RIS317535 bijlage Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024-2034
Tekst van het document
voorgelegd.
hebben samen met de schoolbesturen voor het onderwijs in de regio
Toenemende vraag kinderopvang
Haaglanden de ambitie geformuleerd om zoveel mogelijk kinderen zo regulier mogelijk inclusief onderwijs in hun eigen wijk te laten volgen. Ook als ze
In de kabinetsplannen wordt kinderopvang eenvoudiger en toegankelijker voor
daarbij extra ondersteuning of zorg nodig hebben. Zodat iedereen erbij hoort
ouders. Met ingang van 1 januari 2027 betaalt de overheid 96% van de kosten
en zodat alle kinderen uit de buurt samen kunnen spelen, met en van elkaar
van de kinderopvang voor werkende ouders. Ouders gaan 4% van de kosten als
leren en zich ontwikkelen. Om dit te bereiken wordt gezamenlijk gewerkt aan
eigen bijdrage betalen, ongeacht hun inkomen. De kinderopvangtoeslag
inclusie. Een van de belangrijkste uitgangspunten daarbij is de school als
verdwijnt. De vraag naar kinderopvang (met name buitenschoolse opvang)
vind- en werkplaats van het kind en het gezin. Leerlingen in de voortgezet
gaat naar verwachting sterk stijgen en Kindcentra scholen worden steeds
onderwijsleeftijd die naar het speciaal onderwijs gaan zullen bij de intrede van
populairder. In bestaande scholen is ruimte nodig om deze vraag te faciliteren.
inclusief onderwijs niet per se meer thuisnabij naar school gaan, maar idea-
De vraag naar kinderdagopvang (0-4 jaar) zal naar verwachting in 2031 lande-
liter naar regulier onderwijs.
lijk met 29% stijgen en de vraag naar BSO met 35%. Voorts is de ambitie vanuit de HEA dat in 2026 in totaal 90 procent van de Haagse peuters naar een
Voor het voortgezet onderwijs is de gerichtheid op de wijk minder van toepas-
voorschoolse educatie gaat (dit is nu 67%).
sing. Traditioneel gaan kinderen in deze leeftijdscategorie voor meer dan de
Voorschoolse educatie
helft niet in de eigen wijk naar school. Dit gegeven laat onverlet, dat ook voor deze categorie kinderen de doelstelling geformuleerd is om inclusiever onder-
Voor Haagse kinderen met een indicatie van het consultatiebureau wordt de
wijs te realiseren op reguliere scholen. Het is echter nog onduidelijk in welke
voorschool gratis met ingang van 1 januari 2024. Er wordt daarom een grote
mate inclusief onderwijs doorgezet zal worden in Den Haag.
toestroom verwacht. Daarnaast is voorschoolse educatie met ingang van 1 juli 1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
25
Het beleid voor inclusief onderwijs moet de komende jaren worden uitgewerkt
schoolbesturen op ingezet om het onderwijs zo snel mogelijk beschikbaar te
en de consequenties voor onderwijshuisvesting worden bezien.
stellen voor nieuwkomers. Nieuwkomersonderwijs wordt gegeven op verschil-
Wachtlijst speciaal onderwijs
lende scholen verspreid over de stad. Sinds het uitbreken van de oorlog zijn er op verschillende scholen in Den Haag in totaal circa 1.250 kinderen geplaatst (500
Gezien de forse groei van het aantal kinderen de afgelopen jaren hebben
primair onderwijs en 750 voortgezet onderwijs). Dit kon niet voorkomen dat er
bestaande scholen in het speciaal onderwijs hun capaciteit bereikt. Dit
een wachtlijst ontstond (december 2022: 250 primair onderwijs, 100 voortgezet
probleem is door SPPOH (Samenwerkingsverband Passend Primair Onderwijs
onderwijs). In 2024 worden er 650 nieuwe kinderen verwacht. Op zowel de
Haaglanden) besproken met de Haage schoolbesturen. Door de beweging
structurele toename van nieuwkomers als op forse fluctuaties in instroom en
richting inclusief onderwijs is de verwachting dat er minder kinderen zullen
uitstroom moeten we als gemeente (onderwijshuisvesting en onderwijsbeleid)
worden geplaats in het speciaal onderwijs en dat deze kinderen gebruik zullen
samen met de schoolbesturen een antwoord formuleren. We treden in overleg
maken van bijzondere ondersteuning of zorg in het regulier onderwijs.
over een goede werkwijze en leggen afspraken hierover vast.
Stichting De Haagse Scholen heeft aan de Insp. De Vriesschool aan de Heliotrooplaan tijdelijke noodlokalen geplaatst voor twee groepen leerlingen, zodat de wachtlijst op korte termijn teruggedrongen kan worden.
Internationaal onderwijs
In de jaren 2020 en 2021 heeft het internationaal onderwijs de effecten van de
Uit de aanmeldingslijst (d.d. 12 december 2022, cijfers van SPPOH) van de
Covid-Pandemie gevoeld. De leerlingenaantallen in het internationaal onder-
so-scholen blijkt dat er 163 kinderen wachten op screening (dat wil zeggen:
wijs laten in de regio inmiddels weer een stijgende lijn zien en komen op het
vaststelling van de toelaatbaarheid); 15 kinderen zaten in het proces van
niveau van 2019 (teldatum 1 oktober 2022). Opvallend is het verschil in de
screening. Van de 163 wachtende kinderen volgen er 108 onderwijs op een regu-
ontwikkeling van leerlingenaantallen tussen het primair en voortgezet onder-
liere basisschool en 20 op een andere school voor s(b)o. Daarnaast blijkt dat een
wijs. Waar in het primair onderwijs sprake was van lichte krimp van 1%, maar
aantal kinderen uit voorzorg is aangemeld (omdat verwacht wordt dat er op
een wisselend beeld per school (een groei van 3% voor het bekostigd internatio-
termijn s(b)o nodig zal zijn). Een aantal van deze aangemelde kinderen is nog
naal onderwijs), groeit het voortgezet onderwijs groeit met ruim 6% (een groei
niet leerplichtig; een ander deel is aangemeld vanuit een kinderdagcentrum.
van 7% voor het bekostigd internationaal onderwijs). In de Haag is voornamelijk de European School of The Hague (Secondary) afgelopen drie jaar fors gegroeid.
Uit de aanmeldingslijst (d.d. 12 december 2022) van de sbo-scholen blijkt dat er 118 kinderen wachten op screening; 49 kinderen zaten in het proces van scree-
De komende jaren worden er in Den Haag enkele investeringen voorzien in
ning. Van de 118 wachtende kinderen volgen er 69 onderwijs op een reguliere
huisvesting voor internationaal onderwijs. Voor de HSV International Primary
basisschool en 12 op een andere school voor sbo. Daarnaast blijkt ook hier dat
School is een renovatie van het schoolgebouw aan de Nassaulaan 26 opge-
een aantal kinderen uit voorzorg is aangemeld (omdat verwacht wordt dat er
nomen in de investeringsplanning van het IHP. Daarnaast heeft de
op termijn s(b)o nodig zal zijn). Een aantal van deze aangemelde kinderen is
International School of The Hague (ISH) plannen om in de plaats van tijdelijke
nog niet leerplichtig; een ander deel is aangemeld vanuit een KDC.
noodlokalen permanente huisvesting te realiseren. Bij beide initiatieven zullen
Stijgend aantal nieuwkomers
de plannen waarschijnlijk niet leiden tot een significante uitbreiding van de ruimtecapaciteit aan internationaal onderwijs. Verder zoekt de ESH naar
De oorlog in Oekraïne heeft gezorgd voor een grote stroom vluchtelingen richting
mogelijkheden voor extra huisvestingscapaciteit voor de Secondary afdeling
Den Haag. Ook is het aantal kinderen met een (recente) migratie of vluchtachter-
aan de Oostduinlaan 50 en heeft de Deutsche Internationale Schule Den Haag
grond fors gestegen. In het belang van de kinderen hebben we er samen met de
een aangrenzend gebouw verworven.
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
26
Tabel 1 Ontwikkeling leerlingenaantallen internationaal onderwijs School / aantal leerlingen per jaar
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
HSV International Primary School
485
495
532
514
612
617
619
614
618
Lycée francais Vincent van Gogh (Primary)
503
495
480
463
502
489
433
420
401
Lycée francais Vincent van Gogh (Secondary)
424
438
483
502
461
491
497
498
523
Elckerlyc International School (Primary)
121
130
136
139
134
144
137
118
122
ESH European School of The Hague (Primary)
445
538
665
769
817
882
846
817
833
ESH European School of The Hague (Secondary)
75
141
223
324
428
503
602
692
781
ISH International School of The Hague (Primary)
545
562
615
634
627
629
591
561
571
ISH International School of The Hague (Secondary)
935
999
1113
1253
1389
1375
1353
1303
1331
Deutsche Internationale Schule Den Haag (Primary)
104
108
113
104
120
110
117
128
116
Deutsche Internationale Schule Den Haag (Secondary)
166
166
207
205
203
227
233
221
226
American School of The Hague (Primary)
712
715
718
723
600
557
522
463
428
American School of The Hague (Secondary)
479
498
505
514
629
644
651
665
668
BSN British School in the Netherlands (Primary)
1287
1368
1377
1405
1255
1249
1115
987
916
BSN British School in the Netherlands (Secondary)
891
902
930
967
1105
1216
1208
1165
1199
ISRLO Het Rijnlands Lyceum Oegstgeest International School (Secondary
252
298
318
307
352
358
342
325
332
40
90
153
211
169
172
186
214
14
45
112
180
20
51
68
79
5
8
9.501
9.757
Het Rijnlands Lyceum Wassenaar International School (Secondary) International School Delft (Primary)
30
70
91
118
141
International School Delft (Secondary)
15
International Waldorf School (Primary) ISL International School Leiden (Primary) Totaal
7.454
7.923
8.506
8.941
9.390
9.734
9.624
Afgelopen jaren was er met de toevoeging van de Oostduinlaan 50 voor
Den Haag de Leerkansen Profiel subsidie (LKP) toegekend aan zogenoemde
de ESH Secondary, de 2 Messstraat 31 voor de International Waldorf School
‘zware achterstandsscholen’ om aan de kinderen van die school zes uur extra
The Hague en de nieuwe internationale scholen in Delft, Wassenaar en Leiden
verplichte onderwijstijd aan te bieden. Het Leerkansen Profiel is inmiddels
voldoende huisvestingscapaciteit voor internationaal onderwijs in de regio.
afgeschaft. Deze regeling was van invloed op de reguliere huisvestingsbehoefte
Naar verwachting zal komende jaren, in afstemming met de regio, gezocht
van basisscholen die gebruik maakten van deze regeling. Voor deze regeling
moeten worden naar mogelijkheden om de huisvestingscapaciteit op peil te
werden niet alleen meer middelen voor onderwijs, maar ook meer ruimte voor
houden met ontwikkelingen in het aantal internationale leerlingen.
onderwijshuisvesting toegekend. Op basis van de jaarlijkse CBS-achterstands
de
Afschaffing Leerkansen Profiel (LKP)
score wordt wel (tijdelijk) extra huisvesting berekend voor achterstands leerlingen (D-factor). Zodoende blijven scholen met achterstandsleerlingen,
In 2023 heeft de gemeente de systematiek voor de verdeling van het onderwijs-
ondanks het afschaffen van de Leerkansen Profiel regeling, verzekerd van extra
achterstandenbudget voor basisscholen veranderd. Sinds 2007 werd er in
ruimte voor bijvoorbeeld kleinere groepen en individuele begeleiding.
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
27
Nieuwe onderwijsconcepten
Terugdringen energieverbruik
Bij veel scholen in Den Haag worden nieuwe onderwijsconcepten toegepast,
Uitgaande van de huidige plannen in de Europese Green Deal, moeten uiterlijk
bijvoorbeeld de verschuiving van klassikaal naar leerling gestuurd onderwijs
in 2050 bestaande gebouwen in Europa emissievrij zijn en nieuwe gebouwen
en een toenemende digitalisering. Dergelijke veranderingen leiden tot een
vanaf 2030 emissievrij zijn. In de periode 2030 tot 2050 worden de gebouwen
andere huisvestingsbehoefte. Schoolbesturen hebben vaker behoefte aan de
met de slechtste energieprestaties stapsgewijs uitgefaseerd (gerenoveerd tot
realisatie van leerdomeinen in plaats van traditionele lokalen, ruimtes voor
betere prestaties).
individuele begeleiding en flexibel indeelbare ruimtes. Ook met het oog op het lerarentekort. Daarnaast is er meer behoefte aan digitale leermiddelen.
Voor nieuwbouw en (gedeeltelijke) renovaties is bijna-energieneutraliteit
Uitdaging is de toekomstbestendigheid van scholen te garanderen in tijden
(BENG) de afgelopen jaren, vooruitlopend op het opnemen van de BENG-eisen
van sterk veranderende huisvestingsbehoeften van scholen. De Haagse norm-
in het Bouwbesluit in 2021, de standaard geweest. Gelet op Europese regel
bekostiging sluit hierop aan door niet vanuit lokalen te redeneren, maar vanuit
geving zal gedurende de looptijd van het IHP de overstap gemaakt dienen te
leerlingenaantallen (in het basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs
worden naar volledige energieneutraliteit (ENG) als standaard. Hiervoor zijn
groepen) en die te vertalen naar te bekostigen meters schoolgebouw.
aanvullende middelen van het Rijk nodig. Den Haag telt op dit moment circa
Didam-arrest
20 schoolgebouwen die aan BENG-eisen voldoen en één gebouw (voor drie scholen) dat volledig energieneutraal is.
Op 26 november 2021 heeft de Hoge Raad uitspraak gedaan in de zaak Didam. Kort gezegd heeft de Hoge Raad geoordeeld dat de gemeente, als ze een
Naast het verbeteren van energieprestaties door middel van de vervanging van
onroerende zaak wil verkopen of verhuren, aan potentiële gegadigden de
schoolgebouwen, ligt er nog een opgave (waarvoor de primaire verantwoorde-
mogelijkheid moet bieden om mee te dingen. Dit arrest heeft gevolgen voor
lijkheid bij de schoolbesturen ligt) voor het verbeteren van de energieprestaties
de ontwikkeling van kindcentra, waarin de gemeente investeert en middels
van bestaande schoolgebouwen die naar verwachting niet voor 2050
kadastrale splitsing juridisch eigenaar blijft van de ruimte voor kinderopvang.
vervangen worden. Met behulp van de gemeentelijke regeling Voorzieningen
Voor de ruimte voor de kinderopvang wordt de gemeente verhuurder en heeft
cofinanciering energiebesparende maatregelen en groen-blauwe school-
daarmee een directe relatie met de kinderopvangorganisatie in verband met
pleinen is de afgelopen vier jaar ruim 50.000 m2 bvo (een kleine 10% van het
de grondpositie. In dit geval moet de gemeente een selectieprocedure starten
totaal) aan schoolgebouwen verduurzaamd. In de meeste gevallen is een
en middels objectieve, toetsbare en redelijke criteria potentiële gegadigden de
verbetering van energieprestaties tot energielabel A bereikt, maar nog geen
mogelijkheid bieden om mee te dingen.
energieneutraliteit.
Verduurzaming schoolgebouwen
De aanpak voor het verduurzamen van scholen zal de komende tijd worden
Gemeente en schoolbesturen werken samen aan een gezamenlijke aanpak
herzien, in het kader van het opstellen van routekaarten voor maatschappelijk
voor het verduurzamen van schoolgebouwen. Deze aanpak richt zich op drie
vastgoed, waaronder een voor schoolgebouwen, in 2024.
duurzaamheidsthema’s: • Terugbrengen energieverbruik bij scholen (aanpak loopt);
Verbeteren klimaatadaptatie
• Verbeteren van klimaatadaptie en natuurinclusiviteit van scholen (aanpak
We worden nu al met klimaatveranderingen geconfronteerd. In korte periodes
wordt uitgebreid);
valt meer hevige regenval en de zomers worden warmer. Dit vraagt om aanpas-
• Circulair bouwen, exploiteren en slopen van scholen (aanpak wordt opgezet).
sing van scholen ten behoeve van het opvangen van regen tijdens piekbuien en
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
28
het vasthouden van water in de ondergrond of begroeiing ten behoeve van
dat met deze wijzigingen schoolbesturen en gemeenten komen tot een meer
verkoeling in de zomer. Bij nieuwbouw is een groen-blauw schoolplein de
planmatige en doelmatige aanpak op het terrein van de onderwijshuisvesting,
standaard. Voor bestaande schoolgebouwen was er afgelopen jaren een
die leidt tot kwalitatief betere onderwijshuisvesting. Vanuit de VNG en sector-
bescheiden vergoeding voor de ontwerpkosten van een groen-blauw school-
raden primair- en voortgezet onderwijs loopt een gerichte lobby voor een
plein. De mogelijkheden voor een uitgebreidere regeling worden in 2024
financiële impuls vanuit het Rijk om landelijk een inhaalslag te maken waar
onderzocht.
het gaat om de verouderde gebouwenvoorraad in relatie tot de klimaatdoelen.
Circulariteit
Wetswijziging Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen
Niet alleen het energieverbruik, maar ook de productie en montage van de
Op 1 februari 2021 is de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen voor het basis
benodigde bouwmaterialen voor schoolgebouwen en de uiteindelijke sloop en
onderwijs in werking getreden (Stb. 2020, 366). De Wet meer ruimte voor
verwerking van bouwafval hebben een impact op het milieu. Door onder
nieuwe scholen maakt het mogelijk om een school voor basis- of voortgezet
andere keuzes in het materiaalgebruik voor scholen kan deze impact beïnvloed
onderwijs te stichten op basis van belangstelling van ouders en leerlingen.
worden. Een integrale aanpak voor circulaire scholen is nog niet geformuleerd.
Het begrip ‘richting’ als bepalende factor in de scholenplanning is losgelaten.
Wel wordt in 2024 onderzocht of circulair slopen de standaard kan worden bij
De wetswijziging heeft een aanzienlijke verkorting van de termijn voor het
vervangende bouwprojecten.
vinden van passende huisvesting tot gevolg. Schoolbesturen krijgen ook
Wetsvoorstel doelmatige aanpak onderwijshuisvesting
aanzienlijk minder tijd om na de start het bestaansrecht van de nieuwe school te bewijzen. Het kan sneller dan voorheen tot opheffing leiden. Het oprichten
Het nieuwe wetsvoorstel behelst de volgende wijzigingen in de onderwijs-
van een nevenvestiging in het voortgezet onderwijs kan ook niet langer via
wetten voor het funderend onderwijs: (1) gemeenten zullen worden verplicht
het Regionaal Plan Onderwijs (RPO), in plaats daarvan behoeft iedere neven
om een IHP vast te stellen en het schoolbestuur zal worden verplicht een
vestiging een stichtingsaanvraag bij het ministerie.
Meerjaren onderhoudsplan te maken, (2) het begrip renovatie zal worden toegevoegd aan de voorzieningen in de huisvesting waar de gemeente voor
Het rijk heeft in 2020 op basis van de oude wet een licentie afgegeven voor een
verantwoordelijk is (3) het investeringsverbod in het primair onderwijs zal in
VO-vestiging in de Binckhorst (Lucas Onderwijs) en een VO-school (SIVOR) in
beginsel worden opgeheven waardoor schoolbesturen voortaan mogen
Den Haag. De VO-school in de Binckhorst, het John Dewey College, is in 2023
investeren in het schoolgebouw als er een overschot is op besteding van
gestart. In 2023 heeft het rijk een nieuwe licentie afgegeven voor een VO en PO
onderwijsmiddelen en (4) na nieuwbouw en renovatie van een schoolgebouw
school in Den Haag (Aida). Beide VO-scholen (voedingsgebied Centrum) en de
rust de verdere zorg voor een gezond binnenklimaat bij het schoolbestuur in al
PO-school (voedingsgebied Laak) willen in 2024 starten. In 2022 is basisschool
geldende regelgeving zoals het Bouwbesluit 2012. In de gewijzigde Verordening
KC De Binck in de Binckhorst gestart.
onderwijshuisvesting (RIS314547) is de mogelijkheid van renovatie als volwaardig alternatief voor vervangende bouw toegevoegd. De financiële normering voor nieuwbouw is daarmee tevens van toepassing verklaard op niet monumentale lesgebouwen, welke in aanmerking komen voor vervangende bouw op dezelfde locatie en waarvoor geldt dat (gedeeltelijke) handha-
1.2.2
Ruimtelijke ontwikkeling
Agenda Ruimte voor de Stad
Eind 2016 is de Agenda Ruimte voor de Stad vastgesteld door de gemeenteraad
ving om stedenbouwkundige, architectuur- en/of cultuurhistorische redenen
(RIS 295016). In een stad als Den Haag, waar de ruimte schaars is, moeten ruimte-
naar het oordeel van het college prevaleert boven het slopen. De verwachting is
lijke keuzen worden gemaakt. De Agenda Ruimte voor de Stad zet in op verdich-
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
29
ting van de stad in specifieke gebieden. Dat is noodzakelijk, omdat de bevolking van Den Haag richting 2040 nog fors doorgroeit en het college die groei van de
Binckhorst
De Binckhorst verandert van een traditioneel bedrijventerrein naar een gemengd
stad ruimtelijk wil faciliteren: bouwen omdat de stad groeit. Voor de onderwijs-
stedelijk woon- en werkgebied. In het op 29 november 2018 door de gemeente-
voorzieningen betekent dit dat in groeigebieden bij (vervangende) bouw en/of
raad vastgestelde omgevingsplan Binckhorst is vastgelegd dat het aantal
uitbreiding van schoolgebouwen mede de mogelijkheden voor stedelijke
nieuwe woningen op de Binckhorst maximaal 4.427 mag bedragen. Inclusief
verdichting zullen worden bezien en rekening moet worden gehouden met
de bestaande of in aanbouw zijnde woningen telt dat, volgens de huidige
geleidelijke toename van het aantal leerlingen. Deze stedelijke verdichting zal
prognose, op tot 5.160 woningen. Voor een dergelijke ontwikkeling zijn goede
van invloed zijn op de toekomstige prognoses en is vooralsnog niet (geheel)
voorzieningen, waaronder onderwijs, noodzakelijk. Verdere transformatie en
verwerkt in de prognoses zoals weergegeven in paragraaf 1.2.3 ‘Demografie’.
verdichting zal op termijn ruimte kunnen bieden aan nog eens 5.000 woningen.
Woningbouwontwikkeling
Het Central Innovation District (CID)
ontwikkeling. De meer zekere woningbouwontwikkelingen zijn reeds opge-
stations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI. Het CID wordt
nomen in de huidige prognoses voor de basisgeneratie en de leerlingenprog-
gezien als het economisch hart van Den Haag en de regio en heeft enorme
noses. Dit zijn de mutaties van de woningvoorraad die binnen de scope van dit
mogelijkheden. Nu al levert het gebied werk voor bijna 80.000 mensen en telt
IHP vallen. Voor de gehele gemeente vindt naar verwachting, in de komende
het 30.000 studenten. Er wonen 45.000 mensen in het gebied, in 23.000
vijftien jaar, een netto uitbreiding van 26.400 woningen plaats. Een groot deel
woningen. Er komen ongeveer 20.500 woningen bij voor 40.000 nieuwe
van de woningbouwontwikkelingen vindt plaats in het stadsdeel Laak. In de
inwoners en er wordt gerekend op een toevoeging van ongeveer 640.000 m2
wijken Laakhaven-Oost, Laakhaven-West en de Binckhorst is vooralsnog een
kantoren en 260.000 m2 aan commerciële en maatschappelijke voorzieningen.
toename van zo’n 9.800 woningen opgenomen in de prognoses. Na Laak
Het aantal arbeidsplekken neemt toe met minimaal 25.000. De stationsomge-
vindt de grootste woningbouwontwikkeling plaats in stadsdeel Escamp. In
vingen zijn daarbij de ankerpunten van het CID; het zijn de economische
Zijden/Steden/Zichten, Morgenstond en Moerwijk is een toename van 4.900
brandpunten met de hoogste bebouwingsdichtheden. In deze gebieden gaat
woningen opgenomen in de prognose. Gevolgd door stadsdeel Haagse Hout
de stad de komende jaren grote stappen zetten in de verbetering van de
(+- 2.800 woningen, Centrum (+-2.800 woningen), Loosduinen (+- 2.400
knooppuntwaarde, het versterken van de kenniseconomie, het realiseren van
woningen), Scheveningen (+- 1.200 woningen), Segbroek (+-540 woningen) en
duurzame, centrumstedelijke woonmilieus, het vergroten van de ruimtelijke
Leidschenveen-Ypenburg (+- 200 woningen). Deze woningaantallen kunnen
kwaliteit en belevingswaarde en versterking van de sociale structuur en sociale
tijdens de looptijd van het IHP veranderen, naarmate ontwikkelingen verder
samenhang. De Structuurvisie voor het CID is juli 2021 vastgesteld door de
worden uitgewerkt en gerealiseerd. De toename van de woningvoorraad in de
gemeenteraad (RIS307135).
In de gemeente zijn de komende jaren verschillende woningbouwplannen in
stadsdelen Laak, Escamp, Haagse Hout en Centrum is aanleiding om gedurende deze ontwikkeling tijdig rekening te houden met ruimte voor goede onderwijsvoorzieningen. De komende jaren zijn de drie grootste ontwikkelingen in de stad,
Het Central Innovation District (CID) is het gebied tussen en rondom de
Den Haag Zuidwest
Den Haag Zuidwest is een kwetsbaar gebied met een eenzijdig samengestelde
de woningbouwontwikkelingen in de aangewezen groeigebieden Binckhorst,
woningvoorraad; tweederde van de woningvoorraad bestaat uit sociale huur-
het CID (Central Innovation District) en de herstructurering van Zuidwest.
woningen. De ambitie is om Zuidwest te veranderen in een vitaal en veer-
De ambities voor deze gebieden liggen aanzienlijk hoger dan in de huidige
krachtig deel van de stad. Onder andere door groei en verdichting, om meer
prognoses zijn opgenomen. Hieronder een korte toelichting per gebied.
variatie in het woningaanbod te creëren en een groter en gevarieerder aanbod
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
30
Tabel 2 Indicatief programma structuurvisie CID, netto toevoeging Deelgebieden
Woningen (aantal woningen)
Maatschappelijke voorzieningen (in m2)
Commerciële voorzieningen (in m2)
Kantoren (in m2)
Omgeving Centraal Station, Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West
5.500
27.700
82.000
400.000
Omgeving Den Haag Hollands Spoor / Laakhavens
9.000
45.300
33.200
140.000
Omgeving Den Haag Laan van NOI
3.000
17.100
32.000
100.000
Overig: Rivierenbuurt, Stationsbuurt
3.000
17.100
Totaal
20.500
107.200
147.200
640.000
aan voorzieningen, betere bereikbaarheid, aantrekkelijker met klimaat
van de woningbouwambitie voor dat gebied. Hiermee wordt voorkomen dat er
bestendig groen en versnelling van de energietransitie te bewerkstelligen. De
onvoldoende ruimte voor maatschappelijke voorzieningen is. Het IHP
komende 20 jaar worden 6.500 verouderde sociale huurwoningen vervangen
Onderwijs staat niet meer helemaal op zichzelf. De onderbouwing van de
door nieuwbouw, 8.500 woningen gerenoveerd en 10.000 betaalbare
stabiele investeringsopgave waarmee het vastgoedbestand op orde blijft en
woningen toegevoegd. Voor de Brede Aanpak Zuidwest is een integrale visie
groei gefaciliteerd is in aansluiting bij de groei van de stad ook voor sport,
opgesteld (Visie Programma Leefbaarheid en Veiligheid, RIS310939). Per
cultuur en zorg en welzijn gemaakt. Daarmee wordt op een gestructureerde
genoemd thema is een alliantie van direct betrokkenen samengesteld. De zes
wijze gewerkt aan grip op vastgoed en integrale stedelijke ontwikkeling.
allianties werken samen met meer dan honderd partners die op 8 juli 2021 samen het Verbond van Zuidwest hebben ondertekend. Het rijk draagt tientallen miljoenen euro’s bij voor de gebiedsontwikkeling, woningbouw en
Voorzieningenprogramma’s gebiedsontwikkelingen
In het IHP maken we de koppeling tussen investeringen in onderwijshuisves-
mobiliteit. In het coalitieakkoord werd 23 miljoen vrijgemaakt voor een impuls
ting en de ontwikkeling van de stad. In de groeigebieden De Binckhorst, het
aan Zuidwest. Recent werd met het vervolg van de Regiodeal bekend dat
Central Innovation District (CID) en Den Haag Zuidwest is vanwege het
Den Haag kan rekenen op een bijdrage van zo’n 40 miljoen (gemeentelijke en
groeiend aantal leerlingen, rekening gehouden met drie ruimtelijke claims
rijksbijdragen) voor investeringen in de activering en arbeidsparticipatie van
voor onderwijshuisvesting. Deze claims zijn onderbouwd op basis van harde
bewoners alsmede in de sociale samenhang en vitaliteit van bewoners.
prognoses waarin alleen de concretere bouwplannen zijn verwerkt (stedelijk
Dit alles kan bijdragen aan de vernieuwing en versterking van het gebied.
circa 26.400 woningen). De ambities zijn met de extra toevoeging van 9.200
In de Structuurvisie Zuidwest (RIS 315261) staat beschreven hoe de gemeente de
extra woningen tot 2040 hoger (waarvan 5.100 in Den Haag Zuidwest en 4.100
ruimtelijke ontwikkeling van Den Haag Zuidwest over de periode tot 2040 voor
in het CID). Dit laatste is vooralsnog niet verwerkt in de leerlingenprognoses.
zich ziet. Deze visie is onderdeel van het “Nationaal Programma Zuidwest’.
De woningbouwontwikkelingen waarmee in de prognoses wordt gerekend zijn
Ruimte voor maatschappelijke voorzieningen
ten opzichte van twee jaar lager. Hoewel de woningbouwambities ongewijzigd zijn wordt er in de prognoses gerekend met minder harde woningbouw-
Begin 2021 zijn de Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen
plannen. Dit vertaalt zich daarom nog niet in een toenemende investerings
(RIS307513) vastgesteld door het college. De referentienormen worden vertaald
behoefte. In de voorzieningenprogramma’s voor de grote gebiedsontwikke-
in voorzieningenprogramma’s voor de grote gebiedsontwikkelingen, op basis
lingen worden de ruimteclaims, rekening houdend met de ontwikkelambities,
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
31
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
32
wel vastgelegd. Buiten de scope van de voorgestelde wijzigingen in dit IHP,
situaties van afweging sloop/behoud de optie behoud de voorkeur heeft
vallen de nu al voorziene ruimteclaims na 2034. Rekening houdend met de
vanuit het perspectief dat deze gebouwen een hoge cultuurhistorische
zachte woningbouwplannen na 2034 kan voor het primair onderwijs rekening
waarde vertegenwoordigen;
worden gehouden met twee ruimteclaims in Den Haag Zuidwest en twee ruimteclaims in het CID.
• Beschermde en niet beschermde schoolgebouwen in beschermde stads gezichten.
Voor de VO-school in Den Haag Zuidwest (IHP 2029) heeft Stichting
Voor de officiële monumenten geldt het revitalisatie regime uit de Verordening
Scholengroep Spinoza interesse getoond. Tegelijkertijd maakt de Wet meer
onderwijshuisvesting. Iedere 25 jaar kan er, mits de noodzaak wordt aange-
ruimte voor nieuwe scholen het ook mogelijk voor schoolbesturen die niet bij
toond, aanspraak gemaakt worden op 62,5% van het normatieve nieuwbouw-
het IHP of het RPO betrokken zijn geweest, recht op huisvesting te verwerven.
budget. Beeldbepalende panden en objecten bepalen mede het aanzicht van
Als het rijk een licentie afgeeft voor de stichting van een dergelijke nieuwe
Den Haag of zijn onderdeel van een structuur die belangrijk is voor het
school, is het de vraag of er nog steeds draagkracht is voor deze ruimteclaims.
karakter van Den Haag. Beeldbepalende panden zijn van belang voor de stedenbouwkundige samenhang. Voor beeldbepalende schoolgebouwen, geldt
Het Avicenna College (mavo/havo/vwo) zal in augustus 2024 het leegstaande
dat de gemeente en schoolbestuur kunnen besluiten de haalbaarheid van
schoolgebouw Zuidlarenstraat 6&10, gelegen in Zuidwest, in gebruik nemen.
(partieel) behoud/renovatie te onderzoeken, als alternatief voor vervangende
Hiermee zal er vanaf augustus 2024 havo en vwo onderwijs in Zuidwest aange-
bouw. Hoe wordt omgegaan met de nieuwbouw is een afweging tussen het
boden worden. Zuidlarenstraat 6&10 is een startlocatie voor het Avicenna
onderwijsbelang, het cultuurhistorisch belang en de financiële consequenties.
College. Het is nog onduidelijk - en mede afhankelijk van de toekomstige
Voorwaarde is uiteraard dat het schoolbestuur zich, als eigenaar, kan verenigen
ontwikkeling van de school - wat op de lange termijn de permanente locatie
met de bouwplannen.
voor de school zal worden. Totdat alle beeldbepalende scholen zijn opgenomen in het Omgevingsplan Speciale aandacht verdient de aanpak voor de wijken in Den Haag Zuidwest
geldt er binnen de beschermde stadsgezichten bij sloop een andere procedure.
(Bouwlust-Vrederust, Morgenstond, Moerwijk). Met diverse partijen in de stad
Wanneer een niet-beschermde monumentale school (al dan niet een beeldbe-
wordt gewerkt aan een integraal programma voor de aanpak in Den Haag
palende school) gelegen in een beschermd stadsgezicht gesloopt gaat worden,
Zuidwest. In dit programma zullen ook ambities ten aanzien van primair en
dan is een omgevingsvergunning met de activiteit ‘sloop’ noodzakelijk. Na de
voortgezet onderwijs in Den Haag Zuidwest worden opgenomen.
zogenaamde overgangsfase gaat deze procedure voor alle beeldbepalende
Monumentale en beeldbepalende schoolgebouwen
scholen gelden (dus ook als de betreffende school niet in een beschermd stadsgezicht gelegen is).
Er is een inventarisatie gemaakt van scholen (t/m de periode 1990) die vanuit cultuurhistorisch oogpunt een zekere waarde bezitten. Deze gebouwen zijn
Indien bij sloop een school in het vigerende bestemmingsplan/Omgevingsplan
goede voorbeelden van schoolarchitectuur uit een bepaalde periode en repre-
staat aangemerkt als karakteristiek/beeldbepalend is sloop-nieuwbouw alleen
sentatief voor hun tijd. Bij de inventarisatie is onderscheid gemaakt tussen drie
mogelijk wanneer de karakteristieken van het pand gewaarborgd zijn in de
soorten schoolgebouwen:
nieuwbouw. Denk hierbij aan massaopbouw, verdiepingshoogtes, kapvorm en
• Geregistreerde rijks- en gemeentelijke monumenten;
traveebreedtes. Met als kanttekening dat voorafgaand aan het besluit tot sloop
• Schoolgebouwen, die als beeldbepalend worden gekwalificeerd, waarbij in
de haalbaarheid van (partieel) behoud/renovatie onderzocht is (zoals ook
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
33
hierboven is gesteld). Bij sloop moet een gebouw worden herbouwd passend
Tabel 3 Historie en prognose van het totaal aantal inwoners en verdeling per
binnen de bestaande structuur of plek. Alleen de plaats en vorm van een
leeftijdscategorie in percentages, bron Den Haag in cijfers
beeldbepalend gebouw is beschermd, niet het gebouw zelf. Voor wat betreft
Historie
verbouw, aanbouw, schilderen of wijzigen van een beeldbepalend gebouw gelden de regels die voor andere gebouwen ook gelden. Wat vergunningsvrij of vergunningsplichtig was, blijft vergunningsvrij of vergunningsplichtig. Voor overige gebouwen is vooralsnog slopen en dan nieuwbouw het uitgangspunt. Zie in bijlage 4 een volledig overzicht van (potentiële) monumenten en beeldbepalende schoolgebouwen.
1.2.3
Totale bevolking Den Haag
Prognose
2010
2015
2022
2025
2030
489.271
515.739
546.335
566.822
600.482
0 t/m 19 jaar (%)
23%
23%
22%
21%
20%
20 t/m 64 jaar (%)
64%
63%
64%
63%
63%
65 jaar en ouder (%)
13%
14%
15%
16%
17%
Demografie
Opgave De landelijke trend is dat de afgelopen jaren het aantal leerlingen in het primair onderwijs aanzienlijk is afgenomen. Ook het voortgezet onderwijs blijft de komende jaren in grote delen van het land te maken hebben met leerlingendaling. Ook in Den Haag is in een aantal gebieden sprake van een forse krimp in het aantal leerlingen, zoals de VINEX-wijk Leidschenveen-Ypenburg en de Schilderswijk. Het Central Innovation District (CID), de Binckhorst en Den Haag Zuidwest zijn gebieden waar sprake is van een groeiend aantal leerlingen. Zowel in de groei-als krimpgebieden vraagt het aandacht om met alle belanghebbenden integraal naar de huisvestingsopgave te kijken.
Bevolkingsprognoses
Per 1 januari 2023 telde de gemeente Den Haag 553.306 inwoners. In vergelijking met tien jaar geleden is dit een toename van 10%. De demografische samenstelling van de gemeente verandert. In de nieuwste bevolkingsprognose van Den Haag is de verwachting dat de
Figuur 1 Groeicijfers per buurt totale bevolking, 2030 ten opzichte van 2021 (Bron: Kenniswijzer
bevolking blijft groeien tot 600.500 in 2030 en tussen de 615.500 en 630.500
Bevolking, DSO / Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek, november
inwoners in 2040. De grens van 600.000 inwoners zal naar verwachting bereikt
2022)
worden in de periode 2029-2030. Er is een (relatieve) toename van inwoners in de leeftijdscategorie 65 jaar en ouder waar te nemen. In tabel 3 is te zien dat 1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
34
het percentage ouderen oploopt van 15% van de totale bevolking naar 17% in
per gebiedsdeel. In deze prognose is rekening gehouden met verschillende
2030. Het aandeel inwoners in de leeftijd van 0 t/m 19 jaar is in de afgelopen
woningbouwplannen (zie paragraaf 1.2.2 Ruimtelijke ontwikkelingen), die de
10 jaar wel nagenoeg gelijk gebleven. In 2010 en 2015 was 23% van de inwoners
komende jaren zullen worden uitgevoerd. Dit wordt vervolgens gebruikt om de
in de leeftijd van 0 t/m 19 jaar. De verwachting is dat het aantal kinderen in de
prognose op te maken voor het aantal kinderen in de leeftijd van 0 t/m 19 jaar
gemeente naar verhouding afneemt.
per gebiedsdeel, om uiteindelijk omgezet te worden tot een basisgeneratie-
Verschil gebiedsprognose basisgeneratie en leerlingenprognoses
prognose voor de komende jaren.
In december 2022 zijn door de Dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO) van de
Voor alle Haagse scholen is bovendien een leerlingenprognoses gemaakt en
gemeente Den Haag prognoses per deelgebied opgesteld. Met behulp van een
vervolgens opgeteld op gebiedsniveau. De totalen per stadsdeel kunnen daarin
model wordt, aan de hand van het aantal vestigers en vertrekkers, het aantal
afwijken van de prognose van de basisgeneratie. Het is geen gegeven dat
overledenen en het aantal geboorten, berekend wat de prognose voor de
kinderen ook daadwerkelijk in de directe omgeving naar school gaan. Ouders
gemeente als geheel is om vervolgens aan de hand daarvan een prognose per
en kinderen hebben immers de vrijheid om een school te kiezen, die mogelijk
gebiedsdeel op te stellen. De verdeling over de verschillende gebiedsdelen is
niet in hetzelfde stadsdeel ligt als waar men woont. Ook speelt mee dat een
afhankelijk van het aantal geboorten per gebiedsdeel en de woningvoorraad
deel van de leerlingen, dat in een gebiedsdeel woont, naar een school gaat in
Figuur 2 Gebiedsprognoses basisgeneratie doelgroep BO (links) en VO (rechts) 2023-2038
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
35
het speciaal of (bekostigd) internationaal onderwijs. Niet bekostigd internatio-
het CID die nog niet zijn meegerekend in de leerlingenprognoses. De effecten
naal onderwijs (landenscholen/private scholen) valt buiten dit IHP. Daarom
zullen pas zichtbaar worden in de volgende prognoses.
worden beiden leerlingenprognoses per stadsdeel in kaart gebracht. Dit geeft ook inzicht in leerlingenstromen.
In figuur 2 is de basisgeneraties van 4 t/m 12-jarigen (doelgroep BO) en 12 t/m 19-jarigen (doelgroep VO) zichtbaar*. Daarmee is de verwachting dat de basis-
De komende 15 jaar neemt het aantal kinderen in de basisschoolleeftijd met
generatie, voor kinderen in de leeftijd tot 12 jaar, in de stadsdelen Escamp,
bijna 3 procent af (ongeveer 1.300 leerlingen). Met een piek in de daling van
Haagse Hout en Laak zal toenemen en de basisgeneratie in de overige stads-
bijna 7% rond 2031 en 2032. Voor het voortgezet onderwijs is de verwachting
delen zal afnemen. De verwachting is dat de basisgeneratie, voor kinderen in
dat de kinderen in de leeftijd 12 tot en met 19 met circa 10% zal afnemen tot
de leeftijd 12 tot en met 19 jaar, in de stadsdelen Loosduinen en Laak zal
2038 (ongeveer 4.200 leerlingen). Gezien de forse woningbouwopgave de
toenemen en de overige stadsdelen zal afnemen. Bij de doelgroep BO, tot en
komende jaren, die nog niet volledig onderdeel is van de prognoses, is de
met 12-jarigen, wordt 30% van de 12-jarigen meegerekend, bij de doelgroep VO,
verwachting dat de krimp lager uitvalt dan geprognosticeerd. Dat wordt
vanaf 12-jarigen, wordt de overige 70% van de 12-jarigen meegeteld.
voornamelijk veroorzaakt doordat de langere termijn woningbouwplannen nog niet concreet zijn. Het is nog te onzeker om dit in de prognoses mee te nemen. In totaal gaat het om 5.100 woningen in Escamp en 4.100 woningen in
Figuur 3 Gebiedsprognose basisgeneratie 4-11 jarigen en 30% 12 jarigen, doelgroep BO (DSO)
8.555 7.882
Centrum
* Bij de doelgroep BO, tot en met 12 jarigen, wordt 30% van de 12 jarigen meegerekend, bij de doelgroep VO, vanaf 12 jarigen, wordt de overige 70% van de 12 jarigen meegeteld.
Figuur 4 Gebiedsprognose basisgeneratie 13-18 jarigen en 70% 12 jarigen, doelgroep VO (DSO)
Centrum 13.223 13.339
Escamp
6.264
9.699 9.147
Escamp
Haagse Hout
4.122 4.139
Haagse Hout
3.058 2.841
Laak
3.820
Laak
3.064 3.316
4.985
5.472 4.555
Leidschenveen-Ypenburg
Leidschenveen-Ypenburg
4.412 4.214
Loosduinen
4.108
5.199 4.768
Scheveningen
4.370 3.809
Segbroek
5.310 4.876
Segbroek
4.263 3.579
2.000 2023
1. Inleiding
2038
4.000
6.000
8.000
10.000
12.000
14.000
5.525
3.534 3.645
Loosduinen
Scheveningen
0
7.444
0
2.000 2023
4.000
6.000
2038
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
8.000
10.000
12.000
14.000
36
Leerlingenprognoses
worden “dat gedurende tenminste vier jaren deze groepen leerlingen kunnen
De in december 2023 opgestelde prognoses bestaan niet alleen uit basis
worden verwacht”. De meeste VO-leerlingen in Den Haag gaan in de eigen
generatie prognoses per gebied. De prognoses voor het aantal kinderen in de
gemeente naar school. In Den Haag gaan ruim 78.000 leerlingen naar school,
gemeente is verder vertaald naar een leerlingenprognose per school. De prog-
terwijl er ongeveer 90.000 leerlingen in de leeftijdscategorie 4-19 jaar woon-
noses in figuren 5 en 6 en tabellen 4 t/m 6 worden geanalyseerd voor de
achtig zijn in de gemeente (teldatum 1-10-2022). Een deelname van 87%
tijdsperiode 2023 t/m 2038. In de prognoses op schoolniveau wordt echter
in eigen gemeente is in vergelijking met landelijke gegevens, normaal.
gekeken naar een looptijd van vijftien jaar (tot 2038), conform de Verordening
Vanaf 16 jaar gaan leerlingen naar het mbo, hbo of gaan werken.
onderwijshuisvesting. Hierin wordt de voorwaarde gesteld dat bij een aanvraag voor nieuwbouw, vervangende bouw, uitbreiding of ingebruikname kan worden aangetoond dat “de te huisvesten groepen leerlingen aanwezig
Voedingsgebied
De leerlingen aangegeven in tabellen 4 t/m 6 zijn niet allen woonachtig in de
zijn of zullen zijn en dat voor een voor blijvend gebruik bestemde voorziening,
gemeente Den Haag. Tegelijkertijd gaat de basisgeneratie (kinderen woon-
de prognose aantoont dat gedurende tenminste vijftien jaren deze groepen
achtig in Den Haag) niet allemaal in Den Haag naar school. Kinderen en ouders
leerlingen kunnen worden verwacht”. Bij tijdelijk gebruik dient aangetoond te
zijn vrij in de schoolkeuze en dit leidt tot leerlingenstromen die ook over de
Figuur 5 Leerlingenprognose BO 2024-2038
1. Inleiding
Figuur 6 Leerlingenprognose VO 2024-2038
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
37
gemeentegrenzen heen gaan. Bij de leerlingenprognoses wordt rekening
In de overzichtskaarten is weergegeven hoeveel kinderen, woonachtig in
gehouden met leerlingenstromen binnen de regio Haaglanden. Regio
Den Haag, buiten de gemeente naar school gaan en hoeveel kinderen, woon-
Haaglanden is een regio in de provincie Zuid-Holland en bestaat, naast de
achtig in omliggende gemeenten, onderwijs volgen op de Haagse scholen. Voor
gemeente Den Haag, uit de volgende acht gemeenten: Zoetermeer, Westland,
het basisonderwijs is te zien dat de uitstroom iets groter is dan de instroom.
Delft, Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar en
Voor kinderen in het speciaal onderwijs zien we een grotere instroom dan
Midden-Delfland.
uitstroom. Scholen in het voortgezet onderwijs hebben een regionale functie. Deze scholen kennen vaak een ruimer voedingsgebied. VO-leerlingen over-
Tabel 4 Leerlingenprognoses BO
schrijden regelmatig gemeentegrenzen bij hun schoolkeuze. Er zijn omvangrijke leerlingenstromen tussen Den Haag en Leidschendam-Voorburg, Rijswijk,
Prognose BO
2023
2027
2030
2034
2038 ∆ 2038-2023
Centrum
9.629
8.909
8.883
8.979
9.277
-352
Escamp
10.407
9.862
9.908
10.396
10.841
434
3.800 leerlingen uit andere gemeenten in Den Haag naar school, namelijk:
Haagse Hout
3.687
3.424
3.273
3.291
3.717
30
Laak
3.000
3.445
3.742
3.846
3.964
964
Leidschendam-Voorburg
1.502 leerlingen
Leidschenveen/Ypenburg
4.754
4.130
3.978
4.009
4.189
-565
Pijnacker-Nootdorp
561 leerlingen
Loosduinen
3.883
3.908
3.832
3.759
3.792
-91
Westland
344 leerlingen
Scheveningen
4.863
4.426
4.267
4.330
4.507
-356
Rijswijk
965 leerlingen
Pijnacker- Nootdorp, Wassenaar, het Westland en Delft. Er gaan in totaal bijna
Segbroek
5.080
4.746
4.615
4.644
4.799
-281
Wassenaar
181 leerlingen
Totaal
45.303
42.850
42.498
43.254
45.086
-217
Delft
205 leerlingen
Overige
411 leerlingen
Tabel 5 Leerlingenprognoses SBO + (V)SO 2023
2027
2030
2034
Centrum
153
140
140
141
145
Escamp
280
267
265
273
284
4
Laak
132
137
146
150
155
23
Leidschenveen/Ypenburg
197
180
176
180
187
-10
Loosduinen
124
120
117
117
120
-4
Scheveningen
95
88
86
87
91
-4
Segbroek
331
315
308
310
319
-12
Centrum
164
168
168
162
158
-6
Escamp
990
973
976
982
1.000
10
Laak
Haagse Hout
252
253
250
242
240
-12
Loosduinen
378
368
369
379
393
15
Scheveningen
103
100
101
104
108
5
Segbroek
443
452
447
435
430
-13
3.642
3.561
3.549
3.562
3.630
-12
Speciaal onderwijs
Speciaal Basisonderwijs
Prognose SBO + (V)SO
Totaal
1. Inleiding
2038 ∆ 2038-2023 -8
Tabel 6 Leerlingenprognose VO Prognose VO
2023
2027
2030
2034
2038 ∆ 2038-2023
Centrum
3.463
3.683
3.643
3.432
3.297
-166
Escamp
1.695
1.666
1.654
1.600
1.147
-548
Haagse Hout
6.309
6.570
6.465
6.120
5.392
-377
492
523
519
492
474
-18
Leidschenveen/Ypenburg
3.531
3.422
3.310
3.162
3.111
-420
Loosduinen
5.568
5.803
5.745
5.460
5.229
-339
Scheveningen
3.918
4.003
3.928
3.666
3.492
-426
Segbroek
4.373
4.498
4.434
4.180
3.988
-385
Totaal
29.349
30.168
29.698
28.112
26.670
-2.679
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
38
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
39
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
40
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
41
Figuur 7 Scholen in het voortgezet onderwijs
Wassenaar
VWO HAVO
Voorschoten
MAVO VMBO Praktijkonderwijs
Leidschendam-Voorburg
Zoetermeer
Rijswijk
Westland
1. Inleiding
Pijnacker-Nootdorp
Delft
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
42
De volgende vijf scholen zijn het meest populair voor leerlingen buiten de gemeente Den Haag: Het Montaigne Lyceum (264 leerlingen), Haags Montessori Lyceum (673 leerlingen), Lyceum Ypenburg (370 leerlingen), ’s Gravendreef College (568 leerlingen), Het Maerlant (430 leerlingen) en
1.3 Participatie belanghebbenden bij realisatie projecten
Christelijk Lyceum Zandvliet (271 leerlingen). De instroom kan worden verklaard
Schoolbesturen zijn als bouwheer zelf verantwoordelijk om belanghebbenden
door de geografische ligging van scholen en het onderwijsaanbod. Leerlingen
te informeren en betrekken bij bouwplannen. Vanwege het belang van de
die de keuze maken voor een bepaalde school denken niet in gemeente-
gemeente bij goede en voldoende maatschappelijke voorzieningen, waar-
grenzen. Leerlingen uit omliggende gemeenten zijn afkomstig uit wijken die
onder onderwijshuisvesting, is met de schoolbesturen over participatie bij
grenzen aan Den Haag. De meeste leerlingen zijn afkomstig uit Leidschendam-
bouwplannen een gestandaardiseerde aanpak geformuleerd, waarbij de
Voorburg en Pijnacker-Nootdorp. Bovendien heeft een aantal scholen een
gemeente in alle stappen van het proces betrokken is.
niet traditioneel aanbod dat voorziet in de regionale behoefte, bijvoorbeeld het Haags Montessori Lyceum of het internationaal voortgezet onderwijs.
Uitgangspunten
1. Omwonenden weten waar ze aan toe zijn; Naast instroom is er ook sprake van uitstroom van VO-leerlingen naar regio
Doel van de gestandaardiseerde aanpak is ervoor te zorgen dat omwo-
gemeenten. Bijna 5200 leerlingen gaan buiten de gemeente naar school:
nenden weten waar zij aan toe zijn op het moment dat er plannen zijn voor (vervangende) bouw of uitbreiding van een school bij hen in de buurt. Door
Leidschendam-Voorburg
1.442 leerlingen
Pijnacker-Nootdorp
311 leerlingen
Westland
446 leerlingen
Rijswijk
1.685 leerlingen
Wassenaar
134 leerlingen
Delft
1.174 leerlingen
van een nieuw schoolgebouw of uitbreiding worden betrokken. Door omwo-
Overig
256 leerlingen
nenden vroegtijdig te betrekken, kunnen zij hun eventuele zorgen over de
als schoolbesturen en gemeente een gestandaardiseerde aanpak voor communicatie te formuleren, voorkomen we verwarring en kunnen we ervoor zorgen dat bij ieder project belanghebbenden tijdig voldoende geïnformeerd zijn. 2. Vroegtijdig betrekken van alle belanghebbenden; Omwonenden willen graag zo vroeg mogelijk bij plannen voor de realisatie
plannen uiten. Er wordt al een eerste informatiebijeenkomst met belang-
De uitstroom naar de gemeente Rijswijk en Delft is hoger dan de instroom.
hebbenden georganiseerd, voordat het definitieve Programma van Eisen is
Ook is het hoge aantal leerlingen uit Pijnacker-Nootdorp dat in Den Haag op
vastgesteld. Daar wordt informatie verstrekt over het proces en de rolverde-
school gaat opvallend. Leerlingen uit Den Haag gaan naar 59 verschillende
ling door het schoolbestuur en de gemeente. Het moet iedereen volstrekt
scholen in buurgemeenten. Over het algemeen kan worden geconcludeerd,
helder zijn wie waar over gaat. Eventuele zorgen of wensen van omwo-
dat de uitstroom van Haagse leerlingen naar regiogemeente kan worden
nenden kunnen dan eventueel nog in het PvE worden meegenomen. Dit is
verklaard door de geografische ligging en het onderwijsaanbod. Scholen in
en blijft een afweging van het schoolbestuur als eigenaar en bouwheer.
het voortgezet onderwijs hebben immers een regionale functie.
Bewoners hebben geen inspraak op de schoolgrootte. 3. Participatie betekent niet meebeslissen; Omwonenden moeten vroegtijdig weten wat ze kunnen verwachten als het gaat om participatie. Zij worden betrokken en kunnen hun ideeën,
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
43
meningen en voorkeuren aangeven over de nieuwbouw of de uitbreiding
B. Startbijeenkomst met de omgeving over bouwplannen specifieke school
van de school. Het schoolbestuur is als opdrachtgever verantwoordelijk voor de realisatie van een plan binnen de in de Verordening onderwijs huisvesting vastgestelde (financiële) kaders. Het schoolbestuur kan besluiten om, als de kaders dit toelaten, tegemoet te komen aan eventuele
Moment
Voor het vaststellen van het Programma van Eisen
Doel / opzet
Inloopavond (eventueel met plenair deel) voor de buurt waarin de opgave, rollen, verantwoordelijkheden en het
wensen van omwonenden. Het schoolbestuur is hiertoe niet verplicht. Het schoolbestuur zet zich in om win-win situaties te benutten. 4. Schoolbestuur blijft verantwoordelijk voor de afstemming met belang hebbenden; Schoolbesturen behouden de regie over de afstemming met belangheb-
proces worden toegelicht Doelgroep
Bewonersorganisaties, omwonenden en andere belanghebbenden
Verantwoordelijke
Schoolbestuur, gemeente (afdeling onderwijshuisvesting, Dienst Stedelijke Ontwikkeling en het betreffende
benden. De gemeente (medewerkers van onderwijshuisvesting, Dienst
stadsdeel)
Stedelijke Ontwikkeling en/of het betreffende stadsdeel) sluit aan bij informatiebijeenkomsten, om de rollen van de gemeente in het project toe te kunnen lichten en op de hoogte te zijn van wat er in de buurt speelt.
Gestandaardiseerde aanpak participatie
De gestandaardiseerde aanpak, die wij voorstellen is gericht op individuele projecten, maar begint al met het informeren van bewonersorganisaties over de resultaten van het IHP. Op hoofdlijnen zien wij de volgende stappen in het betrekken van omwonenden bij plannen voor schoolgebouwen: A. Het informeren van belanghebbenden over (de resultaten uit) het IHP; B. Het organiseren van een startbijeenkomst met de omgeving;
C. Het organiseren van de verdere afstemming met belanghebbenden Moment
Vanaf de startbijeenkomst
Doel / opzet
Het op de hoogte houden van de buurt, volgens een passend format
Doelgroep
Bewonersorganisaties, omwonenden en andere belanghebbenden
Verantwoordelijke
Schoolbestuur
C. Het organiseren van de afstemming met belanghebbenden over dit project. Voor de huisvestingsprojecten in uitvoering, vindt op projectniveau A. Informeren omwonenden / belanghebbenden over het integraal
afstemming plaats met belanghebbenden door het schoolbestuur.
huisvestingsplan
Variërend van intensief bewonersoverleg tot meer informerend.
Moment
Voor vaststelling van het IHP
Doel / opzet
Informeren bewonersorganisaties over de resultaten uit het IHP voor hun wijk
Doelgroep
Bewonersorganisaties
Verantwoordelijke
Gemeente
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
44
44
2. Analyse
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
45
Analyse
2. Analyse
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
46
2. Analyse De stadsbrede opgave De gemeente Den Haag wil bijdragen aan kwalitatief goed onderwijs voor alle
In dit IHP is toegewerkt naar dit optimum. Met extra investeringen is de
leerlingen en streeft daarom naar passende, kwalitatief goede, permanente
afgelopen jaren ingelopen op de gemiddelde gebouwleeftijd waarmee nu de
schoolgebouwen met een gezond binnenklimaat, die zo goed mogelijk
30 jaar wordt benaderd. Verder inlopen is niet nodig; het op peil houden het
aansluiten bij de behoeften vanuit het onderwijs. Het is de wettelijke taak van
huidige kwaliteitsniveau en het faciliteren van groei is de opgave.
de gemeente om de investeringen in nieuwbouw en uitbreidingen die hiermee gepaard gaan te dragen. Het streven is om dat op een verstandige wijze te
De omvang van het scholenbestand is 550.000 vierkante meter. Uitgaande van
doen, waarbij het optimum tussen kwaliteit en investeringslast gezocht wordt.
het na te streven stabiele vervangingstempo is de vervangingsopgave voor
De leeftijd van gebouwen is een belangrijke indicator voor kwaliteit en mate
deze IHP periode (tot 2034) zo’n 92.000 m2 BVO (580/60*10). In dit tempo
van aansluiting bij de behoefte vanuit het onderwijs. Na een bepaalde leeftijd
hebben we na zestig jaar het volledige bestand vervangen en blijft de gemid-
is een schoolgebouw doorgaans toe aan vervanging. Daarbij wordt in de
delde leeftijd van de gebouwen rond de 30 jaar. Uiteraard zal dit gedurende die
Verordening onderwijshuisvesting van gemeente Den Haag (evenals in de
zestig jaar fluctueren, omdat de afgelopen 60 jaar niet constant is geïnves-
modelverordening van de VNG) uitgegaan van een gemiddelde leeftijd van
teerd. Daarbij wordt natuurlijk met iedere uitbreiding van het scholenbestand,
60 jaar. Later vervangen leidt vaak tot gebrekkige kwaliteit en hoge onder-
de vervangingsopgave in de toekomst iets groter.
houdslasten. Eerder vervangen leidt tot kapitaalvernietiging. Uiteraard is de kwaliteit van het specifieke gebouw leidend in de afweging om te komen tot
In dit IHP wordt gestreefd naar een indicatieve investeringsplanning op basis
vervanging.
van voorstellen die bij elkaar opgeteld passen bij een stabiel vervangingstempo en daarmee bijdragen aan een stabiel investeringsniveau voor de gemeente.
Een stabiel vervangingstempo dat aansluit bij de wettelijke taak van de
Echter, naast vervanging worden er ook voorstellen gedaan die de groei van de
gemeente en de omvang van het scholenbestand is om meerdere redenen
stad faciliteren. De omvang daarvan sluit aan bij de prognoses en ambities.
ideaal:
Of de voorziene groei doorzet of intensiveert, blijft de vraag. Ook de niet te
• Constante kwaliteit van onderwijshuisvesting sluit aan bij wettelijke taak
voorspellen prijsontwikkelingen in de bouwmarkt (die jaarlijks leiden tot
van de gemeente in relatie tot de onderhoudstaak van de schoolbesturen; • Een stabiel vervangingstempo maakt een optimale inzet van capaciteit huisvestingsafdelingen bij gemeente en schoolbesturen;
indexatie van de normbedragen) en de toenemende wens om meer kwaliteit, waaronder ook duurzaam te bouwen, beïnvloeden het benodigde investeringsniveau. De omvang van investeringen, die in dit IHP worden gedaan, wordt in
• Structurele vaste lasten zijn makkelijker te begroten.
het slothoofdstuk nader toegelicht.
2. Analyse
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
47
* exclusief huurlocaties en gebouwen met monumentale status
** exclusief gebouwen bestemd voor tijdelijke huisvesting en noodlokalen
2. Analyse
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
48
Het schoolgebouwenbestand
Den Haag kent een rijke variëteit aan schoolgebouwen. In Den Haag zijn nog
In totaal bevat de vastgoedportefeuille van de gemeente Den Haag voor onder-
(de afgelopen decennia is meermaals een schoolgebouw in Den Haag uitge-
wijs: 271 gebouwen. Daarvan zijn 260 gebouwen in eigendom van de gemeente
roepen tot schoolgebouw van het jaar). De afgelopen jaren is het aantal
of een schoolbestuur, terwijl de gemeente het economisch claimrecht heeft.
gebouwen in de jongste leeftijdsgroep consequent toegenomen doordat er
Van deze 260 worden 247 gebouwen ingezet als permanente huisvesting en
structureel (vervangende) bouw gerealiseerd is. In totaal zijn er vijf schoolge-
worden 13 locaties ingezet ten behoeve van tijdelijke huisvesting (ook wel
bouwen die de status van rijksmonument hebben en negen schoolgebouwen
wissellocaties genoemd). Daarnaast zijn er 3 schoolgebouwen in het bezit van
met de status van gemeentelijk monument. Opvallend is dat dit veelal gaat
schoolbesturen zonder dat de gemeente het economisch claimrecht heeft en
over onderwijsgebouwen van het voortgezet onderwijs.
schoolgebouwen te vinden van meer dan 100 jaar oud, maar ook recente parels
wordt er op 8 locaties gehuurd. Met de huidige ontwikkelingen in de onderwijsportefeuille wordt ook de gemiddelde leeftijd van 30 jaar voor de vastgoedportefeuille benaderd, die
BO
SBO
(V)SO
VO
Totaal
Permanent
173
9
23
42
247
(uitgaande van een evenredige verdeling van gebouwen over de verschillende
Wissellocaties
9
1
2
1
13
leeftijdscategorieën) hoort bij de door gemeente gestelde levensduurverwach-
Huurlocaties
4
1
0
3
8
ting van schoolgebouwen van 60 jaar. Het oudste onderwijsgebouw in de
Eigendomsscholen
2
0
0
1
3
187
11
25
47
271
gemeente dateert uit 1892. Dit is de Carolusschool aan Westeinde 103. Het
Totaal
gebouw heeft geen officiële monumentale status, maar is wel gekenmerkt als beeldbepalende school.
In de gemeente zijn 30 instellingen (schoolbesturen) actief. Zij bieden onderwijs vanuit 11 denominaties (levensbeschouwelijke achtergronden). Sommige
BO
SBO
(V)SO
VO
schoolbesturen hebben scholen in zowel het basisonderwijs, speciaal onder-
Gemiddelde gebouwomvang (m bvo)*
1.539
998
1.606
4.980
wijs als het voorgezet onderwijs.
Gemiddeld aantal leerlingen per school **
309
131
110
664
2
BO
SBO
(V)SO
VO
Instellingen
22
4
7
8
Denominaties
10
5
4
6
2. Analyse
* Betreft enkel onderwijs vierkante meters. Exclusief tijdelijke locaties. ** Aantal leerlingen per brinnummer op basis van oktobertelling 2022
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
49
Huur en wissellocaties Huur- en wissellocaties
Wissel Huur
© 2023 Mapbox © OpenStreetMap
Map based on average of X-coordinaat and average of Y-coordinaat. For marks layer Volledig.Y-coordinaat: Color shows details about Huur Wissel Indicator. Details are shown for Adres. The data is filtered on Stadsdeel, Feitelijk gebruik and Kenmerk. The 2. Analyse Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag Stadsdeel filter keeps 9 of 9 members. The Feitelijk gebruik filter keeps 7 of 7 members. The Kenmerk filter keeps 7 of 7 members.
50
Het grootste deel van de portefeuille is gebouwd na het jaar 2000. Enerzijds
Voor elk type onderwijs wordt een korte beschrijving gegeven van enkele
komt dit door de inhaalslag die is ingezet om de kwaliteit van de onderwijsge-
kenmerkende (stedenbouwkundige) aspecten om vervolgens inzicht te
bouwen in de gemeente op peil te krijgen. Anderzijds is de bevolking in de
geven in:
afgelopen 19 jaar ook aanzienlijk toegenomen, wat heeft geresulteerd in
• de met betrokken schoolbesturen geformuleerde opgave;
nieuwe schoollocaties. Stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg is hier een voor-
• de woningbouwontwikkelingen;
beeld van. Veel van de woningen in dit stadsdeel zijn gebouwd na 2000 en
• de ontwikkelingen van de basisgeneratie en leerlingenprognose;
gericht op gezinnen met (jonge) kinderen. In totaal zijn 44 gebouwen van voor
• alle scholen en locaties in dat stadsdeel;
de Tweede Wereldoorlog.
• de huidige huur- en wissellocaties; • de knelpuntenanalyse op basis van vier perspectieven (kwaliteit,
Analyse
financiën, vraag & aanbod en stedenbouwkundige mogelijkheden). Deze knelpuntenanalyse geeft een integraal beeld van de staat van elke schoollocatie;
De analyse bestaat uit vier onderdelen; te weten de verschillende typen onderwijs: basisonderwijs, speciaal (voortgezet) onderwijs, voortgezet onderwijs en
• Voorstellen.
bewegingsonderwijs.
Figuur 8 Aantal gebouwen per leeftijdscategorie
90
Feitelijk gebruik:
80
Basisonderwijs
70
Internationaal basisonderwijs
60
Internationaal voortgezet Onderwijs
50
Speciaal Basisonderwijs
40
Speciaal onderwijs
30
Voortgezet Onderwijs
20 10 0
Voor 1920
2. Analyse
1920-1940
1940-1965
1965-1990
1990-2000
2000-2010
Na 2010
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
51
Leeswijzer knelpuntenanalyse De knelpuntenanalyse is opgesteld om op een uniforme wijze inzicht te
tussen de € 35 - € 45 euro per m2 BVO oranje en meer dan € 45 per m2 BVO
geven in de kenmerken en prestaties van schoolgebouwen. Hiermee worden
rood. Bij energielasten minder dan € 13 per m2 BVO kleurt het stoplicht
mogelijke knelpunten inzichtelijk gemaakt. De eerste kolommen van de
groen, tussen de € 13 en € 17 per m2 BVO oranje en meer dan € 17 m2 BVO
knelpuntenanalyse bestaan uit algemene informatie; de naam van de
rood;
schoollocatie (indien van toepassing met de vermelding of het gaat om een
3. Vraag en aanbod 2038: op basis van de leerlingenprognoses van 2023 -
hoofdlocatie, dislocatie, nevenvestiging, etc.), het adres en het bouwjaar van
2038 is de ruimtebehoefte in groepen (voor het BO) of vierkante meter
het gebouw. Vervolgens wordt het gebouw door middel van het stoplicht-
bruto vloeroppervlak (voor het VO) berekend. Wanneer er in vergelijking
model op de volgende vier onderdelen beoordeeld:
met de huidige capaciteit van het gebouw een (aanzienlijk) verschil is,
1. Kwaliteit: ieder gebouw is door het schoolbestuur door middel van een