens

De aanwezigen werd gevraagd een gezamenlijk advies uit te

beleving van het Anna van Buerenplein en de omgeving van

de bijeenkomsten en de hoge waardering voor dit plein met

brengen over de inrichting van de kruising Prins Clauslaan-

Den Haag Centraal en hoe dit beter zou kunnen. Studenten

goede zon en levendige horeca. We geven die levendigheid

Theresiastraat. De aanwezigen hebben een voorkeur voor

zijn een belangrijk groep in het gebied, nu als gebruiker of

prioriteit boven het hier bedachte woonprogramma.

het omdraaien van de rijrichting ten opzichte van de

tijdelijke bewoner. Straks mogelijk als werknemer in het

gepresenteerde modellen, zodanig dat er alleen gemotoriseerd

gebied of toekomstige inwoner van Den Haag. Omdat we

De bebouwing terminal Noord aan de Ammunitiehaven is

vanaf de Prins Clauslaan, de Theresiastraat in kan rijden.

deze groep minder goed bereiken via fysieke bijeenkomsten

verlaagd van 150 naar 130 meter hoogte. En de ontwikkeling

Dit betekent dat de bus die van Mariahoeve richting Den Haag

organiseerden we de straatinterviews. Communicatie via

op de hoek Rijnstraat van 180 naar 150 meter hoogte. Zodat

Centraal rijdt een andere route zal moeten volgen. In de

advertenties op Instagram en Facebook waren gericht om deze

de hoge gebouwen een meer oplopend karakter krijgen en

Ontwikkelvisie werken we verder met het model met de door

doelgroep te informeren en betrekken bij de plannen.

de Bellevue het hoogste punt is. Deze verlaging heeft geleid

de aanwezigen voorgestelde rijrichting. De gevolgen van deze omkering van de rijrichting worden nog beter onderzocht,

2.6 Reactie op concept Ontwikkelvisie

voordat we dit advies kunnen overnemen.

tot verlies aan woon- en kantoorprogramma, maar de lagere hoogtes zorgen voor een meer logische opbouw van de hoogbouw in het gebied.

Tijdens de slotbijeenkomst op 8 november 2023 gaven we

Advies Verlevendigen Anna van Buerenplein

een toelichting op de concept-Ontwikkelvisie en hebben we

Daarnaast heeft de participatie geleid tot een verdiepingsslag

De aanwezigen werd gevraagd een gezamenlijk advies

uitgelegd wat met alle verzamelde reacties is gedaan. Om de

op tal van punten zoals de nadruk op levendige plinten,

uit te brengen over het verlevendigen van het Anna van

anderstaligen in het gebied tegemoet te komen, was er voor

de aandacht voor vergroening van de straten en betere

Buerenplein in de avond en weekenden. In de Ontwikkelvisie

hen een korte presentatie in het Engels. De laatste reacties zijn

oversteekmogelijkheden voor fietsers en voetgangers.

heeft dit advies geleid tot inpassing op de plintenkaart en de

verwerkt in de Ontwikkelvisie. Alle deelnemers zijn gevraagd

mogelijke functies die we op het plein willen gaan toestaan.

hun ervaring te delen over het participatieproces via een

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 25

Foto gemaakt door Martijn Beekman, Valerie Kuypers en Frank Jansen

26 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

3. Ruimtelijke en programmatische uitgangspunten

CID wil bouwen. En het biedt inspiratie. Zo zorgt de

3.1 Structuurvisie CID

gemeente voor voldoende kwaliteit van de gebouwen en buitenruimte. Maar ook voor samenhang tussen de

De hoofdopgave voor het CID is om het centrummilieu verder

deelgebieden en binnen de gebiedsontwikkeling.

te versterken waarin ruimte is voor groei en vernieuwing. We gebruiken daarbij de voordelen en de kansen van een

3. Het Voorzieningenonderzoek CID (RIS316628) laat zien

hoogstedelijke omgeving. De concentratie van overheid,

hoeveel voorzieningen er nodig zijn voor het aantal

bedrijven en (kennis)instellingen zorgt namelijk niet alleen

De Ontwikkelvisie is het concrete vervolg op

(nieuwe) inwoners in het CID. En het bekijkt waar

voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat, er zijn ook voordelen

beleidsdocumenten en ruimtelijke visies die al eerder door de

deze voorzieningen zouden kunnen komen. Ook de

voor duurzaamheid, de mobiliteitstransitie en het efficiënt

gemeente zijn vastgesteld. Kaderstellend zijn:

hoeveelheid groen neemt de gemeente mee in het

gebruiken van de beschikbare ruimte. De gebiedsontwikkeling

voorzieningenonderzoek. Voorzieningen, zoals cultuur-,

CID is hierdoor met nadruk een integrale opgave.

sport-, zorg- en onderwijsinstellingen, zijn belangrijk voor

De belangrijkste ambities en doelstellingen zijn verdichten,

grote lijnen hoe de identiteit, de grootte en de wensen

de leefbaarheid in het gebied. Door de uitkomsten van

verbinden en vergroenen.

van het CID gebied eruit moeten zien aan de hand van

het onderzoek kan de gemeente zorgen voor voldoende

de drie ambities: verdichten, vergroenen, verbinden.

reserveringen van ruimte in het (deel)gebied.

1. De Structuurvisie CID (RIS307135, 1 juli 2021) beschrijft op

Bijvoorbeeld: het aantal woningen, de plekken om te

Verdichten en versterken: Innovatiemilieu De stationsgebieden worden verder ontwikkeld als

werken, het verkeer, groen en gewenste voorzieningen.

De belangrijkste ambities en doelstellingen voor het CID

innovatiemilieus waar overheid, bedrijven en (kennis)

De structuurvisie is om te kijken of toekomstige

worden hierna beschreven.

instellingen en bedrijfsleven hun krachten bundelen. Dat zorgt

plannen en ontwikkelingen passen binnen de visie in

voor banen op alle opleidingsniveaus in de Haagse profielen

de verschillende deelgebieden. Dat kunnen plannen zijn

recht & beleid, veiligheid en impact economie; waarbij

van de gemeente zelf, maar ook van ontwikkelaars of bedrijven. De structuurvisie geeft ook een richting aan de toekomstige bestemmingsplannen in het gebied. 2. Het Kwaliteitsplan CID (RIS314594) beschrijft de basis voor de ruimte en de beeldkwaliteit (hoe iets eruitziet) in een gebied. Bijvoorbeeld de identiteit van de deelgebieden, het ontwerp van de openbare ruimte en de soorten gebouwen. Ook is er aandacht voor belangrijke kernkwaliteiten in een gebied. Dat zijn randvoorwaarden waar de ontwikkeling echt aan moet voldoen. Hierin staan regels voor iedereen die in die toekomst in het

28 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

1. van drie stations naar...

2. ...een verdubbeling van het Haags centrum

3. ...dat met verschillende lange lijnen goed verbonden is met de rest van Den Haag

het cluster Recht &Beleid alleen in de hele stad 124.000 banen

waar voetgangers en fietsers prioriteit krijgen. Net als de rest

besteed moeten worden aan gebouwgebonden groen.

en €10 miljard per jaar genereert (bron: “Potentie van het

van de stad moet het CID leefbaar, verkeersveilig en goed

Elke (vastgoed)ontwikkeling moet bijdragen aan de groene

Legal & Policy- cluster in Den Haag. Wat het cluster is en wat

bereikbaar blijven. Met behoud van een goede kwaliteit van

kwaliteiten van Den Haag. Klimaatadaptatie, een gezonde

het kan worden” Birch, 2020)

leven: gezond, actief en ruimte voor ontmoeting. Daarom is

leefomgeving en natuurinclusief bouwen zijn belangrijke

het belangrijk dat we anders omgaan met vervoer (mobiliteit).

onderwerpen in de Structuurvisie. Deze gaan hand in hand

De ambities voor in het Central Innovation District laten

Deze mobiliteitstransitie in het CID betekent een verschuiving

met de verdichtingsopgave.

zich goed illustreren met getallen. Het totale (indicatieve)

in de manier van vervoer naar 40% lopen, 25% fietsen, 20% OV

programma tot 2040 is 25.000 extra banen, 20.500

en 15% auto.

Functies combineren

woningen voor 35.000 nieuwe inwoners, 640.000 m²

Door het combineren van functies, goede verbindingen voor langzaam verkeer en ontmoetingsplekken, komt er verbinding

maatschappelijke voorzieningen. In de tabel is opgenomen

Vergroenen en verduurzamen: ontspanning en ontmoeten

welk programma aan de omgeving van het station Den Haag

In een stad met steeds meer gebouwen vragen groen en

het principe van reuring, rust en ruis. Door slim te combineren

Centraal, het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West is

openbare ruimte bijzondere aandacht. Niet alleen stellen

ontstaan er mogelijkheden om meerdere opgaven in één

toebedeeld. Dit gebied is groter dan het plangebied van deze

mensen hoge eisen aan de kwaliteit en leefbaarheid van

keer op te lossen. Een gebouw heeft altijd een combinatie van

Ontwikkelvisie.

de openbare ruimte, ook moet de ruimte geschikt zijn voor

functies, met name in de onderste lagen (plint). Het ontwerp

het veranderende klimaat. De stad groener maken is hierbij

en de programmatische invulling van de plinten zorgen

Verbinden van mensen en gebieden: Mobiliteitstransitie

een belangrijk middel. Dit stelt eisen aan de ondergrond die

voor een hoogstedelijk interactiemilieu op ooghoogte.

in samenhang met andere plannen mee ontworpen moet

Nieuwe gebouwen krijgen met zorg een plek, rekening

De komst van meer mensen en gebouwen in het CID stelt hoge

worden.

houdend met de bestaande waardevolle cultuurhistorische,

kantoorruimte en ongeveer 255.000 m2 aan commerciële en

eisen aan de bereikbaarheid. En ook aan de inrichting van een

tussen mensen en gebieden. Functies combineren gebeurt via

landschappelijke en architectonische kwaliteiten. In de

openbare ruimte die innovatie en menselijke ontmoetingen

In de Gereedschapskist Openbare Ruimte CID (bijlage van de

Ontwikkelvisie hebben we dit thema toegevoegd als vierde

stimuleert. Het verandert van een gefragmenteerd gebied

Structuurvisie) wordt ingegaan op de groenvoorzieningen

ambitie ‘verlevendigen’.

met grote barrières in een samenhangend en leefbaar gebied

in het CID. Naast grondgebonden groen zal ook aandacht

Deelgebied

Omgeving Centraal Station, Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West

Maatschappelijke Woningen voorzieningen (aantal woningen) (in m2)

5.500

27.700

Commerciële voorzieningen (in m2)

Kantoren (in m2)

82.000

400.000

Voetganger op 1!

Indicatief programma structuurvisie CID, netto toevoeging voor drie deelgebieden

Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal 29

Het CID moet in ruimtelijk kwalitatieve

Samenhang met de Stad worden ontwikkeld.

Daarvoor moeten de bestaande Haagse

kernkwaliteiten worden

Daarnaast moeten de kwaliteitsopgaven van het CID worden uitgevoerd.

behouden en indien nodig versterkt.

I. Eeuwige Haagse Schoonheid

1. Verblijfskwaliteit

2. Voor iedereen

+ + +

II. Lange lijnen verbinden de stad

De kernkwaliteit en kwaliteitsopgaven uit Kwaliteitsplan CID

30 Ontwikkelvisie CID

Den Haag Centraal

III. Eigen karakters per deelgebied

4. Natuurlijk!

+ + + +

5. Slim verdichten

7. Haal er meer uit dan erin zit

3. Mix

$ ¥€

€£

£¥

6. Economisch topmilieu

3.2 Kwaliteitsplan CID

uitspraken over de voorzieningen voor de hele stad en vormt na vaststelling het harde kader voor het realiseren

In het Kwaliteitsplan zijn de drie Haagse kernkwaliteiten

van voorzieningen in het CID. Bij de vaststelling van de

beschreven, samen met de kwaliteitsopgaven van het CID.

Structuurvisie CID (RIS307135) heeft de Raad besloten de

Voor het gebied rondom Den Haag Centraal zijn alle opgaven

ontwikkelingen van het CID te voorzien van een hoogwaardige

relevant. In het gebied waar veel woningen en gebouwen

groene buitenruimte met een hoge gebruiks- en ecologische

komen, is het versterken van de lange lijnen relevant. Net als

waarde en daarbij op gebiedsniveau een norm voor openbaar

het opheffen van barrières en het verbeteren van de kwaliteit

groen te hanteren van 8m2 per woning. In het recente

buiten door het toevoegen van groen. Waarbij we aansluiten

Voorzieningenonderzoek (RIS316628) is een inventarisatie

bij het karakter van het gebied.

gemaakt van zowel bestaand als nieuw en te behouden

3.3 Voorzieningenonderzoek CID

groen binnen het gebied CID. Op basis van de toekomstige groenstructuur, zoals de ‘Groene Kamer’ en het stadspark

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14067562/1