RIS317839 Bijlage Prestatieafspraken 2024 Staedion finale versie 1 6

Prestatieafspraken 2024 Staedion, Huurders Vereniging Staedion (HVS) en gemeente Den Haag Onderwerp 1. 1.1

Een toereikende woningvoorraad Omvang kernvoorraad

*Zie bijlage onderaan voor ‘Kern toelichting op de Prestatieafspraken 2024’ voor 1.2 en 5.3.

Doorkijk 2025-2028

Staedion heeft ten tijde van het bod (1 juli 2023) 33.035 sociale huurwoningen in Den Haag.

Naar verwachting worden in 2025 t/m 2028 gemiddeld 453 sociale huurwoningen per jaar in aanbouw genomen. Steenwijklaan wordt als onderdeel van flexwonen behandeld in Q1, zie 1.3.

Om dit aantal te behalen zal Staedion in 2024 174 woningen opleveren en 55 woningen slopen. Nieuwbouw sociale huur (exclusief transformatie en flexwoningen): • Wenkebach: 136 eenheden • Schaloenstraat: 38 eenheden Flexwoningen sociale huur: • Steenwijklaan: 100 eenheden (mits haalbare business case) • Transformatie naar sociale huurwoningen: niet van toepassing Voornemens voor:

o

te verkopen sociale huurwoningen (vermelden of voorgenomen verkopen wel of niet op de verkooplijst staan): 10 woningen o te liberaliseren sociale huurwoningen (aangeven of dit om DAEB- of niet-DAEBwoningen gaat): niet van toepassing (cf. Jaarplan en begroting 2023)

1.2

Nieuwbouw

Staedion besteedt de eventueel verschuldigde suppletie die zij in 2024 niet afdraagt aan de gemeente, aan DAEB-activiteit, in het bijzonder het toevoegen van nieuwbouwwoningen (zie 1.2) of woningverbeteringen (zie 6.2). Staedion neemt in 2024 de volgende (sloop)nieuwbouwprojecten in aanbouw (eigen ontwikkeling of afname uit ontwikkelingen van derden) (peildatum: 11 december 2023). Sloop: • Dreven 1b en 1c: 23 en 23 woningen (ten behoeve van in aanbouw nemen 121 nieuwbouw sociale huurwoningen); Nieuwbouw: • Mgr. Nolenslaan: 94 sociale huurwoningen Transformatie Nieuwe Molstraat/Looijerstraat/Fagelstraat: 14 sociale huurwoningen. Staedion blijft daarnaast graag in gesprek over mogelijkheden om te versnellen en over nieuwe locaties voor huurwoningen. Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: Voor het in aanbouw kunnen nemen van projecten is voor Staedion het volgende van belang:

Naar verwachting worden in 2025 t/m 2028 gemiddeld 453 woningen per jaar in aanbouw genomen. •

Gemeente geeft aan wat de doelstellingen nieuwbouw per jaar op basis van de RRA zijn en of dit in overeenstemming is.

• •

• •

• • • • •

• •

• •

•

Een efficiënte aanvraagprocedure en verstrekking van leegstandsvergunningen; Een soepel vergunningentraject (bestemmingsplanwijziging; omgevingsvergunning incl. akkoord welstand en ontheffing flora en fauna); Aandacht voor stapeling van kwaliteitseisen en regelgeving bij nieuwbouw. Indien de gemeente aanvullende eisen wil stellen, die kostenverhogend uitpakken, dient hier over een gesprek gevoerd te worden. Heldere eisen in de nota van uitgangspunten zonder onnodige detaillering; Dat de gemeente voorziet in bouwlocaties; Voldoende ambtelijke capaciteit om deze nieuwbouwambities te versnellen; Toegang tot c.q. het gezamenlijk aanvragen van provinciale of landelijke financiële steun om bouwprojecten te versnellen. De gemeente zorgt voor een aanspreekpunt/coördinator voor vastgoedsubsidies en Het separaat vastleggen van afspraken over eeuwigdurende beschikbaarheid in het sociale huursegment (niet opnemen in (erfpacht)overeenkomsten voor projecten). Gemeenten en corporaties versnellen de woningproductie door daar waar het kan conceptuele woningen uit de Bouwstroom Haaglanden in te zetten. Het werken in een bouwstroom vraagt om nieuwe vormen van samenwerking tussen gemeenten en corporaties. De corporaties zijn opdrachtgever. De gemeente zorgt daar waar dat kan voor versnelling van procedures en brengt corporaties ook hiervoor in positie voor bouwlocaties.

De gemeente én de corporaties hebben de RRA getekend, en we zetten gezamenlijk in op het realiseren van de hierin genoemde kritische succesfactoren die voorwaardelijk zijn voor de te realiseren corporatiewoningen. De gemeente kijkt kritisch naar kaders en beleid om de realisatie van de woningbouwopgave en de betaalbaarheid op peil te houden. Ze streeft productie en duurzame kwaliteit na, maar is bereid om op projectniveau tot maatwerk te komen – en te rigide stapeling van eisen te voorkomen. Bovenstaande wordt o.a. ondervangen in het doorbouwakkoord. Op regionaal niveau is een versnellingstafel opgericht. Voor de lokale versnellingstafel wordt gebruik gemaakt van bestaande gremia. De gemeente Den Haag zal in Q1 een standpunt innemen over het separaat vastleggen van afspraken over eeuwigdurende beschikbaarheid in het sociale huursegment. De gemeente is aan het onderzoeken wat de mogelijkheden zijn met betrekking tot de waardering van eeuwigdurende sociale huurwoningen en hoe dit consequent in contracten opgenomen kan worden De gemeente stelt Staedion en de andere corporaties in Q1 op de hoogte van de voortgang, bijvoorbeeld in het nieuwbouwoverleg. Hierna kunnen afspraken gemaakt worden. Staedion betaalt jaarlijks een aanzienlijk bedrag aan leges voor nieuwbouwprojecten.

Staedion verzoekt de gemeente inzichtelijk te maken of de te betalen leges door Staedion in verhouding zijn (en niet buitenproportioneel zijn) met de volkshuisvestelijke bijdrage van Staedion en het dekken van de kosten voor het gemeentelijk apparaat. Dit zal inzichtelijk gemaakt worden. In Q1 vindt een gesprek plaats over de af te dragen leges.

Ten aanzien van nieuwbouw bepleiten de Huurdersorganisaties Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion gezamenlijk dat het aandeel sociale huur bij nieuwbouw wordt verhoogd naar 35%-40%.

1.3

Tijdelijke huisvesting/flexibele woningen

2 2. 1

Evenwichtige wijken Zuidwest

Staedion heeft net als in 2023 met de gemeente, Haag Wonen en Hof Wonen de intentie om gezamenlijk flexwoningen voor zorgdoelgroepen en statushouders te realiseren buiten de bestaande corporatievoorraad, binnen de kaders van het Doorbraakplan huisvesting zorgdoelgroepen en statushouders (hierna Doorbraakplan). De condities waaronder wij dit gezamenlijk realiseren, bespreken wij in een apart bestuurlijk overleg. Voorwaarde om tijdelijke huisvesting te realiseren is een financieel haalbare exploitatie voor de corporaties.

Flexwonen wordt een vast onderdeel in de aanpak van de woningnood. Daar waar er voor flexwonen plekken beschikbaar komen, moeten we die benutten. De gemeente stelt in Q1 van 2024 een strategie op. Onderdeel hiervan is ook het beperken van leegstand. De corporaties werken hier intensief aan mee.

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: De gemeente spant zich in samenwerking met de andere corporaties optimaal in om financiering van het Rijk aan te trekken, en/of gebruik te maken van de financiële herplaatsingsgarantie voor flexwoningen.

De Huurdersorganisaties Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion zijn gezamenlijk voorstander van het toevoegen van tijdelijke huisvesting/flexibele woningen maar zien in 2024 nog te weinig concrete plannen om deze ambitie te realiseren.

Staedion werkt, net als de corporaties Haag Wonen en Hof Wonen mee aan het opstellen van het uitvoeringsprogramma Zuidwest. Dit programma is in de maak en volgt DIN (doelen, inspanningen, netwerk) systematiek. In het uitvoeringsprogramma wordt ingezoomd op wijkniveau, zodat het concreter wordt dan het hele gebied Zuidwest. De gemeente Den Haag werkt dit uit in een geschreven uitvoeringsprogramma 2023-2027, waarin de hoofdrichtingen worden vastgesteld op basis van samenwerking, draagvlak, en focus tussen gemeente en woningcorporaties. Dit wordt het kader voor nieuwe projecten en activiteiten. In het uitvoeringsprogramma wordt helder gemaakt wie welke onderwerpen trekt en gaat uitvoeren. Staedion hecht eraan de gemaakte afspraken over gebiedsontwikkeling, projecten die van toepassing zijn in Zuidwest op te nemen in de prestatieafspraken. Deze afspraken zijn vastgelegd in formele overeenkomsten. • Samenwerkingsovereenkomst gebiedsontwikkeling Dreven Gaarden Zichten; • Intentieovereenkomst tijdelijkheid (maart/april 2023); en • Sociaal statuut Den Haag 2023-2027.

2.2

Leefbaarheid

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: • De Alliantieraad Zuidwest, Gemeente Den Haag en betrokken woningcorporaties bespreken in 2024 de mogelijkheden van het beperken van de instroom van kwetsbare doelgroepen in Zuidwest, waarbij dit wel in verhouding moet staan tot de instroming van kwetsbare doelgroepen in Den Haag. Staedion wil het komende jaar, vanuit haar portefeuillestrategie en leefbaarheidsstrategie, gericht gaan investeren in wijken waar de leefbaarheid sterk onder druk staat. Dat doen we onder andere door fysieke en sociale leefbaarheidsprojecten te starten gericht op het verbeteren van de sociale cohesie, de kwaliteit van de woningen en de directe woonomgeving. In de begroting voor 2024 heeft Staedion hiervoor een bedrag van € 3,6 miljoen euro gereserveerd. Dit komt uit op een gemiddelde investering per woning van € 109 aan leefbaarheid in de wijken waar Staedion bezit heeft. Dit bedrag is exclusief personeelskosten. Voor 2024 zal naar verwachting circa 60 FTE worden ingezet om de leefbaarheid in de wijken waar Staedion bezit heeft op peil te houden

De verwachting is dat het aantal personen, behorende tot de bijzondere doelgroep, nog verder zal stijgen. De toenemende druk op het met voorrang huisvesten van aandachtsgroepen leidt tot onvoldoende ruimte om kwalitatief te plaatsen; met oog voor leefbaarheid en veiligheid, met oog voor goede mix tussen dragers en vragers, met oog voor de toekomst (ouderen die steeds meer zorgbehoevend worden).

en te verbeteren. Welk type inzet we in welk gebied doen, is mede afhankelijk van welke problematiek er speelt in een gebied. De inzet richt zich op drie belangrijke speerpunten: het bevorderen van sociale cohesie, de aanpak van woonfraude en woonoverlast en het verbeteren van de kwaliteit van de woonomgeving. Er is een stuurgroep buurtkamers waar Staedion, de gemeente en andere partijen aan deelnemen. Graag bespreekt Staedion in deze stuurgroep de inzet en verantwoordelijkheden van alle partijen als ook de financiële component van deze maar ook alle andere buurtkamers. De gemeente en Staedion ronden afspraken omtrent de buurtkamers uiterlijk af in Q2. Tegelijkertijd vraagt de opgave om betrokkenheid en inzet van andere sectoren, waarbij langjarige inzet wenselijk is om daadwerkelijk succesvol te zijn. Ons pleidooi is daarom dat in de gebieden waar de leefbaarheid sterk onder druk staat, sterke allianties worden gevormd tussen wonen, zorg, welzijn, veiligheid, onderwijs en werk, waarbij bindende afspraken worden gemaakt over ieders rol en inzet voor een langere periode. Voor het nationaal programma Zuidwest heeft dit geleid tot een samenwerkingsagenda tussen Staedion, Haag Wonen en Hof Wonen. Dit zal zich in 2023 vertalen naar het uitvoeringsprogramma Zuidwest waarin de bijdrage van de corporaties is beschreven (zie voorgaande passage over Zuidwest).

Verder is Staedion actief betrokken bij het gemeentelijk initiatief om te komen tot een wijkvisie voor Moerwijk. Daarnaast zal Staedion begin 2024 nog zes wijkvisies ontwikkelen, waarvoor de voorbereidingen in gang zijn gezet. Hiervoor zoeken we verbinding met de gemeentelijke planning van de wijkagenda’s. Integraliteit, stevig commitment en langjarige inzet zijn belangrijke voorwaarden om de leefbaarheid te verbeteren. Concrete punten daarbij zijn: • Een gedeeld beeld van de opgave en visie op de gewenste langere termijn ontwikkeling en differentiatie van de wijken (afstemming wijkvisie/wijkagenda) met speerpunten voor tenminste de komende vier jaar; • Sturen op de gewenste differentiatie van de woningvoorraad; • Een evenwichtiger verdeling van aandachtsgroepen over de stad, sturen op instroom en toewijzing van woningen; en • Het verbeteren van de samenwerking met zorg, -en welzijnspartners over het delen van signalen/casuïstiek, ook preventief en gericht op de veiligheid van bewoners en medewerkers. Wederkerigheid/bijdrage gevraagd van gemeente: • Een actieve rol van de gemeente om bovenstaande punten de komende tijd in gezamenlijkheid met Staedion en de andere corporaties uit te werken voor de wijken waar Staedion substantieel bezit heeft én de leefbaarheid sterk onder druk staat.

• De gemeente is aanspreekbaar op een schone buurt, ongediertebestrijding, handhaving en een goed ingerichte openbare ruimte. In Q1 gaan we in gesprek over afvalophaal. • Daarnaast via inkoop en contracteren sturen op continuïteit in het zorg- en ondersteuningsaanbod, in langjarige samenwerkingen, en met afspraken over de gewenste kwaliteit en kwantiteit van de zorg. Partijen delen binnen de kaders van convenanten (AVGproof) relevante (persoons)gegevens zodat betrokken medewerkers goed geïnformeerd en slagvaardig kunnen optreden.

Het vraagt om scherpere afspraken over huisvesting van aandachtsdoelgroepen met het oog op leefbaarheid ter voorkoming van verdere concentratie in minder veerkrachtige wijken. Daarnaast ook om aanvullende maatregelen t.a.v. ondersteuning, zorg en zinvolle dagbesteding, voor bewoners die verminderd/niet zelfredzaam zijn.

• • •

• •

3 3.1

3.2 3.3

Afspraken over balans bij het huisvesten van aandachtsgroepen in wijken van de stad, als ook het toevoegen van sociale huur in meer veerkrachtige wijken. Dit geldt ook voor sociale huurwoningen van andere verhuurders. Per project vanuit het Doorbraakplan worden afspraken gemaakt over continuïteit, kwaliteit en kwantiteit van de begeleiding. De gemeente ziet toe op passende indicaties en ondersteuning van cliënten die vanuit de Wmo ondersteuning ontvangen, van door haar gecontracteerde zorgaanbieders. Dat doet zij onder andere door hierover in gesprek te gaan met zorgaanbieders en cliënten. Gemeente en woningcorporaties benaderen elkaar proactief indien er structurele knelpunten bij gecontracteerde zorgaanbieders worden gesignaleerd. De gemeente en Staedion zetten zich actief in voor de Haagse Aanpak Woonoverlast in het algemeen en specifiek in het Overlastgevende Pandenoverleg. In de stuurgroep buurtkamers maken de gemeente, betrokken partijen en Staedion in Q2 afspraken over inzet, verantwoordelijkheden en de financiën ten aanzien van de buurtkamers van Staedion.

Een betaalbare en prettige woning Inkomensafhankelijke Staedion beoogt om in 2024 een inkomensafhankelijke huurverhoging toe te passen. In 2023 heeft huurverhoging (IAH) Staedion alleen een inkomensafhankelijke huurverhoging toegepast voor hoge inkomens met € 75. Staedion kan toezeggen om de inkomsten uit de inkomensafhankelijke huurverhoging in te zetten voor een deel van de investeringen in nieuwbouw, duurzaamheid en renovatie zoals opgenomen in deze prestatieafspraken. De jaarlijkse huuraanpassing, waar de inkomensafhankelijke huurverhoging deel van uitmaakt, is onderwerp van gesprek met de Huurdersvereniging Staedion (hierna HVS). Gemiddelde huurverhoging Staedion gaat voor de gemiddelde huurverhoging (huursom) in 2024 uit van het door de Rijksoverheid voorgeschreven huurbeleid. De jaarlijkse huuraanpassing is onderwerp van gesprek met de HVS. Betaalbaarheid Staedion verhuurt ten minste 70% van de vrijkomende DAEB-huurwoningen met een huurprijs tot aan de 2e aftoppingsgrens (conform de Raamovereenkomst wonen 2019-2024). Door de wet Huurverlaging 2023 voor huurders met een laag inkomen hebben huurders met een lager inkomen recht op een huurverlaging. Per 1 juli 2023 is deze huurverlaging doorgevoerd. Staedion biedt haar huurders tot 30 december 2024 de mogelijkheid om op eigen verzoek een huurverlaging aan te vragen.

3.4

Huurachterstanden en huisuitzettingen

Staedion geeft uitvoering aan het tweede convenant energie-armoede (zie ook 6.3). Staedion en de gemeente geven uitvoering aan het convenant vroegsignalering vanuit de wijziging Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs). Staedion voert een actief beleid gericht op het voorkomen van hoge huurachterstanden in relatie tot huurschulden. In 2022 zijn er 9 woningen ontruimd op basis van een huurschuld. Bij deze ontruimingen zijn, tevergeefs, veel inspanningen gedaan om de ontruiming te voorkomen. Uit een analyse is gebleken dat meer dan 95 % van de ontruimingen door Staedion wordt voorkomen. De inspanningen worden gedaan door Staedion, samen met de gemeente en andere ketenpartners. Er wordt ingezet op duurzame betaalafspraken die passen bij de draagkracht van de klant. Om herhaling te voorkomen worden budgetbegeleiding en bewindvoering ingezet.

3.5

Onderhoud en verbetering

Staedion streeft ernaar om het aantal huisuitzettingen op basis van huurschuld in 2024 zo veel mogelijk te beperken en hanteert de norm om hier onder het landelijk gemiddelde van huisuitzettingen te blijven. Staedion biedt bewoners een veilige en goed onderhouden woning. Onderhoud • Staedion besteedt in 2024 circa € 60 miljoen aan het onderhoud van haar totale bezit. Daarnaast investeert Staedion in 2024 circa € 23 miljoen extra in duurzaamheid. Genoemde bedragen zijn exclusief de grootschalige renovaties die zijn opgenomen in de investeringsbegroting. Brandveiligheid • Staedion investeert in komende jaren circa € 5 miljoen per jaar aan de verbetering van de brandveiligheid in de bestaande voorraad. Vocht en schimmel aanpak Staedion houdt vast aan de reeds ingestelde maatregelen, waaronder de onafhankelijk vochtexpert en de nazorg bij vocht- en schimmelmeldingen. Staedion neemt in 2024 de volgende maatregelen om schimmel- en vochtproblemen tegen te gaan: • We zetten ons schimmel en vocht expertteam voort, en blijven nauw samenwerken met de gemeente en de GGD. Daarnaast ontwikkelen we een preventieve aanpak. • In 2024 staan verschillende complexen die kampen met vocht- en schimmelproblematiek door een (gedeeltelijke) technische oorzaak op de planning voor een ingreep om vocht- en schimmelproblemen op te lossen en/of voorkomen.

• De aanpak van vocht en schimmel is bij het maken van de onderhoudsplanning één van de overwegingen. Loden leidingen Staedion verwijdert alle loden leidingen, voor zover de aanwezigheid van loden leidingen bij Staedion bekend is. Dit heeft Staedion grotendeels gedaan en de laatste bekende situaties zijn onderdeel van aankomende renovatie-ingrepen. In 2022 heeft in samenwerking met de gemeente een campagne op dit vlak plaatsgevonden. Bewoners zijn aangeschreven en zij zijn verzocht bij twijfel over aanwezigheid loden leidingen om mee te werken aan dit onderzoek. Bij Staedion zijn toen een aantal concrete verzoeken binnengekomen en die hebben wij ter hand genomen. Na onderzoek (deels door visuele inspectie en deels door afnemen van watermonsters) bleek er uiteindelijk in geen enkele woning sprake van loden leidingen. Rookmelders Per 1 juli 2022 geldt in Nederland een rookmelderplicht voor woningen. Momenteel heeft ca. 96% van de woningen van Staedion een rookmelder. Staedion spant zich in om zo snel mogelijk in 2024 alle woningen te voorzien van een rookmelder maar is hierbij afhankelijk van medewerking van de huurder. Hang- en sluitwerk Bij groot onderhoud en ingrijpende woningverbetering zorgt Staedion voor degelijk hang- en sluitwerk, inclusief kerntrekbeveiliging.

In de jaren 2024 tot en met 2028 zal het onderhoud circa € 300 miljoen bedragen. Dit bedrag is exclusief de extra investeringen in duurzaamheid.

Schouw Indien gewenst levert Staedion een bijdrage aan de gezamenlijke aanpak op basis van de schouw kwaliteit Haagse woningvoorraad. Flora en fauna Partijen werken aan gebiedsontheffing via een soortenmanagementplan. Staedion is, zolang er nog geen overeenstemming is bereikt, bereid met de Omgevingsdienst Haaglanden over het soortenmanagementplan, verplicht ecologisch onderzoek te doen in het kader van de Wet natuurbescherming voor gebouw bewonende soorten voor de activiteiten sloop, renovatie en naisolatie. De gemeente stelt, om tegemoet te komen aan de corporaties (voor delen van de stad) onderzoekgegevens beschikbaar over verblijfplaatsen van beschermde gebouw bewonende soorten zoals huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen. Deze resultaten kan men gebruiken ten behoeve van de onderzoeksverplichting. De data is ontsloten via www.kaartendenhaag.nl onder 'natuur en milieu'. De kaarten zijn bedoeld als hulpmiddel en ontslaan de corporaties niet van hun onderzoeksverplichting. Vergunningen Gemeente betrekt Staedion bij het versoepelen van regels en procedures waar dit kan en nodig is voor bijvoorbeeld voor het plaatsen van zonnepanelen, buitenunits van warmtepompen en het verduurzamen van beschermde stadsgezichten en monumenten. Deze wens voor versoepeling is toegezegd in het coalitieakkoord.

Staedion heeft geen woningen met conditiescore 5 of 6 in haar bezit en blijft bewaken dat we deze ook niet krijgen.

3.6

Wonen met zorg

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: • Gemeente en Staedion spreken af de succesvolle gezamenlijke Haagse aanpak te continueren, en te blijven werken met een onafhankelijke vocht- en schimmelexpert De kostenverdeling blijft gelijk (gemeente 25%, corporaties 75%). Daarnaast continueren we de website gezondwonen.nl. • Staedion vraagt aandacht voor de doorlooptijd van vergunningsaanvragen die aangeboden worden aan Welstand. Daar waar Welstand in het verleden goedkeuring verleende onder voorwaarden; dus een aanvulling of aanpassing op het ontwerp, worden op dit moment (sinds ca. 12 mnd.) aanvragen afgewezen op kleinere details. Dit werkt onnodig vertragend. • Veel projecten kennen een langere doorlooptijd als gevolg van Flora & Fauna wetgeving, alsmede hogere kosten. Staedion heeft met collega corporaties en een ingenieursbureau een plan uitgewerkt die de flora en fauna respecteert en de wetgeving naleeft, met een minimum aan kosten en korte doorlooptijd. We vragen om medewerking van de gemeente en betrokken instanties aan deze werkwijze. Zie tekst hierboven over flora en fauna. Woonzorgvisie De gemeente werkt komende periode aan een woonzorgvisie als onderdeel van de nieuwe woonvisie. Staedion en de HVS leveren hiervoor een actieve inbreng.

We brengen de opgave voor de stad en de wijken in kaart en gaan in gesprek met elkaar over de gewenste en haalbare inzet op wonen en zorg. Daarnaast maken we duidelijke afspraken over ieders taken en verantwoordelijkheden.

Wonen en zorg Om ook in de toekomst voldoende passende woonruimte te kunnen bieden aan mensen met een zorgvraag, is het vooruitzicht dat de sociale voorraad daarin moet meebewegen. In de Woonzorgvisie stelt de gemeente een prognose op van de woonzorgvraagontwikkeling in relatie tot het gewenste aantal woningen inzetbaar voor mensen die aanpassingen in hun woning en/of gebouw nodig hebben en het voorzieningenniveau van de woonomgeving. Deze prognose vormt het uitgangspunt voor gemeente en corporaties om te bepalen welke gebieden geprioriteerd worden en welke verbetermaatregelen nodig zijn.

3.7 4 4.1

Scootmobielstalling De gemeente en Staedion zien dat veilige scootmobielstallingen een belangrijk vraagstuk is waar snel een adequate oplossingen voor moeten komen. Voor het jaar 2024 maken gemeente en Staedion afspraken om tot maatwerkoplossingen (bijvoorbeeld het initiatief om scootmobielen te delen) te komen op basis van een nog nader te bepalen prioriteitenlijst. Wederkerigheid/bijdrage gevraagd van gemeente: • Op basis van de prognose van de Woonzorgvisie beoordelen gemeente en corporaties allereerst gezamenlijk de vraag naar wonen met zorg, het actuele aanbod en de toekomstige behoefte. Zij definiëren daarna de knelpunten en verkennen mogelijke oplossingen om om te gaan met het verschil tussen vraag en aanbod. Zorg- en welzijnspartijen worden hier nadrukkelijk bij betrokken. • Gemeente en Staedion zetten in op doorstroming van huurders naar geschikte c.q. toegankelijke woningen door middel van de pilot ‘beter benutten’ (zie 4.1) • Gemeente en corporaties vervolgen de beproefde werkwijzen zoals de woonzorgchallenge en het innovatielab. • De gemeente en corporaties kijken samen naar welke bestaande subsidieregelingen mogelijk zijn voor scootmobielstallingen in Q1 2024. Aanpak energiearmoede (verplaatst naar 6.3) Goed gebruik van de bestaande voorraad Doorstroming In 2023 hebben we een pilot op het gebied van doorstroming ‘beter benutten’ uitgevoerd.

De maatregelen tijdens de pilot waren: • De inhuur van een doorstroommakelaar vanaf april 2023; • Met de gemeente vaststellen van een nieuwe lokaal maatwerkregel ter bevordering van doorstroming van huurders met een leeftijd boven de 65 jaar uit niet-toegankelijke woningen naar toegankelijke woningen; • Het aanpassen van huurprijzen, indien nodig om doorstroming van huurders met een leeftijd boven de 65 jaar te bevorderen; • De inzet van een toolkit met diverse maatregelen ter bevordering van doorstroming; en • Het proactief benaderen van huurders in de wijk/ buurt van een nieuwbouwcomplex die op grond van lokaal- of regionaal maatwerk in aanmerking komen voor bemiddeling. Begin 2024 evalueren en analyseren we deze pilot. Op basis van deze uitkomsten doen wij voorstellen om doorstroming mogelijk verder te bevorderen. Wij stellen ons als doel om in 2024 30 huishoudens direct te bemiddelen naar een passende woning en in totaal 100 doorstromingen te realiseren. Dit kan gaan om de huishoudens laten doorstromen naar een passend huis, om huishoudens kleiner te laten

wonen, om huishoudens toegankelijker laten wonen in het geval van huurders met een leeftijd van boven de 65 jaar en om gezinnen naar een grotere woningen te laten doorstromen. De gemeente blijft graag op de hoogte van de uitkomsten pilot ‘beter benutten’.

4.2

Levensloopbestendige woningen

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: • De Doorstroompremie vervalt per 1 januari 2024, omdat er onvoldoende gebruik van werd gemaakt. In de voorbereiding van de Woonzorgvisie zal in afstemming met corporaties gekeken worden welke maatregelen bijdragen aan een betere doorstroming en in 2024 ingezet kunnen worden, de precieze invulling hiervan wordt met de grote 3 corporaties besproken en nader uitgewerkt in Q1 2024 • Partijen spreken af dat de vrije toewijzingsruimte vooralsnog niet wordt verhoogd (dus 7,5% is). Mocht gedurende de looptijd van de prestatieafspraken aantoonbaar blijken dat vanuit de herstructureringsopgave de benodigde vrije toewijzingsruimte toch groter is dan 7.5% en/of als voor de doorstroming en het beter benutten van de sociale corporatievoorraad blijkt dat er meer ruimte nodig is vanuit het bevorderen van de doorstroming, dan gaan corporatie, huurdersorganisatie en gemeente opnieuw in gesprek over dit onderwerp en wordt bepaald met welk percentage de vrije toewijzingsruimte wordt verhoogd. Voor bewoners met een verminderde mobiliteit is het van belang dat er voldoende geschikte en goed toegankelijke sociale huurwoningen zijn. Om hierop te kunnen anticiperen besluiten gemeente en corporaties eerst volgens welke methodiek zij de toegankelijkheid van woningen classificeren.

Op basis daarvan maken corporaties inzichtelijk wat de toegankelijkheid is van hun huidige woningportefeuille en benoemen zij kansen voor verbeteringen bij gesignaleerde knelpunten. De gemeente blijft bij Wmo-aanvragen verantwoordelijk voor het financieren van deze voorzieningen. Gemeente en corporaties kijken wel samen naar alternatieve financieringsbronnen. Omdat niet alle knelpunten in het bestaande woningbezit opgelost kunnen worden, is bij nieuwbouw de toevoeging van aangepaste woningen noodzakelijk. Het ontwikkelen van vernieuwende woonzorgconcepten zal hiervan een onderdeel vormen. Staedion stuurt haar inzet op het gebied van wonen & zorg langs vier actielijnen: 1. Passend wonen in de bestaande voorraad: woningen naar een beter toegankelijkheidsniveau krijgen, de pilot langer zelfstandig thuis 2. Doorstroming: pilot beter benutten (zie 4.1), waaronder doorstroming van een niet-toegankelijke naar toegankelijke woning 3. Vernieuwende woon(zorg)concepten: bijvoorbeeld Wonen met een Plus en de woonzorgchallenge, waar mogelijk kijkt Staedion hier naar mogelijkheden van toevoeging of aanpassing van eenheden op locaties in eigen bezit. 4. Woonomgeving: samenwerking met zorg- en welzijnsaanbieders, de relatie met voorzieningen in woonomgeving verbeteren.

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: • Staedion en de gemeente onderzoeken gezamenlijk mogelijke locaties voor de bouw van levensloopbestendige woningen, Staedion neemt haar verantwoordelijkheid bij het bouwen en beheren van deze woningen.

•

•

5 5.1

Aandachtsgroepen Huisvesting statushouders

Voor het voorzieningenniveau van deze aangepaste nieuwbouwwoningen worden bij het ontwikkelen afspraken gemaakt over de inzet van Wmo-gelden om het achteraf aanbrengen van Wmo-voorzieningen en de bijbehorende kosten tot een minimum te beperken. In de bestaande woningportefeuille kijken partijen in gezamenlijkheid hoe complexen verbeterd kunnen worden naar het gewenste niveau, waarbij de Woonzorgvisie een belangrijk kader biedt voor prioritering.

Staedion voorziet, voor zover mogelijk, in haar aandeel (naar rato van de omvang van de sociale huurvoorraad met een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle corporaties voor de totale opgave) van de gemeentelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Eventuele voorstanden op het afgesproken aandeel van Staedion worden verrekend in de opvolgende taakstellingsperiode. Staedion levert een passende woning binnen 10 weken na koppeling met gemeente Den Haag, mits er voldoende geschikte woningen vrijkomen. Met een achterblijvend woningaanbod, een lage mutatiegraad bij passende en betaalbare woningen voor deze doelgroep en een stijging van het aantal te huisvesten statushouders spannen alle partijen zich in om de gemeentelijke taakstelling te halen. Dit is een lastige opgave waar we ons voor inzetten, maar waarbij de lijn is dat we maximaal 30% van de vrijkomende woningen aan niet-regulier woningzoekenden verhuren. Daarboven vindt huisvesting van deze groepen en zorgdoelgroepen (op basis van de afspraken uit het Koepelconvenant huisvesting zorgdoelgroepen, hierna: koepelconvenant) plaats in door de gemeente te leveren nieuwe locaties. Staedion en de gemeente zoeken samen naar passende mogelijkheden om grote gezinnen van 6 personen of meer te huisvesten.

Hierbij kan de gemeente gebruik maken van de financiering die beschikbaar wordt gesteld via de regeling Huisvesting Grote Gezinnen Vergunningshouders. Indien de 30% niet-reguliere verhuringen genaderd wordt, stemt Staedion bij gelijke geschiktheid van een woning met de gemeente af welke doelgroep (statushouders taakstelling of zorgdoelgroepen) op dat moment de betreffende woning toegewezen krijgt. Wederkerigheid/bijdrage gevraagd van gemeente: • De gemeente en Staedion zoeken nieuwe geschikte locaties voor toevoeging van flexibele woningen en/of transformatiewoningen aan de bestaande woningvoorraad. Deze locaties zijn tijdelijk in te zetten voor extra woonplekken aan statushouders en/of zorgdoelgroepen, gemixt met reguliere huurders. Het tijdelijk huisvesten van statushouders en/of zorgdoelgroepen telt mee voor het aandeel van Staedion in voldoen aan de gestelde taakstelling. Het herhuisvesten van deze doelgroepen ziet Staedion als een gedeelde verantwoordelijkheid met de gemeente waarover afspraken worden gemaakt. De herhuisvesting is een gedeelde verantwoordelijkheid. De gemeente is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van zorg en begeleiding op locaties van het doorbraakplan. • Gezien de hoge taakstelling dient de beschikbare woonruimte zo efficiënt mogelijk te worden benut en biedt het delen van woningen en kamergewijze verhuur uitkomst.

De gemeente ondersteunt deze werkwijze, al dan niet met wettelijke en beleidsmatige instrumenten. De gemeente en Staedion zijn gestart met een pilot gericht op het kamergewijs verhuren van wooneenheden aan alleenstaande statushouders of referenten (gezinshereniging). De eerste

5.2

Zorgdoelgroepen

5.3

Aandeel verhuringen aan aandachtsgroepen

verhuringen starten in oktober. De evaluatie volgt in december 2023 of januari 2024. Naar aanleiding daarvan besluiten Staedion en de gemeente in Q1 gezamenlijk over het vervolg en kostenverdeling bij verdere uitrol. Staedion levert naar rato van de omvang van de sociale woningvoorraad een aantal zelfstandige huurwoningen voor de huisvesting van zorgdoelgroepen. Eventuele voorstanden op dit afgesproken aantal wordt met de afspraak voor het opvolgende jaar verrekend. Voor het behalen van het afgesproken aantal is Staedion afhankelijk van het tijdig aanleveren van cliënten door de diverse zorgorganisaties. Gemeente, corporaties en zorgaanbieders voeren de samenwerkingsafspraken van het Koepelconvenant huisvesting zorgdoelgroepen uit. Bij knelpunten waardoor de realisatie onder druk komt te staan, zorgt de gemeente voor werkbare oplossingen. Voor het aantal te leveren convenantwoningen handhaven we voor nu de afspraak uit de Raamovereenkomst Wonen 2019-2024 waarin is afgesproken dat de corporaties jaarlijks 313 convenantwoningen leveren. Na inventarisatie van de totale vraag van aandachtgroepen in Q1 2024 en de eventuele aanpassing van het percentage niet-reguliere verhuringen kan de gemeente de wens hebben om het dit aantal te leveren convenantwoningen aan te passen. Hierover wordt dan het gesprek gevoerd met de corporaties en de huurdersverenigingen.

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan gemeente: • In 2023 heeft de gemeente opdracht gegeven voor een evaluatie van het Koepelconvenant huisvesting zorgdoelgroepen. Daarnaast hebben specifieke casussen ook inzichten gegeven voor aanpassing van de afspraken. Staedion vraagt de gemeente om opvolging te geven aan deze punten op het gebied van passende begeleiding/zorg, de duur van deze begeleiding/zorg en de uitwerking van procedures bij overlast en de beëindiging van de bewoning. De evaluatie van de convenantenafspraken is reeds klaar. In 2024 zullen de conclusies en uitgangspunten in samenspraak met corporaties worden verwerkt. Huisvesting en toewijzing van aandachtsgroepen in relatie tot invulling van de 30% -70% en de invulling van de bouwproductie in de prestatieafspraken is een onderwerp dat bestaat uit 3 elementen, waarbij deze drie elementen niet los van elkaar gezien kunnen worden gezien: 1. Definitie van wat er onder de 30% valt. En hoe we brengen we die in lijn met regionale afspraken; dit pakken we in Q1 op samen met de procesafspraak onder punt 2. 2. Een procesafspraak om al dan niet tot aanpassing van het 30% percentage komen dit leidt in Q1 2024 tot een inhoudelijk voorstel. Deze aanpak wordt voor een periode van twee jaar gemonitord, opdat ervan geleerd en waar nodig bijgesteld kan worden. 3.

Een gezamenlijke inspanning om de bouwproductie en de mogelijkheden voor doorbraakplannen en flexwonen maximaal in te zetten., plus hoe we anderszins woningen kunnen toevoegen (ook voor de aandachtsgroepen), zoals particuliere verhuurders, marktpartijen etc.

De Huurdersorganisaties van Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion geven gezamenlijk het volgende mee; Aandeel verhuringen aan aandachtsgroepen (5.3) Er is geen consensus over het aanpassen van het aandeel verhuringen aan aandachtsgroepen zoals voorgesteld door de gemeente Den Haag.

Gemeente en corporaties kijken meerjarig vooruit door middel van een prognose van de vraag van aandachtsgroepen, het beschikbare aanbod en de benodigde toevoeging. De gemeente coördineert deze prognose, de corporaties leveren data aan. Het overleg hierover vindt plaats op de Programmatafel Wonen, Welzijn en Zorg.

Afgesproken is dat in Q1, als uitwerking van de prestatieafspraken 2024, de definitie van wat er onder de 30% valt wordt besproken en er een besluitvormingsmoment is met de partners.

5.4

Spoedzoekers/cruciale beroepsgroepen

5.5

Standplaatsen voor woonwagens

• Zie bijlage De Huurdersorganisaties van Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion geven gezamenlijk het volgende mee. Spoedzoekers/ cruciale beroepen; deze onderwerpen kunnen worden meegenomen in het onderzoek over toewijzing in Q1 2024.

De gemeente organiseert 4 keer per jaar een overleg met de corporaties en afstemming met de Stichting Woonwagenlocaties Den Haag. De gemeente werkt met de corporaties en de Stichting Woonwagenlocaties Den Haag, waar Staedion onderdeel van uitmaakt, toe naar een uitvoeringsplan. Voor het uitvoeringsplan is de uitbreiding van het aantal huur-standplaatsen voor de primaire doelgroep van woningcorporaties het uitgangspunt van de gemeente. Uit het woonbehoefteonderzoek uit 2020 blijkt dat er een tekort is aan huurstandplaatsen. De realisatie van het uitvoeringsplan en de inspanningen van de corporaties worden in 2024 nader gespecificeerd en in de afspraken in de ROK meegenomen. Hierin worden de inspanningen die corporaties nu al leveren naar rato meegewogen, in relatie tot reeds geleverde bijdrage.

6 6.1

Duurzame woningvoorraad Investeren in een duurzame sociale huurwoningenvoorraad

Staedion onderschrijft de ambitie uit de Nationale Prestatieafspraken om uiterlijk in 2028 alle E, F en G-labels uit haar bezit te laten verdwijnen met uitzondering van gemeentelijke, provinciale en Rijksmonumenten en voor sloop aangemerkte woningen, en onder voorbehoud van instemming van 70% van de huurders en instemming van de eventuele VvE. Gemeente en Staedion hebben allemaal dezelfde lange termijndoelstelling t.a.v. een duurzame sociale huurwoningenvoorraad. Natuurlijk willen wij ook nog meer dan wat we nu geboden hebben, maar na 2028 gaan wij daarmee uiteraard nog verder. Voor de aankomende jaren werkt Staedion aan de inzet op door de minister vastgestelde volkshuisvestelijke prioriteit te weten investeren in een duurzame sociale huurwoningvoorraad door aandacht voor kwaliteitsaspecten en inzet op isolatie en de energietransitie.

Aantallen, stand van zaken 1-1-2024 (peildatum 2 oktober 2023): o Stand aantal zelfstandige woningen met E/F/G labels: 3.180 (zelfstandige woningen in Den Haag met een prelabel EFG) waaronder; o Stand aantal zelfstandige woningen met E/F/G labels én gemeentelijk en/of rijksmonumentale status: 58 o Stand aantal zelfstandige woningen met E/F/G labels én concrete sloopplannen binnen 5 jaar (tussen 1-1-2024 en 1-1-2029): 417 NB: waarvan sloopplannen na 5 jaar: circa 380 o Stand aantal zelfstandige woningen met E/F/G labels in VvE: 372 Verwachte stand van zaken 1-1-2025: Aantal zelfstandige woningen met E/F/G label die worden verbeterd en daardoor een beter label krijgen (minimaal label D): 480 (NB: Staedion gaat uit van de woningen die in 2024 worden aangepakt, niet van het afmeldmoment van het label. Dit kan in de praktijk later zijn omdat bijvoorbeeld op zonnepanelen wordt gewacht.) Investeringen in energietransitie en duurzaamheid in 2024: o Uiterlijk eind 2028 heeft Staedion in haar woningen het nu nog aanwezige enkel glas vervangen door isolerende beglazing van de kwaliteit HR++ of hoger, met uitzondering van mogelijk enkele beglazing met hele kleine oppervlaktes (<2m2), enkele beglazing in monumenten en in op korte termijn te slopen objecten.

o Naast de EFG-aanpak isoleert Staedion woningen bij renovatie (circa 125 woningen in 2024) en waar mogelijk op natuurlijke onderhoudsmomenten (circa 330 woningen) inclusief monumenten en gespikkeld bezit van Staedion. o 1000 zelfstandige woningen krijgen zonnepanelen in 2024. De gemeente formuleert in Q2 2024 een aanpak voor groene en gele daken conform de ambities en doelstellingen van het vastgestelde programma van de gemeenteRIS316092 Haagse Daken Aanpak. o 4000 zonnepanelen worden in 2024 naar verwachting geïnstalleerd op daken van corporatiewoningen (gemiddeld vier panelen per woning). Aantal zelfstandige woningen dat een duurzame warmteoplossing krijgt in plaats van (of in combinatie met) een cv-ketel: - w.v. (hybride) warmtepompen: diverse pilot projectenprojecten

Uiterlijk in 2028 willen we alle E, F, G labels met uitzondering van sloopwoningen (circa 380) uitgefaseerd hebben. Deze fasering is onder voorbehoud en kan wijzigingen voor onvoorziene omstandigheden. De fasering per jaar is grosso modo de volgende: 2024: circa 500-600 2025: circa 700-800 2026: circa 600 2027: circa 300-400 2028: circa 200-400 Vanaf 2026 zullen we bij de vervanging van cv-ketels in eengezinswoningen minimaal een hybride warmtepomp terugplaatsen. Voor appartementen is deze verplichting geschrapt. Staedion ziet de tussenstap naar hybride warmtepompen ook bij appartementen in een buurt die in de transitievisie is aangeduid als warmtepompwijk als een belangrijke tussenstap om de benodigde CO2reductie te behalen. Nader beleid hierover wordt opgesteld.

o o o

Staedion gaat in 2024 voor minimaal 1 portiek een pilot doen met een collectieve hybride warmtepomp In 2024 start Staedion een pilot om warmte op te slaan met zoutcassettes zodat dit op een later tijdstip gebruikt kan worden om aangevoerde lucht te verwarmen. De pilot betreft 1 woning (Borneostraat). We zijn voornemens om in 2024 een start te maken met het verduurzamen van cvinstallaties in onze eengezinswoningen. Doelstelling is minimaal 20 eengezinswoningen te voorzien van een hybride warmtepomp of warmtepomp wanneer mogelijk

Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente o Staedion zet graag in op versnelling van het aansluiten op warmtenetten. Mede door de verdeling rondom warmtekavels verwachten wij dat er in 2024 nog geen concrete aansluitingen worden opgeleverd. De gemeente gaat graag met Staedion in overleg om te bepalen waar mogelijk op de komende jaren wel woningen van een duurzaam warmte-alternatief kunnen worden voorzien. o Voor opschaling van dit tempo is sturing en regie van de gemeente noodzakelijk. We vragen ruimte om kansen te benutten om aansluitingen op het bestaande centrumnet te verkennen, Om complexen op tijd gereed te maken voor de transitie hebben we behoefte aan verdere concretisering van de transitievisie. Het is wenselijk om per buurt een bandbreedte van maximaal een aantal jaar aan te geven wanneer het warmtenet uitgerold kan worden in deze wijk. In de ‘gezamenlijke aanpak woningcorporaties’ zijn aanpakken per gebied beschreven. Komende periode werkt de gemeente deze graag verder met Staedion uit. Het benutten van kansen van aansluiten op korte termijn kan effect hebben voor de langere termijn. Wij willen vanuit onze regierol graag met jullie in overleg om deze kansen en mogelijke belemmeringen te bespreken. Daarnaast werken we de transitievisie graag, waar mogelijk, concreter uit in een planning met bandbreedte.

o Daarnaast vraagt Staedion om tijdig inzicht in de financiële implicaties om complexen aan te sluiten op warmtenetten en de tarieven van deze warmte voor onze huurders. Wanneer deze kosten de bekostiging van de aanleg van warmtenetten en de betaalbaarheid voor huurders negatief beïnvloeden vragen wij om een actieve rol van de gemeente om deze financiële implicaties te mitigeren door heronderhandeling met warmtebedrijven of het aantrekken/aanvragen van financiële middelen/subsidies van de provinciale of landelijke overheid. Voor de aanleg van de warmtenetten is een verdiepende businesscase opgesteld. Gezien de grootte van de investeringsopgaaf, de in te zetten instrumenten is samenwerking tussen de gemeente en partners in de stadeen kritische succesfactor om tot komen tot een haalbaar en betaalbaar warmtesysteem. Gezien de ambititieom de Haagse gebouwde omgeving snel te verduurzamen, hoopt de gemeente om op basis van de studies de samenwerking te intensiveren.

In de ‘RIS315470 Gezamenlijke aanpak in Energietransitie met woningcorporaties’ zijn een aantal afspraken gemaakt m.b.t. de overstap naar schone warmtebronnen: wanneer bij renovatie de kans zich voordoet om de reguliere cv-ketels te vervangen voor een duurzame warmteoplossing, dan zet Staedion zich in om een duurzame warmteoplossing te onderzoeken. De woningcorporatie betrekt hierbij de gemeente om de mogelijkheden te onderzoeken. Renovatie wordt zoveel als mogelijk

gecombineerd met de overstap naar een duurzame warmtebron. In het geval van een warmtenet, zet de woningcorporatie zich maximaal in om de overstap naar een warmtenet mogelijk te maken. In het geval van een nieuwbouwcomplex, heeft het aansluiten op lage temperatuurverwarming met lokale bronnen de voorkeur. 6.2

Kookgas

6.3

Aanpak energiearmoede (voorheen punt 3.7)

6.4

EFG-aanpak specifieke woongebouwen (gespikkeld, monumenten, te slopen)

6.5

Coöperatieve zonnepanelen op corporatiedaken

6.6

Samen werken aan energietransitie, een duurzame woonomgeving en meer duurzame woningen.

Staedion verwijdert circa 500 kookgasaansluitingen in 2024. Bij aardgasvrije renovaties stelt gemeente Den Haag een subsidie beschikbaar om de huurder te voorzien van een inductiekookplaat om te voorkomen dat de huurder hiervoor de kosten zelf moet dragen. Staedion geeft in principe altijd toestemming wanneer een huurder wil overgaan naar koken op schone energie en hierbij zelf de kosten draagt, op de voorwaarde dat er een volwaardige aansluiting voor elektrisch koken wordt gerealiseerd. De kwaliteitseisen zijn nader te bepalen. Staedion geeft uitvoering aan het tweede convenant energie-armoede. Deze middelen zullen grotendeels in 2023 worden besteed, met uitloop naar 2024. Staedion verwacht dat circa 1500 huishoudens profiteren van energiebesparende maatregelen zoals waterzijdig inregelen en het aanbrengen van ledverlichting. Als de aanpak wordt gecontinueerd in een eventuele derde tranche dan zullen in 2024 nogmaals circa 1500 huishoudens kunnen profiteren. Aanvullend aan de prestaties in 6.1, werken Staedion en de gemeente aan een versnelling van het isoleren en verduurzamen van drie specifieke soorten EFG-labelwoningen, 1) gespikkeld bezit, 2) monumenten en 3) woningen die na 2028 op de planning staan voor sloop/herstructurering.

1) Gemeente en Staedion starten in 2024 met uitvoering van de plannen rondom de in 2023 in Zuidwest geïdentificeerde complexen in gespikkeld bezit. Hiervoor is een gezamenlijke subsidieaanvraag ingediend bij het Rijk (Volkshuisvestingsfonds) en uitvoering hangt onder andere ook af van toekenning van die middelen. In 2024 worden ook alle andere complexen in gespikkeld bezit onder de loep genomen voor een aanpak. 2) Rondom monumenten wordt per Q1 2024 een structureel overleg met de gemeente opgezet om tijdig uitwisseling te starten over aanpak, uitdagingen en oplossing rondom isoleren en verduurzaming van monumenten binnen de geldende regelgeving. Dit om situaties zoals bij het Esmoreitplein in de toekomst te voorkomen. 3) In 2024 levert Staedion een overzicht van EFG-labelwoningen die na 2028 op de lijst van sloop/herstructurering staan, indien daar sprake van is, en maakt een plan van aanpak. De lijst wordt opgenomen in de ROK 2025-2028. We staan open om het gesprek met de energiecoöperaties aan te gaan. Bij voorkeur sluiten we zonnepanelen individueel aan zodat de huurder hier het meeste profijt van heeft. Staedion werkt samen met gemeente Den Haag en de andere corporaties aan een aanpak om extra middelen voor energiebrigades effectief te inzetten om de energielasten van huurders te beperken.

Staedion en gemeente werken samen aan de energietransitie op basis van haar renovatieplanning en de transitievisie warmte zoals beschreven in de gezamenlijke aanpak wijken en duurzame warmte. Wij zetten gezamenlijk in op het realiseren van leefbare en klimaatadaptieve binnentuinen, aan biobased & circulair bouwen en renoveren en aan het creëren van een klimaatadaptievere stad in klimaatstressgebieden. Wederkerigheid/bijdrage gevraagd aan de gemeente: • Gemeente Den Haag pakt een actieve rol om op deze thema’s gezamenlijke trajecten op te zetten. Die zijn nog niet altijd in concrete aantallen en prestaties te vatten. Indien dat wel het geval is en er in 2024 sprake is van projectontwikkeling op één of meer van deze thema's, draagt de gemeente passend bij en leggen we dit graag vast in de prestatieafspraken. Bijvoorbeeld:

Vanaf 2025 verwijdert Staedion kookgasaansluitingen tot al deze aansluitingen verwijderd zijn.

Vanaf 2025 zullen we de ambitie om circulaire en biobased materialen toe te passen jaarlijks verhogen. Beleid hiervoor wordt opgesteld. Landelijk zijn er doelen om in 2030 50% circulair te zijn en in 2050 100%. Hiervoor zullen ook woningcorporaties stappen moeten zetten. Gezien de verduurzamingsopgave, de uitbreidingsopgave en de onderhoudsopgave waar de corporaties voor staan ziet de gemeente veel mogelijkheden om circulair en

•

7 7.1

De huurder gezien en gehoord Huurders- vertegenwoordiging

8 8.1 8.2

Een succesvolle samenwerking Geschrapte doelen Samenwerkingsagenda

Staedion gaat onderzoeken welke mogelijkheden er in de lopende projecten zijn en neemt zich voor om in minimaal 2 renovatieprojecten, 2 nieuwbouwprojecten en 2 onderhoudsprojecten die in 2024 uitgevoerd worden deels circulaire en/of biobased materialen te gaan gebruiken. Voor het voorkomen van hittestress en wateroverlast richt Staedion zich op de buurten die een hoog risico kennen. Maatregelen die Staedion neemt kunnen bestaan uit het reduceren van het aantal m2 verhardingen en het renoveren en klimaatadaptief maken van binnentuinen. Staedion stelt als doel om in de prioritaire gebieden circa 3 binnentuinen aan te pakken en/of verhardingen te reduceren. De verwachte bijdrage van de gemeente is inzicht in de gemeentelijke plannen ten aanzien van hittestress, waterberging en wateroverlast en het beschikbaar stellen van subsidies voor klimaatadaptatie in klimaatstressgebieden. In samenwerking met Haag Wonen en Hof Wonen, de gemeente en Staedion wordt door het innovatielab Zuidwest een reeks challenges voor binnentuinen georganiseerd. De focus ligt op het ontwerp van de binnentuin en beheer.

De Huurdersvereniging Staedion (HVS) is betrokken bij de totstandkoming van dit bod. Staedion heeft een centrale huurdersvereniging (HVS) en circa 65 bewonerscommissies. Daarnaast heeft Staedion contactgroepen, contactpersonen en klankbordgroepen, die huurders en bewoners de gelegenheid geven om deel te nemen aan de gesprekken en advisering o.a. over onderhoud en renovatie, leefbaarheid en services. Staedion en HVS streven gezamenlijk naar een toenemend aantal participerende huurders o.a. door het samen met de bewoners oprichten van bewonerscommissies. Staedion biedt in dit kader ondersteuning, zowel bij het opzetten van deze activiteiten, de communicatie hierover als het bieden van financiële middelen. Via enquêtes vraagt Staedion hoe de huurders denken over reparaties, onderhoud en leefbaarheid.

De gemeente en de drie grote corporaties in Den Haag (Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion) hebben een overeenkomend beeld en gevoel bij de belangrijkste thema’s in de stad waar de corporaties en gemeente samen optrekken. Bij alles is het uitgangspunt: vanuit gelijkwaardigheid in samenwerking, als impactvolle partners in Den Haag die samen de stad mooier, leefbaar, veilig, prettig en comfortabel willen maken. We hebben hiervoor met elkaar een samenwerkingsagenda opgesteld die alle belangrijke thema’s omvat. In de samenwerkingsagenda komt ook de samenhang van gewenste prestaties goed tot uitdrukking. Immers, de grote vraagstukken op het domein van aandachtsgroepen vinden voor een belangrijk deel een oplossing in het fysieke domein van de bouwen transformatieopgave. Deze samenhang geldt ook voor bijvoorbeeld de prioritering in investeringsopgaven, zoals nieuwbouw, verbetering bestaand bezit en verduurzaming. En voor uitdagingen rondom betaalbaarheid. Het een kan niet zonder het ander. De prestatieafspraken die Haag Wonen, Hof Wonen, Staedion, gemeente Den Haag en de betreffende huurdersorganisaties maken, moeten dan ook worden gezien in het licht van de samenwerkingsagenda waarop bestuurlijk wordt gestuurd. De randvoorwaarden en samenhang van de afzonderlijke prestatievelden, komen in de samenwerkingsagenda nadrukkelijk bij elkaar als bovenliggend sturingsmiddel.

Het komende jaar zetten woningcorporaties, Haagse huurdersorganisaties en de gemeente Den Haag zich binnen hun taakvelden onverminderd in om gezamenlijk de in deze prestatieafspraken geformuleerde opgaven aan te pakken. Partijen weten elkaar te vinden, waarderen elkaars inzet en behalen successen. De resultaten worden periodiek en op transparante wijze gemonitord. De

biobased aan de gang te gaan. Daarom stelt de gemeente de ambitie voor dat elke woningcorporatie minimaal 1 project op circulaire en biobased principes gaat uitvoeren. Daarbij kan de gemeente ondersteunen met kennis, kunnen projecten aan elkaar gekoppeld worden en kan de gemeente samen met corporaties kijken hoe een eventuele onrendabele top cogefinancierd kan worden.

8.3

Nieuwe doelen

regiegroep bewaakt de voortgang. Behaalde resultaten worden waar mogelijk naar buiten toe gedeeld en successen worden gevierd. Mogelijkheid tot parkeren in Oude Centrum en Scheveningen Staedion wil het woningaanbod, de veerkracht en de leefbaarheid van de wijken vergroten, in het belang van huurders. Om dit te doen moeten we in staat zijn om ten alle tijden onze monteurs/aannemers/makelaars/opzichters/leveranciers daar te krijgen waar ze nodig zijn om bewoners te kunnen helpen en het vastgoed in goede staat te houden. Deze dienstverlening moet betaalbaar blijven en onze middelen willen we vooral inzetten ten behoeve van deze doelstellingen. Staedion kan een bedrijfsvergunning voor een gebied aanvragen. Staedion zal in Q1 van 2024 bezien of deze oplossing afdoende is. Zo niet, dan vervolgt zij het gesprek met de gemeente hierover. Mobiliteit

De gemeente voert een onderzoek uit naar oplossingsrichtingen voor betaalbare (deel)mobiliteit waaronder parkeren voor bewoners van sociale huurwoningen. Hierbij wordt betrokken of een andere parkeernorm moet gelden voor sociale huurwoningen, en bijvoorbeeld ook voor tijdelijke huisvesting voor statushouders en zorgdoelgroepen uit het doorbraakplan. Hierbij is Staedion betrokken. Dit is o.a. naar aanleiding van een notitie geschreven in opdracht van de corporaties Staedion, Haag Wonen en Hof Wonen waarvan de kern is: "Den Haag staat, zoals veel gemeenten in Nederland, voor een grote woningbouwopgave. In praktijk duurt de planvorming lang, en wordt de druk op de woningmarkt groter. De discussie spitst zich veelal toe op de eis om voldoende parkeerplaatsen te realiseren, terwijl het eigenlijk zou moeten gaan over de wijze waarop wordt voorzien in de mobiliteitsbehoefte van toekomstige huurders." Voor Staedion is het belangrijk dat de resultaten van het onderzoek (oplossingen) ook bijdragen aan de beoogde versnelling van de woningbouwopgave. We vragen de gemeente om de resultaten van dit onderzoek te verankeren in beleid en voorafgaand hieraan ruimte te laten om op basis van het onderzoek pilots in te richten. OZB Staedion draagt draaglijks een aanzienlijke som aan Onroerende Zaak Belasting (OZB) af.

Staedion betreurt dat deze middelen hierdoor niet aan prioriteiten op het terrein van nieuwbouw, leefbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid besteed kunnen worden. Staedion verzoekt de gemeente om zorg te dragen dat deze inkomsten binnen de begroting van de gemeente zichtbaar worden ingezet voor volkshuisvestelijke doelen zoals de herstructurering van Zuidwest of de energietransitie. De OZB behoort samen met de algemene uitkering uit het Gemeentefonds tot de algemene dekkingsmiddelen van de gemeente. Hier zit geen relatie met specifieke uitgaven. Afwegingen vinden plaats in het kader van het budgetrecht van de raad bij de begroting. Ook de precedentwerking van een afspraak met corporaties zal in een eventuele afweging moeten worden meegenomen. In Q1 2024 maakt de gemeente deze afweging en informeert Staedion. Innovatieve woonvormen Gemeente Den Haag wil innovatieve woonvormen stimuleren. Hierover is in het coalitieakkoord de volgende ambitie vastgelegd: ‘in de programmering voor middeldure huur en betaalbare koop streven

we naar 100 woningen per jaar voor innovatieve woonvormen, zoals particulier opdrachtgeverschap, wooncoöperaties en groepswonen. Woningcorporaties wordt gevraagd aanvullend hierop ook een bijdrage te leveren’. Zomer 2023 heeft reeds een eerste uitvraag door de gemeente plaatsgevonden van de lopende inspanningen/planvorming m.b.t. innovatieve woonvormen bij de corporaties ook heeft de gemeente een stimuleringsplan innovatieve woonvormen opgesteld en aan de gemeenteraad aangeboden. Wederkerigheid/ bijdrage gevraagd aan de gemeente: • Staedion bemerkt dat er een maatschappelijke behoefte is aan innovatieve woonvormen (waaronder groepswonen). We verzoeken de gemeente om in samenwerking met Staedion en de andere corporaties beleid (visie, behoefteonderzoek, ruimte voor experiment en financieringsmogelijkheden) over innovatieve woonvormen en wettelijke mogelijkheden hiertoe te ontwikkelen. • De gebiedsontwikkeling in Dreven, Gaarden, Zichten is een goed voorbeeld van lopende inspanningen waar Staedion met ambitie aan bijdraagt. In het uitvoeringsplan Nationaal Programma Den Haag Zuid-West is aangegeven dat er een plan van aanpak wordt gemaakt om coöperatieve- en innovatieve woonvormen te stimuleren in Zuidwest. De gemeente heeft hierin de lead.

• Staedion, gemeente en HVS gaan uiterlijk in Q1 2024 hierover met elkaar in gesprek met als doel te komen tot actieve en gestructureerde samenwerking rondom innovatieve woonvormen en afgestemde meetbare inspanningen vanuit de corporaties Wanneer het gaat om een collectieve woonvorm waarbij de nieuwe bewoner moet passen in het collectief en iets kan toevoegen aan het collectief, dan vindt toewijzing plaats op basis van coöptatiedoor de bewoners zelf. Het kader hiervoor dient door de woonvorm te zijn vastgelegd. Uiteraard gelden dezelfde toewijzingsregels qua inkomenstoets e.d. hierbij wordt dan gebruik gemaakt van artikel 3:12, b uit de Huisvestingsverordening. In andere gevallen kan de toewijzing op reguliere wijze via Woonnet plaatsvinden en zit de innovatie in een ander aspect (stedenbouwkundig, doelgroep of contractvorm bijvoorbeeld). RIS 316966 Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen. Relatie met Woonvisie, Raamovereenkomst 2019-2024 (ROK), nieuwe Raamovereenkomst 20262029. De prestatieafspraken 2024 worden met een doorkijk gemaakt voor 2025-2028. We hebben een aantal procesafspraken gemaakt die we in Q1 en Q2 gaan uitwerken. Deze worden meegenomen in de prestatieafspraken voor 2025. Per 1 januari 2024 zijn de gezamenlijke afspraken Raamovereenkomst afgelopen. De nieuwe versie met langjarige overeenkomst ROK starten we parallel op met de prestatieafspraken 2025.

Input daarvoor is de Woonvisie die naar verwachting in Q4 van 2024 wordt vastgesteld.

8.4

Financiële paragraaf

De financiële investeringsvoornemens maken deel uit van de prestatieafspraken. In het geval dat financiële omstandigheden voor Staedion wijzigen en daarmee de financiële haalbaarheid van deze prestatieafspraken, treden de gemeente, Staedion en de HVS in overleg.

Bijlage: Kern toelichting op de Prestatieafspraken 2024 De gemeente en de Haagse corporaties hebben een overeenkomend beeld en gevoel bij de belangrijkste thema’s in de stad waar de corporaties en gemeente samen optrekken. Bij alles is het uitgangspunt: vanuit gelijkwaardigheid in samenwerking, als impactvolle partners in Den Haag die samen de stad mooier, leefbaar, veilig, prettig en comfortabel willen maken. We hebben hiervoor met elkaar een samenwerkingsagenda opgesteld die alle belangrijke thema’s omvat. In de samenwerkingsagenda komt ook de samenhang van gewenste prestaties goed tot uitdrukking. Immers, de grote vraagstukken op het domein van aandachtsgroepen vinden voor een belangrijk deel een oplossing in het fysieke domein van de bouw- en transformatieopgave. Deze samenhang geldt ook voor bijvoorbeeld de prioritering in investeringsopgaven, zoals nieuwbouw, verbetering bestaand bezit en verduurzaming. En voor uitdagingen rondom betaalbaarheid. Het een kan niet zonder het ander. De prestatieafspraken die Haag Wonen, Hof Wonen, Staedion, gemeente Den Haag en de betreffende huurdersorganisaties maken, moeten dan ook worden gezien in het licht van de samenwerkingsagenda waarop bestuurlijk wordt gestuurd. De randvoorwaarden en samenhang van de afzonderlijke prestatievelden, komen in de samenwerkingsagenda nadrukkelijk bij elkaar als bovenliggend sturingsmiddel.

Belangrijkste prestatievelden 1. Sturing op bouwproductie Gemeente en corporaties hebben een gezamenlijke opgave om 1.200 nieuwe sociale huurwoningen per jaar te realiseren. Er is een grote urgentie en noodzaak om ruimte te creëren voor (betaalbaar) wonen in Den Haag. De ontwikkeling en ambities van de stad, de toenemende druk op de betaalbare voorraad, ook voor middeninkomens, en de actuele grote vraag naar woningen vraagt om meer tempo en hogere realisatiegraad. We moeten inzetten op zowel korte en lange termijn (van tijdelijk benutten ruimte tot vinden en ontwikkelen nieuwe locaties) als het bouwen aan een stad met evenwichtige wijken. De noodzaak ligt bij de woningbouw-productie, transformaties van bestaand bezit, het beter benutten van de bestaande voorraad, het inzetten van leegstaand vastgoed en het benutten van tijdelijk beschikbare locaties via bijvoorbeeld flexwoningen. De huidige tweedeling in de stad biedt een aanleiding om de realisatie van woningen te versnellen In delen van de stad is fysiek en qua leefbaarheidseffecten nog ruimte om invulling te geven aan evenwichtige wijken en stad. Het biedt ruimte voor onverwachte locaties, voor radicale andere oplossingen, voor spiegelbeeldig toewijzen en bouwen, mits de claim van deze en andere locaties ook nadrukkelijk op tafel komt.