RIS318176 Notulen van de raad van 7 februari 2024

een ontzettend hoge belasting. En dan valt de btw nog bijna mee. Uiteindelijk kom je op ruim 60% van je inkomen dat opgaat aan staatsverkwisting. Wethouder Van Asten (D66). Er zijn twee zekerheden in het leven: je gaat dood en je betaalt belasting. De vraag is wat je terugkrijgt voor die betaalde belasting, en dan moet je ook kijken naar hoe dit land er op dit moment bij ligt. Dan denk ik dat wij trots mogen zijn dat we in Nederland wonen, met de voorzieningen die wij hebben. Dat we er hard aan moeten blijven werken om dat niveau te behouden, staat als een paal boven water, maar laten we ook trots zijn dat we in een land wonen waarin we die belasting mogen betalen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Etalle. Massimo Etalle (FVD). Afsluitend. Wat krijg je inderdaad terug voor het betalen van die belasting? Je krijgt een azc in je stad. Je krijgt lhbtiq-propaganda. Je krijgt open grenzen. Je krijgt de Europese Unie. Je krijgt al die verschrikkingen die ons levensgeluk en ons welzijn drukken en ondermijnen. Als dit dus is waarvoor we belasting betalen … Het probleem is dat we geen tweede Nederland hebben, dus we kunnen nergens anders … De voorzitter. Dit is een interruptie, hè. Het is geen tweede termijn. Massimo Etalle (FVD). Oké. We kunnen nergens anders heen, dus we zullen uiteindelijk die verschrikkelijke belasting moeten betalen voor deze verschrikkelijke projecten.

Wethouder Van Asten (D66). Dankzij de Europese Unie kunt u zich in de hele Unie vrij vestigen. U kunt dus overal heen waar het u bevalt. Daarbij kan ik alleen maar zeggen: what did the Romans ever do for us? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). De wethouder zei dat hij het een heel mooi rapport vindt van de staatscommissie en dat het precies is wat het college voor ogen staat. Wát staat het college voor ogen? Wethouder Van Asten (D66). Om met een stevige visie te komen op de toekomst van de stad, wat met de omgevingsvisie in het verschiet ligt. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Houdt het college dan ook rekening met het feit dat de problemen die we al hebben, niet opgelost worden maar verergeren als er meer mensen de stad in komen? Wethouder Van Asten (D66). Dat is het interessante. Het rapport beschrijft ook waarom we nou eigenlijk die immigratie nodig hebben in een vergrijzend land. Wie gaat hier dadelijk in de zorg werken? Dat zullen nieuwe bewoners moeten zijn, want de mensen die hier nu wonen en naar alle tevredenheid ook graag oud willen worden, zullen hier blijven wonen en in die woningen blijven wonen. We zullen dus nieuwe mensen nodig hebben die ons komen helpen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Is het college dan ook bereid om daar selectieve keuzes in te maken: wie hebben we nodig en wie niet? Wethouder Van Asten (D66). Dat is niet aan een gemeente. De voorzitter.

Meneer Kruis, een nieuw punt? Sebastian Kruis (PVV). Een nieuw punt. Waarom moet ik me altijd verantwoorden? Iedereen mag hier elke keer hetzelfde opkakelen en ik moet elke keer zeggen of ik een nieuw punt heb. De voorzitter. Dat is niet het geval, meneer Kruis! Gaat uw gang.

18

Sebastian Kruis (PVV). Ik kom aan mijn nieuwe punt toe. De heer Van Asten zegt dat mensen hiernaartoe moeten worden gehaald om te zorgen voor de huidige populatie. Snapt de heer Van Asten dat je bezig bent met een soort piramidespel als je elke keer voor de bestaande populatie nieuwe mensen naar binnen moet halen? Wethouder Van Asten (D66). Ik herhaal gewoon letterlijk de conclusie uit het rapport waar we het vandaag over hebben. Sebastian Kruis (PVV). Ja, maar daarmee hoeft toch helemaal niet gezegd te zijn dat die conclusie klopt? Het is gewoon op papier een piramidespel. Bijvoorbeeld met die conclusie is de PVV het helemaal niet eens. Wethouder Van Asten (D66). Interessant dat u gebruikmaakt van de figuur van de piramide, want daar hebben we juist op dit moment last van. Maar dan wel een omgekeerde piramide, die een bevolkingssamenstelling voorspelt die ver boven de 65 het grootst is. Dat betekent dat dadelijk iedereen die werkt één-op-één staat ten opzichte van iemand die zorg nodig heeft. Dat is het gevaar van de piramide. De voorzitter. Ten slotte, meneer Kruis, de laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Hoe verklaart de heer Van Asten dan dat ons hele land is volgestroomd met al die mensen vanuit de hele wereld en dat we nu zogenaamd een tekort hebben aan alles qua arbeidskrachten? Hoe kan dat dan? Wethouder Van Asten (D66).

Dat is interessant, want dat wordt ook in het rapport beschreven. Dat komt door de economische keuzes die je maakt. Als wij het land vol zetten met distributiecentra, overslagstations, slachthuizen en dergelijke, die allemaal niks anders doen dan een beetje herverpakken voor de rest van de wereld, dan hebben we een heleboel mensen nodig om hier te komen werken. Die commissie vraagt juist om daar keuzes in te maken. De voorzitter. Mevrouw Verdonk, heeft u iets nieuws? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ja, over dit onderwerp. De wethouder zei eerst: ik heb het rapport nog niet gelezen, dus we kunnen er niet op reageren. Nu staat hij constant te citeren uit het rapport. Hoe kan dit, vraag ik aan de wethouder. Wethouder Van Asten (D66). Ik heb niet gezegd dat ik het rapport niet gelezen heb. Ik zeg alleen dat het een zeer lijvig rapport is. Het vraagt dus wel even tijd om door al die grafieken heen te gaan, zeker voor een goede analyse. Dat wil niet zeggen dat ik het rapport niet heb doorgenomen, zodat ik wel degelijk iets over dit rapport kan zeggen, wat ik bij dezen ook doe. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Zou het zin hebben om een aantal onafhankelijke deskundigen te benoemen die u kunnen helpen om het rapport te begrijpen? Wethouder Van Asten (D66).

Ik hou ervan als ik bruggetjes toegeworpen krijg, want dan kan ik gelijk door naar de afdoening van de motie Stel een Haagse commissie demografische ontwikkeling 2050 in. Allereerst willen we graag de reactie van het kabinet weten. Dat heeft namelijk om dit rapport gevraagd. We willen weten welke keuzes zij op basis van dit rapport gaan maken. Nu gisteren is gebleken dat het nog wel even duurt voordat er een nieuw kabinet zit, denk ik dat het huidige kabinet daar prima een reactie op kan geven. Zelf zijn we natuurlijk druk aan de slag met de problematiek die er is, want die problematiek is niet nieuw. Het is niet dat deze commissie plotseling allemaal nieuwe dingen heeft bedacht. De vergrijzing, het tekort aan leraren, het tekort aan woningen, dat is natuurlijk al zeer goed bekend. We zijn er ook druk mee bezig om te kijken hoe we een werkend zorgsysteem kunnen maken voor deze stad en hoe we ervoor zorgen dat we ons onderwijssysteem op orde houden.

19

Daar zijn we al druk over in gesprek met de VNG en met de G4 en natuurlijk hebben we ook onze eigen lobbykanalen daarbij. We zijn druk bezig met een woonvisie, met een economische visie, met de educatieve agenda. Daar komen al dit soort rapporten in terug. De bevolkingsontwikkeling hebben wij zelf ook goed in beeld. Als u kijkt naar Den Haag in Cijfers, dan ziet u ook gewoon de demografische ontwikkeling. Er wordt tweejaarlijks een Staat van de Stad gemaakt. Het kost ontzettend veel tijd om de feiten en de data van deze stad daarin naar voren te brengen. Dat zijn lijvige rapporten die wij dus al allemaal produceren en die de basis vormen voor het beleid van de stad. Wij zien dus ook op dit moment geen noodzaak, zeker ook nog met de afdoening van de motie van de VVD, met het opstellen van de omgevingsvisie voor ogen en de aangekondigde werkbesprekingen, om daar nu al een commissie voor in te stellen. Daarom ontraden wij deze motie. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Het kabinet heeft een maatschappelijke discussie aangekondigd. Wij zijn de derde stad van het land. Hoe zorgt de wethouder dat hij zo goed mogelijk beslagen ten ijs komt in die discussie? Wethouder Van Asten (D66). Op basis van de tweejaarlijkse Staat van de Stad weten wij zeer goed wat er in deze stad verandert, wat er omgaat en wat de demografische ontwikkelingen zijn.

Wij hebben zeer goed zicht op hoe onze economie zich ontwikkelt, waar er tekorten ontstaan en wat we daarvoor nodig hebben. Dat vormt een zeer stevige basis om in G4- en VNG-verband dat gesprek aan te gaan met het kabinet. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Is de wethouder het met mij eens dat de tekorten op dit moment oplopen en dat we die nú het hoofd moeten gaan bieden? Wethouder Van Asten (D66). Daarom zijn we ook heel hard aan de slag om ervoor te zorgen dat we bijvoorbeeld in de Binckhorst, het CID en Zuidwest vol door kunnen bouwen. Daarom wordt er heel hard gewerkt via allemaal actieplannen om meer leraren deze kant op te krijgen. Het is niet dat - dat herhaal ik nog maar een keer - deze commissie nieuwe feiten naar boven heeft gehaald. Deze commissie heeft neergelegd dat het belangrijk is dat er landelijk een beleid wordt uitgevoerd waaraan de komende decennia ook vast wordt gehouden. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik had al gevraagd of het college het eens is met het beeld dat het kabinet heeft van hoe Nederland in 2050 eruit moet zien. Ik vroeg of het college daar achterstond. Daar kon niks over gezegd worden, want het rapport was nog niet bekeken. Ik wil de wethouder graag nog een keer deze vraag stellen. Wat vindt u daarvan? Wat vindt u van het doel van het kabinet? Wethouder Van Asten (D66).

Ik heb antwoord gegeven op deze vraag. Ik zou bijna zeggen: kijk het nog eens terug. Ik ben juist begonnen met dat het ons niet helemaal bestaat om een mening te hebben over waarom het kabinet dit heeft gedaan. Het kabinet heeft de commissie ingesteld. Wij kunnen goed begrijpen - ik herhaal bijna letterlijk de woorden die ik zojuist gebruikt heb - dat juist deze onderwerpen zich lenen voor een onderzoek dat bijdraagt aan een langdurige visie op het land. De voorzitter. Heeft u iets nieuws? Want u heeft al twee keer drie interrupties gehad, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dat zal, voorzitter, maar ik krijg geen antwoord. De voorzitter. Niks ervan! Niks daarvan! Nee, mevrouw Verdonk, drie keer is drie keer. Als u een nieuw punt heeft, mag het. Mevrouw Verdonk, u staat niet boven de wet, kom op! Gaat uw gang. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Een nieuw punt. Het college heeft een soort droom neergelegd, een toekomstbeeld. Dat beeld, daar heb ik het over. Dat probeer ik al vier keer duidelijk te maken, 20

voorzitter, maar deze wethouder wil niet antwoorden. Dus: wat vindt de wethouder van het beeld dat het kabinet heeft geschetst, dat gewoon staat ook in die motie? Wethouder Van Asten (D66). Ik ga daar weer op antwoorden dat wij ons goed kunnen inleven in waarom het kabinet deze commissie met deze opdracht heeft ingesteld. Dat heb ik nu al drie keer gezegd. Ik denk dat het nu duidelijk moet zijn. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Wethouder Van Asten (D66). Dan leidt het tot een anticlimax, want hiermee ben ik wel tot het einde van mijn betoog gekomen. Wethouder Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Dank aan de leden van de raad voor deze bespreking toch. Aan mij de eer om in te gaan op de opmerkingen en de vragen die zijn gesteld over de spreidingswet die onlangs in de Eerste Kamer is vastgesteld en aangenomen en waar wij ons als gemeente aan zullen gaan houden. Dit is een wet zoals een heleboel andere wetten die gemeentelijke taken beschrijven. We zijn ermee bezig om op een rijtje te zetten voor de raad welke repercussies de spreidingswet heeft voor Den Haag. De spreidingswet heeft niet alleen repercussies voor Den Haag, maar voor de hele regio. De wet heeft een bijzondere rol ook voor de commissarissen van de Koning en een taakstelling voor provincies.

Dus bij de provinciale regietafel en de regionale regietafel, die binnenkort ook zijn en waar de gemeente Den Haag ook is vertegenwoordigd, gaan we met elkaar het gesprek aan over wat voor regioplan voor de regio Haaglanden zou moeten worden opgesteld. Dat gaat dan niet alleen maar over de opvang van asielzoekers, maar dat gaat over meer. Welke afspraken maak je nou op regionaal niveau, bijvoorbeeld over de voorzieningen? Wat kan je delen met elkaar? Het kan ook zo zijn dat je bijvoorbeeld afspraken maakt over uitwisseling: de ene gemeente wat meer statushouders en de andere gemeente wat meer asielzoekers. Dat is een gesprek dat vorig jaar, of eigenlijk al langer geleden, in gang is gezet. Het is een gesprek dat we doorzetten. Dat zal in een regioplan moeten eindigen in oktober. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Heel interessant allemaal, maar neemt de wethouder ook de gevolgen van de spreidingswet op de lange termijn mee, die ik net heb geschetst? Wethouder Vavier (GroenLinks). Daar kom ik natuurlijk ook op. We zijn nu vooral bezig met het inrichten van het proces en op welke manier we gaan toewerken naar zo'n regioplan. Daar zijn we ook al mee bezig. Het college zal zeker ook naar de raad komen met een brief waarin we wat meer ingaan op de consequenties op langere termijn. We moeten met name kijken naar de gevolgen van de taakstelling.

Elke twee jaar stelt het kabinet opnieuw een taakstelling vast. Dat gaat hetzelfde werken als bij de statushouderstaakstelling. Zo moeten we dus elke twee jaar gaan kijken op welke manier we invulling gaan geven aan de vraag. In de tussentijd is het natuurlijk aan de landelijke overheid, aan het kabinet om meer afspraken te maken en te werken aan - waar nu landelijk met name het debat over gaat - het beperken van de instroom. De opvangbehoefte wordt dus tweejaarlijks vastgesteld. Natuurlijk zien we ook dat de opvang van asielzoekers impact heeft op de stad, zoals de groei van de stad in zijn algemeenheid impact heeft op de stad. Dat is ook precies waar de Haagse aanpak over gaat die we vorig jaar voor de zomer aan de raad hebben aangeboden, die we morgen zullen bespreken in de commissie en die ook waarschijnlijk volgende week tot een afronding zal komen in de raad. Het is met name die Haagse aanpak waarmee wij als college hebben gezegd: op deze manier willen we invulling geven aan de opvang van asielzoekers in de stad Den Haag. Want het blijft een uitdaging hoe we dit gaan inpassen in de stad en ook samen met de stad. De VVD heeft bijvoorbeeld ook onlangs een initiatiefvoorstel ingediend om dit samen vorm te geven met de stad. Daar voeren we ook regelmatig draagvlakmetingen voor uit.

In de laatste voortgangsrapportage die we eind vorig jaar naar de raad hebben gestuurd, hebben we ook aangegeven dat er best nog behoorlijk draagvlak in de stad is voor de opvang van asielzoekers en Oekraïense ontheemden. We zullen in Q2 een nieuwe draagvlakmeting daarvoor doen. We zullen dus na het voorjaarsreces met een brief komen en daarna ook weer met een voortgangsrapportage over hoe het nu gaat. 21

Ik denk dat dat de algemene noties zijn als het gaat om de spreidingswet. Het college is dus van plan om zich aan de wet te houden. Daarvoor heb ik ook breed draagvlak binnen de raad gevonden. Het is ook belangrijk om niet meteen de deur dicht te gooien als stad Den Haag, want dan staan we ook niet meer sterk als het gaat om de regionale samenwerking en het regioplan. Daarom moet het college de motie van Hart voor Den Haag, spreidingswet niet inpasbaar in Den Haag, ontraden. Wij gaan de deur niet dichtgooien en we zullen ons gaan houden aan de wet. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dit had het debat van morgen kunnen zijn, want dit gaat allemaal over peanuts en het proces en noem maar op. Waar ik op heb gewezen, zijn de gevolgen van de grote asielstroom voor de mensen die bijstand aan gaan vragen, de woningen die we nodig hebben, het onderwijs dat we nodig hebben, de criminaliteit. Ik heb al die gevolgen geschetst. Neemt u die ook mee in uw gesprekken? Wethouder Vavier (GroenLinks). We vangen op dit moment 920 asielzoekers op in de stad. Dat gaat eigenlijk best wel goed. Dat gaat tot nu toe niet ten koste van de voorzieningen in de stad. We maken ook goede afspraken met het Rijk, met het COA over op welke manier er een bijdrage geleverd kan worden aan bijvoorbeeld de medische zorg en de voorzieningen.

Daar praten we ook in regionaal verband over; hoe vangen we voor elkaar op als het gaat om het onderwijs? Er zijn op dit moment geen veiligheidsissues rondom de locaties waar we asielzoekers of Oekraïense ontheemden opvangen. We gaan ervan uit dat we deze afspraken ook kunnen voortzetten. Door de manier waarop Den Haag invulling geeft aan de opvang van asielzoekers, kunnen we heel veel van de negatieve consequenties die Hart voor Den Haag schetst, zeker ondervangen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Kan de wethouder mij schetsen hoeveel statushouders - dat waren namelijk asielzoekers - op dit moment in de bijstand zitten, het percentage? De wethouder houdt nu vast aan 900, maar hoeveel asielzoekers zijn hier de laatste jaren opgevangen, hoeveel zijn er gebleven? Wethouder Vavier (GroenLinks). Dit is zeker ook een van de onderwerpen die wij in de brief die wij aan de raad sturen, willen gaan opnemen. De asielzoekers die hier worden opgevangen, zijn niet per se mensen die een status krijgen gekoppeld aan Den Haag. Daar willen we wel afspraken over gaan maken met het COA en de IND, want het zou natuurlijk heel mooi zijn als dat wel het geval was. Dan konden we namelijk veel sneller beginnen met de inburgering en het leren van de taal, en bijvoorbeeld ook met moties die zijn aangenomen door de raad om te zorgen dat asielzoekers eerder kunnen werken.

Het zou veel mooier zijn als mensen meteen ingezet konden worden in de Haagse samenleving. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik krijg maar steeds geen antwoord. Ik vroeg een aantal keren hoeveel. Ik krijg geen cijfers. Ik krijg alleen maar weer mooie verhalen. Is de wethouder bekend met het volgende feit? Als 2.500 mensen allemaal hier een status aanvragen, dan komen daar nog ongeveer 750 mensen bij, jaar in, jaar uit, jaar in, jaar uit. Graag een reactie. Wethouder Vavier (GroenLinks). De suggestie dat het allemaal cumulatief is, klopt niet. Ik wil graag de gelegenheid hebben om dat in een brief aan de raad goed uit te leggen. Want het is niet zo dat we 2.500 op 2.500 op 2.500 mensen opvangen. Elke twee jaar wordt de opvangbehoefte bepaald door het kabinet dat er dan zit, en dat wordt weer bepaald door de maatregelen die een kabinet dat er komt te zitten, kan nemen om de instroom te beperken. Dus die cumulatie die Hart voor Den Haag hier schetst, klopt gewoon niet. De voorzitter. Mevrouw Verdonk, u bent drie keer geweest. U heeft drie keer de kans gehad. De wethouder gaat over het antwoord, u over uw vragen. Meneer Kruis.

22

Sebastian Kruis (PVV). De wethouder zegt dat we de cijfers niet cumulatief moeten zien, maar je moet het natuurlijk breder zien. Ik noem bijvoorbeeld de statushouders, jaar op jaar op jaar op jaar. Dan krijg je uiteindelijk dus dat hele stadsdelen onherkenbaar zijn veranderd in een soort van … nou, laat ik er niet te veel woorden aan wijden. Maar de wethouder ziet toch ook terug op straat dat Den Haag totaal is veranderd door die instroomcijfers jaar op jaar op jaar? Wethouder Vavier (GroenLinks). We zijn een internationale stad en die stad die blijft veranderen. Die is altijd aan verandering onderhevig geweest en dat zal ook zo blijven. Het is juist belangrijk - dat is ook het voordeel van de spreidingswet, als je daar een voordeel in zou willen zien - dat we meer duidelijkheid en voorspelbaarheid hebben en dat we ons daar ook beter op kunnen voorbereiden. Daarbij is de asielinstroom maar een heel klein gedeelte van de groei van de stad. Het gaat ook over de kennismigranten, het gaat over internationale studenten, het gaat over mensen die eerst in Zoetermeer woonden en dachten: nou, ik wil eigenlijk wel weer terug naar de grote stad. Het is een heel brede variatie. Sebastian Kruis (PVV). Natuurlijk zijn we een internationale stad, maar we zijn geen Marokko. Kijk naar bijvoorbeeld de basisscholen. 70% van de kinderen heeft daar een niet-westers allochtone achtergrond.

Dat is misschien een beetje aan het doorslaan. Waar mevrouw Verdonk ook naar informeert, is of er nog een grens aan zit voor het college, hoe we dat behapbaar houden, waar ik ook zelf elk jaar om vraag: hoe zorgen we ervoor dat we de integratieproblemen het hoofd bieden? Er lijkt nu geen enkele regie te zijn. Vervolgens zien Hagenaars en Hagenezen hun hele stad veranderen en een college dat niet bij machte is om de onderwijstekorten aan te pakken en de integratieproblemen. Dus ook mevrouw Vavier moet het zien in een breder perspectief. Wethouder Vavier (GroenLinks). Dat is ook precies wat het college doet: het bredere perspectief zien. We willen nu een toekomstbeeld schetsen van hoe de stad aan het veranderen is en hoe we daar ook met elkaar op dit moment het hoofd aan bieden. Dat betekent dat we bezig met de voorzieningen op peil brengen. Dat betekent dat we bezig zijn met plannen om de integratie en de inburgering te verbeteren. De wetgeving is ook veel beter geworden daardoor, want de gemeente heeft veel meer regie en die pakken we ook. Daar zien we ook de resultaten al van. Dat is veel beter. De wetgeving zoals die ooit was, waar het aan de markt werd overgelaten, heeft niet gewerkt. Doordat we als gemeente meer regie kunnen pakken, werkt het veel beter. Voorzitter. Ik was bij de appreciatie van de motie van Hart voor Den Haag. Die moet het college ontraden.

Ik wil daarbij zeggen dat het natuurlijk niet zo is dat we onze mond houden. In de afgelopen periode hebben we zeker aan alle tafels, aan de regionale tafel, aan de provinciale tafel, maar ook via de lobby laten horen wat onze zorgen zijn als gemeente Den Haag. Want die zorgen over hoe we het kunnen opvangen en hoe we met elkaar ervoor kunnen blijven zorgen dat er voorzieningen zijn op kwalitatief hoogwaardig niveau, die voor al onze mensen in de stad belangrijk zijn, hebben we ook zeker gedeeld. Die lobby is ook succesvol. Daarom is via een amendement op de spreidingswet in de Tweede Kamer vorig jaar die sociaal-economische status als extra element toegevoegd. Daardoor is de taakstelling voor Den Haag ook lager uitgevallen. Er is een motie van de PVV die vraagt om alle asielzoekers te vestigen in het Zeeheldenkwartier. Ook deze motie ontraadt het college. Het college streeft juist naar een brede spreiding over de hele stad om ervoor te zorgen dat er voldoende draagvlak en draagkracht is. Sebastian Kruis (PVV). De PVV streeft ook naar breed draagvlak. Daarom ligt het voor de hand dat de PVV opkomt voor wijken die massaal op de PVV hebben gestemd. Meestal gaan asielopvang en PVV stemmen niet per se hand in hand met elkaar. Daarom zou ik er dus voor willen opteren dat we mensen huisvesten in wijken waar de mensen er wel op zitten te wachten.

Snapt mevrouw Vavier dat? Wethouder Vavier (GroenLinks). Ik had het zojuist over de draagvlakmeting die wij enkele malen per jaar laten uitvoeren. Die laat eigenlijk stabiel breed draagvlak zien voor opvang, zowel voor asielopvang als voor opvang van Oekraïense ontheemden.

23

Sebastian Kruis (PVV). Heel fijn, maar ik zoek naar groot draagvlak. Waar kan het draagvlak groter zijn dan in een wijk waar massaal links is gestemd? Dan hoef je misschien ook minder draagvlakmetingen te doen, want dan zien we gewoon een wijk die zegt: Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht en hier kunnen jullie allemaal terecht, want wij zijn solidair. Dat is toch waar zo'n wijk massaal voor stemt? Ik snap ook niet de moeite van draagvlakmetingen als deze wijk schrééuwt om vrienden uit de hele wereld. Wethouder Vavier (GroenLinks). Ik denk dat ik uitgebreid ben ingegaan op deze motie. Het college ontraadt die. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ik snap niet waarom we allemaal moeite doen met draagvlakmetingen als het draagvlak, massaal draagvlak gewoon op straat ligt in een wijk waar zo links wordt gestemd. Wethouder Vavier (GroenLinks). Wij doen brede draagvlakmetingen over de hele stad, omdat we de hele stad erbij willen betrekken. Dat is ook een verzoek van de raad. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Wethouder Vavier (GroenLinks). Ik was klaar, voorzitter, dank. De voorzitter. Dan denk ik dat ik zelf moet. Voorzitter: de heer Sluijs. De heer Van Zanen. Voorzitter. Ik reageer op de motie Asielreferendum van meneer Etalle. Het college is niet van plan een referendum te organiseren over een stelling die in strijd is met de wet.

Wij ontraden deze motie. Voorzitter: de heer Van Zanen. De voorzitter. Een punt van orde, denk ik, mevrouw Verdonk? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ja, voorzitter, een punt van orde. Ik heb toch begrepen van de heer Van Asten dat hij zei: de heer Icar kan u antwoord geven als u wat met de raadsenquête wil? De voorzitter. Kunt u er iets over zeggen, wethouder? Het ging over de onderzoeksvragen, waarvan mevrouw Verdonk zei dat die beperkt waren en waarvan de wethouder zei die daar stond: dat weet ik niet, dat gaat u horen. We komen erop terug, zegt de wethouder. Heeft u een periode, hoe snel? Dan ga ik nu zeggen dat we er na volgende week dinsdag op terugkomen, na de eerstvolgende collegevergadering. Ik kijk naar mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Nee, daar ben ik natuurlijk niet mee akkoord. De ene wethouder doet een toezegging en de andere wethouder komt die niet na. Wat is dit voor college? Wethouder Van Asten (D66). Ik denk dat mevrouw Verdonk het niet goed heeft begrepen. De vraag was of er meer vragen konden worden toegevoegd aan de stadsenquête. Er is daarin één vraag over dit onderwerp. U wil daar meer vragen in hebben. Dat kunnen we bespreken. Dat kan niet nu. Er zitten namelijk heel veel onderwerpen in de stadsenquête. Dan moeten we wegen hoeveel vragen je in totaal kunt stellen aan mensen, want je kunt moeilijk honderdduizend vragen gaan stellen.

Dus de hele raad moet even goed gaan kijken naar een voorstel dat wij zullen doen voor wat er wel of niet in kan. De betrokken wethouder zal hiervoor nog bij u terugkomen. De voorzitter. En zo snel mogelijk. 24

Geachte leden van de raad, ik kijk de kring rond. Is er behoefte aan een tweede termijn? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter, mijn fractie wil graag eerst even schorsen. Wij denken aan een halfuur. De voorzitter. Akkoord, de vergadering is geschorst tot tien over half vier. De vergadering wordt van 15.10 uur tot 16.00 uur geschorst. De voorzitter. Aan de orde is de tweede termijn van het debat, als u dat wilt, Bevindingen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen en de spreidingswet en de gevolgen voor Den Haag. Meneer Kruis, heeft u een punt van orde? Sebastian Kruis (PVV). Ja, ik zou graag, gelet op de actualiteit, een minuutje extra spreektijd krijgen. Ik hoop dat de raad mij welgezind is vandaag. De voorzitter. Ik ben daar niet voor, maar u gaat erover. Hart voor Den Haag. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voor. Marije Mostert (D66). Tegen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter, even een vraag: welke actualiteit? Dat NSC uit de formatie is gestapt? Sebastian Kruis (PVV). Dat weten ze natuurlijk nog niet, maar los daarvan; nee, het gaat over het feit dat de HTM de dienstregeling terugschroeft. De voorzitter. Het spijt me vreselijk, maar dat staat niet op de agenda. Ik vind het ook vreselijk, maar ik ga er niet over. Uw punt van orde is dus om een agendapunt toe te voegen.

Goed, we gaan rustig door met uw punt van orde of u er een minuutje bij krijgt en mevrouw Van Basten Batenburg is aan de beurt. Als u over de HTM gaat spreken, dan zeg ik: niet aan de orde. Dan weet u dat alvast. Dan kunt u er ook over nadenken hoe u dat weer kunt weerspreken. Mevrouw Van Basten Batenburg over het punt van orde dat we aan de heer Kruis en daarmee aan ons allemaal een minuutje extra geven. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Met de lessen van de vergadering in december, en ik kijk mevrouw Klokkenburg aan: tegen. Hera Butt (GroenLinks). Tegen. Robin Smit (PvdD). In lijn met gister: tegen. Samir Ahraui (PvdA). Tegen. Kavish Partiman (CDA). Tegen. Adeel Mahmood (DENK). Tegen. Fatima Faïd (HSP). Tegen. Lesley Arp (SP). Tegen. De voorzitter. ChristenUnie/SGP? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat zou u kunnen weten, voorzitter: tegen. 25

De voorzitter. Ja, maar ja … Laat ik er niet op reageren. Dat kost alleen maar tijd. Massimo Etalle (FVD). Voor. De voorzitter. Het voorstel is verworpen. Aan de orde is, als u dat wilt, de tweede termijn. Ik geef eerst het woord aan mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil beginnen met afstand nemen van het frame dat Hart voor Den Haag hier wordt opgeplakt dat wij wetten niet willen naleven. Ik wil u wijzen op het 'nulla impossibilium'-beginsel. Dat zegt dat het Nederlands rechtssysteem als algemeen rechtsbeginsel kent dat afspraken moeten worden nagekomen en wetten moeten worden nageleefd, maar dat tot het onmogelijke niemand is gehouden. Ik wil graag een reactie van het college daarop. Voorzitter. Wat hier vandaag gebeurde! Artikel 17 van de Gemeentewet geeft aan dat een extra raadsvergadering deel uitmaakt van het democratisch proces. Daarvoor is 20% van het aantal raadsleden nodig. Die hebben wij, en wij zijn daar niet lichtzinnig mee omgesprongen. En dan geen inhoudelijk debat kunnen voeren, behalve dan met de PVV en Forum voor Democratie. Ik loop al lang mee in de landelijke politiek en ik heb dit nog nóóit meegemaakt: volksvertegenwoordigers die niet een inhoudelijk debat met elkaar willen voeren. Hoe bestaat het? Wij vinden dat ondemocratisch en niet respectvol naar de stad en naar ons.

Dan het college: geen antwoorden, geen cijfers, en maar beweren dat er maatregelen worden genomen en oplossingen zijn. Voor de duidelijkheid: we hebben eens even naar het collegeakkoord gekeken. Er staat helemaal niets over bevolkingsgroei in het collegeakkoord, geen woord. Het komt er gewoon niet in voor. Graag een reactie van het college, en dan graag ook uitleggen wat het gevoel van urgentie is van het college met dit onderwerp. Tot slot. Onze fractie is echt ontdaan door de reactie van de collega's. We vinden het echt heel erg wat hier gebeurd is. Volksvertegenwoordigers die niet inhoudelijk de stem van hun achterban willen laten horen en zich verschuilen achter drukke agenda's en ander geneuzel. We hebben eerst een interpellatiedebat aangevraagd. Dat werd ons niet gegund. Toen hebben we een extra raadsvergadering aangevraagd om een inhoudelijk debat te voeren, en, nogmaals, niet lichtzinnig. Ook dat werd ons niet gegund, geen inhoudelijk debat. Wij zien echt helemaal niets terug van de nieuwe bestuurscultuur die we langzamerhand aan het bouwen zouden zijn. We hebben er dan ook geen enkele fiducie in dat de conferentie van aankomende vrijdag wel, nou ja, laat ik zeggen 'positieve dingen' kan brengen, dus wij zullen daar ook niet aan deelnemen, de hele fractie niet. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Verdonk, zeer teleurstellend. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter.

Veel dank aan mijn collega-raadsleden voor de steun voor mijn verzoek zojuist. Dat deed me echt goed, die brede steun. Ik wil het natuurlijk wel even hebben over de actualiteit dat de HTM de dienstregeling heeft teruggeschroefd in verband met het personeelstekort, want het punt is: eerder werden ook al het aantal onderwijsdagen teruggeschroefd in verband met het lerarentekort. Nu is de stad voller dan ooit en wordt het aantal ov-verbindingen teruggeschroefd. Dat is dus de regie van het college in de praktijk: dat personeelstekorten, ondanks dat de stad overloopt van mensen, ertoe leiden dat de gewone hardwerkende Hagenaar en Hagenees worden benadeeld in hun dagelijkse leven door dit soort ontwikkelingen. Ik vond dat we daarover hadden moeten spreken, want uiteindelijk is het gewoon weer iets waar de Haagse burger tegen aanloopt. Ik vond het geen goed debat, ondanks mijn eigen inbreng. Het was echt heel teleurstellend dat links eigenlijk niet mee wilde debatteren. Maar, wat ik al aangaf aan mevrouw Butt, het smaakte wel naar meer. Hoe minder links zegt, hoe beter, maar dan moeten we wel de zekerheid hebben dat ze ook echt structureel zo min mogelijk zullen zeggen. Dat zou voor mij een werkbare situatie zijn. Ik reken wat dat betreft erop dat het bij links vanaf nu wat vaker 'snaveltjes toe' is. Massimo Etalle (FVD). Voorzitter.

Ik deel de verbijstering van het lid Verdonk en het lid Kruis over de totale desinteresse voor het belangrijkste onderwerp van onze stad hier in deze raad. We hebben hier week na week debatten over het lerarentekort, over het ov, over infrastructuur die het niet meer 26

trekt, over taalachterstanden, over een kwart van de stad dat laaggeletterd is, over jongeren die nauwelijks kunnen lezen of schrijven, maar wanneer het gaat over de oorzaak van deze problemen, geeft niemand thuis. Dan zit iedereen zo een beetje naar beneden te kijken. Men durft niet elkaar in de ogen te kijken en onder ogen te zien wat er aan de hand is in deze stad en waar deze problemen vandaan komen. Wat we hier vandaag zien, is een gigantische aanfluiting. Het is een belediging van de Haagse kiezer, van de Haagse inwoner die overweldigend een beperking wil van het aantal migranten dat deze stad in komt. Daar laat ik het bij. Ik vind het werkelijk tragisch om te zien hoe Den Haag met een soort blinddoek voor de afgrond inglijdt. Iedereen weet wat er gebeurt, maar niemand durft het te zeggen. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Er werden enkele opmerkingen geplaatst over of het coalitieakkoord wel of niet zaken bevat. In wezen moet u daar natuurlijk zijn bij de partijen die het coalitieakkoord gesloten hebben. Als wij als college naar het akkoord kijken, dan zien wij daar juist volop zaken die wij ter harte nemen om de groei van de stad en de toekomst van de stad in goede banen te leiden. U leest daar bijvoorbeeld over de financiering van de IHP's. Dat gaat erover dat voorzieningen moeten meegroeien met een bevolkingsgroei.

Die hebben we voor onderwijs, die komen er voor welzijn, die hebben we voor cultuur, echt voor de groei van de stad. Over groen hebben we veel meegenomen. Over het bouwen van woningen hebben we veel meegenomen. Het gaat over een economische visie voor de toekomst. Het gaat over een netwerkstrategie voor mobiliteit. Dat gaat over de stad bereikbaar houden in een groeiende metropoolregio. Dat zijn dus allemaal punten die er juist in staan en die gaan over de toekomst. Misschien moeten we het daar eens wat meer over hebben, want ik zou het jammer vinden als we er niet in slagen over te brengen dat we het doen voor de toekomst. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dat kan deze wethouder helemaal niet en het college ook niet. U was een van de hoofdonderhandelaars voor dit coalitieakkoord, dus waar heeft u het over dat u daar niks mee kunt of dat ik dat moet vragen aan de fracties? Schei toch uit. U en alle mensen hier, al die collegeleden, zijn verantwoordelijk voor de inhoud van het collegeakkoord. Hoe vaak staat 'bevolkingsgroei' erin? Hoe vaak staat 'impact van bevolkingsgroei' erin? Hoe vaak staat erin 'gevolgen van bevolkingsgroei voor de stad'? Wethouder Van Asten (D66). Via de voorzitter, zou ik bijna willen zeggen; deze persoonlijke felheid van het raadslid. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Kom op! Wethouder Van Asten (D66).

Ik wees er alleen maar op dat als u een debat wilt met de partijen die de coalitie vormen, u dat onderling moet doen. Dat weet mevrouw Verdonk ongetwijfeld zeer goed. Natuurlijk hebben we ook aan tafel gezeten met meerdere mensen uit de coalitie. Ik geef u aan hoe wij dit coalitieakkoord uitvoeren, juist met de groei van de stad, om alle problematiek die daarbij is, die daarbij komt kijken, op te lossen. Dat doen wij met visies op de toekomst, die wij hier in deze raad met u bespreken en samen met u vaststellen. Dat doen we om de actualiteit, als er problemen ontstaan, op een goede manier op te vangen. Er werd net gesproken over onder andere het onderwijs, dat dat minder zou zijn. U weet dat collega Bredemeijer daar heel hard mee bezig is en erin is geslaagd om samen met de scholen voor elke klas, elke school gewoon vijf dagen onderwijs te kunnen aanbieden. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dan vraag ik via de voorzitter nog een keer aan de wethouder en dus aan het college waar in het collegeakkoord staat wat de impact is van de bevolkingsgroei, via de voorzitter. Wethouder Van Asten (D66).

Daar komen dan mooi eerste termijn en tweede termijn samen, want in de eerste termijn vroeg u: wat doet u nu eigenlijk om te kijken naar de effecten van bevolkingsgroei en hoe kijkt u daarmee naar dit rapport zoals dat door het kabinet is besteld en opgeleverd? Ik heb u vervolgens verteld hoe we daarmee omgaan. Met de omgevingsvisie kijken we wat de groei met de stad doet. Wij zien in de Staat van de Stad wat het met de stad doet, wat er op ons pad komt. Laten we 27

daar dan vaker het debat over voeren. De Staat van de Stad is daar een prachtig instrument voor. Daarin hebben we het over bevolkingsgroei. De voorzitter. Mevrouw Verdonk, laatste keer. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). De wethouder probeert hier het gevoel van urgentie over te brengen dat het college heeft met het thema bevolkingsgroei. Dat probeerde hij in ieder geval in eerste termijn. Ik ben er duidelijk niet van overtuigd dat het college die urgentie voelt. Het stuk dat aan de basis ligt van dit college, is het collegeakkoord. Daar maak je afspraken over. Dat hoef ik u ook niet uit te leggen, meneer Van Asten, via de voorzitter. Dus mijn vraag nogmaals, via de voorzitter, waar staat in het collegeakkoord wat de impact is van de bevolkingsgroei? En niet allerlei stukken gaan noemen, ik vraag gewoon een helder antwoord. Wethouder Van Asten (D66). Nogmaals, het is een coalitieakkoord, geen collegeakkoord. Het wordt gesloten tussen de partijen hier in de raad. Dat ligt aan de basis van het beleid zoals wij dat uitvoeren en waarop u ons kunt afrekenen. En niet alles staat in een coalitieakkoord, want dan zouden we zó'n dik boekwerk maken.

Maar alles wat wij doen op dit gebied gaat over een groeiende stad, met een ambitie van vierduizend woningen per jaar, met een woningbouw- en een herstructureringsopgave in de Binckhorst, in Zuidwest, in het CID, maar ook aan de kust en in de rest van de stad, om ervoor te zorgen dat er hier voldoende woningen zijn, samen met voldoende voorzieningen. Het lijkt me evident dat wij ons baseren op die basis. Het feit dat u dan met een loep gaat kijken, 'het woordje staat er niet in, dan zullen ze er wel niets aan doen', vind ik eerlijk gezegd ridicuul en een debat onwaardig. De voorzitter. U bent drie keer geweest, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik heb een punt van orde. De voorzitter. Een punt van orde mag. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik neem afstand van deze woorden van de wethouder. Je maakt met elkaar een basisstuk en of het een collegeakkoord of een coalitieakkoord heet; geef het beestje een naam. Je hebt een basisstuk waarop je je beleid gaat inrichten, beslissingen gaat nemen en oplossingen gaat bedenken. Als dan het belangrijkste thema, waar de hele stad zich druk om maakt, niet wordt benoemd, dan zegt dat wat over dit college. De voorzitter. Dit is geen punt van orde, met alle respect. Het is geen punt van orde. Wethouder Van Asten, u zet uw betoog voort. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter.

Ik heb niet het idee dat mevrouw Verdonk bevattelijk is voor wat wij uitleggen namens het college over hoe wij daarmee aan de slag willen gaan. Ik hoop dat het voor de rest wel is overgekomen. Mevrouw Verdonk greep terug op het Romeinse recht. Dat ging over het privaatrecht, overigens, niet over het publiekrecht. Dat gaat hier dan dus ook niet op, voor zover Romeins recht nog zeggenschap heeft. Dat was het. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Een linkse voorganger van een iets andere partij, de PvdA, de heer Den Uyl, heeft het wel degelijk gebruikt in het publiekrecht. Dus graag uw reactie daarop. Wethouder Van Asten (D66). Dat we nog de heer Den Uyl hier naar voren halen en blijkbaar in positieve zin, vind ik zeer interessant. Volgens mij worden landelijke wetten altijd getoetst op uitvoerbaarheid. Daar hebben we onze instanties voor. Die wet heeft onze volksvertegenwoordiging gepasseerd. Wij voeren de wet uit. Dan heeft mevrouw Verdonk ongetwijfeld ook een mooie Latijnse vertaling van het principe dat als de wet er ligt, wij die uitvoeren.

28

Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Is de wethouder bekend met het feit dat de Raad van State gehakt heeft gemaakt van de spreidingswet? Wethouder Van Asten (D66). Wij als gemeente hebben wetten uit te voeren zoals ze er liggen. Op het moment dat een wet wordt ingetrokken of niet meer geldig is, dan hoeven we die niet uit te voeren, maar zolang de wet de wet is, voeren wij de wet uit. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet, de Raad van State, heeft gezegd dat deze wet niet uitvoerbaar is. Graag een reactie, vraag ik via de voorzitter, aan de wethouder. Wethouder Van Asten (D66). Het debat over de spreidingswet voert u met mijn collega Vavier. Als mevrouw Vavier daar nog op kan reageren, dan nodig ik haar daartoe uit. Maar zolang een wet een wet is, is het heel simpel. Dan hebben wij die uit te voeren. Ik neem aan dat de fractie van Hart voor Den Haag daar compleet achterstaat. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Ik stel voor dat we om vijf uur precies gaan stemmen. De vergadering wordt van 16.19 uur tot 17.00 uur geschorst. De voorzitter. We waren aan het eind van de beraadslaging gekomen over het agendapunt Bevindingen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen en de spreidingswet en de gevolgen voor Den Haag. We gaan nu stemmen over de moties.

In stemming komt motie C.1 HvDH. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 11 tegen 31 stemmen. In stemming komt motie C.2 HvDH. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 11 tegen 31 stemmen. In stemming komt motie C.3 PVV. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 2 tegen 40 stemmen. In stemming komt motie C.4 FVD. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 11 tegen 31 stemmen. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van een stemverklaring. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil namens mijn fractie grote teleurstelling uitspreken voor het feit dat er vandaag geen inhoudelijk debat is gevoerd en dat wij ons hier bezig hebben gehouden met allerlei geneuzel over agenda's en geen enkel moment, tenminste door de andere partijen, door de andere fracties is gedacht aan het belang van de inwoners van Den Haag. Het zij genoteerd. De voorzitter. Dank u wel. Er zijn geen andere stemverklaringen. Dan sluit ik de vergadering. Mag ik nog een ding zeggen tegen u? Ik ben heel erg teleurgesteld - dat woord heb ik vanmiddag ook gebruikt - over het feit dat mevrouw Verdonk aan het eind van haar tweede termijn heeft gezegd dat de fractie niet deelneemt aan een bijeenkomst aanstaande vrijdag. Dat zeg ik - het is allemaal aan u - omdat juist 29

als je niet tevreden bent, boos bent, denkt van 'verdorie, het moet anders', ik zou zeggen: ik zorg dat ik erbij ben. Het is zoals het is. Dit is een persoonlijk ding. Mevrouw Verdonk, gaat u gang. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter, ik vind het toch wel jammer dat u hier uw persoonlijke mening naar voren brengt. U heeft ook gezien hoe vanmiddag de dynamiek was hier. Gewoon een heel nare vergadering als je niks gegund krijgt. Laten we wel zijn. Als deze vergadering van vandaag voor de volgende raadsvergadering staat als casus, en die gaan we met elkaar bespreken, over de binding, over hoe we met elkaar omgaan en over het respect, dan zullen wij zeker serieus overwegen om alsnog te komen. De voorzitter. Dit snap ik ook wat u zegt, maar ik zit zo in dit verhaal dat ik vind dat we die gelegenheid moeten gebruiken om dit soort dingen te bespreken. Het is zoals het is. Niets meer aan de orde zijnde, sluit de voorzitter te 17.05 uur de vergadering.

30