RIS318207 bijlage 1 Accountantsverslag 2023

40/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

6. Fraude Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

In deze bijlage worden de uitgevoerde werkzaamheden in relatie tot fraude meer in detail toegelicht. Onze bevindingen en uitkomsten zijn eerder in dit accountantsverslag opgenomen. Controleaanpak fraude Wij hebben voor het opstellen van de controleaanpak en het uitvoeren van de controlewerkzaamheden in het kader van fraude dit controlejaar wederom gebruik gemaakt van een forensisch specialist. De GAD maakt zelf een inschatting van de frauderisico’s binnen uw organisatie en vormt zich een beeld over de controlemaatregelen van de interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes en/of niet naleving van wet- en regelgeving van materieel belang te voorkomen. Deze inschatting is uitgevoerd aan de hand van de fraudekenmerken: gelegenheid, druk en rationalisatie afgezet tegen de impact en de kans. Voor de inrichting van onze controlewerkzaamheden in het kader van fraude hebben wij de controledoelstellingen uit de controlestandaarden als leidraad gebruikt in samenhang met de uitkomsten van onze frauderisicoanalyse. Deze hebben geresulteerd in generieke en specifieke controlewerkzaamheden in het kader van fraude. Wij hebben voor onze controle de volgende significante frauderisico’s geïdentificeerd: ▪ Risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management; ▪ Risico op omkoping en/of corruptie bij inkopen en aanbestedingen.

Wij hebben voor onze controle de volgende verhoogde frauderisico’s geïdentificeerd: ▪ Risico op oneigenlijke toekenning van activa; ▪ Risico op omkoping en/of corruptie bij subsidies en/of vergunningen. Als respons op deze frauderisico’s hebben wij de volgende generieke controlewerkzaamheden uitgevoerd: ▪ De frauderisico’s zoals door de GAD geïdentificeerd zijn besproken met de gemeentelijke organisatie en de Rekeningencommissie. ▪ Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en

▪

▪

▪

▪

regelgeving te identificeren. Wij hebben kennisgenomen van de gemeentelijke rapportage over de actualisatie van het frauderisicomanagement en de frauderisicoanalyse van 25 april 2023 en deze vergeleken met onze eigen observaties. Wij hebben kennisgenomen van het gemeentelijke systeem van de interne beheersing, inclusief het risico-beoordelingsproces en het proces voor het reageren op frauderisico’s. De opzet en de implementatie van relevante aspecten hiervan zijn door ons geëvalueerd, waaronder: de gedragscode en het incidentenregister. Voor zover wij dit noodzakelijk achten, hebben wij tevens de werking getoetst van de elementen uit het frauderisicomanagement model. Wij hebben in samenspraak met Bureau integriteit het incidentenregister over 2023 integraal besproken in relatie tot alle meldingen waarbij sprake zou zijn van een aanwijzing (of vermoeden) van fraude. Indien nodig hebben wij aanvullende werkzaamheden uitgevoerd om hier op een passende wijze in te spelen. Alle meldingen waarbij sprake was van een aanwijzing van fraude zijn zorgvuldig gewogen in relatie tot het controleobject en is er door ons opvolging gegeven aan redres. Er is in relatie tot de incidentenmeldingen uit 2023, waarbij sprake was van een aanwijzing van fraude, op enkelvoudig en/of geaggregeerd niveau, geen sprake van een materiële fraude. De uitkomsten hebben dan ook geen invloed op ons oordeel.

Desalniettemin merken wij uit deze werkzaamheden op dat uw organisatie kwetsbaar blijft voor oneigenlijk gebruik van informatie en het onttrekken van middelen van beperkte omvang. Op zichzelf verre van materieel, echter wel ondermijnend voor de integriteit van uw organisatie als geheel. De GAD heeft beoordeeld of signalen uit de persberichten of andere mediaberichten leiden tot een verhoogde kans op fraude. Wij hebben tevens zorgvuldig gewogen of de nieuwe feiten uit de recente berichtgeving van invloed zijn op onze jaarrekeningcontrole. Hieruit zijn geen nieuwe aandachtsgebieden naar voren gekomen.

Als respons op de geïdentificeerde frauderisico’s hebben wij de volgende specifieke controlewerkzaamheden uitgevoerd: ▪ Het risico op het doorbreken van de interne beheersingsmaatregelen door het management komt binnen elke organisatie voor. De belangrijkste mogelijkheden voor management manipulatie bevinden zich binnen de handmatige elementen van de controleomgeving, zoals handmatige 41/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

6. Fraude Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

▪

▪

▪

journaalposten, schattingsposten en significante transacties die buiten de reguliere bedrijfsvoering van uw organisatie vallen. Wij hebben specifiek aandacht besteed aan de effectiviteit van de ingebouwde waarborgen in de processen met betrekking tot handmatige journaalposten. Wij hebben een risicogerichte analyse uitgevoerd op de aard en de omvang van de memoriaalboekingen. Alle memoriaalboekingen boven € 1,5 miljoen zijn in detail gecontroleerd. Daarnaast hebben wij aandacht besteed aan de interne processen rondom schattingen met betrekking tot de voorraden onderhanden werk (waaronder waardering van grondexploitaties) en diverse voorzieningen (waaronder afvalstoffenheffing en dubieuze debiteuren). Met betrekking tot deze schattingen zijn aanvullende detailcontroles uitgevoerd op basis van professionele oordeelsvorming. Uit deze werkzaamheden zijn geen aanwijzingen voor fraude vastgesteld met betrekking tot het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management. Met betrekking tot de inkopen en de aanbestedingen hebben wij de opzet en de interne beheersingsmaatregelen geëvalueerd die bedoeld zijn om het risico op fraude en fouten in relatie tot inkopen en aanbestedingen te mitigeren. Wij hebben met een steekproef leveranciers van aanbestedingen en inkopen in meer detail gecontroleerd.

Wij hebben hierbij aandacht besteed aan de controles op de prestatielevering bij inkooptransacties en het naleven van het inkoopbeleid en de aanbestedingsregels. Uit deze werkzaamheden zijn geen aanwijzingen voor fraude vastgesteld met betrekking tot inkopen en aanbestedingen. Wij hebben wel controlebevindingen met betrekking tot het niet naleven van de Europese aanbestedingswet- en regelgeving. De omvang van deze bevindingen is van betekenis voor uw gemeente, maar maken onderdeel uit van de rechtmatigheidsverantwoording van het college en heeft geen invloed op ons oordeel over 2023. In relatie tot subsidies (en vergunningen) hebben wij de opzet en de interne beheersingsmaatregelen geëvalueerd die bedoeld zijn om het risico op fraude en fouten in relatie tot subsidies (en vergunningen) te mitigeren. Wij hebben specifiek aandacht besteed aan het proces van subsidies, de secretarieleges en het kwijtschelden van belastingen. Wij hebben subsidies en het kwijtschelden van belastingen via een steekproef in detail bekeken. Uit deze werkzaamheden zijn geen aanwijzingen voor fraude vastgesteld. Met betrekking tot het oneigenlijk toekennen van activa hebben wij specifieke werkzaamheden verricht op kasgelden. Als gevolg van een

▪

incident rondom kasgelden bij de balies, heeft de GAD ondersteuning geboden om de frauderisico’s in kaart te brengen binnen dit proces en de betreffende dienst van suggesties te voorzien om het resterende frauderisico rondom kasgelden voor zover als mogelijk te mitigeren. Wij hebben tot slot specifieke aandacht besteed aan de nevenfuncties van het college binnen uw organisatie of deze aanleiding gaven tot een (verhoogd) risico op fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen aanwijzingen van fraude vastgesteld.

42/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

7. BBV kengetallen Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

Wij hebben de door BBV voorgeschreven kengetallen van uw gemeente vergeleken met de landelijke (begrotings-)trend van de grote gemeenten (‘200.000+ gemeenten’). Deze kengetallen zijn gerangschikt naar de thema’s weerbaarheid en wendbaarheid en sluiten aan op de landelijk beschikbare cijfers.2 In deze bijlage worden de voorgeschreven BBV-kengetallen opgenomen en toegelicht. Weerbaarheid Weerbaarheid geeft aan in welke mate de gemeente bestand is om financiële tegenvallers op te vangen. De kengetallen inzake weerbaarheid zijn: netto schuldquote, gecorrigeerde netto schuldquote, grondexploitatie en solvabiliteit. De volgende figuren geven de meerjarige ontwikkeling van deze kengetallen aan op basis van de jaarrekening, zowel ten opzichte van de begroting als de landelijke trend. (Gecorrigeerde) netto schuldquote

Netto (gecorrigeerde) schuldquote 80% 60%

40% 20% 2022

2023

2024

2025

2026

Den Haag - Begroting Den Haag - Werkelijk

Netto schuldquote

200.000+ gemeenten - Begroting

100% 80% 60% 40% 20% 2022

2023

2024

2025

2026

Voor de kengetallen (gecorrigeerde) netto schuldquote geldt hoe lager het percentage, hoe beter. Dit percentage geeft inzicht in de druk van de schuldenverplichting op de exploitatie en de hoogte van de effectieve schuld. De gecorrigeerde netto schuldquote voor uw gemeente over 2023 bedraagt 24,9% en is lager dan initieel begroot (40,8%). Beide netto schuldquotes zijn iets lager dan vorig jaar door hogere uitkeringen uit het Gemeentefonds terwijl de uitgaven deels zijn vertraagd. Ook valt het op dat de netto schuldquote van uw gemeente lager (en daarmee beter) is dan van andere grote gemeenten.

Den Haag - Begroting Den Haag - Werkelijk 200.000+ gemeenten - Begroting

2 Cijfers zijn afkomstig van https://findo.nl

43/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

7. BBV kengetallen Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen

Solvabiliteitsratio

Solvabiliteit

Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

Grondexploitatie

Grondexploitatie

37%

4% 3% 2% 1% 0%

32% 27%

2022

22%

2022

2023

2024

2025

2026

2023

2024

2025

2026

Den Haag - Begroting

Den Haag - Begroting

Den Haag - Werkelijk

Den Haag - Werkelijk

200.000+ gemeenten - Begroting

200.000+ gemeenten - Begroting De effectieve solvabiliteit over 2023, ofwel de schuldenlast van het bezit, bedraagt 34,3% en is hoger dan initieel begroot (33,7%) en beter dan het landelijk gemiddelde op basis van begrotingscijfers over 2023. Dit percentage geeft de mate weer waarin uw gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger, hoe beter. Sinds 2021 heeft uw gemeente ingezet op een bewuster gebruik van beschikbare eigen middelen uit (tijdelijke) bestemmingsreserves. Deze beoogde verlaging van de solvabiliteit van uw gemeente is ook zichtbaar in de vergelijking met andere grote gemeenten (200.000+). Overigens is deze ratio nog steeds significant hoger dan de VNGsignaleringswaarde van 20%.

Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Hiervoor geldt hoe lager, hoe beter. De effectieve grondexploitatie van uw gemeente over 2023 bedraagt 0,0% en is daarmee gelijk aan de begroting van vorig jaar vanwege het ontbreken van een netto balanspositie ‘bouwgrond in exploitatie’. De grondexploitaties bij uw gemeente zijn daarentegen veelal verliesgevend, waarvoor voorzieningen en reserves zijn getroffen. Wendbaarheid Wendbaarheid geeft aan in welke mate de gemeente kan bijsturen bij veranderende omstandigheden. De kengetallen inzake wendbaarheid zijn: structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. De volgende figuren geven de meerjarige ontwikkeling van deze kengetallen aan op basis van de jaarrekening, zowel ten opzichte van de begroting als de landelijke trend. 44/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

7. BBV kengetallen Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen

Structurele exploitatieruimte

Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

Belastingcapaciteit

Structurele exploitatieruimte 4% 3% 2% 1% 0% -1%

Belastingcapaciteit 100% 90% 80%

2022

2023

2024

2025

2026

2022

2023

2024

2025

Den Haag - Begroting

Den Haag - Begroting

Den Haag - Werkelijk

Den Haag - Werkelijk

200.000+ gemeenten - Begroting

200.000+ gemeenten - Begroting

Een ander punt van aandacht voor uw gemeente is de structurele exploitatieruimte. Dit kengetal geeft aan wat de ruimte is tussen de structurele baten en lasten. Hierbij geldt ook hoe hoger, hoe beter. Het kengetal structurele exploitatieruimte voor uw gemeente is 1,91%. Een positief percentage betekent dat incidentele lasten deels uit structurele middelen worden gedekt. De hogere dan begrote realisatie is vooral het gevolg van het positieve rekeningresultaat in combinatie met minder onttrekkingen aan de reserves.

2026

Het kengetal belastingcapaciteit geeft weer hoe de gemeentelijke belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De effectieve belastingcapaciteit over 2023 bedraagt 94,1%, gelijk aan de begroting. De stijging van dit kengetal ten opzichte van 2022 is het gevolg van beleidskeuzes om de OZB en riool- en afvalstoffenheffing te verhogen. Desondanks zijn de woonlasten van uw gemeente nog lager dan het landelijk gemiddelde van de grote steden, aansluitend bij het streven van de gemeente om de woonlasten zo laag mogelijk te houden.

45/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

8. Verantwoordelijkheid en communicatie Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

Verantwoordelijkheid college: ▪ Het opstellen en het getrouw weergeven van de financiële positie in de jaarrekening in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). ▪ Rechtmatige totstandkoming van baten en lasten en balansmutaties, inclusief het afleggen van verantwoording hierover in de rechtmatigheidsverantwoording. ▪ Interne beheersingsmaatregelen die het college noodzakelijk acht om een jaarrekening te kunnen opstellen en om een rechtmatige totstandkoming van transacties mogelijk te maken, zonder afwijkingen van materieel belang door fraude of fouten. ▪ Bij het opmaken van de jaarrekening moet het college afwegen of de financiële positie voldoende is om de gemeente in staat te stellen de risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen. Verantwoordelijkheid raad: ▪ Toezicht op het proces van de financiële verslaggeving door de gemeente. Verantwoordelijkheid accountant: ▪ Het plannen en het uitvoeren van een controleopdracht op een manier die ons in staat stelt om voldoende en passende controle-informatie te krijgen voor de onderbouwing van ons oordeel. Onze doelstellingen zijn: ▪ Het krijgen van een redelijke mate van zekerheid of de jaarrekening als geheel geen onjuistheden van materieel belang bevat of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten.

▪ Het afgeven van een controleverklaring waarin ons oordeel is opgenomen. Voor een gedetailleerde beschrijving van onze verantwoordelijkheden verwijzen wij u naar onze controleverklaring.

individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college bevestigt hiermee ook geen kennis te hebben van andere ongecorrigeerde afwijkingen. Communicatie In onderstaande tabel is aangegeven op welke wijze wij conform onze controlestandaarden met u hebben gecommuniceerd in de Controleaanpak 2023, onze Board Letter 2023 en dit accountantsverslag. Vereiste communicatie uit onze controlestandaarden Verantwoordelijkheden van de accountant Kernpunten van de controle LOTS interim/eindejaars (incl. voortgang) Onafhankelijkheidsbevestiging Eventuele significante tekortkomingen interne beheersing Eventuele ontdekte of vermoede fraude Niet-naleven van wet- en regelgeving Schriftelijke bevestiging van het bestuur en het management Elementen die van invloed zijn op de controleverklaring Kwalitatieve aspecten verslaggeving Elementen die van belang zijn voor toezicht op het financiële verslaggevingsproces Niet-gecorrigeerde afwijkingen Significante aangelegenheden tijdens controle in verband met verbonden partijen Reikwijdte & tijdsplanning van de controle, waaronder significante risico's

Aanpak controle

Board Letter

2023

2023 X X

Accountantsverslag 2023 X X X X

X

X

X X

X X

X

X X

X X

X

X X X

X

X

Schriftelijke bevestiging bij jaarrekening (LOR) Overeenkomstig onze controlestandaarden vragen wij het college en de gemeentesecretaris om een schriftelijke bevestiging over hun verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving. Hierin bevestigt het college onder meer de ongecorrigeerde controleverschillen. Dit houdt in dat eventuele niet-geconstateerde en daardoor ongecorrigeerde afwijkingen, zowel 46/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

9. Onafhankelijkheid Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

Onafhankelijkheid bevestigd In overeenstemming met de Nederlandse Corporate Governance Code dient de gemeenteaccountant mogelijke conflicten met onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van de raad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Den Haag in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Op grond van dit verslag zijn wij van mening dat wij in relatie tot uw organisatie, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming in het afgelopen jaar niet is aangetast: ▪ Wij hebben geen opdrachten uitgevoerd die onze onafhankelijkheid bedreigen. ▪ Wij hebben onze naleving van externe normen en ons onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze controles in 2023 bewaakt. ▪ Wij bevestigen dat (tot nu toe) aan onze onafhankelijkheidsvoorschriften is voldaan en zullen blijven voldoen. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Kwaliteitstelsel is gewaarborgd De GAD heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om de onafhankelijkheid en die van de GAD medewerkers te waarborgen.

Deze maatregelen zijn een onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen. Deze maatregelen omvatten onder meer: ▪ Voorschriften en procedures omtrent onafhankelijkheid. Deze voorschriften voor professioneel gedrag op het gebied van kwaliteit en onafhankelijkheid zijn opgenomen in de Gedragscode van de gemeente Den Haag. Deze Gedragscode geldt voor iedere medewerker van de GAD en wordt jaarlijks geactualiseerd. ▪ Jaarlijkse bevestiging van de onafhankelijkheid door alle medewerkers van de GAD. ▪ Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling of sprake is van mogelijk conflicterende diensten. ▪ Intern en extern kwaliteitsonderzoek.

Reviews door externe toetsers die niet bij de opdracht betrokken zijn, ter waarborging van een deugdelijke grondslag/deskundig oordeel. ▪ Een compliance officer conform artikel 23, eerste lid, van het Besluit toezicht accountantsorganisaties. ▪ Roulatie van externe accountants op de opdracht. De opzet en de werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de wettelijke externe toezichthouder (de gemeentelijke Rekenkamer) en door KOA (Kwaliteitsonderzoek Overheidsaccountants) voor NBA/Norea assurance(verwante) opdrachten getoetst. ▪

Interne roulatie op orde Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de controle van een organisatie meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen. Relaties met de gemeente geëvalueerd Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen de GAD, alle GAD medewerkers en de gemeente die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn geen zaken gebleken welke aan u gerapporteerd moeten worden. Verrichte opdrachten In onze brief aan de Rekeningencommissie (kenmerk GAD/2023.106) hebben wij de volgende in 2023 afgeronde opdrachten toegelicht: ▪ Jaarlijks onderzoek naar betrouwbaarheid van indicatoren in de programmarekening (parallel aan onze accountantscontrole). ▪ Inzichtelijk maken van de besteding van de Enecomiddelen. ▪ Transparanter maken van planning & controlcyclus (GAD/2023.72). ▪ Ondersteuning voorbereidingscommissie Dreven Gaarden en Zichten. Daarnaast hebben wij in 2023 een assurance-opdracht inzake de fractievergoedingen uitgevoerd.

In de RC-vergadering van 31 januari 2024 hebben wij tevens een mondelinge toelichting gegeven van onze quick scan op de negenmaandsafsluiting 2023. 47/48

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

9. Onafhankelijkheid Voorwoord Oordeel en conclusies Bestuurlijke boodschappen en adviezen Rechtmatigheidsverantwoording Controlebevindingen Financiële positie Ontwikkelingen

Tenslotte hebben wij op verzoek van de Rekeningencommissie in deze vergadering een overzicht verstrekt van de aanbevelingen over de financiën en het beheer uit het eindrapport van de Enquetecommissie Amare (ons kenmerk GAD/2024.05). Wij hebben in 2023 onder meer de volgende extra (controle-)opdrachten verricht op verzoek van het college: ▪ verantwoordingen 2022 en 2023 van Ensia; ▪ hercontrole Wet politiegegevens (WPG) 2023; ▪ fiscale audits Horizontaal Toezicht BTW; ▪ raming inkoop jeugdzorg.

Bijlagen 1. Reikwijdte en materialiteit 2. Gecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 3. Ongecorrigeerde controleverschillen: getrouwheid 4. Onderzoek jaarverslag 5. SiSa-tabel: fouten en onzekerheden 6. Fraude 7. BBV kengetallen 8. Verantwoordelijkheid en communicatie 9. Onafhankelijkheid

48/48