RIS317730 Bijlage Aanbieden verhalenbundel ‘Van onmacht naar impact’

psychiatrische of persoonlijkheidsproblematiek

aanvankelijk stroef. Toch passeren in het

Bij de begeleiding van Amir speelde veel

Grillige doelgroep

de overhand heeft in het gedrag van Amir. Eerder

overleg alle opties de revue: van hotels tot een

weerstand en een hoge tijdsdruk. Toch lukte

Deze casus laat goed de grilligheid van de

zijn een ambulant forensisch ggz-traject en een

zogenaamde burgemeesterswoning.

het om tot een oplossing te komen. Welke les is

doelgroep zien. Hoe zorgvuldig de voorbereiding

hieruit te trekken?

en uitvoering ook zijn gegaan, de kans blijft altijd

woontrainingsprogramma in detentie met Amir ook niet van de grond gekomen. En meerdere keren opgelegd toezicht en bijzondere voorwaarden verlopen allemaal zonder succes.

Bloedspoed De casusregisseur weet het echt niet meer. Iedereen lijkt ervan overtuigd dat Amir weer de fout in gaat tijdens zijn verlof en dat de incidenten steeds erger worden. Hoe moet zij dat voorkomen? Amir wil niks, en zorginstellingen willen Amir niet.



aanwezig dat iemand vanuit zijn ziektebeeld

‘Nu het veiligheidsrisico groot is en de tijd om te beslissen kort, is het nodig om een doorbraak te forceren’

Amir is een alleenstaande man met forse

alsnog een delict pleegt. Dat maakt het extra

gedragsproblematiek. Als hij plots verlof krijgt,

moeilijk om op te schalen en/of een ‘gunst’ te

wil het Zorg- en Veiligheidshuis voorkomen dat

vragen van netwerkpartners. De casusregisseur

Amir bij familie verblijft. Het risico op een incident

kan immers niet instaan voor het gedrag van de

of niet meer terugkeren na het verlof naar de

cliënt. De casusregisseur, een manager, directeur

penitentiaire inrichting, is hoog. In het overleg

of bestuurder, van de eigen organisatie of van

geven de netwerkpartners aan geen tijdelijke

een samenwerkingspartner, moet vragen een

huisvesting aan te willen bieden, vanwege de

uitzondering te maken voor deze cliënt die niks wil

eerdere incidenten onder hun dak. Ondertussen

of kan.

tikt de tijd: er moet snel gehandeld worden.

Toch hoopt ze dat één van de netwerkpartners van

Doorbraken

het Zorg- en Veiligheidshuis Amir van een tijdelijke

Maatwerk

woonplek kan voorzien. Want hij kan beter de

De opschaling leidt tot een doorbraak. De manager

Opschalen naar managementniveau kan helpen

Een doorbraak is dan ook het wegnemen van een

fout ingaan in een setting met professionals die

van de gemeentelijke afdeling Veiligheid krijgt het

om een doorbraak te forceren. Het voorkomt

belemmering die op dat moment speelt, zonder

aanwezig zijn, dan in het gezin van zijn tante zonder

met al haar inspanningen voor elkaar dat Amir naar

soms juist onnodig lang doormodderen. Bij het

garantie op een succesvol vervolg. De doorbraak

professionals, is haar gedachte. Maar zelfs na wat

een ingekochte plek voor ex-gedetineerden kan.

opschalen is het belangrijk om een concrete vraag

vergroot wel de kans. Maar vergeet niet: als deze

duwen en trekken durft geen van de partners het

Het grote veiligheidsrisico voor de maatschappij

te stellen.

mensen er met één doorbraak zouden zijn in hun

aan vanwege alle eerdere incidenten.

maakt dat er voorrang wordt verleend aan Amir.

‘Amir wil zelf niks, en de zorginstellingen willen Amir niet’

traject, dan zou hun dossier niet belanden bij het

Aanvullend krijgt hij ambulante hulp vanuit de

Samen om tafel

Zorg- en Veiligheidshuis. Deze doelgroep vraagt

forensische ggz. Er wordt een financieel voorschot

De managers kiezen voor een gezamenlijk overleg

per definitie om meerdere doorbraken in hun

en een pinpas geregeld, zodat Amir over wat geld

over de casus in plaats van bellen of een bilateraal

leven. En daar zetten de casusregisseurs zich

beschikt. Als hij de volgende ochtend vrijkomt,

gesprek. Ook waken zij voor herhaling van het

onvermoeibaar voor in.

haalt de casusregisseur hem op en doen ze samen

eerdere overleg. Ze focussen zich op het nemen

boodschappen. Vervolgens gaan ze langs bij het

van een beslissing om het plan van aanpak vlot

Daklozenloket, waar ook de hulpverlener van de

te trekken. Zij kunnen een doorbraak forceren

forensische ggz aanschuift. Zo voorkomen ze dat

waartoe medewerkers niet kunnen besluiten, zoals

Amir nog op eigen houtje langs een instelling moet

voorrang op een bepaalde woonvorm.

gaan en niet aankomt op de bedachte plek.

Spoedoverleg Niets doen is echter geen optie: het

Twaalf uur

veiligheidsrisico is te groot en de tijd tot aan het

Is daarmee alles in kannen en kruiken? Ja en nee.

verlof kort. Ze heeft er buikpijn van.

De terugkeer loopt op rolletjes. Maar uiteindelijk

De casusregisseur besluit om op te schalen naar

zit Amir binnen twaalf uur na vrijlating weer vast.

de manager van het Zorg- en Veiligheidshuis.

Hij wordt op heterdaad aangehouden voor een

Deze last op haar beurt een spoedoverleg in met

zedendelict en overtreding van zijn justitiële

de managers van de betrokken netwerkpartners.

voorwaarden.

Vanwege de tijdsdruk, nog geen concrete 32

33

Om over na te denken Werkt deze aanpak nou? Een simpele vraag, die echter niet eenvoudig te beantwoorden is. In elke casus in deze verhalenbundel lukken sommige plannen. Maar er zijn ook elementen die moeizaam of niet goed verlopen. Bovendien, wat is succes? Helemaal los van veiligheidsproblematiek komt deze doelgroep niet snel. Toch zien we in alle verhalen, en ook breder in dit project, dat aansluiten bij het perspectief van de burger en de juiste doorbraken realiseren werkt om verder te komen.

2. Veel werk voor de casusregisseur

het van de wet) en Rendement (wat kost het) – een

Er zijn vaak veel stapjes nodig die moeten passen

minder grote rol dan bij andere burgers met complexe

en kloppen. Bij ieder stapje moet de casusregisseur

problemen. De samenwerkingspartners weten, vooral

opnieuw de situatie uitleggen en een collega

dankzij de inzet van het Haagse Doorbraaklab, wel

overtuigen om iets anders of sneller te doen dan

hoe en waar ruimte in de regels zijn te vinden, en dat

normaal. Daarnaast blijft de casusregisseur in het

geld geen issue is als het bijdraagt aan het doel.

experiment langer en intensiever betrokken bij de

Het meekrijgen van collega’s richting een doorbraak

cliënt om samen aan het perspectief te werken.

concentreert zich veel meer rond vragen zoals: kan iemand het zelf? Valt hij niet terug? Schatten we het veiligheidsrisico gelijk in? Maar vooral:

Het kan! Maar ieder detail moet kloppen

1. Perspectief: mens centraal

casusregisseur essentieel. Hij of zij moet het

verdient hij het wel? Verder helpt het de casuïstiek

Zo laat de casus van Sjaak zien dat meer rust,

Het perspectief van de persoon om wie het gaat is

vertrouwen winnen van zowel de cliënt als alle

op lange termijn te bekijken. Deze doelgroep blijft

bestaanszekerheid en zelfs een eigen huis haalbaar

belangrijk. Maar wat de cliënt wil, is niet eenvoudig

betrokken hulpverleners. De casusregisseur verkent

voor een groot deel van het leven in en uit zorg

is. Een belangrijke uitkomst, want het geloof

vast te stellen. Ze willen geen behandeling,

het perspectief, helpt bijschaven en schetst de

en detentie gaan. Vanuit dat beeld zijn meerdere

in zo’n oplossing is niet breed aanwezig bij de

niet afkicken en eigenlijk liever helemaal geen

verwachtingen. Vervolgens stelt de casusregisseur op

doorbraken nodig en een lange, lange adem van de

samenwerkingspartners. Voor veel mensen uit de

bemoeienis. Toch zien we in iedere casus dat mensen

allerlei plekken doorbraken en uitzonderingen voor.

casusregisseur en samenwerkende netwerkpartners.

doelgroep gaat de deur naar zelfstandig leven en

wel degelijk iets willen. Het helpt om hier tijd en

Ondertussen blust de casusregisseur de brandjes

ambulante hulpverlening vrij snel dicht. En zeker, de

aandacht aan te besteden. Dat betekent: iemand

van de bijna wekelijkse incidenten rond de cliënt.

zeven verhalen laten zien dat betrokken professionals

niet zien als een overlastgevende, verslaafde en

zich lange tijd bijzonder hard moeten inspannen, en

agressieve man, maar samen kijken hoe het kan dat

De casusregisseur beschikt dus over veel

die inzet continue nodig is. Tijdens het leerproces

iemand geworden is zoals diegene zich nu gedraagt

verschillende competenties: coach, hulpverlener,

zijn we dit zwoegwerk gaan noemen.

en wat voor iemand belangrijk is te bereiken.

vertrouwenspersoon én aanjager van een alternatieve

‘Meer rust, meer bestaanszekerheid en zelfs een eigen huis? Het is haalbaar’

manier van werken in één. Dit vergt veel doorzettingsVervolgens is het de kunst om hier met alle

vermogen en een onafhankelijke blik. Casuïstiek wordt

partners een plan voor te maken. Daar ontstaat

immers pas bij het Zorg- en Veiligheidshuis gemeld

de echte uitdaging: werken vanuit wat nodig is, in

als alle partijen zijn vastgelopen.

‘De uitdaging: werken vanuit wat nodig is in plaats van wat een organisatie beschikbaar heeft’ 4. Maatwerkbudget en mindset Snelle toegang tot maatwerkbudgetten helpt

plaats van wat een organisatie beschikbaar heeft. Want het duurt soms maanden voordat er een

3. Doorbraken: levenslang nodig

buitengewoon goed. In hun rol als begeleider,

passende plek is gevonden, beschikbaar komt of is

Het mogelijk maken van het perspectief vraagt om

crisismanager en perspectiefbouwer is het belangrijk

vormgegeven. Door het aanwezige veiligheidsrisico

meerdere doorbraken, soms veel doorbraken.

dat casusregisseurs geld bureaucratievrij en naar

Naast hard werken moeten professionals ook slim

groeit dan de druk om iemand toch maar richting

Dit project zijn we gestart met de Doorbraakmethode

eigen inzicht kunnen inzetten. Ten eerste omdat zij

werken, de juiste richting op werken en dit vooral

beschikbaar aanbod te duwen. Maar het besef dat

van het Instituut Publieke Waarden. Deze methode

de enige zijn die overzicht over alle puzzelstukjes

gezamenlijk en gelijktijdig doen. Daarom staan we

dit op lange termijn niet veel oplost als de cliënt

helpt om doorbraken en uitzonderingen die nodig zijn

hebben. Maar nog belangrijker: maatwerkbudget

hieronder stil bij de belangrijkste elementen om

het zelf niet zit zitten, helpt om te blijven zoeken.

te legitimeren maar ‘normaal’ niet mogen of kunnen.

helpt casusregisseurs om aan te sluiten bij het

doelen te realiseren:

Met de juiste tijdelijke ambulante begeleiding is het

Meestal helpen deze doorbraken bij het realiseren van

perspectief van de cliënt en een relatie op te bouwen.

1. Perspectief: aansluiten bij wensen van de cliënt

veiligheidsrisico bovendien te beperken. De druk

bestaanszekerheid en rust.

Eigen budget kan bovendien helpen om meer

2. Casusregie: spilfunctie tussen cliënt en systeem

opvoeren of de hulp en zorg stopzetten, vergroot het

3. Doorbraken: levenslang nodig

risico alleen maar.

daadkracht en snelheid aan de casustafel te krijgen. De Doorbraakmethode bleek niet altijd even geschikt.

4. Maatwerkbudget

Zo is het in de praktijk ondoenlijk om voor iedere

Een maatwerkbudget inrichten is een eerste

5. Samenwerking: laat uitvoerende professionals

doorbraak een plan te schrijven. Ook spelen twee

stap. De tweede stap is het budget ook echt

kernwaarden uit deze methodiek – Legitimiteit (mag

beschikbaar stellen.

er niet alleen voor staan 34

Tegelijkertijd is juist dat vele werk van de

35

Want er komen telkens lastige vragen: waarom

Ze blijven een tweede, derde, vierde of tiende kans

zou je een hotelkamer betalen voor iemand die niet

geven aan de mensen om wie het draait en durven

gelooft in een behandeling en vooral wil drinken op

tegelijkertijd confronterend en begrenzend te zijn

die kamer? Of geld voor de inrichting beschikbaar

over het gewenste gedrag. Professionals die met

stellen aan iemand die laat doorschemeren er

elkaar blijven zoeken naar wat wel kan, ondanks

een PlayStation mee willen kopen? Toch was het

financieringsschotten of niet makkelijk te vinden

antwoord van het Haagse Doorbraaklab telkens: ja,

plekken. In dit project hebben we gezien dat het,

zolang de uitvoerende professional die het aanvraagt

voor dit type casuïstiek, ook echt nodig is om die

daarmee geholpen is. Dit helpt enorm. Zeker in een

stap extra te zetten.

omgeving waar professionals en cliënt vaak ‘nee’ krijgen te horen.

En de route naar machteloosheid? Met veel tijd, energie, passie, hard werken en

‘Deze professionals blijven een tweede, derde, vierde of tiende kans geven aan de mensen om wie het draait’’

frustratie hebben we voor twintig mensen alternatieven mogelijk gemaakt. Dankzij de vijf hierboven genoemde ingrediënten ontstaat langzaam een andere weg die iets anders biedt dan lijdensdruk verhogen en toewerken naar dwang. Paradoxaal genoeg zien we ook dat het gevoel van onmacht voor professionals niet kleiner, maar juist groter is geworden. Met name de casusregisseurs en de betrokken hulpverleners zijn langer en harder

5. Samenwerking partners

bezig om mensen in onmogelijke situaties goed te

De samenwerking tussen partners staat in bijna

helpen. Terwijl de middelen en voorzieningen om

alle voorbeelden onder druk. Het gaat om heftige

dat mee te doen, nog te beperkt voorhanden zijn.

situaties, met een veiligheidsrisico, en partners

Dat is zwoegwerk.

werken in een gemankeerd veld. Ondanks extra mogelijkheden in het project blijft bijvoorbeeld het

De route naar machteloosheid blijft dus bestaan.

tekort aan passende (zorg)plekken bestaan. In de

Vooralsnog.

verhalen zien we een paar ingrediënten die helpen om het spanningsveld hanteerbaar te maken: langdurig

De volgende fase van de ontwikkeling moet dan ook

commitment van professionals, opschalen indien

gaan over samenwerking met mensen die wat verder

nodig en de mindset van de netwerkpartners.

van de casus afstaan. De mensen die voorzieningen,

In het Zorg- en Veiligheidshuis zitten naast lokale

mogelijkheden, plekken, zorg en ruimte voor

partners ook landelijke organisaties zoals het

professionals mogelijk kunnen maken. Een prachtige

Openbaar Ministerie. Dit biedt een extra perspectief

en belangrijke uitdaging. Voor mensen als Sjaak, Bob

en interventies, maar is niet zaligmakend.

en Deswin. Voor alle professionals die zich met hart en ziel voor deze doelgroep inzetten. En eigenlijk voor

36

De verhalen laten zien dat succes behaald wordt door

alle inwoners van dit land voor wie we werken aan een

een klein groepje professionals dat met elkaar de

veilige samenleving. Want beeldt u zich eens in dat u

taaiheid verdraagt, de last verdeelt en nooit opgeeft.

deze burger of professional bent.

37