RIS318176 Notulen van de raad van 7 februari 2024

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op woensdag 7 februari 2024 (Geopend te 13.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Bevindingen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen en de Spreidingswet en de gevolgen voor Den Haag Stemmingen De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 42 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Etalle (FVD), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (VVD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Hofstra (VVD), van der Helm (VVD), Holman (PvdA), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag), Verduin (D66) en Çelik (DENK). Afwezig: Van Doorn (D66), Schmeets (PvdD), Sewtahal (PvdA) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Welkom bij deze extra vergadering van de gemeenteraad. Hartelijk welkom aan de aanwezigen op de publieke tribune en de kijkers thuis. De raadsleden Van Doorn en Verduin zullen later aanwezig zijn. Het raadslid Sewtahal is afwezig wegens ziekte. Ik vraag uw aandacht voor onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter.

Als u iets anders wilt bespreken, doe dat dan buiten de raadzaal, zodat we de insprekers en uzelf, dus de mensen die aan het debat meedoen, beter kunnen verstaan. Wees stevig op de inhoud maar niet op de persoon. Alle stemmingen zijn aan het eind van de vergadering. Er is natuurlijk maar één agendapunt. Er kunnen dan ook stemverklaringen worden afgelegd. Met de fractievoorzitters is afgesproken om niet eerder dan om 17.00 uur te gaan stemmen. Mocht de raad eerder klaar zijn, dan wordt er geschorst tot 17.00 uur.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 1

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er hebben zich geen insprekers aangemeld.

Aan de orde is: C. Bevindingen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen en de Spreidingswet en de gevolgen voor Den Haag. De beraadslaging wordt geopend. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. We spreken vandaag over het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 en over de spreidingswet. Ik begin met het rapport van de staatscommissie. Hart voor Den Haag dringt al jaren aan op maatregelen om de instroom te beperken. Den Haag is de dichtstbevolkte stad van het land en het absorptievermogen is allang bereikt. We zien steeds meer de consequenties, bijvoorbeeld op het gebied van wonen. Er is geen woning te krijgen, mensen komen in de knel en moeten zelfs op straat slapen en de wachttijd is nu al negen jaar voor jonge mensen die hun eigen leven willen beginnen. Onderwijsklassen zijn te groot, er zijn niet voldoende leraren en het niveau van het onderwijs en dus ook het niveau van de jeugd holt achteruit. De zorg heeft grote problemen door lange wachttijden en te veel mensen die een beroep doen op de zorg. Mensen merken de gevolgen in hun dagelijks leven en Hart voor Den Haag brengt deze zorgen van gewone mensen altijd naar voren. Helaas luistert het college per definitie niet naar onze fractie en worden onze zorgen het liefst weggezet als racistisch en onmenselijk. Maar zo is het natuurlijk niet, dames en heren.

Hart voor Den Haag is een lokale partij. Wij komen op voor de inwoners van onze stad. En wij maken ons grote zorgen. Gelukkig doet het kabinet dat ook. Daarom heeft het een staatscommissie ingesteld, met de volgende motivatie: 'We willen in 2050 een land zijn met een goed functionerende democratische rechtsstaat, waar mensen in veiligheid kunnen leven, met een duurzame economie waarin mensen gezond, eerlijk en veilig werk doen, waar mensen gelijkwaardige kansen hebben, kunnen wonen in een goede verhouding tot de natuur en waar sprake is van bestaanszekerheid voor iedereen. De vraag die voorligt, is wat hiervoor nodig is in relatie tot de verschillende demografische scenario's.' Ik denk dat iedereen hier dat wil. Dan hebben we toch nog iets wat ons bindt. De staatscommissie heeft haar rapport inmiddels opgeleverd en geeft aan dat er gestuurd moet worden op een gematigde groei van de bevolking richting 2050, om de economie overeind te houden en de schaarste aan voorzieningen en ongelijkheid tussen groepen in de samenleving zo veel mogelijk te beperken. Wat is de mening van het college over de insteek van het kabinet en het rapport van de staatscommissie? Tot slot. Er moeten op korte termijn politieke keuzes worden gemaakt voor onze stad en daar moeten we volgens mijn fractie zo snel mogelijk mee beginnen. Vandaar dit debat.

We moeten ons niet meer verschuilen maar daadkrachtig optreden. Hart voor Den Haag wil dat dit college ook een commissie benoemt, die zich gaat verdiepen in de demografische ontwikkeling van onze stad, Den Haag. Daarom de volgende motie, Stel een Haagse commissie demografische ontwikkelingen 2050 in. De motie verzoekt het college meteen te starten met het instellen van een commissie van onafhankelijke deskundigen, die de demografische ontwikkelingen voor de stad Den Haag in kaart brengt analoog aan de staatscommissie, en hierover voor de zomer een concreet voorstel te doen aan de raad. Dan het tweede onderwerp, de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen. Laten we hem maar meteen de spreidingswet noemen. Deze wet is volgens Hart voor Den Haag zeer omstreden, omdat ook onze stad Den Haag door deze wet gedwongen wordt om een quotum van asielzoekers te accepteren, ook als er geen draagvlak is onder de bevolking. Deze 2

wet biedt geen oplossing als de asielstroom niet daalt. Helaas is ook het huidige kabinet er niet in geslaagd om de asielstroom omlaag te brengen. In 2023 is het aantal asielverzoeken gestegen tot bijna 50.000, terwijl hier geen draagvlak voor is bij de bevolking. Acht op de tien kiezers vindt de instroom nu te hoog en wil dat die beperkt wordt. Dat bleek uit een onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel van vorig jaar november onder 30.000 kiezer. Onze verwachting is dat dit ook in Den Haag zo zal zijn. Er zijn namelijk de afgelopen tien jaar 75.000 mensen bij gekomen in Den Haag. Ik heb een vraag voor het college. Kan in de Stadsenquête 2024 serieus en uitgebreid worden uitgevraagd hoe de mensen in onze stad denken over bevolkingsgroei? Dan nog een vraag over motie RIS310293, Scenario's en beleidsopties groei van de stad. Dat is een motie van de VVD, die is ingediend in 2022. Daarin wordt het college gevraagd om scenario's te schetsen voor de groei van de stad en de consequenties van die groei. Deze motie is nooit afgedaan. Graag een reactie van het college. Den Haag moet vanaf volgend jaar 2.513 asielzoekers opnemen. Nu zijn dat er 900. Den Haag in Cijfers geeft aan dat Den Haag nu bijna 564.000 inwoners heeft en in 2030 naar schatting 611.000. Dat is een toename van bijna 50.000 mensen. Dat is één keer het stadsdeel Laak erbij; laat het even doordringen.

Met het realiseren van ruim 2.500 opvangplekken per jaar zijn we er in Den Haag niet. Ik schets een aantal realistische gevolgen voor de stad. Die zal niet iedereen willen zien - dat weet ik nu al - maar alsjeblieft, laat het even bezinken. Een groot deel van de asielzoekers zal zich na het verkrijgen van de verblijfsvergunning inschrijven bij de gemeente en daardoor recht krijgen op een bijstandsuitkering en een sociale huurwoning. Zij mogen dan ook hun gezin laten overkomen. Dat zijn allemaal extra kosten voor onze gemeente. Ook belangrijk om te melden, is dat de grootste groep asielzoekers in Nederland afkomstig is uit Syrië. Na bijna zeven jaar in Nederland heeft van de 18- tot 65-jarige Syrische asielmigranten maar een op de drie een baan, aldus cijfers van het CBS. Bovendien gaat het dan vaak om deeltijdbanen die weinig inkomen genereren. Van alle Eritreeërs en Afghanen werkt een op de twee. Ook na verloop van jaren werken er minder asielzoekers dan gemiddeld. Dit wordt weerspiegeld in het huishoudinkomen. Dat ligt na vele jaren nauwelijks hoger dan in de eerste jaren in Nederland. Dan het falende integratiebeleid. We kunnen in Den Haag miljoenen blijven investeren in taalonderwijs en in voorschoolse opvang en ik waardeer alle goede bedoelingen, maar veel resultaten heb ik nog steeds niet kunnen ontdekken.

Wethouder Vavier zei laatst nog dat er wettelijk gezien geen inburgeringseisen gesteld kunnen worden aan gezinsmigranten. Wat betekent dit voor de stad, zou ik het college willen vragen. Dan de criminaliteit. Statushouders zijn drieënhalf maal vaker verdachte van een misdrijf dan autochtonen. Dat is dus een extra belasting voor de vaak toch al overbelaste politiekorpsen. Is het college zich bewust van de gevolgen die de invoering van de spreidingswet voor Den Haag heeft, niet alleen op de korte termijn maar ook op de langere termijn? Daarom zeg ik het nog maar eens. Het absorptievermogen van onze stad is bereikt. We kunnen niet nog meer asielzoekers aan. Daarom doe ik een dringend beroep op het college om een hele dringende boodschap over te brengen aan het kabinet, om een statement te maken. Voor mijn part gaat u er met z'n allen naartoe. Ga aan die deur staan te kloppen. Er moet wat gebeuren, want de spreidingswet is niet inpasbaar in Den Haag. Daarom de motie Spreidingswet niet inpasbaar in Den Haag. Die verzoekt het college op te komen voor de belangen van de inwoners van Den Haag en een statement te maken naar het kabinet waarin duidelijk staat dat Den Haag in het belang van haar inwoners geen extra opvangplaatsen kan realiseren. De voorzitter. Door mevrouw Verdonk worden de volgende moties (C.1 HvDH en C.2 HvDH) ingediend:

Motie C.1 HvDH Spreidingswet niet inpasbaar in Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 februari 2024, in een debat over het rapport van de Staatscommissie Demografische ontwikkelingen 2050 en de Spreidingswet.

3

Constaterende dat, - het Kabinet met de invoering van de Spreidingswet de bevoegdheden van het lokale bestuur met voeten treedt; - het Kabinet niet alle mogelijkheden benut om de instroom van asielzoekers te verminderen waardoor gemeenten zich geconfronteerd zien met grote opvang opgaves. Overwegende dat, - Den Haag de dichtstbevolkte stad is van Nederland; - er de laatste 10 jaar al 75.000 migranten zijn gehuisvest; - er onder andere op het gebied van huisvesting, zorg en onderwijs oplopende tekorten zijn; - er op basis van de Spreidingswet 2500 asielzoekers per jaar opgevangen moeten worden, bijna 3x zoveel als op dit moment. Van mening dat, - het Haagse College bestuurlijke verantwoordelijkheid draagt voor de brede welvaart van de inwoners van Den Haag; - Haagse inwoners erop vertrouwen dat het college hun belangen goed behartigt; - er van het college verwacht mag worden dat zij deze verantwoordelijkheid voelt en deze uitdraagt naar anderen, waaronder het Kabinet. Verzoekt het college, op te komen voor de belangen van de inwoners van Den Haag en een statement te maken naar het Kabinet waarin duidelijk staat dat Den Haag, in het belang van haar inwoners geen extra opvangplaatsen kan realiseren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie C.2 HvDH Stel een Haagse Commissie demografische ontwikkelingen 2050 in De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 februari 2024, in een debat over het rapport van de Staatscommissie Demografische ontwikkelingen 2050 en de Spreidingswet. Constaterende dat, het Kabinet een staatscommissie heeft ingesteld met als reden: “dat we in 2050 een land willen zijn met een goed functionerende democratische rechtsstaat, waar mensen in veiligheid kunnen leven, met een duurzame economie waarin mensen gezond, eerlijk en veilig werk doen, waar mensen gelijkwaardige kansen hebben, kunnen wonen in een goede verhouding tot de natuur en waar sprake is van bestaanszekerheid voor iedereen. De vraag die voorligt, is wat hiervoor nodig is in relatie tot de verschillende demografische scenario’s.” deze staatscommissie inmiddels heeft geconcludeerd dat “Het vormgeven van een gematigde groei van de bevolking tot 2050 essentieel is voor de brede welvaart in Nederland. Om voor iedereen in Nederland wonen, zorg en onderwijs toegankelijk te houden en leefbaarheid te bevorderen is een kwalitatief hoogwaardige economie nodig.

In samenhang daarmee zijn politieke keuzes nodig over de gewenste omvang en vormen van migratie.” Overwegende dat, - Den Haag de dichtstbevolkte stad van ons land is en er (grote) knelpunten bestaan op de door de staatscommissie genoemde gebieden; - de Staatscommissie aangeeft dat er politieke keuzes nodig zijn over de gewenste omvang en vormen van migratie.

4

Van mening is dat, - er heldere en goed onderbouwde politieke keuzes gemaakt moeten worden om brede welvaart voor inwoners van Den Haag te borgen. Verzoekt het college, meteen te starten met het instellen van een commissie van onafhankelijke deskundigen, die de demografische ontwikkelingen voor de stad Den Haag in kaart brengt (analoog aan de staatscommissie) en hierover voor de zomer een concreet voorstel te doen aan de raad. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik wil eerst mijn teleurstelling uitspreken over het gegeven dat deze extra raadsvergadering plaatsvindt in de middag. Ik gaf al eerder aan dat zolang er ook nog rechtse partijen in de gemeenteraad zitten, er ook nog mensen zullen zijn met gewone normale banen naast hun raadswerkzaamheden. Om die mensen ook tegemoet te komen zou het wel handig zijn om raadsvergaderingen in de avonduren te doen. Van avondwerk worden we namelijk helemaal niet ziek. Ik snap dat links graag … Nee, dat ga ik niet zeggen. Voordat ik begin met mijn betoog over de VVD-dwangwet, moet mij eerst iets van het hart. Ik heb mij maandag voor dit debat laten inschrijven door mijn gewaardeerde medewerker. Ik bleek mij toen als tweede te hebben ingeschreven, na mevrouw Verdonk. In al mijn feminisme heb ik me neergelegd bij die positie.

Wat schetste vervolgens mijn verbazing? Blijkbaar is de VVD naar de griffie gegaan om te vragen of zij als tweede mochten spreken. De griffie heeft de VVD toen gewezen op mijn verkregen positie. Ik ga absoluut geen namen noemen, maar een allervriendelijkste VVDmedewerker is vervolgens naar onze fractiekamer gegaan om daar te vragen of ik wilde wisselen met de VVD en als derde wilde spreken. Maar dan nu even de feiten. Dankzij de VVD-Eerste Kamerfractie staan we hier vandaag überhaupt, en de argumentatie van de medewerker was dat mevrouw Van Basten Batenburg een en ander te vertellen had en daarom als tweede wilde. Kunt u zich dat voorstellen, voorzitter? De kwetsbare Sebastian Kruis bijna opzij geduwd door de VVD omdat ze een en ander te vertellen had over dit dwangwetdebacle? Nou, ik dacht het niet, mevrouw Van Basten Batenburg. Ga maar naar mevrouw Schippers om uit te leggen hoe lokale democratie werkt maar laat mij, in al m'n kwetsbaarheid, met rust a.u.b. De voorzitter. Via de voorzitter graag, hè, meneer Kruis. Voor het idee. Sebastian Kruis (PVV). Ja, voor het idee zeker, ja, maar ook omdat het de gewoonte is. Goed, dan nu de dwangwet zelf. Links Nederland kraaide natuurlijk hoezee, want solidariteit. Het is natuurlijk gekmakende waanzin: per dwang iets opleggen aan gemeenten is nu blijkbaar solidair.

Eerder bleek al uit onderzoek dat met name gemeenten waarvan de populatie veelal links stemt, achterblijven met de opvang van asielzoekers. Dus wel massaal stemmen op links en natuurlijk mensen die PVV stemmen, wegzetten als racisten, maar zeker geen aanstalten maken om vervolgens ook zelf in de opvang te voorzien. Ook onze ongekozen burgemeester Van Zanen sprak zich uit voor de spreidingswet, net als tal van andere ongekozen burgemeesters, die niet te vergeten ook nog eens voorzitters zijn van hun gemeenteraden, die ze daarmee omwille van de linkse immigratieobsessie buitenspel zetten. Ik kan er moeilijk mee leven dat de voorzitter van onze raad zegt: die bevoegdheid van de gemeente geven we weg en daar houdt het dan mee op. Ik kan er niet over uit. De PVV is zeer ontstemd over de hele gang van zaken en we zullen ons altijd met hand en tand blijven verzetten tegen de opgedrongen asieltsunami. Dan nu nog een motie, om het immigratieleed voor de mensen in deze PVV-stad wat dragelijker te maken. Dat is de motie met de naam 'Solidariteit en gastvrijheid zijn vriendjes van elkaar'. De motie luidt als volgt.

De raad, bijeen op 7 februari 2024, constaterende dat linkse partijen aangevoerd door de VVD de lokale democratie buitenspel hebben gezet door een asieldwangwet in te voeren, constaterende dat Den Haag massaal PVV stemde bij de laatste verkiezingen, overwegende dat dat juist de mensen die links stemden wat ons betreft maximaal de 5

gevolgen van hun stem moeten dragen, verzoekt het college om alles in het werk te stellen om sámen met de bewoners van het Zeeheldenkwartier, de wijk die veruit het meest links stemde in november 2023, alle asielzoekers die Den Haag moet huisvesten, circa 2.500, allemaal en enkel en alleen op te vangen in het Zeeheldenkwartier omdat solidariteit nou eenmaal hand in hand gaat met gastvrijheid. Dan is dit ook het moment dat ik de motie formeel uitreik aan de griffie. Bij dezen gedaan, waarvan akte. Ik zie mevrouw Mostert al opleven bij het idee. Dus niet 100, 200 of 500, mevrouw Mostert, maar duizenden en duizenden, allemaal in de wijk die dit allemaal zo graag heeft gewild, en allemaal voor de mensen die vinden dat we echt solidair moeten zijn. Dat is heel belangrijk, zie ik mevrouw Mostert denken. Daar worden jullie voor beloond, op uw wenken bediend. We rekenen op brede steun in de raad en zijn zeer benieuwd naar de ervaringsverhalen over de kracht van diversiteit en van omkijken naar een ander. Veel plezier en succes daarmee. We zien jullie wel weer terug bij Opsporing Verzocht. De voorzitter. Door de heer Kruis wordt de volgende motie (C.3 PVV) ingediend:

Motie C.3 PVV Solidariteit en gastvrijheid zijn vriendjes van elkaar De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 februari 2024, ter bespreking van Bevindingen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen en de Spreidingswet en de gevolgen voor Den Haag. Constaterende, dat: ▪ linkse partijen aangevoerd door de VVD de lokale democratie buitenspel hebben gezet door een Asieldwangwet in te voeren, ▪ Den Haag massaal PVV stemde bij de laatste verkiezingen. Overwegende, dat: ▪ juist de mensen die links stemden wat ons betreft maximaal de gevolgen van hun stem moeten dragen. Verzoekt het college: ▪ om alles in het werk te stellen om sámen met de bewoners van het Zeeheldenkwartier, de wijk die veruit het meest links stemde in november 2023, alle asielzoekers die Den Haag moet huisvesten, circa tweeënhalfduizend, allemaal en enkel en alleen op te vangen in het Zeeheldenkwartier omdat solidariteit nou eenmaal hand in hand gaat met gastvrijheid. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Wat fijn dat ik hier nu sta, vooral na de heer Kruis. Dat vind ik altijd het mooiste moment om te spreken in de raad; dat zou ik eigenlijk altijd willen doen in de toekomst.

Met Hart voor Den Haag vinden wij de groei van de stad en de opvang van asielzoekers in Den Haag belangrijke onderwerpen. Het zijn onderwerpen waarover we moeten spreken in deze raad en dat doen we ook al regelmatig. Morgen staat er bijvoorbeeld een commissiedebat gepland over de opvang van asielzoekers, waaronder ook de spreidingswet. Mijn fractie kijkt uit naar dat debat. Ook over de groei van de stad debatteren we al langer. Er is zelfs op 7 oktober 2021 een motie aangenomen, waaraan zo-even ook mevrouw Verdonk refereerde, die nog moet worden uitgevoerd. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Hoor ik nou goed dat mevrouw Van Basten Batenburg zegt dat de spreidingswet morgen op de agenda staat?

6

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb gezegd dat wij morgen debatteren over de opvang van asielzoekers, waaronder ook de spreidingswet. Een van de brieven die op de agenda staan, meerdere brieven zelfs, gaat namelijk zeker ook over de spreidingswet en de effecten daarvan op Den Haag. Daar heeft het college ook al een en ander over opgeschreven in zijn brief van voor de zomer van vorig jaar, namelijk van 4 juli, zeg ik uit mijn hoofd. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Vindt mevrouw Van Basten Batenburg het nú niet een mooie gelegenheid, in deze raad, om over die spreidingswet te spreken? We hebben deze vergadering niet voor niks aangevraagd. Ik weet ook dat u het interpellatiedebat heeft gesteund dat we eigenlijk eerder hadden aangevraagd, dus waarom niet vandaag? En ik heb in eerdere interviews gelezen dat mevrouw Van Basten Batenburg echt keihard tegen die spreidingswet is. Waarom dan zo moeilijk doen en het vandaag niet gewoon bespreken? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind de vraag van mevrouw Verdonk heel terecht. Wij zijn als Haagse fractie altijd uitgesproken tegen die spreidingswet geweest. Er is nu ook een ander feit, namelijk dat die spreidingswet is aangenomen.

Daar kunnen we allemaal wat van vinden, maar we hebben tegelijkertijd als raadsleden een eed of belofte afgelegd, waarin we allemaal hebben gezworen dat we de wetten zullen uitvoeren die in dit land democratisch zijn aangenomen door de Eerste en de Tweede Kamer. Mijn fractie vindt dat we dat wel degelijk moeten doen, wat we ook vinden van die wetten. Natuurlijk kunnen we dan praten over hoe dat moet, want volgens mij zitten daar heel veel facetten aan en die gaan niet alleen over de spreidingswet. Die gaan veel meer over de communicatie: hoe gaan wij om met onze inwoners? Die gaan ook over waar je mensen opvangt. Doe je dat in hotels of op andere plekken in de stad? Mijn fractie wil dat graag doen in rijksvastgoed. Dat zijn allemaal dingen die niet vallen onder de spreidingswet en die wel essentieel zijn om een goed debat over te voeren. Dat debat kunnen we morgen voeren, want dan staan al die onderwerpen op de agenda. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ja, voorzitter, ik weet het. Ik kan alleen maar zeggen dat ik zeer teleurgesteld ben in de VVD, want het lijkt er toch op dat de Haagse VVD de boodschap op dezelfde manier verkondigt als hun eigen staatssecretaris, Van der Burg: almaar roepen dat die asielinstroom omlaag moet, maar gewoon helemaal niks doen. En dat geldt ook voor u. Jammer. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Als mevrouw Verdonk goede ideeën heeft voor hoe wij in Den Haag kunnen bijdragen aan het naar beneden brengen van de asielinstroom, lokaal, hier in Den Haag, ben ik heel benieuwd wat die voorstellen zijn. Die zullen wij altijd op inhoud beoordelen. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Die motie van 7 oktober 2021 vroeg om de verschillende scenario's van de groei van de stad in al zijn facetten, zoals bevolking, leefbaarheid, mobiliteit, behoefte aan arbeidsplaatsen en voorzieningen, te onderzoeken en te bezien in hoeverre dit op te vangen is in Den Haag, en op welke wijze die groei te beïnvloeden is met gemeentelijk beleid. Vanmorgen, in de commissie Ruimte, heeft mijn collega De Ridder het college al gevraagd naar de stand van zaken rond deze motie. Als het college, zoals gevraagd, uiterlijk in maart een onderzoeksvoorstel aan de raad voorlegt, kan daarna dit onderzoek worden gedaan en kunnen we daar een zinvol debat over voeren. Dat maakt dat deze raadsvergadering een onnodige aanslag is op onze toch al overvolle raadsagenda. Tientallen collega's zijn hier vandaag in dit gebouw terwijl ze eigenlijk ander werk zouden moeten doen. Daar wil ik graag nog even bij stilstaan, maar ik denk dat ik dat ga doen na een interruptie van mevrouw Verdonk. De voorzitter. Mevrouw Verdonk heeft een ander punt. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag).

Ja, voorzitter. Die motie is uit 2021. De VVD zit er lekker bovenop als ze daar nu op terugkomt. 7

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dank u wel. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Daar wil ik even bij stilstaan. We hebben namelijk allemaal de mond vol van de vergaderdruk, maar voor het grootste deel doen we dat onszelf aan. Het volledig afmaken van de agenda lijkt eerder uitzondering dan regel, zowel in commissievergaderingen als in de raadsvergaderingen. Dat maakt het raadswerk steeds moeilijker uitvoerbaar en dat schrikt veel goede mensen af van het raadswerk. Raadswerk is namelijk een nevenfunctie. Velen van ons, en ook mijn hele fractie, hebben een baan. We moeten elke week en elke dag jongleren om onze agenda's passend te krijgen. We weten waarvoor we gekozen hebben toen we besloten om onze benoeming als raadslid te aanvaarden en we doen dit werk met plezier en met trots, om onze mooie stad stukje bij beetje beter te maken. Daarvoor zetten we veel opzij. We laten thuis of op het werk allemaal steken vallen en we missen ook veel dingen die voor anderen vanzelfsprekend zijn. En als het echt nodig is dan doen we dat natuurlijk zonder problemen en vol liefde voor de stad, maar laten we elkaar niet gek maken. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. Daar zijn we weer. Een extra raad. Is het echt nodig op deze manier, vraagt mijn fractie zich af. Ik kan me voor een groot deel aansluiten bij de inbreng van de VVD.

Dat heb ik volgens mij niet vaak kunnen zeggen in deze raad, maar vandaag wel. De onderwerpen zijn belangrijk voor GroenLinks en die moeten zeker uitvoerig besproken worden. Dat gaat ook gebeuren, in een inhoudelijke werkbespreking op korte termijn maar ook morgen in de commissie en waarschijnlijk volgende week weer in de gemeenteraad. Ik heb hier vandaag eigenlijk verder niks aan toe te voegen. Sebastian Kruis (PVV). Dit bevalt me eigenlijk wel, zo'n korte inbreng van GroenLinks. Is het misschien mogelijk dat u direct toezegt dat dit vaker gaat gebeuren op deze manier, dus gewoon twintig seconden en klaar? Hera Butt (GroenLinks). Wie weet wat de toekomst gaat brengen. Dat gaan we meemaken. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Wat vindt GroenLinks van de inhoud van de spreidingswet en de inhoud van de instellingsbeschikking van de staatscommissie? Hera Butt (GroenLinks). Daar gaan we het morgen over hebben. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). De staatscommissie staat morgen niet op de agenda. En de spreidingswet ook niet trouwens. Hera Butt (GroenLinks). De spreidingswet staat wel genoemd in de stukken voor morgen, en over het rapport gaan we ook nog een werkbespreking hebben. Dat weet mijn collega Rita Verdonk, want dat hebben we vorige week bij de commissie besproken. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag).

Wat vindt GroenLinks van het rapport van de commissie? Hera Butt (GroenLinks). We hebben als commissie besproken dat de commissie behoefte heeft aan een werkbespreking, dus die wacht ik af. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Een humane opvang van mensen in nood en blijven bouwen aan een stad waarin iedereen op een fijne manier kan wonen, werken en verblijven is voor de PvdA ontzettend belangrijk. Dat is wat we dagelijks in de raad doen en in de stad proberen te doen, en dat vraagt om een zorgvuldig, inhoudelijk debat. Dat is een debat dat morgen op de agenda staat, dat volgende week waarschijnlijk weer in de raad terugkomt en waarvoor we vorige week nog een 8

werkbespreking hebben ingepland. Daarom zult u van mijn fractie pas morgen een inhoudelijke inbreng horen en doen wij inhoudelijk ook niet mee aan dit onzorgvuldige debat. Sebastian Kruis (PVV). Ik wilde bijna hetzelfde zeggen als tegen mevrouw Butt, maar dat zou niet origineel meer zijn. De heer Ahraui zei dat iedereen hier moet kunnen wonen. Wat is de grens van 'iedereen'? Samir Ahraui (PvdA). Dat lijkt me een uitstekende vraag om morgen in de commissie aan mij te stellen. Sebastian Kruis (PVV). Maar ik stel 'm nu. Uiteindelijk zit ik hier in de gemeenteraad. Dit is het hoogste wat er in de gemeenteraad is, de raadsvergadering. Dat is dit instituut. Ik hoop wel dat de heer Ahraui het democratische instituut respecteert. Of neemt de Partij van de Arbeid nu afscheid van de wens om een soort normale democratie te zijn? Samir Ahraui (PvdA). Ik vind het een interessante gewaarwording dat het juist op het moment dat het gaat om een onderwerp dat u erg aan het hart gaat, kennelijk belangrijk is om hier stante pede een inbreng te doen. We hebben volgens mij een zorgvuldige procedure met elkaar afgesproken over een onderwerp dat ons allen aan het hart gaat en dat we belangrijk vinden. Daarvoor willen wij een zorgvuldig debat in de commissie. We hebben een werkbespreking georganiseerd en dat is wat mijn fractie betreft the way. Sebastian Kruis (PVV).

Het gaat niet om wat ik belangrijk vind. Ik heb dit debat niet aangevraagd. Maar ik eis gewoon een antwoord op mijn vraag. Als meneer Ahraui dat niet geeft, eis ik een stemming over het feit dat hij moet gaan antwoorden. De voorzitter. Ieder raadslid gaat over z'n eigen antwoord. Geen onzin verkopen. Meneer Ahraui. Samir Ahraui (PvdA). Dank, voorzitter. Ik sluit me aan bij uw woorden. De voorzitter. Meneer Kruis, u heeft drie beurten gehad, maar u mag natuurlijk een punt van orde indienen. Sebastian Kruis (PVV). Ik doe het voorstel om in stemming te brengen dat Ahraui gewoon netjes antwoord geeft op de vraag die een collega-raadslid stelt. De voorzitter. Ik loop de fracties langs. Bent u voor een stemming daarover? Moet er een stemming plaatsvinden? Hart voor Den Haag. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voor. Marije Mostert (D66). Tegen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Tegen. Hera Butt (GroenLinks). Tegen. Robin Smit (PvdD). Tegen. Samir Ahraui (PvdA). Tegen. Kavish Partiman (CDA). Tegen. Adeel Mahmood (DENK). Tegen.

9

Fatima Faïd (HSP). Tegen. Lesley Arp (SP). Tegen. De voorzitter. De indiener is er natuurlijk voor. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Tegen. Massimo Etalle (FVD). Voor. De voorzitter. Het ordevoorstel is verworpen. Dan denk ik dat u aan het eind van uw betoog bent. Dank u wel voor uw bijdrage namens de Partij van de Arbeid, meneer Ahraui. Marije Mostert (D66). Voorzitter. Deze raadsvergadering is niet passend. Mijn fractie heeft het voorstel gedaan om op korte termijn een werkbespreking te organiseren waarin we goed worden geïnformeerd en van waaruit we gezamenlijk kunnen werken aan een oplossing die letterlijk en figuurlijk past bij Den Haag. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Mevrouw Mostert zegt 'korte termijn', maar besloten is net voor de zomer. Marije Mostert (D66). Wij hebben vorige week een verzoek daartoe gedaan. Wat ons betreft is het belangrijk dat feiten voor het debat gaan en niet andersom. Dit debat lost namelijk niets op; het werd al eerder gezegd. Het verhoogt enkel de werkdruk, en niet alleen die van ons maar ook die van onze medewerkers. Laat ik daarom vanmiddag vooral benadrukken dat D66 staat voor de rechtstaat. De oproep van de gemeente Westland om zich als lokale overheid niet aan de wet te houden, vindt mijn fractie onverantwoord en gevaarlijk. Bewoners wordt bovendien een rad voor ogen gedraaid.

Ik vind het onbestaanbaar dat Hart voor Den Haag deze oproep heeft herhaald. En waarom? Om in de krant te komen. Ik weet het niet. Laten we stoppen met het oproepen tot angst en het creëren van mist bij onze bewoners, en gezamenlijk optrekken als gemeenteraad van de stad van vrede en recht. Ik zie een interruptie. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Wij roepen niet op tot angst. Wij geven een realistisch beeld. Het wordt tijd dat D66 dat ook eens bedenkt. En is mevrouw Mostert ervan op de hoogte dat meer dan de helft van haar achterban ook tegen die spreidingswet is? Marije Mostert (D66). De wet voeren wij uit. Het maakt niet uit of ik het wel of niet eens ben met een wet. Daar staan wij voor en dat is belangrijk. Het zou u sieren als Hart voor Den Haag dat ook zou doen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik heb een punt van orde; laat ik dat er maar van maken. Ik wil graag dat mevrouw Mostert haar woorden terugneemt dat wij angst zaaien en dat soort gedoe. Laten we dat nou niet doen. We moeten hier met elkaar van de week naar een raadsconferentie om te praten over de binding, en nu moeten we dit soort dingen aanhoren. Mevrouw Mostert, hoe kan dit? Marije Mostert (D66). Ik herhaal, en ik heb hier geen namen genoemd: laten we ophouden met het creëren van angst, met het creëren van mist, en met het bewoners een rad voor ogen draaien.

Laten we hier gewoon morgen en de komende periode op een gedegen manier het debat met elkaar voeren op de inhoud. Dat we daarbij van mening kunnen verschillen is prima, maar laten we de dingen wel even noemen zoals ze zijn. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter, een punt van orde. Dit zijn gewoon smoesjes. U noemt letterlijk Hart voor Den Haag. Punt. De voorzitter. Mevrouw Mostert, laatste keer. 10

Marije Mostert (D66). Ik hoor geen vraag. Sebastian Kruis (PVV). Ik vraag aan mevrouw Mostert hoe zij vindt dat je als stad gezamenlijk iets oppakt als iets feitelijk van bovenaf wordt opgedrongen. Hoe rijmt zich dat met elkaar? Marije Mostert (D66). Ik ga het nog een keer herhalen. D66 staat voor de rechtstaat. Op het moment dat er een wet is, die moet worden uitgevoerd, kan het niet bestaan dat je zegt: o, hier ben ik het niet mee eens en dit past mij niet, dus deze ga ik niet uitvoeren. Op het moment dat dat gebeurt, en dat zal de heer Kruis met mij eens zijn, is het einde zoek. Dat moeten we echt niet willen hier in Den Haag. Sebastian Kruis (PVV). Ik mis deze woorden van D66 een beetje als het gaat om bijvoorbeeld de blokkades van uw vrienden van Extinction Rebellion, die door de burgemeester zijn verboden in deze rechtstaat. Dus waarom gebruikt u deze woorden nu wel, en dan niet? Marije Mostert (D66). Ik denk dat de heer Kruis hier een antwoord geeft op zijn eigen vraag, namelijk dat het niet uitmaakt wat het onderwerp is. Als de wet wordt overtreden, moet daartegen opgetreden worden. Of dat nou gaat over de spreidingswet of over demonstreren op een plek waar dat niet mag, het is: gelijke monniken, gelijke kappen. Sebastian Kruis (PVV). Ik gaf helemaal geen antwoord op mijn eigen vraag, want ik stel juist vast dat D66 hier meet met twee maten.

Over die snelwegblokkades hoor ik ze niet en nu hebben ze opeens zo'n grote mond over de rechtstaat. Snapt u dat ik dat niet snap? Marije Mostert (D66). Dan stel ik voor dat de heer Kruis nog eens een keer de debatten gaat terugluisteren die wij als D66 hebben gevoerd. Dit standpunt hebben wij altijd uitgedragen. Het boeit niet wat het onderwerp is; de wet overtreden mag niet. De bottomline is dat wij als gemeente geen invloed hebben op instroom naar Nederland en Europa. Die discussie hoeven wij hier dus niet te voeren. Je kunt uitsluitend discussie voeren over hoe je de noodzakelijke opvang gaat oplossen die je als gemeente verplicht bent te leveren. Daarin moet je rekening houden met alle uitdagingen van de stad en daar gaan we ook met z'n allen over in gesprek. De voorzitter. Meneer Kruis, laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Ik heb er ook niet toe opgeroepen om de wet te overtreden of wat dan ook. Ik heb juist meegedacht met de mensen die de spreidingswet zo'n warm hart toedragen, over de vraag hoe we dan invulling kunnen geven aan die grootschalige opvang. Dan neem ik dus aan dat D66 mijn motie steunt om ze op te vangen bij de mensen die ongeveer zijn geboren met het woord 'solidariteit' op het voorhoofd getatoeëerd, namelijk alle mensen die links stemmen. Het is dus mijn voorstel om alle 2.500 asielzoekers om te beginnen op te vangen in het Zeeheldenkwartier.

Marije Mostert (D66). Laten we even teruggaan naar die wet. Waarom is die nou ontstaan? Omdat 162 gemeenten al twaalf jaar niks hebben gedaan aan opvang. Dat is de reden waarom we nu in deze situatie zitten en dat is de reden waarom deze wet er is gekomen. Mensen, gemeenten, gooien hun verantwoordelijkheid over de schutting. Daarom zitten wij in deze situatie. Laten wij dan als Den Haag niet de verantwoordelijkheid over de schutting gooien, zodat de vreselijke toestand in Ter Apel, die in Nederland nog nooit heeft plaatsgevonden, niet meer kan plaatsvinden. De voorzitter. Nee, meneer Kruis, u bent drie keer geweest. Nee, klaar nu. Mevrouw Verdonk heeft een interruptie. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik vraag me af waarom D66 wel opkomt voor allemaal mensen die nog naar Nederland willen komen en niet voor de Haagse inwoners.

11

Marije Mostert (D66). Ik roep ertoe op om de wet na te leven. Wij komen op voor iedereen: mensen die het zwaar hebben, mensen die het moeilijk hebben. Het maakt wat D66 betreft niet uit waar iemand vandaan komt. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik wil ook graag een antwoord op mijn vraag waarom D66 opkomt voor nieuwkomers en niet voor de Haagse burger. Marije Mostert (D66). D66 wil altijd zijn verantwoordelijkheid nemen. Wij zeggen niet: we gooien het over de schutting; stik er maar in, want wij hebben het hier al heel erg druk dus zoeken jullie het maar uit. Wij staan voor de rechtstaat en wij staan ervoor dat je je morele kompas volgt op het moment dat mensen in nood zijn. Dat kunnen mensen zijn in je eigen stad en dat kunnen mensen zijn die ergens anders vandaan komen. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Begrijp ik de woorden van mevrouw Mostert goed als ik ze vertaal met: iedereen is welkom in Den Haag? Marije Mostert (D66). Ik vind het treurig en zelfs immoreel dat ik niet hoor dat Hart voor Den Haag gezamenlijk aan een oplossing wil werken maar dat zij eigenlijk probeert om mij nu woorden in de mond te leggen. Ik vind dat onverantwoordelijk. Ik zou graag met elkaar aan een oplossing willen werken maar ik laat me geen woorden in de mond leggen. De voorzitter.

Meneer Kruis, heeft u een nieuw punt? Ik ga ernaar luisteren; gaat uw gang. Sebastian Kruis (PVV). Ja, bij dezen. Ik hoor mevrouw Mostert zeggen dat ze het jammer vindt dat mevrouw Verdonk niet met haar aan een oplossing wil werken, maar ik beluister de inbreng van mevrouw Mostert alsof ze alleen maar wil werken met de mensen die het met haar eens zijn. Dan is ze toch geen bruggen aan het bouwen? Marije Mostert (D66). D66 wil met iedereen samenwerken op het moment dat we constructief kijken naar de inhoud, de wet naleven en zorgen dat we reëel zijn en bewoners geen rad voor ogen draaien door hier te doen alsof wij de spreidingswet kunnen tegenhouden. In dat soort zaken ga ik niet mee. Samenwerken wil ik met iedereen die met een goed plan komt. Sebastian Kruis (PVV). Samenwerken begint niet bij zeggen dat mensen die zich zorgen maken over de spreidingswet worden vertegenwoordigd door partijen die angst aan het zaaien zijn. Snapt u dat? Snapt u dat samenwerking begint bij een open dialoog en niet bij het schofferen van mensen met dit soort teksten? Marije Mostert (D66). De wet is landelijk gezien aangenomen. Wij kunnen daar van alles van vinden en we kunnen van alles bespreken, en we zullen het heel veel met elkaar oneens zijn - dat klopt - maar wij gaan er niet over. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV).

Nee, en dat is precies het probleem van onder anderen mevrouw Verdonk en mij. We gaan er niet meer over, omdat de VVD-Eerste Kamerfractie die bevoegdheid bij ons heeft weggenomen. Ik heb het gevoel dat mevrouw Mostert helemaal niet snapt waar we het over hebben vandaag. Marije Mostert (D66). Ik zou de heer Kruis, en misschien ook anderen, dan willen verwijzen naar een ander gremium, bijvoorbeeld de Tweede Kamer. Misschien is daar nog plek voor u. Maar het kan niet in deze raad, want onze verantwoordelijkheid ligt daar niet.

12

Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. U kent de Stadspartij. We zijn onconventioneel en we moesten dan ook lachen toen een ex-minister ertoe opriep om ons niet aan de wet te houden, helemaal omdat dit kwam van een partij van law and order. Dat vinden wij eigenlijk best wel grappig. Maar goed, wat de Haagse Stadspartij betreft is het juist treurig dat in een rijk land als Nederland een spreidingswet nodig is en dat wij als stad van vrede en recht niet aan onze taakstelling voldoen. Wat ons betreft gaan we dan ook snel aan de slag met kleinschalige opvang, ingebed in de wijk. Hierbij wil ik het laten. Sebastian Kruis (PVV). Ik sloeg aan op het idee van kleinschalige opvang. Hoeveel asielzoekers wil mevrouw Faïd zelf gaan helpen aan kleinschalige opvang, bijvoorbeeld achter haar voordeur? Fatima Faïd (HSP). Deze vraag stelt u wel vaker aan mij, maar ik heb u in het verleden al een paar keer uitgelegd dat ik zelf, persoonlijk, regelmatig mensen opvang en dat al heel lang doe. Ik weet dus niet precies waarom u hier steeds een soort frame wil neerleggen dat linkse mensen niks doen. Volgens mij zijn het vooral rechtse mensen die niet zo veel doen. Sebastian Kruis (PVV). Ik vraag dat omdat ze zich schaamt dat wij als stad van vrede en recht niet aan de taakstelling voldoen. En dan zegt ze: ik vang af en toe mensen op. Dat is te weinig, mevrouw Faïd.

U moet meer doen om die mensen hier een warm welkom te heten. Snapt u dat? Die mensen zoeken naar onderdak en een warm thuis, en dan komt mevrouw Faïd er niet mee weg dat ze het maar af en toe doet. U moet ook een grotere verantwoordelijkheid voelen, vind ik, om die mensen hier een welkom thuis te geven, mevrouw Faïd. Het begint bij uzelf, zou ik zeggen. Fatima Faïd (HSP). Als u een motie indient waarin staat dat wij moeten voldoen aan die taakstelling, ga ik voor deze ene keer met uw motie meestemmen. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Allereerst hebben wij ons te verhouden tot de situatie waarin we zitten. Als Den Haag zijn we geen eiland in Nederland, maar maken wij daar een integraal deel van uit. Zo delen we in dit land de lusten, maar laten we elkaar niet in de steek als er lasten zijn. Zo stellen solidaire en beschaafde gemeenten zich naar elkaar op, tenminste, onzes inziens. Zo kijkt de CDAfractie naar de spreidingswet. Tegelijk moet er gekeken worden naar wat we als stad aankunnen. Draagkracht is voor ons enorm belangrijk bij de opvang, want enkel een dak boven het hoofd valt wat ons betreft niet onder een menswaardige opvang. Daar horen ook voorzieningen bij, en begeleiding voor mensen die al dan niet tijdelijk een deel gaan uitmaken van onze stad. Dit behoeft een inhoudelijkere bespreking van dit onderwerp.

Op 7 oktober 2021 diende oud-collega Pronk van de VVD een motie in om de verschillende scenario's van groei te onderzoeken. We steunden deze motie en we kijken nog steeds uit naar dit onderzoek. Het lijkt ons belangrijk om dit onderzoek als basis te gebruiken voor een bredere en langere bespreking, zodat we tot goed en gewogen beleid kunnen komen om hier verder vorm aan te geven. Tot slot zou ik me van harte willen aansluiten bij de woorden van collega Van Basten Batenburg over de werkdruk. We hopen dat die in het vervolg ook wordt meegewogen bij de planning van extra vergaderingen en dat we ook kunnen vasthouden aan avondvergaderingen als er een extra vergadering wordt uitgeschreven, zodat iedereen hier aanwezig kan zijn zonder dat er hals over kop vrije dagen moeten worden opgenomen. Massimo Etalle (FVD). Voorzitter. Ik loop hier inmiddels bijna twee jaar rond, eerst als commissielid en sinds kort als raadslid. In deze twee jaar heb ik gezien hoe debatten werden gevoerd over padelbanen, naamswijzigingen van paadjes en hogere parkeertarieven voor grote auto's. Vol enthousiasme en gegiechel wordt hier uren aaneen vergaderd over de kleinste dingen. Vandaag spreken we over de massale immigratie; de grootste kwestie van onze tijd staat op de agenda. En wat zie ik? Een raad die puffend en steunend klaagt over dat dit spoeddebat nu gevoerd wordt.

Zo noemt PvdA-raadslid Ahraui dit debat idioterie en knetterrechts populisme. Wanneer het over kleine details gaat, zit hier een volle zaal te giechelen, en wanneer het gaat over de toekomst van onze stad blijven zij het liefst thuis. Vandaag hebben we het namelijk over de toekomst van Den Haag en over de toekomst van Nederland. Centraal staat de vraag: wat is Nederland? Voor de Marokkanen, Somaliërs, Ethiopiërs en 13

Algerijnen die hier illegaal komen, is Nederland een soort wingewest, een eldorado aan de Noordzee. Wie het bereikt, zal beloond worden met hotelovernachtingen, leefgeld, uitbetaalde dwangsommen, gratis zorg en nog veel meer. Voor Nederlanders geldt het tegenovergestelde. Voor hen is dit land een steeds strakker wordende strop om hun nek. Om dit migrantenresort te financieren, gaat de Nederlander gebukt onder een gigantische belastingdruk van 60%. Door de druk op de woningmarkt wonen steeds meer jongeren bij hun ouders en hebben koppels geen ruimte om een gezin te stichten. Zo komt Nederland tot stilstand. Eeuwenoude stambomen die hier al honderden jaren wonen en die bezetting, oorlogen en honger hebben overleefd, lopen dood op dit krankzinnige anti-Nederlandse beleid. De Nederlandse regering is duidelijk geweest in haar keuze. Voor haar staat Nederland in dienst van de migrant. Ons belastingsysteem, ons onderwijs, onze infrastructuur: uiteindelijk dienen ze het welzijn van de migrant. Het einde van de inheemse Nederlander wordt hierbij op de koop toe genomen. Heel Nederland heeft gezien wat er in Ter Apel is gebeurd: vier keer meer diefstallen en drie keer vaker vernielingen dan in de rest van Nederland, en kinderen en vrouwen die niet meer over straat durven. Voor dit multiculturele feest betaalt de Nederlandse belastingbetaler € 27.000 tot € 50.000 per asielzoeker per jaar.

Dit is exclusief de toegenomen huizenprijzen, exclusief de kosten van handhaving en bovenal exclusief de onbetaalbare prijs van het verlies van ons enige thuis, ons enige Nederland. Afgelopen week hebben wij gezien hoe de gemeente Westland mede dankzij FVD brak met dit beleid en de keuze maakte om de eigen inwoners weer op één te zetten. Omdat deze o zo fundamentele vraag over de toekomst van onze stad klaarblijkelijk niet de interesse heeft van de volksvertegenwoordigers hier in de raad roept FVD het college op om hierover een referendum te organiseren. Daarom een motie met het volgende dictum: roept het college op in Den Haag een referendum te organiseren over de volgende stelling: 'De gemeente Den Haag moet weigeren opvangplekken te creëren voor asielzoekers'. De voorzitter. Door de heer Etalle wordt de volgende motie (C.4 FVD) ingediend:

Motie C.4 FVD Asielreferendum De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 februari 2024, ter bespreking van Bevindingen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen en de Spreidingswet en de gevolgen voor Den Haag. Constaterende dat - de plaatsing van duizenden asielzoekers grote impact heeft op de leefbaarheid van Den Haag; - uiteindelijk de inwoners van Den Haag moeten beslissen over de toekomst van hun stad. Overwegende dat - grote debatten als het migratiedebat betrokkenheid van burgers in de politiek kunnen vergroten. Roept het college op in Den Haag een referendum te organiseren over de volgende stelling: “De gemeente Den Haag moet weigeren opvangplekken te creëren voor asielzoekers”. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter. Vol is vol. Dat horen we ook heel vaak over de agenda van de Haagse gemeenteraad. Desondanks hebben we, met medewerking van Hart voor Den Haag, dit debat toch kunnen spreiden. Daar ben ik jullie dankbaar voor. Dus waar er ruimte is en waar de wil er is, is een en ander toch in te passen. Dank daarvoor. Morgen behandelen we dit in de commissie

14

Samenleving en binnenkort bij een paar werkbesprekingen. Wat DENK betreft is deze spreiding goed. Tot zover voor vandaag, en morgen weer verder. De voorzitter. Er waren overigens nogal wat wijzigingen in de lijst met mensen die er wel of niet zijn. Collega mevrouw Schmeets is in verband met ziekte afwezig. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. Nu onlangs de spreidingswet in werking is getreden, staan er nieuwe provinciale regietafels op ons te wachten. Dit is een wet waarin de opvangplekken voor asielzoekers worden verdeeld over gemeenten en provincies, een wet geboren uit nood, een wet die we als gemeente moeten uitvoeren, een wet die een grote opgave is voor ons als stad. In de brief van het college over de Haagse aanpak opvang nieuwkomers geeft het college ook aan dat het in gesprek gaat en blijft met het Rijk over de knelpunten die wij als stad tegenkomen in de opgave als gevolg van de spreidingswet. Deze brief staat morgen ook geagendeerd in de commissie Bestuur, nee, de commissie Samenleving. Ik ben in de war, want normaal zouden we nu de commissie Bestuur hebben. Daarin zal onze fractie ook vragen hierover stellen aan het college. Dan het tweede stuk dat voor deze raadsvergadering is geagendeerd.

Dat is het stuk van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050, een omvangrijk rapport met de roep om langetermijnvisies, een onderwerp dat we zorgvuldig moeten bespreken in ons gremium. In de raad zijn al eerder moties aangenomen met betrekking tot demografische ontwikkelingen, en op een afdoening wachten we nog steeds. Daaraan refereerde ook mijn collega van de VVD. Ook dit onderwerp heeft zeker de aandacht van de gemeenteraad en krijgt zeker nog een vervolg. Dit rapport verdient een uitgebreide bespreking in onze voorbereidende commissies en onze werkbespreking. Tot zover. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Ook de ChristenUnie/SGP staat niet vol enthousiasme in de zaal vanmiddag vanwege deze extra raadsvergadering. Wij hechten aan een goede besluitvorming. Dat betekent dat we met de juiste informatie een commissiedebat willen houden en dat willen vervolgen en afronden in de raad, en niet plompverloren een landelijk rapport willen bespreken in een raadsvergadering. We willen dat ook niet verknopen aan de spreidingswet, die alleen gaat over asielmigratie terwijl het debat breder gevoerd moet worden. Ik zie dan ook uit naar de afdoening van de motie-Pronk uit 2021 en naar het debat daarover.

Het inhoudelijke debat over hoe de spreidingswet in Den Haag uitgevoerd gaat worden, wordt morgen in de commissie gevoerd, volgens de procedures zoals we die samen hebben vastgesteld. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De opvang van vluchtelingen en de impact van de bevolkingsgroei op onze stad vragen om zorgvuldige debatten. Morgen zal de commissie Samenleving spreken over de opvang van nieuwkomers in Den Haag, waarbij het uitgangspunt van kleinschalige en menselijke opvang met oog voor de draagkracht van buurten belangrijke punten zullen zijn voor mijn fractie. Ook is er al veelvuldig gesproken over de motie-Pronk, een wat mysterieuze motie als het gaat over de afdoening, die er nog niet is. Bij die bespreking kunnen we natuurlijk ook de bevindingen van de staatscommissie betrekken. Het lijkt ons goed om deze besprekingen eerst te voeren, voordat we over dit rapport het politieke debat aangaan. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Arp. Ik schors de vergadering voor tien minuten. De vergadering wordt van 14.22 uur tot 14.30 uur geschorst. De voorzitter. Ik geef het woord aan het college, in eerste instantie aan wethouder Van Asten. Gaat uw gang. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Dat was mijn cue, inderdaad. Ik zal ingaan op het debat. Er zijn een aantal vragen gesteld. Ik zal met name ingaan op de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen, die door het kabinet is ingesteld.

Er is gevraagd wat onze mening daarover is. Voor zover het ons bestaat om een mening te hebben over wat het kabinet hierin doet, snappen wij natuurlijk wel waarom er gevraagd wordt om een 15

blik te werpen op de toekomst van ons land en op de problematiek die ons land te wachten staat of waar we wellicht al mee te maken hebben. Het gaat om grote demografische zaken zoals vergrijzing en de instroom van werknemers uit andere delen van Europa, en hoe we daarmee omgaan in ons land. Het is natuurlijk goed om daar een langdurige visie op te gaan ontwikkelen. Die visie is er ook gekomen, in een zeer groot, lijvig rapport. Er is gevraagd naar onze mening. Het is wat vroeg om daar een volledige mening over te hebben. We hebben natuurlijk al wel gezien dat er hele goede zaken in staan. Er worden vragen opgeworpen als: hoe gaan we om met de vergrijzing in ons land, en zeker ook in onze stad? Uiteindelijk zullen we moeten zorgen dat er voldoende mensen zijn die in de zorg werken, zodat we die vergrijzing goed kunnen opvangen. Het gaat ook over de diversificatie van de economie. Daarbij zitten we met de Haagse economie natuurlijk op een bijzonder vlak, want wij hebben hier niet zozeer te maken met distributieloodsen en grote kassencomplexen, zoals natuurlijk wel geldt voor een bekende buurgemeente van ons. Daaraan zie je maar dat je dus land nodig hebt om daarin goed richting te geven. Zoals een van de schrijvers van het rapport, Paul Scheffer, onlangs in de Volkskrant liet optekenen, is het belangrijk om een visie te ontwikkelen en daar langere tijd aan vast te houden.

Dat is zeker iets wat bij de regering goed tussen de oren moet zitten, om daar voor de lange termijn rekening mee te gaan houden. Wij zullen daar namelijk als stad de effecten van ondervinden. Kan in de Stadsenquête 2024 worden meegenomen wat mensen vinden van de bevolkingsgroei? We hebben dat natuurlijk in 2022 al gedaan. Ik weet niet of u die cijfers goed heeft kunnen zien. Die vindt u in Den Haag in Cijfers. Naar aanleiding van werkbesprekingen kan er goed worden gekeken of dat naar volle tevredenheid was en of het mogelijk is om dat nogmaals te gaan doen in 2024. Dat zou dan natuurlijk prima kunnen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik heb gekeken in de Stadsenquête. Op pagina 46 staat daarover een klein vraagje. Mijn vraag is om dat uitgebreider te doen, zodat we een duidelijk beeld krijgen. Wethouder Van Asten (D66). Er moet altijd worden gekeken of dat goed passend is, want er zijn natuurlijk heel veel vragen die je wil stellen in Stadsenquêtes. Daar kunt u ongetwijfeld met de heer Icar verder over spreken, want hij gaat over participatie. Dat zal dan in een apart debat moeten: wat moet er worden meegenomen in het totaal van een Stadsenquête? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Het college spreekt met één mond, dus ik wil graag een antwoord van deze wethouder. Wethouder Van Asten (D66). Nee, het samenstellen van de Stadsenquête is niet mijn portefeuille.

Er wordt een heleboel meegenomen in de Stadsenquêtes. Als u behoefte heeft aan vragen, zijn er de geëigende wegen om daarover te overleggen met de wethouder die dit wel in portefeuille heeft. Het gaat wellicht wat ver om dit plompverloren tijdens een raadsvergadering neer te leggen. Laten we dat afgewogen doen. U vroeg, net als mevrouw Van Basten Batenburg, naar de afdoening van een motie van de VVD die in 2021 is ingediend. Ik denk dat het college zijn excuses moet aanbieden voor de verlate beantwoording daarvan en het nog steeds niet beantwoord hebben ervan. Ik kan daar op dit moment ook geen reden voor geven. Daar staan interessante stukken in die juist hierover gaan, dus over het omgaan met zaken als vergrijzing, de woningnood, de behoefte aan voorzieningen en de behoefte aan leraren. We zullen er zo snel mogelijk aan gaan werken om die motie af te kunnen doen. Tegelijkertijd, zeg ik om het in een ander perspectief te zetten, zijn we op dit moment bezig met het opstellen van de Omgevingsvisie 2050. En die gaat juist over deze problematiek via verschillende grote opgaven: omgaan met de groei van de stad, het begeleiden van transities in een tempo dat de stad aankan en sociaal en economisch perspectief bieden. Dat zijn volgens mij precies die kernonderwerpen die ook uit dit rapport naar voren komen en waar de hele raad zich zorgen over maakt.

We zijn ook in de politiek gekozen of benoemd om daarop antwoorden te gaan formeren. Dat komt daar dus ook nog bij. Daar zijn we druk mee bezig. Voordat ik bij de motieafdoening kom, heb ik nog één opmerking, over de inbreng van Forum voor Democratie. Daarin werd een heleboel verteld, maar ik was eigenlijk gelijk afgeleid door de claim dat we een belastingdruk hebben van 60%. De belastingdruk is 38% en dalend. Als oud-fiscalist kon ik dat toch niet over mijn kant laten gaan. 16

Sebastian Kruis (PVV). Ik hoop dat de heer Van Asten uitkijkt dat hij niet overwerkt raakt, want hij zegt bij alles hoe druk ze ermee bezig zijn. Ondertussen loopt het lerarentekort op, loopt de woningnood op en is er nog steeds te weinig ruimte op onze Haagse wegen. Hij is dus heel druk bezig, maar alles waar hij druk mee bezig is, gaat de verkeerde kant op. Wethouder Van Asten (D66). Ik vind het jammer dat de heer Kruis dat zo ziet. Sebastian Kruis (PVV). Bedankt voor het begrip, zeg ik als eerste. Maar hoe verklaart de heer Van Asten dat ondanks alle inzet al die verkeerde lijstjes nog steeds de verkeerde kant op gaan? Wethouder Van Asten (D66). Ik zie juist dat wij in de afgelopen jaren als Den Haag de goede weg in zijn geslagen als het gaat over wat wij kunnen doen om de woningnood tegen te gaan. We hebben op dit moment forse woningbouw. U heeft onlangs nog ingestemd met de structuurvisie voor Zuidwest. Ook zijn we druk bezig op de Binckhorst en in het CID. Wat de stad kan doen, doen we dus, en we doen dat in goed overleg en in goede verhoudingen, om er ook voor te zorgen dat deze stad goed bereikbaar blijft. We zetten juist op al die zaken goede stappen. Wat betreft het verkeer zijn we nu druk bezig om de nieuwe trams in te laten passen. Ook leggen we nieuwe trambanen aan. We zijn ook druk bezig om de economie te verbeteren.

We leggen dadelijk een nieuw terrein op de GAVI-kavel aan. Met andere woorden, we werken er keihard aan. Maar dat er problemen zijn in deze stad … Tja, als die er niet waren, was er ook niemand geïnteresseerd in een plek in de gemeenteraad, want dan hoefde er niks opgelost te worden. Juist dit rapport van Van Zwol laat ook zien dat er op dit moment voldoende problematiek is, dat die er ook in de toekomst zal zijn en dat die juist vraagt om een langdurig beleid daarop. Nou, dat is precies wat het college voorstaat. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Op zich is dit een bevredigend antwoord, maar ik hoor de wethouder zeggen: we zijn goed bezig. Wat kopen die kinderen die nu nog maar vier dagen per week naar school gaan vanwege het lerarentekort ervoor dat het college druk is met nieuwe trams? Wethouder Van Asten (D66). Dat is een fraai staaltje retoriek. We zijn natuurlijk ook druk bezig om het lerarentekort in deze gemeente op te lossen. Daar wordt u regelmatig over bijgepraat. Maar het is niet eenvoudig. Het zou helpen als er heel veel mensen het onderwijs in zouden gaan, de paboopleiding zouden gaan volgen en vervolgens zouden gaan instromen. Dat zijn zaken die het meeste helpen. Dat staat nog los van de vraag of er wel of niet een tram gaat rijden. Massimo Etalle (FVD). Mijn interruptie gaat over die belastingdruk van 60%.

Je betaalt ongeveer 50% belasting over je inkomen. Daarnaast betaal je voordat je iets koopt weer 21% btw. Dat is al 60% die door de Staat is weggesnoept voordat je iets in handen hebt. Dan heb je nog geen liter benzine in je auto en dan heb je nog geen peuk in je mond. Uiteindelijk betaal je dus waarschijnlijk nog meer dan 60% aan belasting. Die 60% zijn uren die je werkt en maanden waarin je je familie niet ziet. Dat blokkeert de groei van Nederlanders, dus ik denk dat 60% nog een redelijk conservatieve inschatting is van hoeveel belasting Nederlanders betalen. Wethouder Van Asten (D66). De belastingdruk meten we gewoon aan de belasting op het inkomen, en die is dus 38%. Alleen over een topinkomen betaal je nog geen 50%. En daarnaast betaal je wegenbelasting op het moment dat je een auto rijdt. Maar ja, daarvoor koop je ook een stukje van het gebruik van de weg. Op het moment dat je gaat tanken, betaal je daar dus ook voor. Ik zou het overigens niet aanraden om een peuk op te steken bij het tanken, zoals naar voren leek te komen uit de volgorde van uw voorbeelden. Massimo Etalle (FVD). Ik zal dan ook zeker geen peuk opsteken bij een tank, maar die auto is een voorwaarde om te kunnen leven. Je betaalt meer dan 50% belasting over een liter benzine, en over je energierekening betaal je ook meer dan 20% belasting. Overal, in alle facetten van het leven, is er dus 17