RIS318200 Bijlage Monitor Toerisme 2022 DEF

TOERISME VOOR EEN ATTRACTIEVE STAD Toerisme wordt vooral gezien als een economische pijler, maar draagt daarnaast ook bij aan een prettig leefklimaat voor bewoners en de bewonerstrots. Inwoners gebruiken niet alleen zelf de vrijetijdsvoorzieningen (zoals musea, theaters, evenementen). Daarnaast worden bewoners betrokken bij het vrijetijdsaanbod door vrijwilligerswerk en draagt het bij aan stadstrots.

18

Bureau voor Economische Argumentatie: Kanskaart Toerisme, Economisch belang, toekomstpotentie & effectoptimalisatie” (2013) 19 Bureau voor Economische Argumentatie: Toerisme, de economische motor (2017) 20 Bureau voor Economische Argumentatie: Toerisme, werk(t) voor de stad (2020)

Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

35

Bewoners relatief trots en tevreden In het imago-onderzoek, dat periodiek in opdracht van de gemeente door Motivaction wordt uitgevoerd, is aan een representatieve steekproef van inwoners van Den Haag de stelling voorgelegd: “Den Haag is een fijne stad om in te wonen. In 2021 was 74% van de respondenten het hier (zeer) mee eens. Ook in 2014, 2016 en 2019 was driekwart van de respondenten het met deze stelling eens. In dit onderzoek wordt ook stadstrots gemeten. Bijna driekwart (71%) van de inwoners van Den Haag heeft in 2021 aangegeven dat Den Haag veel heeft om trots op te zijn (was 72% in 2019). Dit percentage blijft dus stabiel en geeft een indicatie van de binding met de stad. Ook uit de Atlas voor Gemeenten 2023 blijkt dat Den Haag een aantrekkelijke stad is om te wonen, mede dankzij het hoogwaardige voorzieningenniveau. Zo laat de woonaantrekkelijkheidsindex zien dat Den Haag op de 7e plek staat van aantrekkelijke steden om in te wonen in Nederland. Dat is één plek lager dan in 2021 en 2020.21 Qua voorzieningen staat Den Haag op de 2e plek en qua historie op de 9e plek. Toerisme vormt door komst en bestedingen van bezoekers een (economische) pijler onder veel van deze culturele en recreatieve voorzieningen en draagt zo bij aan de aantrekkelijkheid van de stad voor de eigen inwoners.

Impact op de leefomgeving In het trendrapport ‘Toerisme, recreatie en vrije tijd 2016’ heeft het CBS voor het eerst een hoofdstuk aan Toerisme en duurzaamheid besteed. Daarbij gebruikt het CBS het aantal overnachtingen per dag per 1.000 inwoners als indicator voor de druk op de leefomgeving. Deze indicator is beschikbaar voor de G4 steden. In figuur 11 is te zien dat Amsterdam een onvergelijkbare hoge toeristische druk ervaart. In 2022 waren er 49 overnachtingen per dag per 1.000 inwoners en de stad is hiermee weer bijna op het oude niveau. Dit is 5 maal zo hoog als Rotterdam (8,9), Den Haag (10,9) en Utrecht (7,2). De druk groeit in Amsterdam ook harder dan in de andere steden. FIGUUR 11. AANTAL OVERNACHTINGEN PER DAG PER 1.000 INWONERS IN G4 70 60 50

Amsterdam

40

Den Haag

30

Rotterdam

20

Utrecht

10 0 2017

2018

2019

2020

2021

2022

Bron: CBS/bewerking SEPO

21

Aangezien de indicatoren van de woonaantrekkelijkheidsindex anders zijn dan voorgaande jaren is er sprake van een trendbreuk in 2023.

Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

36

Deze cijfers bieden inzicht in de toeristische druk op jaarbasis. De druk varieert echter gedurende het jaar. In figuur 12 is de verdeling van de toeristische druk in Den Haag per maand te zien.22 Tijdens vakanties en zomerse perioden is de druk hoger. Daarnaast trekken de zomermaanden veel buitenlandse bezoekers, terwijl binnenlands bezoek meer gespreid over het jaar is. Bovendien is de verblijfsduur van buitenlandse bezoekers gemiddeld langer dan die van binnenlands publiek, waardoor buitenlandse gasten gemiddeld meer overnachtingen in de stad doorbrengen. FIGUUR 12. AANTAL OVERNACHTINGEN IN DEN HAAG PER MAAND IN 2022 (*1.000) 350 300 250 200 150 100 50 0 2022 jan

2022 feb

2022 maart

2022 april

2022 mei

Totaal

2022 juni

2022 juli

Binnenland

2022 aug

2022 sept

2022 okt

2022 nov

2022 dec

Buitenland

Bron: CBS

Daling meldingen van overlast door vakantieverhuur Bij het Meld- en Steunpunt Woonoverlast zijn in 2022 4.048 meldingen binnengekomen van woonoverlast. Van al deze meldingen gingen 20 over vakantieverhuur; 0,5% van het totaal. Het totaal aantal meldingen woonoverlast is sinds 2019 sterk gestegen, maar het aandeel meldingen over vakantieverhuur (toen 81 meldingen) nam af. In 2022 is het totale aantal meldingen ook gedaald. TABEL 22. AANTAL OVERLASTMELDINGEN (2018-2022) 2018

2019

2020

2021

2022

Aantal meldingen woonoverlast

2.993

3.149

4.396

4.577

4.048

Waarvan door vakantieverhuur

36

81

62

48

20

Aandeel vakantieverhuur

1,2%

2,6%

1,4%

1,0%

0,5%

Bron: Gemeente Den Haag

22

Het betreft hier alleen overnachtingen in hotels, B&B’s en pensions; overnachtingen in vakantieparken en particuliere verhuur zijn buiten beschouwing gelaten.

Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

37

OV-gebruik door bezoekers Bezoekers gebruiken ook het OV. Uit onderzoek blijkt dat van alle 8,3 miljoen binnenlandse bezoeken aan Den Haag 31% met trein of streekbus reist.23 Het is echter onbekend hoe deze bezoekers vervolgens binnen Den Haag reizen. HTM voert zelf onderzoek uit naar het reismotief,24 maar maakt hierbij geen onderscheid tussen bezoekers en bewoners en de indeling in motieven sluit niet één op één aan op de doelgroepen en activiteiten in deze monitor. Desalniettemin kan het wel een beeld geven van de bijdrage van vrijetijds-/toeristisch bezoek aan het OV gebruik. De HTM vervoerde in 2022 76,6 miljoen reizigers. Tijdens de spitsuren reist bijna tweederde van de passagiers voor werk, zaken, of onderwijs (zie linkerkant figuur 13). Echter neemt deze groep reizigers tot minder dan 40% af buiten de spits en in het weekend (rechterkant figuur 13). In plaats daarvan reizen dan meer mensen met vrijetijdsmotieven. Het is aannemelijk dat toeristische bezoekers relatief vaak buiten de spits reizen, waardoor zij bijdragen aan de motieven ‘sport, hobby of recreatie’ (15%), ‘visite’ (16%) en ‘winkelen’ (15%). FIGUUR 13. REISMOTIEVEN TIJDENS EN BUITEN DE SPITS (*1.000) Bron: HTM Klantenbarometer

Daarmee zijn deze ritten met vrijetijdsmotief doorgaans complementair aan het anders reguliere vervoer. Daarnaast betalen bezoekers met een recreatief doel vaak de anders 6,7% 9,7% 15,2% 14,9% volledige prijs voor een rit (in plaats van een abonnement voor een bepaald traject). onderwijs Hierdoor worden OV-lijnen iets rendabeler. Bovendien is het waarschijnlijk dat het onderwijs aandeel toeristische ritten is15,1% toegenomensport vergeleken met 2019, gezien de daling in het hobby sport hobby 11,7% recreatie totaal aantal HTM-reizigers (26 miljoen minder in 2022 dan in 2019) en het relatief recreatie sterke herstel van het aantal7,8% (inter-)nationale visite bezoeken. visite 26,8% 51,0% 9,7%

werk of zakelijk bezoek 16,2% winkelen

15,3%

werk of zakelijk bezoek winkelen

Perceptie door burgers Door NBTC is begin 2020 een groot internationaal onderzoek uitgevoerd naar hoe bewoners de impact van toerisme op hun leefomgeving ervaren. Daaruit blijkt dat inwoners van grote steden aanzienlijk meer overlast van toerisme ervaren dan andere Nederlanders, maar dat ze in het algemeen positief staan tegenover de voordelen die toerisme voor de stad en de leefomgeving brengt. In figuur 14 is te zien dat een meerderheid van de ondervraagde inwoners van de G4 het ermee eens is dat toerisme inkomen, banen, nieuwe vrijetijdsactiviteiten en culturele uitwisselingsmogelijkheden creëert en bestaande basisdiensten verbetert. De inwoners van Amsterdam zijn het meest positief vooral als het gaat om het creëren van banen en interculturele uitwisselingsmogelijkheden. Maar de inwoners van Amsterdam zijn het ook het meest negatief. Zij vinden aanzienlijk vaker dan inwoners van Den Haag, Rotterdam en Utrecht dat toerisme zorgt voor drukke straten, winkels en OV, hogere huizenprijzen, hogere kosten van de goederen, diensten en vervoer.

23 24

Toeristisch Bezoek aan Steden (NBTC) Klantenbarometer 2022

Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

38

FIGUUR 14 VOOR- EN NADELEN VAN TOERISME OP DE STAD EN LEEFOMGEVING (% EENS)

Bron: NBTC, 2020

In Amsterdam vindt 58% dat de kwaliteit van leven in hun stad door het toenemende aantal toeristen is verslechterd. Dit is aanzienlijk anders in de andere steden: in Den Haag vindt 22% dit, in Rotterdam 21% en in Utrecht 27%. Dit vertaalt zich naar de wens om aanvullende beleidsmaatregelen te treffen om de negatieve effecten van het toerisme in goede banen te leiden: driekwart van de Amsterdammers vindt dit nodig, waarbij ze in de eerste plaats denken aan beperking van het aantal toeristische voorzieningen (door 62% genoemd). In de andere grote steden vindt een derde van de respondenten aanvullende maatregelen noodzakelijk. In Den Haag denkt men dan vooral aan verbetering van de infrastructuur en voorzieningen en dat ook burgers profiteren van toerisme.

Bord met vermelding coronamaatregelen. Foto: Marketing Haagse Binnenstad – Minou Spliet

Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

39

Bijlage Begrippen en definities (bron NBTC) Bezettingsgraad logiesaccommodaties De bezettingsgraad is een percentage dat aangeeft in welke mate de totale capaciteit (beschikbare bedden) daadwerkelijk benut wordt. Dit percentage wordt bepaald door de benutte capaciteit te delen door de beschikbare capaciteit.

Bezoek Toeristisch bezoek = een bezoek aan een stad met een toeristisch motief, dus exclusief familie- en zakelijk bezoek. Dit betreft alleen mensen van buiten stad. Het Continu Vrijetijdsonderzoek (CVTO) wordt als bron gebruikt voor informatie over het aantal bezoeken, unieke bezoekers en de bestedingen tijden het bezoek van Nederlanders (in Den Haag). Er is geen (landelijke) bron beschikbaar voor dagbezoek vanuit het buitenland Verblijfsbezoek = bezoek aan een land of regio met minimaal één overnachting en maximaal twee maanden in een accommodatie die niet je hoofdverblijf is (ook wel ‘gast’ genoemd). Verblijfsbezoek kan onderverdeeld worden in verblijfsbezoek met een zakelijk motief (= zakelijk verblijf), verblijf met een vrijetijdsmotief (= vakantie) en overig verblijfsbezoek. Het CBS is de bron voor het aantal overnachtingen en aantal gasten (één gast kan tijdens een verblijf meerdere nachten blijven).

Bezoekersaantallen Veel instellingen in de culturele en toeristische sector houden hun bezoekersaantallen bij. Het gaat dan meestal om het aantal bezoeken en niet om het aantal unieke bezoekers. Indien het aantal unieke bezoekers wel gemeten wordt, kan de gemiddelde bezoekfrequentie gemeten worden: het totaal aantal bezoeken gedeeld door het aantal unieke bezoekers.

Toerist Dagtoerist = persoon van buiten Den Haag die met een toeristisch motief de stad bezoekt. Dit kan uit de regio zijn, uit de rest van Nederland of uit het buitenland. Verblijfstoerist = persoon van buiten Den Haag die minimaal één nacht betaald verblijft in Den Haag.

Vakantiebestedingen Bestedingen voor vakanties omvatten directe uitgaven die voor één vakantie zijn gemaakt. Het gaat om reiskosten, verblijfskosten, uitgaven aan voeding, en overige kosten die rechtstreeks verband houden met de vakantie, zoals verzekeringen, entreegelden, souvenirs en foto’s. De uitgaven aan duurzame recreatiegoederen tellen hier niet mee. Het gaat dan bijvoorbeeld om een eigen caravan, tent, boot, ski’s en kampeeruitrusting. Daar is voor gekozen omdat deze goederen meestal niet slechts één vakantie meegaan. Ook de huur van een vaste stand- of ligplaats is niet toe te wijzen aan één vakantie, en telt om die reden niet mee in de cijfers over vakantiebestedingen. Vakantiegangers maken niet alleen op de eindbestemming kosten. Ook onderweg profiteren bijvoorbeeld horecabedrijven en tankstations van vakantieverkeer op doorreis. Daarnaast besteden vakantiegangers ook geld aan reisbureaus en vervoersmaatschappijen die meestal niet gevestigd zijn in het land van bestemming. Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

40

Zodoende komen dus ook niet alle uitgaven van buitenlanders die in Nederland verblijven de lokale (Nederlandse) economie ten goede omdat een deel van de uitgaven kan al in eigen land is gedaan, tijdens de reis of bestemd is voor bedrijven gevestigd in het buitenland. Dagbestedingen van buitenlanders zijn niet bekend; in de (landelijke) berekeningen worden de uitgaven toegerekend aan de plaats van overnachting.

Verblijfsduur Een gast kan meerdere nachten in een accommodatie verblijven. De gemiddelde verblijfsduur wordt berekend door het totaal aantal geboekte overnachtingen te delen door het aantal gasten.

Vrije tijd Vrije tijd25 = de tijd die overblijft na aftrek van verplichte tijd (tijd die besteed wordt aan beroep, studie of huishouden) en persoonlijke tijd (tijd die besteed wordt aan persoonlijke hygiëne, eten (behalve uit eten in restaurants in de vrije tijd en slapen). Vrijetijdsactiviteiten = alle recreatieve activiteiten die buiten de eigen woning worden ondernomen en waarbij men minimaal één uur van huis is (inclusief reistijd). De vrijetijdssector omvat vakanties en uitstapjes, die ieder op een eigen wijze worden gemonitord. Strikt genomen zijn zakelijke activiteiten en vrijetijdsactiviteiten elkaars tegenpolen. In de praktijk blijkt echter dat het zakelijke en toeristisch-recreatieve segment veel met elkaar te maken hebben of zelfs met elkaar verweven zijn. Bijvoorbeeld in het geval van hotels waar zowel zakelijke gasten als vakantiegangers verblijven. Die verwevenheid is ook terug te zien in landelijke statistieken, zoals de CBS statistiek over gasten en overnachtingen in logiesaccommodaties.

Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie betreft de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten ten behoeve van de vrijetijdsbesteding van mensen, zowel binnenshuis als buitenshuis, zowel binnen de eigen woonomgeving als daarbuiten, met inbegrip van verblijf, vervoer en toeleveranciers.26

Zakelijk bezoek Bezoek met een zakelijk motief is per definitie geen vrijetijdsactiviteit. Veel zakelijke activiteiten hebben echter veel raakvlakken met de vrijetijdssector (zoals overnachten in hotel, horecabezoek, toeristische nevenactiviteiten). Daarnaast richten steeds meer ‘typisch toeristische’ bedrijven (zoals hotels, attractieparken en musea) zich ook op de zakelijke markt. Zakelijk verblijfsbezoek = bezoek van minimaal één nacht met een zakelijk motief. Zakelijk dagbezoek = bezoek met een zakelijk motief zonder overnachting. De gemiddelde zakelijke bestedingen worden toegerekend aan plaats van overnachting. Dit betekent waarschijnlijk dat een deel van de aan Den Haag toegerekende bestedingen niet daadwerkelijk in Den Haag wordt gedaan, maar elders in Nederland tijdens een dagbezoek. Dat zal deels worden gecompenseerd door uitgaven in Den Haag van mensen die elders om zakelijke redenen verblijven. Het saldo is echter niet bekend. 25 26

Bron: SCP Bron: Prof. Dr. ir. J.T. Mommaas

Monitor Toerisme 2022 - Gemeente Den Haag

41