RIS317976 Notulen van de raad van 21 december 2023

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 21 december 2023 (Geopend te 10.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda (afscheid vertrekkend lid Rekenkamer mw. Reeuwijk) B. Voorstel van het presidium inzake benoeming lid van de Rekenkamer Den Haag (RIS317428) C. Beëdiging van nieuw lid van de Rekenkamer Den Haag D. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde fractievertegenwoordigers E. Beëdiging van de nieuw benoemde fractievertegenwoordigers Schorsing F. Stad in de raad G. Vaststelling van de besluitenlijst G.1 Voorstel van het college inzake openbaar maken rapport "Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag" (RIS317513) H. Interpellatiedebat mbt raadsmededeling bericht Stedin (RIS317411) Beraadslaging over I.

Voorstel van het college inzake strategische verwerving voormalig Haga locatie Sportlaan 598-600 (RIS317173) J. Voorstel van de Enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie Amare (RIS316440) Stemmingen (incl. gestaakte stemmen raadsvergadering 20 december 2023)

De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 45 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (VVD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Van Meijeren (FVD), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66)), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Schmeets (PvdD), Sewtahal (PvdA), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag), Verduin (D66) en Çelik (DENK). 1

De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Goedemorgen, allemaal, fijn dat u er weer bent. Dat geldt ook voor de kijkers thuis, de mensen hier op de publieke tribune en de mensen die hier gister al waren. Ik heb bewondering voor uw enorme geduld. Trouwens, dat geldt ook voor de leden van mijn gemeenteraad, de wethouders en alle medewerkers van de griffie. We gaan er vandaag weer tegenaan met een vol programma. Ik heb geen berichten van verhindering ontvangen, maar dat kan natuurlijk nog komen. Ik vraag uw aandacht, in alle vrolijkheid, voor onze vergaderafspraken. We vergaderen en spreken via de voorzitter. Als u met elkaar wilt praten, lijkt dat me enig, maar doe dat vooral buiten, want we moeten ons kunnen concentreren op wat de insprekers ons te melden hebben en wat onze collega's hier achter het katheder te vertellen hebben. Stevig op de inhoud, maar niet op de persoon, maar dat weet u eigenlijk allemaal wel. Voor de insprekers geldt dat zij hun bijdrage leveren naar de afspraken die daarvoor gelden. Dit betekent bijvoorbeeld dat u raadsleden of collegeleden niet bij hun voornaam mag aanspreken en ook geen namen van medewerkers mag noemen. Blijken van instemming of afkeuring vanaf de publieke tribune mogen volgens het Reglement van orde niet. Het zou mooi zijn als we ons daar allemaal aan houden.

We gaan allerlei dingen bespreken. Helemaal aan het eind van de vergadering gaan we stemmen en is er ook nog gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. Er is een punt van orde of een verzoek of een wens voor een vrolijke goedemorgen van mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). Allereerst inderdaad een heel goedemorgen. Ik heb inderdaad een ordeverzoek. Ik wil graag de moties waarvan gisteren de stemmen staakten, nu eerst opnieuw in stemming laten brengen. De voorzitter. Wat hebben we gisteravond afgesproken en wat is gebruikelijk? We hebben natuurlijk niet voor niets gisteravond gestemd. We hebben eigenlijk afgesproken om het allemaal aan het einde te doen. Want er zijn nu natuurlijk een aantal mensen niet. Ik weet dus niet of het fair is. Maar kunt u het ook motiveren, mevrouw Faïd? Fatima Faïd (HSP). Ik denk dat het nog hoort bij de vergadering van gisteren. Dan kunnen we met een schone lei beginnen. En de afspraken zijn hier heel fluïde, dus ik dacht: laat ik maar meegaan op de golven van deze raad. Een vorm van revolutie begint altijd klein. Dit zou een beginnetje kunnen zijn! De voorzitter. U maakt op mij een onsterflijke indruk. Ik vind ook dat u het heel goed motiveert. En tóch stel ik voor om het niet te doen. We beginnen vandaag met een nieuwe vergadering. Het is gebruikelijk om aan het eind van de vergadering te stemmen.

Dan beginnen we wel met de moties waarvan de stemmen staakten. Ik ga dus niet mee in uw voorstel en ik besluit nu om dat niet te doen. Kijken wat er gebeurt, mevrouw Faïd, want dat is het met revolutie, hè? Ik heb het toen ook gezien met Ceauşescu. (Hilariteit) De voorzitter. Gaat u gang, mevrouw Faïd. Ik heb het over mezelf, hè. Mevrouw Faïd, de laatste keer, dan gaan we gewoon weer aan het werk. Fatima Faïd (HSP). U weet dat we niet per se tegen geweld zijn; in de juiste context zijn we niet per se tegen geweld. Maar aangezien het nog hartstikke vroeg is en ik ook nog een beetje bij moet komen, leg ik me neer bij uw besluit.

2

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. -

Afscheid vertrekkend lid Rekenkamer mevrouw Reeuwijk.

De voorzitter. Geachte raad, geachte andere aanwezigen, maar vooral: beste Pauline. Na bijna tien jaar neem je afscheid van onze Rekenkamer. Ik kan gerust concluderen dat je als lid en plaatsvervangend voorzitter van dat orgaan je stempel hebt gedrukt als het gaat om het verbeteren van de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van ons handelen als gemeentebestuur. Ik vertaal dit even naar helder Haags. 'Doeltreffendheid' staat voor wat dit voor de burgers oplevert, 'doelmatigheid' of het met minder kosten hetzelfde kan opleveren en 'rechtmatigheid' of het voldoet aan de wet en andere regels. Je was nauw betrokken bij alle verkenningen, onderzoeksopzetten, feitenrapporten, bestuurlijke rapporten, bestuurlijke nawoorden, raadsvoorstellen en persberichten. Als portefeuillehouder op het sociaal domein had je intensief aandacht voor onderzoeken naar de opzet en het werken van sociale wijkzorgteams, de toegang tot maatschappelijke ondersteuning, de opvang van daklozen, de begeleiding van jongeren in het kader van de Participatiewet, de kosten van de jeugdzorg en, recent nog, naar de subsidies voor het welzijnswerk. Een indrukwekkende staat van dienst, vooral als je bedenkt dat het lidmaatschap van de Rekenkamer een nevenfunctie is, voor één dag in de week.

Met jouw grote kennis en ervaring, opgedaan bij je werk bij de Algemene Rekenkamer, droeg je bij aan het professionaliseren van de onderzoeken van onze Rekenkamer, onder andere met jouw bijdragen aan de meerjarenstrategieën. Ook had onze Rekenkamer zeer veel baat bij jouw zorgvuldigheid en kwaliteit om de bestuurlijke boodschap goed te laten aansluiten op de feiten, aldus een lid van de staf. Naast dit alles, Pauline, was je ook nog een prettige, zeer toegankelijke persoon om mee te werken. Ik citeer datzelfde staflid: Pauline gaf altijd waardevol commentaar en vond het geen enkel probleem om dat zo nodig nog eens even 's avonds of zelfs in het weekend te doen. Dat kun je overigens op twee manieren uitleggen. Vind ik, hè, het is misschien helemaal niet zo. Ten slotte, Pauline. Je was geen onbekend gezicht in deze raad. In werkbesprekingen van de Rekenkamer in de raad en in commissies lichtte je de resultaten toe van onderzoeken. Je gaat verder met je werk bij de Algemene Rekenkamer. Namens ons gemeentebestuur, raad en college, dank ik je hartelijk voor je bijdrage aan de kwaliteit van ons bestuur. Het ga je goed! (Applaus)

Aan de orde is: B. Voorstel van het presidium inzake benoeming lid van de Rekenkamer Den Haag (RIS317428). De voorzitter. Van het presidium is een voorstel tot benoeming van een nieuw lid van de Rekenkamer ontvangen, ter vervulling van de vacature van mevrouw Reeuwijk. Ik neem aan dat u kunt instemmen met dat voorstel. Dat is het geval. Dan ga ik nu over tot de beëdiging.

3

Aan de orde is: C.

Beëdiging van nieuw lid van de Rekenkamer Den Haag.

De voorzitter. Ik verzoek u allen te gaan staan. Ik verzoek mevrouw Roenhorst naar voren te komen. Gefeliciteerd met de benoeming. Neemt u de benoeming aan? Oké, want anders doe ik de beëdiging voor niets! De tekst van de verklaring en belofte luidt als volgt: 'Ik verklaar dat ik, om tot lid van de Rekenkamer benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de Rekenkamer naar eer en geweten zal vervullen.' Mevrouw Roenhorst. Dat verklaar en beloof ik! De voorzitter. Van harte gefeliciteerd! (Applaus)

Aan de orde is: D. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde fractievertegenwoordigers. De voorzitter. GroenLinks draagt de heer Voncken voor als fractievertegenwoordiger. De Partij van de Arbeid draagt mevrouw Piet voor als fractievertegenwoordiger. Mevrouw Piet zat ooit in de raad van Amstelveen. Ik geef graag het woord aan de voorzitter van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven voor het verslag van hun bevindingen. Hij zal het proces-verbaal vanaf het spreekgestoelte voorlezen. Hij staat al klaar. Meneer Martinez van Andel, gaat uw gang. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Aan mij weer de eer om het by far meest spannende moment van de hele raad voor mijn rekening te nemen. De commissie tot onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers deelt de gemeenteraad mee dat, gebruikmakend van artikel 4 van de Verordening raadscommissies, als fractievertegenwoordigers zijn voorgedragen mevrouw Suzanne Piet, Partij van de Arbeid, en de heer Luuk Voncken, GroenLinks. De commissie verklaart dat betrokkenen aan de gestelde eisen voldoen en mitsdien op grond van artikel 4 van de Verordening raadscommissies kunnen worden toegelaten als fractievertegenwoordiger. Rest mij nog u allen een feliz Navidad en próspero año te wensen. Dank u wel.

Aan de orde is: E.

Beëdiging van de nieuw benoemde fractievertegenwoordigers.

De voorzitter. Ik verzoek u allen te gaan staan. Willen meneer Voncken en mevrouw Piet naar voren komen? De tekst van de verklaring en belofte luidt als volgt: 'Ik verklaar dat ik, om tot fractievertegenwoordiger benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb

4

aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als fractievertegenwoordiger naar eer en geweten zal vervullen.' Mevrouw Piet (PvdA). Dat verklaar en beloof ik! De heer Voncken (GroenLinks): Dat verklaar en beloof ik! De voorzitter. Van harte gefeliciteerd! (Applaus) De vergadering wordt van 10.19 uur tot 10.26 uur geschorst.

Aan de orde is: F.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn vier insprekers aangemeld. Zij spreken allen over het Voorstel van de Enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie Amare. U heeft drie minuten. Er is ook een klokje. Ik zal echt na drie minuten zeggen 'het is klaar'. Ik ga niet meer 30 seconden van tevoren zeggen dat u moet stoppen, want dat leidt alleen maar af. Gister heeft het goed gewerkt. Bovendien zijn dit zeer ervaren en geroutineerde insprekers, dus volgens mij gaat het allemaal lukken. Ik geef het woord aan P. Drijver. De heer Drijver (J). Het college heeft de raad misleid met bedrieglijke prognoses ten aanzien van de culturele synergie tussen de instellingen, de aanzienlijke groei van het aantal betalende bezoekers en het diverse gebruik van de grote zaal, ook voor popmuziek. Het college heeft minstens vanaf 2012 de raad bedrogen waar het de financiële armslag van het KC betreft, en dat terwijl het KC de helft zou vullen van de vierkante meters van het Spuiforum, OCC of Amare. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Excuseer, ik mis mevrouw Bruines. Dit gaat over Amare. Daarin speelt mevrouw Bruines een heel belangrijke rol. Ik vind het belangrijk dat ze naar de inspreker luistert. De voorzitter. Meneer Guernaoui, ik garandeer u dat mevrouw Bruines doet wat nodig is. De heer Drijver. As we speak … De voorzitter. Daar is ze.

Verder vind ik het buitengemeen vervelend dat u een inspreker onderbreekt, meneer Guernaoui, het spijt me zeer. We hadden ook afgesproken dat we dat niet zouden doen. Ik geef de heer Drijver opnieuw de kans om een begin te maken. Meneer Drijver, mijn excuses. Gaat uw gang. De heer Drijver. En dat terwijl het KC de helft zou vullen van de vierkante meters van het Spuiforum, OCC of Amare. Herhaaldelijk is vanuit de raad en vanuit de stad gevraagd in hoeverre deelname van het KC überhaupt mogelijk was, nu de studentenaantallen overtrokken bleken, de bestaande huisvesting eigenlijk alleszins redelijk was en de rijksvergoeding voor huisvesting erg beperkt is. Daarmee heeft het college vanaf 2012 bewust de informatievoorziening aan de raad verdraaid, gestuurd, gespind, zoals de enquêtecommissie heeft aangetoond. Het college heeft daarmee de besluitvorming in de raad beïnvloed en gestuurd, in strijd met een zorgvuldige democratische besluitvorming. Zeker € 200 mln. is onnodig verspild. Dat kan niet zonder strafrechtelijke gevolgen blijven, nu het college gelogen heeft tegen de raad en tegen de burgerij. We hebben hier in deze zaal aan het college tienduizend handtekeningen aangeboden - tienduizend, hoe vaak gebeurt dat? - tegen de integrale sloop van de theaters. Het college heeft hen geminacht door besluitvorming in onze raad te sturen naar voldongen feiten. 5

In september 2014, de uitvraag naar gebiedsontwikkeling Spuikwartier en OCC was net de deur uit, publiceerde onze Rekenkamer het rapport Sturen op maatschappelijke effecten van grote projecten, RIS270981. Drie conclusies. Ten eerste zijn de afspraken die raad en college maken over beoogde effecten van grote ruimtelijke projecten niet duidelijk genoeg. Ten tweede wordt bij wijzigingen tijdens de uitvoering van grote projecten niet gekeken of en hoe deze wijzigingen de te realiseren effecten beïnvloeden. Ten derde is de resultaatverantwoording over grote projecten onvoldoende, omdat deze nauwelijks informatie over effecten bevat. En we hebben het hier over september 2014, de start van de tender die zou leiden tot Amare, onder een nieuw aangetreden college. Tot zover. De voorzitter. Dank u wel voor uw bijdrage. Ik geef het woord aan J. ten Velden. Gaat uw gang. De heer Ten Velden (J). Voorzitter. Het beste zou zijn om mijn spreektijd te gebruiken voor drie minuten stilte. Om te herdenken hoe slecht Den Haag wordt bestuurd. Hoe wethouders gewetenloos de stad misleiden. Hoe raadsleden, tegen beter weten in, in meerderheid nalaten om het college te controleren. Hoe burgemeesters niet ingrijpen bij het geknoei in het college. Hoe ambtenaren tekeningen moeten goedkeuren in strijd met het Bouwbesluit. Hoe de Welstandscommissie valse bouwtekeningen goedkeurt.

Hoe een externe adviseur wordt betaald om een leugen van een wethouder te onderbouwen. En om te herdenken dat inspreken in deze raad totaal zinloos is. Want veel van de miskleunen uit de enquête zijn op tijd door ons gesignaleerd en hadden dus voorkomen kunnen worden. Daar had de gemeenteraad kunnen en moeten ingrijpen. Ik noem u drie voorbeelden. Eén. Het ontwerp van Amare voldeed niet aan het programma van eisen dat de instellingen en de gemeenteraad samen hadden vastgesteld. Twee. Het bouwvolume was veel te groot. Drie. De exploitatieopzet klopt niet. Als insprekers informeerden we de raad vroeg genoeg om erger te kunnen voorkomen. Maar pas na de bouw en na deze dure enquête, nu het te laat is, wordt deze informatie serieus genomen. Nu huilt u krokodillentranen en moet er in de organisatie van alles veranderen. Meer van dit, meer van dat, als het maar geld kost. Maar dat zal niets helpen. Integriteit valt niet te organiseren. Die moet van binnen komen. Welke bestuurder durft er na deze voorstelling nog op zijn stoel te blijven plakken? Voorzitter, als de zittende bestuurders vandaag niet hun functie neerleggen, hun biezen pakken, vertrouw ze dan in elk geval geen volgende termijn toe. Dat is mijn advies. Ik dank u voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel. Ik geef het woord aan G. Baartmans. De heer Baartmans (J). Geachte raadsleden.

Zoals al steeds door ons voorspeld is het project Amare gierend uit de klauwen gelopen, met een enorme budgetoverschrijding en een desastreus exploitatietekort dat jaar in, jaar uit met vele miljoenen moet worden aangevuld, niet alleen voor het cultuurprogramma, maar zeker ook voor de stenen, het beheer en het onderhoud. De enquêtecommissie stelt in snoeiharde conclusies vast dat uw raad en de inwoners van de stad herhaaldelijk door het college zijn misleid en dat tijdens de aanbesteding is gefraudeerd. Als het niet zo tenenkrommend zou zijn, is het ronduit potsierlijk om te zien hoe het college en ook sommige brave coalitiepartijen angstvallig proberen om de woorden 'misleiding' en 'fraude' te omzeilen. In plaats van zich publiekelijk te schamen, huurt het college tegen beter weten in weer een dure adviseur in om te verklaren dat het heus niet zo'n vaart liep met die fraude. En dan probeert dit college ons met mooie woorden te overtuigen dat er echt werk wordt gemaakt van transparant bestuur, integriteit en het dulden van tegenspraak. Maar daar blijkt in de praktijk helemaal niets van. Het college en een aantal raadsfracties proberen de pijnlijke conclusies van de enquêtecommissie juist te verdoezelen. Zo beweert een wethouder echt niet te weten waarom jaarlijks negen ton moest worden gedoneerd aan het KC.

De wethouder vroeg niet door toen hij een kruisje mocht zetten onder het besluit om een incidentele bijdrage van negen ton om te zetten in structureel negen ton. Let wel, opgeteld gaat dit om vele miljoenen gemeenschapsgeld; de Haagse burgers dokken toch wel. Het is van tweeën een. Of deze wethouder jokt, of hij is incapabel en dus niet geschikt voor deze functie. Als de raad dit wanbestuur van misleiding en fraude zou accepteren, dan wil hij feitelijk niet leren van het debacle Amare. Dan verzaken de coalitiepartijen opnieuw hun democratische plicht. We hebben net nog de dure eed 6

gehoord. En hoezo tegenspraak? U degradeert uzelf dan weer tot louter klapvee. En dan vindt u het gek dat de burgers het vertrouwen in het openbaar bestuur verliezen. Tot slot. Voorzitter, uw voorganger Remkes nam afscheid met de woorden 'ik heb het licht in het kippenhok aangedaan', met een overduidelijke opdracht voor zijn opvolger. Als we nu de houding van het college zien en de discussies in de raadscommissies volgen, dan bent u wat betreft verbetering van de ambtelijke en bestuurlijke cultuur nog niets opgeschoten. Laat daarom eerst eens met zichtbare resultaten zien dat het u ernst is met integer en transparant bestuur, voordat u preludeert op een tweede termijn. Dank voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel. Ik geef ten slotte het woord aan F. Erpers Royaards. De heer Van Erpers Royaards (J). Goedemorgen. Mijn bijdrage is namens SOS Den Haag. Ik ben wel de vierde in het rijtje, maar ik sluit aan op het verhaal van de eerste spreker, Peter Drijver. Overigens, mijn naam is Van Erpers Royaards, met een 'van'. De conclusies van het rapport Sturen op maatschappelijke effecten van projecten lezen als een addendum op het raadsenquêterapport, maar dan negen jaar ouder. Het college zegt een groot aantal maatregelen uit dit rapport uit te voeren, zoals het verbeteren van de GRIP-rapportages. Eerst op 28 juni 2021, anderhalve collegeperiode later, stuurt het die naar de raad.

Het college heeft in de periode 2014 tot heden aanwijsbaar gehandeld tegen de conclusies in die de Rekenkamer aan de raad heeft voorgelegd. Wij stellen vast dat in dit college twee wethouders zitten die als raadslid of wethouder medeverantwoordelijk zijn voor de misstappen die het college in zijn zittingstermijn heeft begaan. De enquêtecommissie heeft vastgesteld dat de aanbieding die door het college als winnaar van de aanbesteding is aangewezen, feitelijk ongeldig was. Daarmee was er feitelijk geen aanbestedingsresultaat. Maar het college heeft vervolgens gekozen voor een ondoorzichtig moeras van afspraken, verzoeken tot wijziging en andere wijzigingen en onderhandse deals. Door dat proces slecht te laten managen door ingehuurde adviseurs - ingehuurde adviseurs, niet door de eigen mensen - die niet door de enquêtecommissie zijn gehoord, is dit een witte olifant vandaag in deze zaal. Ook willen we vaststellen dat de aannemer niet heeft willen spreken met de enquêtecommissie, omdat die bang is voor mogelijke strafrechtelijke gevolgen. We verwachten aangifte door de raad nu de enquêtecommissie misleiding door het stadsbestuur ten aanzien van kosten, opbrengsten, maatschappelijk nut en een ongeldige aanbesteding heeft aangetoond. De stad is willens en wetens voorgelogen. Er is € 300 mln.

uitgegeven aan stenen in plaats van aan cultuur en ook nog een keer ten koste van de cultuur in Den Haag. Van een beter Spuiplein, zoals destijds is beloofd en vele keren is besproken, ook hier, is helemaal niets terechtgekomen. Kijk na al die jaren naar wat voor een resultaat hier ligt aan de overkant. Het is diep triest en tranentrekkend. Door al deze dingen zullen de kosten nog verder gaan oplopen dan ze nu al opgelopen zijn. Dus, dames en heren, houd u maar vast hier. Wij hopen dat er niet meer smoesjes komen. De voorzitter. Dank u wel.

Aan de orde is: G.

Vaststelling van de besluitenlijst.

G.1

Voorstel van het college inzake openbaar maken rapport "Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag" (RIS317513).

Het voorstel wordt zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen.

7

Aan de orde is: H.

Interpellatiedebat m.b.t. raadsmededeling bericht Stedin (RIS317411).

De voorzitter. Ieder lid mag in het kader van de interpellatie moties indienen, als de beantwoording van het college daartoe aanleiding geeft. Spreektijd gaat van de reguliere spreektijd af. Interrupties zijn toegestaan. De sprekersvolgorde is als volgt. Interpellant eerste termijn - hij staat al klaar: meneer Sluijs - college eerste termijn, interpellant tweede termijn, en daarna pas de overige raadsleden en tweede termijn van het college. Dan weet u dat weer even. Ik geef het woord aan de heer Sluijs. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Een ramp voor de Haagse economie is aanstaande. In delen van Den Haag krijgen grootverbruikers de komende tien jaar waarschijnlijk geen nieuwe aansluiting op het stroomnet meer, blijkens een brief van netbeheerder Stedin. Hoe kan het dat de brief van het college aan de raad, waarmee ze ons geïnformeerd hebben over deze onheilstijding, gedateerd is op 19 december en de brief van Stedin zelf op 20 december? Klopt het trouwens ook dat er op de brief van Stedin eerst helemaal geen datum stond? Wanneer is het college exact op de hoogte gesteld door Stedin? Wanneer wist de wethouder dat dit zou gebeuren? Waarom is de raad niet eerder geïnformeerd, eventueel vertrouwelijk? De wethouder Deelnemingen, tevens de wethouder Economie, heeft toch regelmatig overleggen? Ik neem aan dat dit daar besproken is. Graag een reactie.

Of is het college net als wij overvallen door het bericht van Stedin? Had Stedin, waar de gemeente Den Haag nota bene mede-eigenaar van is, niet veel eerder aan de bel moeten trekken? Welke garanties heeft het college dat er na Centrum, Duindorp en Scheveningen niet meer gebieden bij gaan komen die geen stroomaansluiting meer krijgen? En hoe willen we een NAVO-top hierheen halen als de stroom niet eens gegarandeerd kan worden? Dan naar de inhoud van de brief. De stop op stroomaansluitingen is een direct gevolg van de groei van de stad, waar Hart voor Den Haag al jaren kritisch op is, maar waar het college de kop metersdiep voor in het zand steekt. Bevolkingsgroei en groei van de stad zijn politieke keuzes en geen natuurverschijnsel. Daarnaast is een stop op stroomaansluitingen een direct gevolg van de politiek gemotiveerde doorgeschoten energietransitie, van meer zonnepanelen, meer windmolens, meer warmtepompen, meer huizen van het gas af, meer laadpalen en meer elektrische auto's. Tegen de groene vrienden die dit de mensen thuis ongevraagd door de strot duwen, zou ik willen zeggen: gefeliciteerd, u heeft zo hard doorgedramd dat mensen straks in het donker zitten en bedrijven geen aansluiting meer op een nutsvoorziening kunnen krijgen. Ik benadruk graag nog eens wat een nutsvoorziening is. Dat is een voorziening van algemeen belang waar burger of bedrijf niet zonder kan.

Dennis Groenewold (D66). Hel en verdoemenis hoor ik de spreker van Hart voor Den Haag hier schetsen, maar volgens mij - zo heb ik de brief in ieder geval gelezen - zegt Stedin dat ze maatregelen nemen om te voorkomen dát de mensen in het donker zitten. Of heeft de heer Sluijs dat anders gelezen? Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Die maatregelen gaan tien jaar duren. Dennis Groenewold (D66). Dus u bent met me eens dat de maatregelen inderdaad gaan voorkomen de komende tien jaar dat de mensen in het donker zitten? Dan is dat in ieder geval een geruststelling voor de inwoners van deze stad. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Die garantie is helemaal niet te geven, want ik heb hier zelfs een berichtje uit de Internationale Zone gekregen dat de gebruikers daar al door Stedin gebeld zijn dat de stroomafname die ze nu hebben niet eens meer gegarandeerd kan worden, laat staan uitgebreid. Dan willen we ook nog 20% meer congressen naar de stad halen, een NAVO-top naar de stad halen. Ik zie het al gebeuren dat Biden aankomt en dat de stroom uitvalt. Staan we er lekker op met elkaar!

8

De voorzitter. U zet uw betoog voort. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Tien jaar - we hadden het er al over - gaat het duren, ongekend. Dit raakt Haagse ondernemers keihard en het is een regelrechte ramp voor de groengele economie. Wat zijn de gevolgen voor het acquisitiebeleid van het college om nieuwe bedrijven naar Den Haag te halen? Stopt dit beleid of gaat het college daarmee door, met het risico dat de bedrijven geen stroom kunnen krijgen? Op welke wijze gaat het college het forse belang van 16,55% dat de gemeente Den Haag heeft in Stedin, inzetten om de netbeheerder zo snel mogelijk orde op zaken te laten krijgen? En welke impact heeft dit op de bouwplannen in de stad? Welke gaan door, welke komen op de wachtlijst? Welke verzoeken staan nu al op de wachtlijst en hoe wordt de raad geïnformeerd over deze wachtlijst? Hart voor Den Haag vraagt het college om binnen drie maanden met een actieplan te komen om economische krimp te voorkomen, duidelijkheid te verschaffen over die toekomstige bouwprojecten en Stedin vooral met klem te verzoeken om de netwerkverzwaringen te focussen op Den Haag en de regio Haaglanden. Ik heb daartoe een drietal moties, waarvan ik de dicta zal voorlezen. De eerste motie: verzoekt het college om binnen drie maanden met een actieplan te komen om economische krimp te voorkomen.

De tweede motie: verzoekt het college om op korte termijn duidelijkheid te verschaffen over toekomstige bouwprojecten en de raad daarover middels een brief te informeren. De derde motie: verzoekt het college om dit belang maximaal in te zetten en Stedin met klem te verzoeken om de netwerkverzwaringen te focussen op Den Haag en de regio Haaglanden. Dennis Groenewold (D66). Ik ben heel blij dat Hart voor Den Haag nu ook het belang inziet van de netverzwaringen. Waarom zag Hart voor Den Haag dit twee jaar geleden niet in, toen wij geld hebben gegeven aan Stedin, of in ieder geval een extra belang hebben gekocht, juist voor die netverzwaringen? Waarom heeft Hart voor Den Haag toen tegen het voorstel gestemd? Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). De heer Groenewold moet die vraag nog even wat verder toelichten. Dennis Groenewold (D66). In juni 2021 heeft de raad ingestemd met het vrijmaken van geld voor een kapitaalversterking voor Stedin, waarbij het doel was om het net te verzwaren. Hart voor Den Haag heeft toen tegengestemd. Nu roept Hart voor Den Haag hel en verdoemenis. Ik vind dat toch een beetje tegenstrijdig met elkaar. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Dat is helemaal niet tegenstrijdig. We hebben toentertijd een mooie opbrengst gekregen voor Eneco en het kwam er eigenlijk op neer dat we een heel groot deel van die opbrengst weer aan Stedin zouden kunnen betalen.

Stedin zat er wat dat betreft warmpjes genoeg bij, dus wij waren helemaal niet van plan om dat grote deel van Eneco, het geld dat wij hebben gekregen, van de Haagse burger, dan nog eens een keer over te dragen aan Stedin voor de netverzwaringen. Als ze het al jaren geleden aan hebben zien komen, hoe kunnen ze dan verrast zijn? De voorzitter. Meneer Groenewold, de laatste keer. Dennis Groenewold (D66). Ik constateer dat Stedin twee jaar terug heeft aangegeven dat ze een netverzwaring moeten gaan doen, dat ze daar geld voor nodig hebben, dat ze onze hulp nodig hebben, dat Hart voor Den Haag toen niet klaarstond om de helpende hand te bieden en nu wel Stedin oproept om zo snel mogelijk het net te verzwaren. Ik vind het tegenstrijdig en ik vind het jammer, maar ik ben blij dat Hart voor Den Haag het nu inziet. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Ik constateer dat Stedin de afgelopen dagen heel erg verrast reageerde dat er netverzwaringen nodig zijn; heel gek. De voorzitter. Door de heer Sluijs worden de volgende moties (H.1 HvDH, H.2 HvDH en H.3 HvDH) ingediend:

9

Motie H.1 HvDH Actieplan om economische krimp te voorkomen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het interpellatiedebat mbt raadsmededeling bericht Stedin; Constaterende, dat: • netbeheerder Stedin heeft aangegeven dat bedrijven, die veel stroom verbruiken, in een aantal delen van Den Haag de komende tien jaar waarschijnlijk geen nieuwe aansluiting op het stroomnet meer kunnen krijgen. Overwegende, dat: • dit grote gevolgen heeft voor het economische vestigingsklimaat van Den Haag. Van mening, dat: • aansluiting op het elektriciteitsnetwerk toegang biedt tot een nutsvoorziening waarvoor geen enkele beperking zou moeten gelden. Verzoekt het college: • om binnen drie maanden met een actieplan te komen om economische krimp te voorkomen. en gaat over tot de orde van de dag.

Motie H.2 HvDH Duidelijkheid over gevolgen voor bouwprojecten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het interpellatiedebat mbt raadsmededeling bericht Stedin; Constaterende, dat: • netbeheerder Stedin heeft aangegeven dat grootverbruikers, in een aantal delen van Den Haag, de komende tien jaar waarschijnlijk geen nieuwe aansluiting op het stroomnet meer kunnen krijgen en derhalve op een wachtlijst komen te staan. Overwegende, dat: • dit ook gevolgen heeft voor grote woningbouwprojecten zoals KJ-Den Haag, Bellevue, en de gebiedsontwikkeling van het Noordelijk Havenhoofd. Verzoekt het college: • om op korte termijn duidelijkheid te verschaffen over toekomstige bouwprojecten en de raad daarover, middels een brief, te informeren. en gaat over tot de orde van de dag.

Motie H.3 HvDH Netverzwaring in Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het interpellatiedebat mbt raadsmededeling bericht Stedin;

10

Constaterende, dat: • netbeheerder Stedin heeft aangegeven dat grootverbruikers, in een aantal delen van Den Haag, de komende tien jaar waarschijnlijk geen nieuwe aansluiting op het stroomnet meer kunnen krijgen en derhalve op een wachtlijst komen te staan; • dit grote economische gevolgen heeft voor grote woningbouwprojecten zoals KJ-Den Haag, Bellevue, en de gebiedsontwikkeling van het Noordelijk Havenhoofd. Overwegende, dat: • de gemeente Den Haag een fors belang van 16,55% in netbeheerder Stedin heeft. Verzoekt het college: • om dit belang maximaal in te zetten en Stedin met klem te verzoeken om de netwerkverzwaringen te focussen op Den Haag en de regio Haaglanden en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Dank aan de raad en dank aan de aanvrager van dit interpellatiedebat. Het is goed om hierbij stil te staan. Het is inderdaad zo, zoals het college ook uw raad heeft geïnformeerd gisteren, dat Stedin bij de ACM een vooraankondiging van netcongestie heeft aangekondigd. De voorzitter. Meneer Sluijs heeft een punt. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Het is een punt van orde. Gaat de wethouder Economie straks ook nog antwoorden? Want het ziet met name op het economische deel en de economische impact.

Prima dat wethouder Kapteijns hier staat, maar ik zou toch ook graag vanuit het economische deel van het college een antwoord willen hebben. De voorzitter. We gaan het zien, eerst wethouder Kapteijns. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Deze wethouder spreekt namens het hele college, zeg ik maar even voor de duidelijkheid. Mochten er heel specifieke vragen zijn, dan zal collega Bruines altijd bereid zijn om daar ook nog wat aan toe te voegen. Voorzitter. De netcongestie is slecht nieuws. Het is slecht nieuws voor de stad Den Haag. Maar het behoeft ook wel enige relativering. Als je naar de kaart van Nederland kijkt, zie je dat bijna 90% van Nederland hier al mee te maken heeft. Den Haag is tot dusver de dans ontsprongen. Natuurlijk is het een heel vervelende constatering, maar dat dit ook Den Haag zou bereiken zat er een keer aan te komen, al hadden we het liever niet gehad. Het was in dat opzicht dus niet verrassend. Dus om hier het beeld neer te zetten dat dit het einde van de Haagse economie betekent, als ik iets mag parafraseren, is wel een beetje overtrokken. We moeten het in proportie blijven bezien. In grote delen van Nederland, in Utrecht, in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam, is men al langere tijd in deze fase. Grote delen van Nederland, ongeveer de helft van Nederland, is al een fase verder. Daar worden helemaal geen aansluitingen meer gegeven.

We doen dit nu juist om te voorkomen dat we in de toekomst geen aansluitingen meer kunnen doen. We zitten dus in de tussenfase. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). In de toekomst? De komende tien jaar krijgen in drie delen van Den Haag nieuwe bedrijven geen uitbreiding en geen aansluiting meer. Dat is toch niet de toekomst? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Zo stellig als u dat zegt, is het gelukkig niet. Wat Stedin heeft aangekondigd en waar we als gemeente ook heel actief met Stedin mee aan de slag gaan, is kijken hoe we deze situatie kunnen gaan voorkomen. Dat betekent het volgende. Was het voorheen zo, tot aan gisteren, dat bedrijven automatisch een aansluiting kregen als ze daarom vroegen, nu is het zo dat in

11

een deel van de stad, in Scheveningen, Duindorp en een deel van Centrum, zwaardere aansluitingen, grootverbruikaansluitingen op een wachtlijst komen. In de tussentijd worden twee sporen bewandeld. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Het klopt niet wat de wethouder zegt. Nieuwe grootverbruikers en bestaande grootverbruikers die willen uitbreiden, komen op een wachtlijst te staan. Dat geeft de wethouder ook wel aan, maar dan is het toch gewoon staand beleid nu dat ze geen aansluiting krijgen? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ze krijgen niet direct een aansluiting, maar het is ook niet zo dat ze geen aansluiting krijgen, en dat is wat u beweert. Ze komen op een wachtlijst. Met die wachtlijst gaat Stedin aan de slag om te kijken op wat voor een manier die aansluiting dan toch mogelijk is. Er worden twee sporen bewandeld. Een langeretermijnspoor met een tijdhorizon tot 2033, dat gaat echt over verzwaringen van het stroomnet. Dat doet Stedin niet alleen. Daar hebben we ook TenneT bij nodig. In heel Nederland speelt dit. Het hele landelijke stroomnet moet verzwaard worden, ook Den Haag. In Den Haag speelt het met name bij de De Constant Rebecquecentrale. Daar is wat over in de brief te lezen. Dat is een enorme investering.

Dat betekent dat er of een station bij moet aan de noordkant van de stad of er een heel zware kabel getrokken moet worden van Wateringen naar de De Constant Rebecquecentrale. Dat zijn twee heel grote projecten die een enorme impact gaan hebben op de ruimte in de stad. Daar gaan we mee aan de slag. Het andere spoor is meer een kortetermijnspoor. Stedin gaat met alle grootverbruikers die we op dit moment kennen aan tafel zitten met de vraag of ze de capaciteit die ze claimen op het net, wel echt nodig hebben. Dat heeft ook te maken met piekbelastingen. Als een bedrijf een of twee dagen per jaar een groter verbruik nodig heeft, dan claimt zo'n bedrijf die ruimte het hele jaar. Stedin heeft er veel ervaring mee, ook in andere delen van het land, om daar maatwerkafspraken over te maken en om op andere manieren de piekbelasting die gedurende een beperkte tijd nodig is, te organiseren. Daardoor komt er ruimte en kunnen bedrijven die op een wachtlijst staan, instappen. Nogmaals, dat zijn alleen de grootverbruikers. Particulieren en veruit de meeste mkb-bedrijven gaan hier niks mee te maken krijgen. Dat is het traject dat het komende jaar gaat plaatsvinden. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Hoelang gaan ze gemiddeld op die wachtlijst staan? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Het is nu moeilijk om daar wat over te zeggen.

Het onderzoek, de gesprekken met al die bedrijven, gaan de komende zes tot negen maanden plaatsvinden, heeft u kunnen lezen in de brief. Op basis daarvan wordt heel snel duidelijk hoeveel ruimte er gaat zijn op het net om zo veel mogelijk bedrijven die op die wachtlijst staan, zo snel mogelijk van een aansluiting of een uitbreiding te voorzien. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Wat denkt de wethouder dat dit doet voor het vestigingsklimaat van Den Haag? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Het is lastig om daar in zijn algemeenheid wat over te zeggen. Ik constateer met name dat in het overgrote deel van de steden in Nederland dit al de bestaande situatie is. Dit betekent dus niet iets in termen van verslechtering van het vestigingsklimaat ten opzichte van andere steden. Het betekent natuurlijk wel dat nieuwe grote bedrijven die naar dit deel van de stad komen en een grootverbruikaansluiting nodig hebben en geen gebruik kunnen maken van de al bestaande aansluitingen die er mogelijkerwijs ook zijn, op een wachtlijst komen, zoals ik net uitlegde. Dan gaat er gekeken worden op wat voor manier deze aansluiting alsnog gerealiseerd gaat worden. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Wat ik ook te horen kreeg is dat ze niet, zoals de wethouder zegt, gebeld zijn om te vragen of ze die capaciteit nog wel nodig hebben.

Er is gebeld naar de grootverbruikers met de mededeling dat ze het niet meer kunnen garanderen. Dat is dan de dank richting die grootverbruikers voor het feit dat ze de afgelopen jaren door allerlei maatregelen minder zijn gaan verbruiken.

12

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Het is mij bekend dat Stedin niet op de handen is gaan zitten, maar meteen gestart is met het benaderen van bedrijven. Wat ik begrijp is dat alle bestaande contracten gewoon gevolgd worden. Ik kan dus niet helemaal plaatsen waar dit signaal vandaan komt. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Het kan niet meer gegarandeerd worden en sowieso niet meer naar boven bijgesteld worden. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De bestaande leveringen kunnen wel gegarandeerd worden. Alleen voor uitbreidingen geldt de procedure zoals ik die net heb geschetst. Ook uitbreidingen van bestaande klanten, grootverbruikers komen op die wachtlijst terecht. Voorzitter. Er zijn een aantal specifieke vragen gesteld en een aantal moties ingediend. Ik zal proberen die snel te beantwoorden. De vraag was wanneer het college hiervan wist. Ik ben via de dienst op 27 november mondeling in vertrouwen geïnformeerd dat dit eraan zat te komen. Ik heb dit de dag erna, 28 november, in het college gemeld. Diezelfde week, 1 december, heb ik samen met collega Van Asten de directie van Stedin gevraagd om een toelichting te geven en meer uitleg. Dat overleg heeft plaatsgevonden. Daarin hebben we ook ons ongenoegen duidelijk gemaakt dat Stedin in eerdere contacten die we hadden, dit niet heeft aangegeven; ik wil dat ook wel even benoemd hebben.

Stedin heeft ons uitgelegd - daar heb ik op zich ook wel begrip voor, maar ik vind het ook ingewikkeld - dat dit echt in vertrouwelijkheid gebeurt binnen een organisatie als Stedin. Want op het moment dat naar buiten komt dat er mogelijk sprake gaat zijn van netcongestie, weet men uit ervaring dat bedrijven dan aanvragen gaan doen. Door alle aanvragen die dan in de pijplijn zitten en waarvoor vergunningen zijn verleend volgens de gewone procedure, wordt het probleem alleen maar groter. Dan krijg je een beetje 'handdoekje leggen'-gedrag. Daarom kiest Stedin ervoor om dit in alle vertrouwelijkheid te doen. We hebben de afgelopen weken gebruikt om veel overleg met Stedin te hebben, ook om de communicatie met Stedin samen voor te bereiden en de raadsbrief te formuleren. 20 december, gisteren, heeft Stedin deze netcongestie daadwerkelijk aangekondigd. We hebben op hetzelfde moment uw raad geïnformeerd. Hanneke Schmeets (PvdD). Ik heb nog een vraag over het informeren van de raad. Stedin komt medio januari met de resultaten van het onderzoek naar de structurele netwerkuitbreiding. Worden die gedeeld met de raad en worden die dan betrokken bij het werkprogramma Energietransitie op 8 februari in de commissie? Want ik denk dat we daar dan ook een inhoudelijker en beter voorbereid debat kunnen voeren.

Een tweede vraag is of de overbelasting van het net ook gevolgen heeft voor de walstroom. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Op de laatste vraag is het antwoord: waarschijnlijk wel. Er zijn nog geen aanvragen gedaan voor de uitbreiding daarvan. Dat zal om een grootverbruikaansluiting gaan. Dat is een van de projecten die dan ook op de wachtlijst gaat komen. De eerste vraag moet ik misschien beantwoorden in relatie tot wat in een aantal moties is gevraagd en wat ook voor uw raad een handig moment is om hier nader over geïnformeerd te worden. In welke commissie dit geagendeerd gaat worden, is natuurlijk aan uw raad zelf. Het college is altijd bereid om hier met u over van gedachten te wisselen, maar mijn advies zou wel zijn om dat op een moment te doen dat we ook meer informatie hebben. Hanneke Schmeets (PvdD). Ik begrijp wel goed dat die onderzoeksresultaten dus wel gedeeld worden met de raad? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Vanzelfsprekend. Een aantal moties vragen onder andere om een actieplan. Daar kom ik zo op. Als ik uw vraag dan nog niet voldoende heb beantwoord, kom ik daar nog even op terug. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). De wethouder zei zojuist dat Stedin eerder nooit heeft gemeld dat ze deze richting opgingen. Is door het college of door de wethouder of door wie dan ook eerder expliciet gevraagd aan Stedin hoe het ervoor stond?

13

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Jazeker. Ik heb vanuit mijn rol als wethouder Energietransitie en Energie regelmatig contact met Stedin. Dan is dit natuurlijk een onderwerp, zeker ook als we met wethouders uit het hele Stedin-gebied spreken. Wat daar tot eind november verteld werd, is dat Den Haag code geel is en dat dat de stand van zaken is. Nu zijn we dus naar code oranje gegaan. Dat doen we dus om te voorkomen dat Den Haag naar code rood gaat, wat nu ook al in ongeveer de helft van Nederland het geval is. Wij zitten in Den Haag, voor een deel van de stad, nog echt in de fase dat er nog heel veel knoppen zijn waar we aan kunnen draaien. Dat probeerde ik net uit te leggen. Martin van den Goorbergh (VVD). In hoeverre schat de wethouder in dat dadelijk Stedin ook voor de rest van Den Haag naar code oranje gaat? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Garanties kan ik niet geven en Stedin ook niet. Wat ik van Stedin begrijp en daar heb ik ook op doorgevraagd, is dat dit nu echt speelt in het bedieningsgebied van de De Constant Rebecque-energiecentrale en dat dit in andere delen van Den Haag niet aan de orde is. Het stroomnet in heel Nederland staat onder druk, maar dit betreft dit deel van de stad. Voorzitter. Dan ben ik bij de vraag of dit het gevolg is van een 'doorgeschoten energietransitie', in de woorden van de vragensteller. Dat ziet het college anders.

Ik denk dat het heel belangrijk is dat we de energietransitie in gang zetten om de klimaatverandering tegen te gaan, maar ook om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse mogendheden voor onze energie- en warmtevoorziening. We moeten wel constateren - dat ligt natuurlijk wel vooral op het bordje van het kabinet, TenneT en de grote energieleveranciers - dat we dit met elkaar hebben onderschat. Het tempo waarin de elektrificatie van Nederland nu plaatsvindt loopt niet in de pas met de sterkte van het stroomnet dat we hebben in Nederland. Daar hebben we nu in Den Haag dus ook last van. Mensen komen niet in het donker te zitten - dat heb ik proberen uit te leggen - want we doen dit nu juist om te voorkomen dat dat zou gebeuren. Nogmaals, dit gaat niet over kleine aansluitingen. Dit geldt niet voor consumenten en particulieren en ook niet voor de meeste mkb-bedrijven. Die hebben hier helemaal geen last van. Mensen kunnen dus gewoon een warmtepomp aansluiten en zonnepanelen op hun dak blijven leggen, om het maar even huiselijk te zeggen. Misschien is het handig om gewoon naar de moties te gaan, want een aantal van de vragen komen bij de appreciatie van de moties terug. Ik weet niet in welke volgorde ze ingediend zijn. Ik doe even de motie Duidelijkheid over gevolgen bouwprojecten. Het college begrijpt deze motie heel goed.

We moeten duidelijkheid krijgen over de doorgang van bouwprojecten. Het college is bereid om te kijken welke projecten dit allemaal gaat raken en wat dit voor deze projecten betekent. Daar hebben we natuurlijk wel wat tijd voor nodig om dat goed in kaart te brengen, ook samen met Stedin, met TenneT en met de initiatiefnemers van de bouwprojecten. Deze motie kan het college dus aan de raad laten, met daarbij de kanttekening dat dit wel wat tijd kost. Ik denk niet zes tot negen maanden, maar we moeten wel even de tijd nemen om dit goed in kaart te brengen. Dan kom ik meteen op de vraag die mevrouw Schmeets stelde. Als deze motie wordt aangenomen is het misschien een goede vorm om samen met Stedin te kijken of er een werkbespreking georganiseerd kan worden waarin we Stedin ook in de gelegenheid stellen om het verhaal nog even - want dit is ook een vrij technisch verhaal - goed neer te zetten. Als we dat in Q1 doen, zeg maar februari, maart, dan heeft, denk ik, het college ook al iets scherper wat dit betekent voor onder andere de bouwprojecten. Ik ben bij de motie Netverzwaringen in Den Haag. Dat is een beetje een ingewikkelde motie, alhoewel het college heel goed begrijpt wat hier bedoeld wordt. We zijn goed en stevig met Stedin in overleg hierover. Deze motie vraagt om ons aandeelhouderschap hiervoor in te zetten. Dat is niet de manier waarop het college hiernaar kijkt.

We komen natuurlijk op voor de Haagse belangen, maar dit is wel een vraagstuk dat de hele regio raakt. Als het gaat om aandeelhouderschap, dan zijn er steden, bijvoorbeeld Rotterdam, die een veel groter aandeel hebben. Wat vooral belangrijk is, is dat we kijken welke investeringen nodig zijn en op wat voor manier we het hele net beter kunnen maken, waardoor ook de Haagse belangen het best gediend worden. Fatima Faïd (HSP). Ik hoor de wethouder zeggen: we zijn goed en stevig in gesprek met Stedin. Maar klopt het nou dat Stedin u eigenlijk helemaal niet op de hoogte heeft gehouden van dit drama dat op ons aan het afkomen is? Ik hoor u zeggen 'we gaan nu om tafel' en 'mogelijkerwijs'. Hebben we

14

eigenlijk wel een beetje de teugels in handen? Dat vraag ik me nu ik een tijdje naar u heb zitten luisteren wel af. Zijn we nou proactief bezig of lopen we de hele tijd achter de feiten aan? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik denk dat het antwoord in algemeen zin is: beide. We lopen in Nederland achter de feiten aan. We moeten constateren dat het stroomnet de elektrificatie en de groei van de stad niet bij kan houden. Dat vergt dus ook langeretermijninvesteringen, waar gelukkig de afgelopen jaren echt heel grote stappen in zijn gezet. Dat raakt niet alleen ons lokale net, maar dat raakt ook vooral het landelijke net. Dus ook TenneT, de landelijke netbeheerder, moet enorm gaan investeren. Iedereen die de kranten een beetje bij heeft gehouden de afgelopen jaren, weet dat dit hoog op ieders agenda staat. In die context gaan we als Den Haag doen wat nodig is om de gevolgen tot een minimum te beperken. Fatima Faïd (HSP). Ik heb het niet over Nederland. Ik heb het over Den Haag. Hebben we in Den Haag wel de touwtjes in handen? Want het kan toch niet zo zijn dat we ineens helemaal verrast zijn? U geeft zelf aan dat in Amsterdam, in Rotterdam, weet ik veel waar, in Groningen, het al code oranje was. Waarom zijn wij niet proactief hiermee bezig geweest? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat zijn we natuurlijk wel.

We hebben intensief contact met Stedin en met de andere gemeenten in het Stedin-bedieningsgebied. Ook op landelijke tafels opereren we als Den Haag rondom dit thema. Zijn we verrast? Ja, we zijn verrast. Maar is het verrassend dat we verrast zijn? Nee, ook niet. Den Haag was het laatste Gallische dorpje op de kaart van Nederland waar dit nog niet speelde. We wisten dat dit een keer zou komen. We hadden gehoopt dat het niet in onze stad zou gebeuren. Dat het een keer zou gaan gebeuren is in die zin logisch, maar daarom niet minder vervelend. De voorzitter. Mevrouw Faïd, laatste keer. Fatima Faïd (HSP). Vervelend is het zeker. Dat ben ik helemaal met u eens. Maar als het niet verrassend is, waarom doen we dan met zijn allen net alsof het wel heel verrassend is en zijn we nu nog steeds bezig om uit te zoeken hoe het allemaal zit? Dan heb je toch al plannen klaarliggen? Of ben ik dan te praktisch? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Het is natuurlijk niet zo dat we nu vanaf nul beginnen. De voorbereiding van de verzwaring van de De Constant Rebecquecentrale loopt natuurlijk al. We wisten al langer dat die nodig zou zijn. Dat krijgt nu extra urgentie en extra noodzaak om voortvarend mee door te gaan. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Op de motie: ik noem toch de regio Haaglanden specifiek in de motie? Wethouder Kapteijns (GroenLinks).

Excuus, ik was ongeveer halverwege de appreciatie. Ja, dat klopt. Ik weet niet hoever de regio Haaglanden strekt, maar we kunnen dit niet los zien van de rest van het Stedin-gebied, want Stedin kan pas stroom aftappen als ook de landelijke stroomvoorziening op orde is. Op zich kan het college met deze motie uit de voeten, maar dan wel met de nadrukkelijke kanttekening dat we dit niet doen vanuit onze aandeelhoudersrol, maar gewoon als de actieve stakeholder die we zijn bij Stedin. We zullen op een heel krachtige manier de belangen van Den Haag op die manier bij Stedin onder de aandacht blijven brengen en vooral ook heel intensief met ze samenwerken. Dat is cruciaal, zowel voor het kortetermijnspoor als voor het langeretermijnspoor. Het langeretermijnspoor is natuurlijk evident. De ruimtelijke implicatie, de ruimtelijke keuzes die gemaakt moeten gaan worden als er echt een extra station nodig is, gaan hier natuurlijk ook nadrukkelijk op de agenda komen. Dat vraagt ook iets van ons. Dan moeten we ook proberen om in alle zorgvuldigheid de procedures zo goed mogelijk te doorlopen. We hebben daar dus zelf ook een rol in. Als het college de motie zo kan uitleggen dat het met Stedin heel actief aan de slag gaat om te kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat de daadwerkelijke effecten voor Den Haag en de Haagse regio zo klein mogelijk zijn, kan het college de motie aan de raad laten. 15

Hinke de Groot (CDA). Als je zegt dat je het heel proactief wil oppakken met Stedin, dan pak je toch niet alleen je stakeholdersrol, maar juist toch ook je rol als aandeelhouder? Dat moet je toch altijd als gemeente gewoon doen en voor Den Haag opkomen? De wethouder weet niet hoever Haaglanden strekt. Dat kan. Laten we wel weten hoever Den Haag strekt. Dan kun je volgens mij zowel publiekrechtelijk als privaatrechtelijk voor de bewoners en ondernemers opkomen. Ik snap niet waarom de wethouder met deze interpretatie komt. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Omdat Stedin natuurlijk heel goed begrijpt dat de steden waarin zij actief zijn, ook de steden zijn die de aandelen van deze organisatie in handen hebben, en voor een deel ook het Rijk. Daar hoeven we dus niet actief mensen op te attenderen. Dat is algemeen bekend. We werken met elkaar aan het publieke belang. Om nu de belangen van Den Haag te gaan vergroten ten opzichte van de belangen van de Rotterdamse haven bijvoorbeeld, is een route die het college in ieder geval niet opgaat. Ik denk ook niet dat dat de manier is om de Haagse belangen het beste te verdedigen, als dat de vraag achter uw vraag is. Hinke de Groot (CDA). Ik snap best hoe een aandeelhoudersvergadering werkt, volgens mij wij hier allemaal. Dan kom je ook voor je eigen belang op van wat je zelf inlegt.

Ik snap zeker dat er andere steden zijn, maar wij zitten hier niet voor Rotterdam, maar voor Den Haag. Als de wethouder zegt dat hij zich proactief wil inzetten voor de korte en de lange termijn, dan doe je dat als stakeholder en wat mij betreft ook privaatrechtelijk in je rol als aandeelhouder. Ik zou dus toch dringend de wethouder willen oproepen om de motie te interpreteren zoals die is. Volgens mij moeten we ook als raad zeggen: laten we als Den Haag voor ons belang opkomen. Want die netverzwaringen zijn echt een groot probleem. Het wordt nog groter als we nu niet flink actie erop zetten. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). We hebben bestuurlijk op diverse manieren contact met Stedin. De aandeelhoudersvergaderingen zijn niet de plek waar de inhoudelijke discussies plaatsvinden. Die vinden vooral plaats in de bestuurlijke overleggen die bijvoorbeeld ik heb met de directie van Stedin. Dat is een veel effectievere manier om invloed uit te oefenen. We bedoelen hetzelfde. We willen hetzelfde. Met de uitleg die ik hieraan geef kan het college de motie aan de raad laten. Dan hebben we nog de motie Actieplan om economische krimp te voorkomen. Die zou het college toch willen ontraden. Zoals ik heb proberen uit te leggen is het een ernstige situatie, maar ook niet zo ernstig dat er sprake is van economische krimp.

Het vestigingsklimaat wordt hiermee niet slechter dan op dit moment in veel andere steden al jaren het geval is. In grote delen van de stad is ook nog geen sprake van congestie. Het is echt prematuur om hier nu met een actieplan voor economische krimp te komen. Laten we eerst eens goed in kaart brengen wat de gevolgen zijn. Dan kunnen we, mocht dat echt aan de orde zijn, dit eventueel nog van stal halen. Misschien zou het verstandig zijn om de motie aan te houden. Mocht dat niet het geval zijn, dan moet het college de motie ontraden. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Regeren is vooruitzien. Dat hebben we al vaker gezien met dit college. Ik zou dus gewoon de motie omarmen en aan de raad laten. Dan hebben we straks gewoon goede informatie waarmee we verder kunnen. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nee, ik blijf toch bij het advies om de motie aan te houden en te ontraden. Het dictum vraagt om met een actieplan te komen om economische krimp te voorkomen. Dat doen we eigenlijk via de uitvoering van de twee andere moties, als deze worden aangenomen. We gaan met Stedin actief aan de slag. We gaan in kaart brengen wat de gevolgen zijn, als ik het even heel kort samenvat. Daar gaan we uw raad over informeren. Dan kunnen we natuurlijk ook met elkaar daar het politieke debat over hebben. Op voorhand al uitgaan van economische krimp is echt niet aan de orde wat het college betreft.

Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Die krimp is evident. We willen 20% groeien met de congressen hier in Den Haag, in het World Forum. Hoe willen we dat doen als ze daar geen stroom krijgen?

16

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De conclusie dat daar geen stroom komt is op dit moment nog niet te trekken. Er ligt geen aanvraag bijvoorbeeld voor uitbreiding van de capaciteit. Als die er komt, dan gaat Stedin kijken op wat voor manier ze die aanvraag kunnen accommoderen. Dat is wat ik probeer toe te lichten. De voorzitter. Op dit punt nu de laatste keer, meneer Sluijs. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Ze hebben te horen gekregen dat er geen uitbreiding mogelijk is. Dat kan dus niet. Als je dan 20% meer congressen wil binnenhalen en ook een NAVO-top wil binnenhalen, dan kan dat niet, want dan heb je meer stroom nodig. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Wat ik heb proberen toe te lichten is dat het niet zo absoluut is als u nu doet voorkomen. Als er nu een aanvraag komt van bijvoorbeeld een organisatie als World Forum, die in het congestiegebied ligt, dan betekent dat dat die aanvraag niet automatisch gehonoreerd wordt, zoals tot aan eergisteren het geval was, maar dat gekeken wordt, op basis van het onderzoek dat gaat plaatsvinden, op wat voor manier we ruimte kunnen vinden op het net om zo veel mogelijk van deze aanvragen te honoreren. Martin van den Goorbergh (VVD). Economische krimp kan ook op microniveau zijn. Je leest dat er dadelijk heel veel voor de stad gaat gebeuren en heel veel weer moet worden opengebroken.

Dus ook de kleine ondernemers gaan daar zeker weer last van krijgen. Ik zou het fijn vinden als de wethouder kan toezeggen dat hij in kaart gaat brengen wat er nou precies aan werkzaamheden gaan plaatsvinden in de komende jaren en wat dat voor de economie van Den Haag betekent. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Deze netcongestie gaat de meeste mkb-bedrijven niet raken. Het gaat echt om grootverbruikers. Daarnaast gaan we in kaart brengen wat de gevolgen zijn, welke bouwprojecten dit gaat raken en welke bedrijven uitbreidingsplannen hebben en daardoor mogelijk geraakt gaan worden. Dat overzicht gaan we maken samen met Stedin, parallel aan de kortetermijn- en de langetermijnoplossingen. We hopen daarmee de gevolgen, ook op microniveau, voor de stad te kunnen minimaliseren. Martin van den Goorbergh (VVD). Ik snap wat de wethouder zegt, maar hij heeft niet goed geluisterd. Het gaat mij hierom. Dadelijk wordt de hele stad weer opengebroken om de energievoorziening op orde te krijgen. Breng dus in kaart waar dat allemaal gaat gebeuren en wat dat voor gevolgen heeft. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat is onderdeel van het andere onderzoek. Ik gaf aan dat er grote investeringen nodig zijn in het stroomnet. Ik denk dat niemand betwist dat dat essentieel is om te doen.

Dat gaat implicaties hebben in de openbare ruimte, zowel tijdelijk, tijdens werkzaamheden, als wanneer er extra faciliteiten gebouwd moeten worden. In dat kader zullen we natuurlijk ook de gevolgen voor de bereikbaarheid en andere consequenties die dat gaat hebben, heel nadrukkelijk in kaart brengen, volgens de manier waarop we dat altijd doen in deze stad. De voorzitter. Dat was de eerste termijn. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik had nog wat vragen gesteld. De wethouder Deelnemingen, die tevens ook de wethouder Economie is, heeft natuurlijk regelmatig overleggen. Is dat daar eerder besproken? Heeft de wethouder Deelnemingen daar misschien eerder iets over gehoord dan wat we nu net gehoord hebben? En dan de vraag nog over de NAVO-top die we hierheen willen halen. Hoe willen we dat doen als stroom in dat deel van Den Haag niet gegarandeerd kan worden, of in ieder geval niet uitgebreid kan worden? Heeft dat eventuele gevolgen voor ons bid voor de NAVOtop? De beraadslaging wordt geopend.