RIS317535 bijlage Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024-2034
Tekst van het document
Strekt ter vervanging
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2024-2034
2
3
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2024-2034
4
5
Voorwoord Den Haag is een geweldige stad om in te wonen, te werken, maar ook voor kinderen om naar school te gaan. We vinden het belangrijk dat leerlingen met plezier naar school gaan en willen ieder kind de beste kans voor de toekomst bieden. Prettige, kwalitatieve en toegankelijke schoolgebouwen zijn hierbij van groot belang. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) voor de periode 2024-2034 is in samenwerking met het scholenveld opgesteld en geeft een actuele kijk op de huisvestingsbehoefte en vervangingsopgave van onderwijsgebouwen. Ook biedt het een goede basis voor het verbinden van opgaven van maatschappelijke voorzieningen in stedelijke ontwikkelingen. Het plan is een modernisering van het IHP 2020-2030. Dit is als vertrekpunt gehanteerd en op basis van actuele inzichten, ontwikkelingen en ambities bijgesteld. Den Haag staat de komende jaren een aantal grootschalige stedelijke herontwikkelingen te wachten. Dit ziet u terug in de leerlingenprognoses en de indicatieve investeringsagenda van het IHP. In het IHP staat een groot aantal renovaties op de planning. Het is goed dat cultureel erfgoed met respect voor het verleden behouden blijft en van meer-
Complicerende factor is dat we niet alles kunnen plannen en voorzien. Met de
waarde is voor de buurt. Tegelijkertijd zijn renovatieprojecten vaak niet de meest
wetswijziging Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen kunnen komende jaren nieuwe
eenvoudige projecten en is het een uitdaging om deze gebouwen te laten
scholen worden gesticht en nieuwe schoolbesturen toetreden. Op het moment
aansluiten bij de hedendaagse eisen op het gebied van onderwijs en steeds
dat het Rijk een licentie voor een nieuw te stichten school heeft gegeven, heeft de
strengere eisen op het gebied van binnenklimaat en duurzaamheid.
gemeente de wettelijke plicht om in huisvesting te voorzien. Zo is tijdens de
De laatste paar jaar zijn de bouwkosten voor schoolgebouwen in Nederland sterk
totstandkoming van dit IHP gebleken dat er met ingang van schooljaar 2024-2025
toegenomen met forse verhoging van de Haagse normbedragen tot gevolg. Het
huisvesting geboden moet worden aan twee scholen die in juni 2023 een licentie
garanderen van de kwaliteit van onderwijsgebouwen is onze wettelijke taak.
hebben gekregen. Met de actualisatie van het IHP in 2026, zal moeten worden
Daarom houden we met dit IHP vast aan een constant vervangingstempo. Op
bezien welke bredere huisvestingsconsequenties de wetswijziging heeft.
basis van een uitvoerige inventarisatie van de gehele gebouwenportefeuille,
Samen met het scholenveld zijn we erin geslaagd om een IHP op te stellen met
prognoses over de ontwikkeling van de aantallen en spreiding van leerlingen en
een mooie vooruitblik naar de toekomst. Ik heb er alle vertrouwen in dat we dit
bouwkundige analyses is de noodzaak voor vervangende bouw, renovatie en
gezamenlijke plan met succes gaan uitvoeren.
uitbreiding van ieder gebouw op de investeringsplanning onderbouwd. Daarmee staat Den Haag voor de latere jaren van het IHP nog wel voor een opgave in de
Hilbert Bredemeijer
bekostiging.
Wethouder Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening
Voorwoord
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
6
Inhoudsopgave 1.
1.1
Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2.
Analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
Samenvatting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Deel I - Basisonderwijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
2.1
2.4
Stadsdeel Scheveningen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
2.4.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 2.4.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . . 83 2.4.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
Stadsdeel Loosduinen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
2.4.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
Introductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
2.1.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
2.4.5 Knelpuntenanalyse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
1.1.1 Voldoende scholen op de juiste plek . . . . . . . . . . . 17
2.1.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . . 56
2.4.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
1.1.2 Goede voorzieningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2.1.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
1.1.3 Met kwaliteit. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.1.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
2.5
1.2
Ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.1.5 Knelpuntenanalyse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
2.5.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
1.2.1 Onderwijshuisvesting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
2.1.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
2.5.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . . 93
1.2.2 Ruimtelijke ontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Stadsdeel Centrum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
2.5.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
1.2.3 Demografie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
2.2
Stadsdeel Escamp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
2.5.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
1.3 Participatie belanghebbenden
2.2.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
2.5.5 Knelpuntenanalyse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
2.2.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . . 64
2.5.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
bij realisatie projecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
2.2.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2.2.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
2.6
2.2.5 Knelpuntenanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
2.6.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
Stadsdeel Laak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
2.2.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
2.6.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . 103 2.6.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
2.3
Stadsdeel Segbroek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
2.6.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
2.3.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
2.6.5 Knelpuntenanalyse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
2.3.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . . 74
2.6.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
2.3.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.3.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 2.3.5 Knelpuntenanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 2.3.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
Inhoudsopgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
7
Deel III - Voortgezet onderwijs . . . . . . . . . . . . . . . . 138
Bijlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
2.7.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . 110
2.11.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
Bijlage 2: Scholen langs drukke wegen en scholen
2.7.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
2.11.2 Ontwikkeling onderwijsniveau . . . . . . . . . . . . . . 142
met mogelijke bodemverontreiniging. . . . . . . . . . . . . 165
2.7.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
2.11.3 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145
Bijlage 3: Quickscan bouwkundig. . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
2.7.5 Knelpuntenanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
2.11.4 Knelpuntenanalyse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
Bijlage 4: Lijst waardering gebouwen . . . . . . . . . . . . . . 171
2.7.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
2.11.5 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
Bijlage 5: Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen
2.8
Deel IV - Bewegingsonderwijs. . . . . . . . . . . . . . . . . 152
2.7
Stadsdeel Haagse Hout . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
2.7.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
Stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg . . . . . . . . . . 116
2.8.1 Gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2.8.2 Ontwikkelingen in basisgeneratie . . . . . . . . . . . . 118 2.8.3 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
3. Financiën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3.1
De stadsbrede opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
2.8.4 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
3.2
Dekking. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
2.8.5 Knelpuntenanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
3.3
Normbedragen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
2.8.6 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
3.4
Planning en financiën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
Bijlage 1: Investeringen in kinderopvang. . . . . . . . . . . 163
(RPO) 2024-2030 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 Colofon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
Deel II - Speciaal onderwijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 2.9
Speciaal basisonderwijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
2.9.1 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 2.9.2 Schoollocaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 2.9.3 Knelpuntenanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 2.9.4 Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 2.10 (Voortgezet) speciaal onderwijs . . . . . . . . . . . . . . 132 2.10.1 Leerlingenprognoses. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 2.10.2 Schoollocaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 2.10.3 Knelpuntenanalyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 2.10.4Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
Inhoudsopgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
8
9
Samenvatting
10
Samenvatting Den Haag zet in op voldoende, goede schoolgebouwen verspreid over de stad. Gelijke kansen voor alle leerlingen in Den Haag is daarbij het motto. Voor
De groei in delen van de stad
iedere leerling in de stad is geschikt onderwijs bereikbaar. De gemeente
Den Haag kiest ervoor om de groei van de stad te concentreren in drie
Den Haag en de schoolbesturen trekken daarin gezamenlijk op. De school
gebieden: in het Central Innovation District (CID), de Binckhorst en Den Haag
besturen zijn verantwoordelijk voor de instandhouding van de gebouwen.
Zuidwest. Voor het groeiend aantal leerlingen in deze delen van de stad moet,
De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende en
binnen de bestaande stadsgrenzen, ruimte gevonden worden. In een steeds
adequate huisvesting en draagt de investeringen in uitbreiding en (nieuw)
verder verdichtende stad, waarin de druk op ruimte toeneemt, is dit een
bouw of renovatie (als alternatief voor vervangende bouw). Om een goede
complexe opgave. Er zullen vroegtijdig ruimtelijke claims voor onderwijshuis-
invulling te geven aan deze gezamenlijke verantwoordelijkheid is, in co-
vesting worden gemaakt. Deze ruimtelijke claims worden onderbouwd aan de
productie tussen gemeente en schoolbesturen, een stedelijk IHP opgesteld.
hand van groeiprognoses. Hierbij wordt niet alleen gebruik gemaakt van
Hiermee is beoogd inzicht te krijgen in de omvang en samenhang van de totale
formele prognoses van leerlingenaantallen, maar ook van aanvullende infor-
onderwijshuisvestingsopgave van Den Haag en daarin integrale afwegingen te
matie over toekomstige groei, ruimtelijke ontwikkelingen en leerlingen-
maken.
stromen (waarin het woongebied van leerlingen en de plek waar leerlingen op school zitten worden vergeleken).
Op basis van het IHP kunnen komende jaren gefundeerde beslissingen worden genomen over het toekennen van (financiële) middelen voor (nieuw)bouw,
De groei vindt overigens niet plaats in alle delen van de stad. De verwachting is
renovatie of uitbreiding van onderwijsgebouwen in de Haagse stad. Het IHP
dat de basisgeneratie, voor kinderen in de leeftijd tot 12 jaar, in de stadsdelen
behoudt daarmee haar indicatieve karakter. Toekenning van budgetten vindt,
Escamp, Haagse Hout en Laak zal toenemen en de basisgeneratie in de overige
zoals voorheen, plaats op basis van het jaarlijks door B&W vast te stellen
stadsdelen zal afnemen. De verwachting is dat de basisgeneratie, voor kinderen
programma Onderwijshuisvesting, waarin aan de hand van de actuele huisves-
in de leeftijd 12 tot en met 19 jaar, in de stadsdelen Loosduinen en Laak door
tingssituatie de noodzaak van voorzieningen zal worden beoordeeld.
verschillende woningbouwontwikkelingen zal toenemen en de overige stadsdelen zal afnemen. In het stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg en de
Het IHP is het resultaat van een uitvoerige inventarisatie en analyse van een
Schilderswijk is als gevolg van de terugloop van het aantal kinderen in de
zeer diverse gebouwenportefeuille, prognoses over de ontwikkeling van de
(basis)schoolleeftijd de komende 15 jaar sprake van een afstootopgave van
aantallen en spreiding van leerlingen. Daartoe zijn de schoolbesturen gecon-
onderwijsgebouwen. Hier spreken we van krimpgebieden.
sulteerd, gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd, bouwkundige en stedenbouwkundige quickscans van de schoolgebouwen verricht en is infor-
Gemiddeld neemt de komende 15 jaar het aantal kinderen in de basisschool-
matie verzameld over de ontwikkeling van vraag en aanbod. De noodzaak van
leeftijd stedelijk met bijna 3 procent af (ongeveer 1.300 leerlingen). Met een
de gemeentelijke investeringen die voor de komende jaren zijn voorzien, is
piek in de daling van bijna 7% rond 2031 en 2032. Voor het voortgezet onderwijs
stevig onderbouwd.
is de verwachting dat de kinderen in de leeftijd 12 tot en met 19 jaar stedelijk
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
11
met circa 10% zal afnemen tot 2038 (ongeveer 4.200 leerlingen). Gezien de forse woningbouwopgave de komende jaren, die nog niet volledig onderdeel is van de prognoses, is de verwachting dat de krimp lager uitvalt dan geprognosticeerd. Dat wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de langere termijn woningbouwplannen nog niet concreet zijn. Het is nog te onzeker om dit in de prognoses mee te nemen. In totaal gaat het om 5.100 woningen in Escamp en 4.100 woningen in het CID die nog niet zijn meegerekend in de leerlingen prognoses. De effecten zullen pas zichtbaar worden in de volgende prognoses.
Basisprincipes en uitgangspunten Binnen de wet- en regelgeving op het gebied van onderwijshuisvesting dienen keuzes gemaakt te worden door de gemeente en de schoolbesturen over de invulling van de groei, krimp- en vervangingsopgave. Samen met de school besturen is een aantal richtinggevende basisprincipes en uitgangspunten vastgesteld. Deze principes zijn leidend geweest bij de voorstellen in dit IHP en toekomstige planontwikkeling van scholen. Drie principes vormen hiervoor de basis. Rekening houdend met de bouwkundige staat van de onderwijsgebouwen, demografische ontwikkelingen en ruimtelijke ontwikkelingen, zorgen we voor voldoende scholen op de juiste plek
(de afgelopen decennia heeft meermaals een schoolgebouw in Den Haag een
en een goede afstemming van vraag en aanbod; ook tijdens groei, krimp,
scholenbouwprijs gewonnen). De afgelopen jaren is het aantal gebouwen in de
verbouwing of een calamiteit. Bij ieder nieuw schoolgebouw wordt gestreefd
jongste leeftijdsgroep consequent toegenomen, doordat er structureel (vervan-
naar goede voorzieningen binnen de kaders van de Verordening onderwijshuis-
gende) bouw gerealiseerd is. Dit valt deels te verklaren doordat in deze periode
vesting (RIS314547). Haagse scholen bieden de juiste capaciteit en functionaliteit
veel schoolgebouwen zijn gerealiseerd in nieuwe/ uitbreidingsgebieden (als
om een gezonde exploitatie mogelijk te maken, flexibel mee te bewegen met
Leidschenveen-Ypenburg). Daarnaast zijn er 40 gebouwen van voor de Tweede
veranderingen en samenwerkingsvormen met andere organisaties te facili-
Wereldoorlog en in de afgelopen 4 jaar voor 21 nieuwe schoolgebouwen
teren. We realiseren toekomstbestendige onderwijshuisvesting met kwaliteit.
middelen toegekend voor vervanging (deze projecten zijn momenteel in
We bouwen kwalitatief goede en duurzame schoolgebouwen voor een gemid-
voorbereiding of uitvoering).
delde levensduur van 60 jaar, passend bij de wensen en eisen van deze tijd.
Het schoolgebouwenbestand
In totaal bevat de vastgoedportefeuille van de gemeente Den Haag voor onderwijs 270 gebouwen. Daarvan zijn 262 gebouwen in eigendom van de gemeente of schoolbestuur, waarbij de gemeente in ieder geval het economisch claim-
Den Haag kent een rijke variëteit aan schoolgebouwen. In Den Haag zijn nog
recht heeft. Van deze 262 worden 247 gebouwen ingezet als permanente
schoolgebouwen te vinden van meer dan 100 jaar oud, maar ook recente parels
huisvesting en worden 13 locaties ingezet ten behoeve van tijdelijke huisves-
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
12
ting (ook wel wissellocaties genoemd). Daarnaast zijn er 3 schoolgebouwen in
starten. Het Avicenna College start in Escamp. Voor de Aida basisschool wordt
eigendom van schoolbesturen, terwijl de gemeente geen economisch claim-
een geschikte locatie gezocht (primair voedingsgebied Laak). Het Aida College
recht heeft en wordt er op 8 locaties gehuurd. De gemiddelde leeftijd van de
zal het schoolgebouw Veluweplein 1/Schalkenburgerstraat 493 in gebruik
247 permanente schoolgebouwen in Den Haag is 31 jaar. In totaal zijn er
nemen als startlocatie. In Centrum is sprake van een beperkte ondercapaciteit,
23 schoolgebouwen die de status van rijksmonument of van gemeentelijk
veroorzaakt door de snelle groei van het aantal nieuwkomers. Dit wordt
monument hebben. Opvallend is dat dit veelal gaat om onderwijsgebouwen
opgelost door uitbreiding van het Johan de Witt College aan de Mackaystraat.
in het voortgezet onderwijs.
Inmiddels zijn in totaal circa 1.250 nieuwkomers op Haagse scholen geplaatst
Opgave per stadsdeel/ type onderwijs
(waarvan circa 800 leerlingen in het VO) en de komende jaren wordt een verdere groei van het aantal nieuwkomers verwacht. Nieuwkomersonderwijs wordt zoveel mogelijk opgevangen in de leegstand binnen bestaande scholen.
De opgave voor alle stadsdelen en het basis, speciaal- en voortgezet onderwijs is
De ruimtelijke mogelijkheden in een verdichtende en groeiende stad zijn
zeer divers. In Haagse Hout, Laak en Escamp vindt veel woningbouw plaats en
echter steeds meer beperkt. We zijn daarom terughoudend in het afstoten van
wordt in dit IHP rekening gehouden met het vestigen van nieuwe scholen en/of
bestaande locaties. Ook met het oog op andere ontwikkelingen die (soms
uitbreiding. De groei van het aantal leerlingen biedt voor meerdere scholen,
urgent) ruimte vragen, zoals nieuwe stichtingsinitiatieven en medegebruik
gelegen in groeigebieden die in aanmerking komen voor vervangende bouw en
oplossingen voor scholen met ruimtetekort. Met het oog op deze ontwikkelingen
ruimtelijk kunnen uitbreiden, kans om door te groeien naar een dubbelstrooms
is de zogenaamde ‘flexibele schil’ in het gebouwenbestand noodzakelijk.
school. In het stadsdeel Segbroek en Scheveningen wordt op bouwtechnisch vlak de onderwijsportefeuille goed beoordeeld. In deze stadsdelen is geen
De ambitie vanuit de samenwerkingsverbanden dat meer kinderen met een
sprake van een grote opgave. Met de oplevering van een tal van nieuwbouw
passend aanbod binnen het reguliere systeem kunnen blijven en onderwijs en
projecten kent het stadsdeel Loosduinen een jong scholenbestand. Het grootste
jeugdhulp samen op één plek worden aangeboden is nog niet verankerd in een
knelpunt in Leidschenveen-Ypenburg, de Schilderswijk en Transvaal is de
wettelijk kader. Vooruitlopend op deze wetswijziging wordt gestart met een
afname van het aantal leerlingen, met leegstand van onderwijsruimte tot
pilotproject in de Schilderswijk voor inclusief en specialistisch onderwijs met een
gevolg. In dit IHP worden voorstellen gedaan om de leegstand te verminderen.
mogelijke combinatie met andere kindvoorzieningen (jeugdhulp/kinderopvang) of maatschappelijke voorzieningen. Het beleid voor inclusief onderwijs moet
In het voortgezet onderwijs is de opgave om in delen van de stad waar groei
komende jaren uitgewerkt worden en ook op consequenties voor de huisvesting
plaatsvindt, een evenwichtigere spreiding en een gevarieerd aanbod na te
worden bezien. In die tijd biedt de overcapaciteit op reguliere basisscholen in de
streven. Er is sprake van een concentratie van VO-scholen in de kuststrook.
Schilderswijk fysieke ruimte om in te spelen op deze koerswijziging.
Veel scholen met de grootste groep leerlingen uit Escamp zijn niet in Escamp gevestigd. Al enkele decennia kampt het voortgezet onderwijs in Escamp met
Met de (kabinets)plannen om kinderopvang en voorschoolse educatie toegan-
een teruglopende belangstelling, met veel sluiting en leegstand tot gevolg. Dit
kelijker te maken is de verwachting dat de vraag hiernaar sterk zal stijgen.
terwijl er wel sprake is van een modern gebouwenbestand. In de Binckhorst en
Tussen schoolbesturen en kinderopvangorganisaties kunnen waar mogelijk
Den Haag Zuidwest is ruimte geclaimd voor een nieuwe school in het voort-
afspraken worden gemaakt over het organiseren van huisvesting. Bij (vervan-
gezet onderwijs en op de langere termijn in Den Haag Zuidwest, als onderdeel
gende) bouw bouwen we, indien een aanbieder bereid is een langjarige inten-
van de grootschalige gebiedsontwikkeling. Ook het Rijk heeft een licentie
tieovereenkomst voor marktconforme en kostendekkende huur te onderte-
afgegeven voor twee nieuwe VO-scholen en een PO-school die in 2024 zullen
kenen, kinderopvang mee. In de stad is voldoende gymcapaciteit beschikbaar
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
13
om bewegingsonderwijs te kunnen bieden. Het huidige aanbod aan gymloca-
Uitgaande van een bestaande voorraad schoolgebouwen van 554.000 m2 BVO
ties sluit aan bij de vraag en er is over het algemeen sprake van een goede
is met een stabiel vervangingstempo de vervangingsopgave voor deze IHP-
spreiding. Bij (vervangende) bouw wordt in voldoende gymruimte voorzien.
periode (2024 tot 2034) zo’n 92.000 m2 BVO. In dit IHP wordt voor 73.000 m2 BVO
De gemeente heeft een beperkt aantal leegstaande panden met onderwijs-
aan vervangingsvoorstellen gedaan. Voor deze voorstellen is circa € 219
functie tot haar beschikking voor de tijdelijke huisvesting van scholen. Deze
benodigd (prijspeil 2023). Dit bedrag is inclusief de vervangende bouw van
panden worden ingezet als tijdelijke wissellocatie voor scholen waarvan het
gymlokalen. Het resterende deel (19.000 m2 BVO) van de vervangingsopgave
schoolgebouw vervangen wordt. De 13 wissellocaties worden gezien de omvang
wordt ingevuld door later op te voeren onderzoekslocaties. Hier volgt een
van de vervangings- en uitbreidingsopgave komende jaren aangehouden.
investeringsbehoefte van circa € 48 miljoen uit. Ook moet rekening worden
Financieel
gehouden met een investeringsbehoefte van circa € 42 miljoen ten behoeve van kleine voorzieningen in de onderwijshuisvesting.
De realisatie van (vervangende) bouw, renovatie, revitalisering of uitbreiding
Naast vervanging worden er ook voorstellen gedaan om de groei van het aantal
van 29 scholen in het basis- en speciaal onderwijs en 8 scholen in het voort-
leerlingen in sommige delen van de stad op te vangen. Voor de nieuwe ontwik-
gezet onderwijs maakt de investeringsopgave groot. Het streven is om een
kelgebieden en uitbreidingen in Den Haag komt het totale bedrag voor de
goede balans te vinden tussen kwaliteit en investeringslast. Daarbij wordt
periode 2024-2034 uit op circa € 60 miljoen euro (totaal 21.000 m2 BVO). Met de
uitgegaan van een gemiddelde levensduur van 60 jaar. Later vervangen leidt in
investeringen voor uitbreiding en nieuwe scholen wordt in voldoende mate
de regel tot gebrekkige kwaliteit en hoge onderhoudslasten. Eerder vervangen
voorzien in de uitbreidingsbehoefte zoals nu geprognosticeerd en geambieerd.
leidt in de regel tot kapitaalvernietiging. Met extra investeringen is de afgelopen jaren ingelopen op de gemiddelde gebouwleeftijd, waarmee die met 31
Waar mogelijk zijn ook voorstellen gedaan ten aanzien van krimp.
jaar (wissellocaties en monumenten niet meegerekend) in 2023 het streefgetal
In Leidschenveen-Ypenburg worden in de komende IHP-periode twee huur
van 30 jaar nadert (bij een evenwichtige leeftijdsopbouw heeft een vastgoed-
locaties opgezegd.
bestand van schoolgebouwen met een levensduur van gemiddeld 60 jaar een gemiddelde gebouwleeftijd van 30 jaar). De gemiddelde gebouwleeftijd zal de
Het totaal benodigde investeringsbudget om de voorstellen in dit IHP te
komende decennia nog wat fluctueren, omdat de afgelopen 60 jaar niet
realiseren voor de periode 2024-2034 bedraagt € 369 miljoen euro. De investe-
constant is geïnvesteerd. Het op peil houden van het huidige kwaliteitsniveau
ringen worden per jaar vastgesteld in het jaarlijks op te stellen huisvestings-
en het faciliteren van groei is hiermee de opgave. In het IHP is daarom toege-
programma, waarbij ook naar de dekking wordt gekeken. De gemeentelijke
werkt naar een stabiel vervangingstempo. Een dergelijk stabiel vervangings-
begroting voorziet voor de eerste jaren in voldoende investeringsruimte. Naar
tempo dat aansluit bij de wettelijke taak van de gemeente en de omvang van
de mogelijkheden voor de financieringen van onderwijshuisvesting op de
het scholenbestand is om meerdere redenen ideaal:
lange termijn dient onderzoek te worden verricht.
• Constante kwaliteit van onderwijshuisvesting sluit aan bij de wettelijke taak van de gemeente in relatie tot de onderhoudstaak van de school besturen; • Een stabiel vervangingstempo maakt een optimale inzet van capaciteit huisvestingsafdelingen bij gemeente en schoolbesturen mogelijk; • Structurele vaste lasten zijn makkelijker te begroten. Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
14
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
15
Inleiding
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
16
1. Inleiding 1.1
Introductie
In het Haagse Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs brengen we voor de
Bij sommige bestaande schoollocaties is de groeipotentie in ruimtelijke zin
komende 10 jaar de belangrijkste opgaven voor de huisvesting van scholen voor
onderzocht. Dit geeft een duidelijk beeld van de maximale groei die aan school-
primair, voortgezet en speciaal onderwijs in beeld. Dit IHP geeft inzicht in de
locaties met een toenemende aantrekkingskracht geboden kan worden. Hierbij
omvang en samenhang van de totale huisvestingsopgave van Den Haag.
is tevens aandacht besteed aan de mogelijkheden om scholen uit te breiden
De gemeente en de schoolbesturen zijn samen verantwoordelijk voor deze
naar een capaciteit die vanuit hun bedrijfsvoering wenselijk is. Bij basisscholen
opgave. Het IHP is daarom, op basis van een uitgebreide analyse en gedragen
gaat de voorkeur vanuit dit oogpunt bijvoorbeeld uit naar een minimale maat
keuzes, in coproductie met de schoolbesturen opgesteld. Het resultaat is een
van een dubbelstrooms (17 groepen) school, inclusief gymzaal.
gedragen plan. De toename van leerlingen is niet evenredig verdeeld over de stad. Vooralsnog is de doorlopende vervangingsopgave en de groei in sommige
In Leidschenveen, Ypenburg en de Schilderswijk is sprake van een forse terug-
delen van de stad het vertrekpunt voor het IHP, waarin onderwijsbelangen en
loop van het relatief hoge aantal kinderen in de (basis)schoolleeftijd, doordat
stedelijke belangen zijn geborgd. Op basis van gezamenlijke uitgangspunten
deze kinderen zijn opgegroeid. We hebben daarom ook te maken met krimp
van gemeente en schoolbesturen en een stadsbrede analyse van vraag, aanbod,
gebieden met een afstootopgave.
bouwkundige staat en spreiding is een passend investeringsprogramma geformuleerd. Hierbij zetten we in op een goede spreiding en een gevarieerd
De gemeente Den Haag kent een zeer diverse gebouwenportefeuille. Deze
onderwijsaanbod, dat aansluit op de vraag van ouders en kinderen. De groei in
bestaat uit verschillende bouwperiodes met gebouwen in goede of minder
delen van de stad zien we daarin als belangrijke kans.
goede bouwkundige staat. Vervanging van verouderde schoolgebouwen om de kwaliteit van onderwijshuisvesting op peil te houden is, met circa 270 school-
Voor het groeiend aantal leerlingen in delen van Den Haag moet, binnen de
gebouwen in de stad, een continue opgave. Het streven is om de vervangings-
bestaande stadsgrenzen, ruimte gevonden worden. In een steeds verder
opgave zo gelijkmatig mogelijk te verdelen over de jaren. Dat leidt tot een vaste
verdichtende stad, waarin de druk op ruimte toeneemt, is dit een complexe
kwaliteit, investeringsbehoefte en capaciteitsvraag. Nu het schoolgebouwen-
opgave. Er zullen vroegtijdig ruimtelijke claims voor onderwijshuisvesting
bestand op peil is, lijkt dit een verstandig en haalbaar streven. In de huidige tijd
worden gemaakt. De ruimtelijke claims worden onderbouwd aan de hand
is er echter meer nodig dan enkel vervanging van bestaande schoolgebouwen.
van groeiprognoses. Hierbij wordt niet alleen gebruik gemaakt van formele
We worden geconfronteerd met steeds strengere eisen en maatschappelijke
prognoses van leerlingenaantallen, maar ook van aanvullende informatie over
verwachtingen, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, binnenklimaat,
toekomstige groei, ruimtelijke ontwikkelingen en leerlingenstromen (waarin
luchtkwaliteit of flexibel bouwen. Ook zijn de laatste jaren de bouwkosten voor
het woongebied van leerlingen en de plek waar leerlingen op school zitten
schoolgebouwen sterk gestegen.
worden vergeleken). 1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
17
Dit IHP heeft een looptijd tot 2034. Het IHP blijft indicatief omdat de toekenning van middelen via het programma onderwijshuisvesting loopt. Aanvragen
1.1.1
Voldoende scholen op de juiste plek
worden getoetst aan de Verordening onderwijshuisvesting (RIS314547) en
Rekening houdend met de bouwkundige staat van de onderwijsgebouwen,
geprioriteerd op basis van het beschikbare budget. Gemeente en school
demografische ontwikkelingen en ruimtelijke ontwikkelingen, zorgen we voor
besturen hebben gezamenlijk keuzes gemaakt over de invulling van de
voldoende scholen op de juiste plek en een goede afstemming van vraag en
groei- en vervangingsopgave. De uitkomst daarvan is vastgelegd in dit IHP.
aanbod; ook tijdens groei, krimp, verbouwing of een calamiteit.
Basisprincipes
Evenwichtige spreiding
dat er voldoende scholen zijn op de juiste plek in Den Haag met een goed
Kinderen moeten naar de school kunnen die het beste bij hen past. Dit
voorzieningenaanbod. Bij ieder nieuw schoolgebouw wordt gestreefd naar
betekent voldoende keus tussen bijvoorbeeld bijzonder- en openbaar
kwaliteit binnen de kaders van de Verordening onderwijshuisvesting. Het
onderwijs en brede- en categorale scholen. Er wordt ingezet op een zorgvuldige
Bouwbesluit en de hedendaagse eisen voor een goede school zijn leidend.
spreiding van het onderwijsaanbod, dat aansluit op de vraag van ouders en
Drie principes zijn de basis voor het IHP. In eerste instantie zorgen we ervoor
Voor ieder kind is een breed en gevarieerd onderwijsaanbod bereikbaar.
kinderen. Wat onder evenwichtige spreiding wordt verstaan, verschilt per onderwijssoort: • Een basisschool in iedere wijk: kinderen kunnen in hun eigen buurt naar een goede school. • Voortgezet onderwijs: ook ‘op het veen’ is een gevarieerd aanbod en scholen zijn goed bereikbaar met het openbaar vervoer. • Speciaal- en internationaal onderwijs: een passend aanbod bereikbaar voor ieder kind. Den Haag draagt naar draagkracht bij aan de regionale opgave. • Nieuwkomers: voldoende huisvesting voor de snelle plaatsing van kinderen voor nieuwkomersonderwijs, bij voorkeur bij een school met expertise op dit gebied.
Bestaande schoollocaties niet zomaar opgeven
De ruimtelijke mogelijkheden in een verdichtende en groeiende stad zijn steeds meer beperkt. De bestaande voorraad schoolgebouwen is een belangrijk startpunt in de opgave om voldoende onderwijsruimte op de juiste plek te bieden. Mutaties, bijvoorbeeld voor een betere spreiding of het optimaal benutten van de capaciteit binnen de ruimtelijke kaders, zijn denkbaar, maar we zijn terughoudend in het afstoten van bestaande locaties. Ook met het oog op andere ontwikkelingen die (soms urgent) ruimte vragen, zoals het stijgend 1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
18
aantal nieuwkomers, nieuwe stichtingsinitiatieven, medegebruik oplossingen voor scholen met ruimtetekort en de nodige wissellocaties. Een ‘flexibele schil’
Concrete voorgestelde afspraken over het faciliteren van groei in Haagse
in het gebouwenbestand is noodzakelijk. Dit kan betekenen dat scholen in
Hout, Laak, Escamp en Centrum:
enkele gevallen een dislocatie aanhouden, terwijl deze normatief niet meer nodig is. Mogelijk komt deze dislocatie op termijn in beeld voor andere
1. Als gemeente en schoolbestuur het eens zijn dat een BO school, die
functies. Uitzondering hierop zijn locaties die (soms al lang) tijdelijk worden
voor vervangende bouw in aanmerking komt op termijn (4 jaar na
gehuurd. Op het moment dat deze niet meer nodig zijn, wordt de huur niet
ingebruikneming) kan doorgroeien, dan kan medewerking worden
langer door de gemeente bekostigd.
gegeven aan voorfinanciering van extra capaciteit door het school
Bouwen waar vraag en ruimte is
bestuur. Gezien de ruimere voedingsgebieden geldt dit voor VO, SO en internationaal onderwijs in alle stadsdelen. De extra gerealiseerde
De groei van de stad en de daaraan gerelateerde uitbreidingsopgave brengen
groepen kunnen op latere programma’s worden afgerekend, indien de
een zoektocht naar beschikbare ruimte met zich mee. Doordat de groei van de
leerlingen daadwerkelijk aangetrokken zijn. Het risico op voldoende
stad zich lijkt te concentreren in gebieden waar relatief weinig capaciteit aan
leerlingen en bestuurlijke goedkeuring ligt bij de schoolbesturen.
onderwijshuisvesting is, biedt deze opgave kansen om een betere spreiding te
De gemeente zal bij dergelijke (voorgefinancierde) aanvragen niet
bereiken. Uitbreiding van de capaciteit vindt daarom bij voorkeur plaats waar:
verwijzen naar het ontbreken van noodzaak (de voorziening is immers
• Leerlingen wonen: een analyse van leerlingenstromen en prognoses van de
reeds gerealiseerd).
groei van leerlingenaantallen zijn leidend bij de zoektocht naar locaties voor
2. Bij nieuwbouw in de gebiedsontwikkelingen Binckhorst, CID en
het accommoderen van groei. Daarbij wordt gekeken naar de herkomst van
Den Haag Zuidwest zal de gemeente voorzieningen toekennen voor
leerlingen en verschuivingen in voedingsgebieden van scholen, die de
nieuwbouw, terwijl de leerlingen er nog niet zijn. Nieuwe scholen
afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. • Ruimte is: met name in het CID, de Binckhorst en Den Haag Zuidwest bieden grootschalige stedelijke ontwikkelingen ruimtelijk gezien kansen, terwijl in
of verhuizingen uit krimpgebieden hebben de voorkeur boven dislocaties. 3. Scholen die nieuwbouw hebben gehad, groeien niet verder door
veel andere delen van de stad ruimte onder druk staat en ruimtelijke
dan de gekozen omvang (in ieder geval voor de eerste 10 jaar na
ordening grenzen stelt aan uitbreidingsmogelijkheden. Daarom zal in
oplevering).
gebieden waar (veel) groei is voorzien ruimte geclaimd worden voor nieuwe schoolgebouwen. Groei van bestaande scholen faciliteren we alleen op schoollocaties die middels de stedenbouwkundige quickscan ten behoeve van het IHP haalbaar worden geacht. Leerlingentellingen en vastgestelde
Nieuwkomers
Nieuwkomers zijn kinderen die korter dan een jaar in Nederland wonen en de
gemeentelijke prognoses blijven de basis voor het bepalen van de benodig-
Nederlandse taal nog moeten leren. Dit gaat niet alleen om Oekraïners, maar
de huisvestingscapaciteit.
ook om asielzoekers, statushouders en arbeids- en kennismigranten. Nieuwkomersonderwijs wordt zoveel mogelijk opgevangen in de leegstand binnen bestaande scholen. Dat is door de beperkte capaciteit van de school gebouwen niet altijd mogelijk. Voor het primair onderwijs wordt, indien de scholen met nieuwkomersonderwijs de nieuwkomersklassen niet verder kunnen uitbreiden, gekeken naar andere reguliere scholen met capaciteit in
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
19
de buurt. Ook kunnen leegstaande wissellocaties of anders leegstaand
onvoldoende middelen ontvangt voor het beheer en onderhoud van het
gemeentelijk vastgoed (tijdelijk) worden ingezet. Door de gemeente is
gebouw. De exploitatielasten kunnen flink op de begroting drukken, wat ten
gefaciliteerd in de wens om andere plekken in de stad te vinden waar nieuw-
koste kan gaan van de kwaliteit. Op dit moment zijn er 25 scholen onder de
komersklassen geclusterd kunnen worden. Een voorbeeld daarvan is de
opheffingsnorm. Bij nieuwbouw van kleine schoolgebouwen wordt de nieuw-
Mackaystraat 6, waar nieuwkomers in het voortgezet onderwijs zijn gehuis-
bouw waar mogelijk samengevoegd, door combinaties te realiseren.
vest. Omdat nieuwkomers in kleine groepjes werken wordt aan nieuwkomers extra huisvestingsruimte toegekend. Voor nieuwkomersonderwijs wordt uitgegaan van 15 leerlingen per klas (in plaats van 24 leerlingen).
1.1.2
Goede voorzieningen
Kindcentra in basisonderwijs
Kinderopvangorganisaties en onderwijsinstellingen werken steeds vaker samen. Zij zijn daarom het liefst in één gebouw gehuisvest. Om dit zo goed mogelijk te faciliteren bouwen we voor nieuwe schoolgebouwen in het basisonderwijs bij voorkeur kindcentra, waarbij alle voorzieningen op één plek worden aange-
Haagse scholen bieden de juiste capaciteit en functionaliteit om een gezonde
boden. Bij ruimteclaims in ontwikkelgebieden wordt hier rekening mee
exploitatie mogelijk te maken, flexibel mee te bewegen met veranderingen en
gehouden. Bij (vervangende) bouw bouwen we, indien een aanbieder bereid is
samenwerkingsvormen met andere organisaties te faciliteren. De school is bij
een langjarige intentieovereenkomst voor marktconforme en kostendekkende
voorkeur niet alleen een ontmoetingsplek voor leerlingen, maar ook voor de buurt.
huur te ondertekenen, kinderopvang mee. Om integrale voorzieningen voor
Gelijke kansen voor iedereen is bij een goed voorzieningenaanbod het motto.
kinderen van nul tot en met dertien jaar, waar instellingen voor onderwijs en
Scholen zijn gezond te exploiteren
Het streven is om scholen, waar ruimtelijk inpasbaar, de mogelijkheid te geven
kinderopvang bij elkaar komen en de doorgaande ontwikkeling van kinderen faciliteren, investeert de gemeente, op basis van door de gemeenteraad beschikbaar te stellen rendabele investeringskredieten, in ruimte voor kinderopvang.
te groeien naar een hoeveelheid leerlingen die gezond te exploiteren is. Daarvoor is een dubbelstrooms school voor het basisonderwijs met minimaal
Voor de ruimte voor de kinderopvang heeft de gemeente een directe relatie
17 groepen het uitgangspunt. In groeigebieden wordt in overleg met de school-
met de kinderopvangorganisatie in verband met de grondpositie. In dit geval
besturen eerst gekeken naar bestaande scholen en de ruimtelijke uitbreidings-
moet de gemeente rekening houdend met het DIDAM-arrest een selectieproce-
mogelijkheden. Dit vraagt ook dat er verder vooruitgekeken wordt dan de
dure starten en middels objectieve, toetsbare en redelijke criteria potentiële
huidige leerlingaantallen en prognoses. Bij planvorming voor nieuwbouw/
kinderopvangorganisaties de mogelijkheid bieden om mee te dingen. Een
renovatie en uitbreidingen die tegemoetkomen aan een huidige ruimte
belangrijk punt wat hier zorgvuldig in meegewogen wordt en zelfs dient te
behoefte, dient rekening gehouden te worden met mogelijke (verdere) uitbrei-
prevaleren, is het belang van een goede inhoudelijke samenwerking tussen de
dingen of krimp in de toekomst (bijvoorbeeld door de tijdelijke inzet van
onderwijs- en de kinderopvangorganisatie. Een selectie primair op prijs is dan
huurlocaties, demontabele oplossingen of gecompartimenteerd bouwen). Per
ook niet het uitgangspunt. Er zal gekeken worden naar de inhoudelijke samen-
situatie wordt hierin een afweging gemaakt. In de nieuwe ontwikkelgebieden
hang tussen de onderwijs- en kinderopvangorganisatie en naar criteria
gaan we bij de kavelreservering voor het primair onderwijs uit van een dubbel-
waarmee de organisatorische en financiële continuïteit voor de gemeente
strooms school. Om scholen te stimuleren om beter met elkaar te werken aan
geborgd wordt. In het geval dat er een langer bestaande samenwerking is
een structureel, hoogwaardig onderwijsaanbod worden scholen onder de
tussen een school en een kinderopvangorganisatie ontstaat de vraag of er dan,
opheffingsnorm van 200 leerlingen niet meer één op één vervangen. Daarbij
in het geval van nieuwe huisvesting, ook gewerkt moet worden met een
speelt dat een schoolbestuur voor scholen met weinig leerlingen vanuit het rijk
openbare selectieprocedure. Daar is op dit moment geen jurisprudentie over.
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
20
Een overzicht van de scholen waar de gemeente reeds heeft geïnvesteerd in
kinderen met een beperking, maar ook voldoende flexibel zijn om zorg en
kinderopvang, of waar dit in uitvoering is of op de planning staat, is opge-
ondersteuning te kunnen bieden aan kinderen die dit nodig hebben.
nomen in bijlage 1.
Bijvoorbeeld dat er voldoende (fysieke) ruimte is voor ondersteuning van
Voorschoolse educatie
leerlingen in kleinere groepen, jeugdhulp, andere vormen van onderwijs ondersteuning of stilte plekken en een prikkelarme omgeving.
In Den Haag bieden verschillende kinderopvangorganisaties peuteropvang met voorschoolse educatie. Met de invoering van de regeling om voorschoolse
In de ruimtenormering die gehanteerd wordt voor het primair en voortgezet
educatie gratis te maken voor een groot deel van de Haagse peuters is de
onderwijs wordt in bepaalde mate al rekening gehouden met extra ruimte
verwachting dat de vraag naar voorschoolse educatie op korte termijn snel zal
voor zorgprofessionals. Dit betreft een standaardnormering, voor alle scholen,
groeien. Er zijn wijken in Den Haag waar plekken beschikbaar zijn en wijken
ongeacht de specifieke zorgbehoefte per school.
waar wachtlijsten zijn. Tussen schoolbesturen en kinderopvangorganisaties kunnen waar mogelijk afspraken worden gemaakt over het organiseren van
Het staat de schoolbesturen vrij om ruimten voor individuele of laagdrempe-
huisvesting. Leegstaande ruimtes in bestaande kindcentra of schoolgebouwen
lige zorg in de bouwplannen op te nemen. Schoolbesturen zijn vanuit hun
kunnen worden ingezet voor voorschoolse educatie en ruimten en faciliteiten
pedagogische opdracht goed in staat om te beoordelen welke functies van
kunnen worden gedeeld. Dit kan op basis van marktconforme huur.
zorgprofessionals van meerwaarde kunnen zijn binnen het door de gemeente
Inclusief onderwijs
te bekostigen vloeroppervlak van een schoolgebouw. Functies die leiden tot een ruimtebehoefte voor laagdrempelige zorg zullen worden meegewogen in de
De ambitie ‘Ieder kind ontwikkelt zich veilig en optimaal in de eigen context’ is
samenstelling van de programma’s van eisen van de toekomstige scholen-
een belangrijke pijler op de verbeteragenda voor de samenwerking passend
bouwplannen. In bestaande huisvesting kunnen bijvoorbeeld oplossingen
onderwijs en jeugdhulp. Dat betekent dat het streven is dat meer kinderen met
worden gevonden in gerealiseerde multifunctionele ruimten voor verhuur en
een passend aanbod binnen het reguliere systeem kunnen blijven en onder-
gebruik na schooltijd, die overdag door de school kunnen worden gebruikt. Ook
wijs en jeugdhulp samen op één plek worden aangeboden. Deze ambitie is nog
de aan de organisaties voor kinderopvang verhuurde ruimten voor buiten-
niet verankerd in een wettelijk kader. Vooruitlopend op deze wetswijziging
schoolse opvang zouden, in overleg tussen partijen, onder schooltijd als
wordt gestart met een pilotproject in de Schilderswijk voor inclusief en
werkruimte voor zorgprofessionals ingezet kunnen worden. Daarnaast is in
specialistisch onderwijs met een mogelijke combinatie met andere kindvoor-
veel scholen sprake van een bepaalde mate van overcapaciteit die ook voor dit
zieningen (jeugdhulp/kinderopvang) of maatschappelijke voorzieningen.
doel benut zou kunnen worden.
Het beleid voor inclusief onderwijs moet komende jaren uitgewerkt worden en ook op consequenties voor de huisvesting worden bezien. In die tijd biedt de overcapaciteit op reguliere basisscholen in de Schilderswijk fysieke ruimte om in
Multifunctioneel
Om te zorgen dat schoolgebouwen ook in de toekomst kunnen voldoen aan
te spelen op deze koerswijziging. Bijvoorbeeld om extra groepen binnen het
de eisen vanuit het onderwijs, is het belangrijk om flexibel te bouwen, zodat
regulier onderwijs mogelijk te maken. Bij vervangende bouw kan uitbreiding
(de indelingen van) schoolgebouwen relatief eenvoudig aan te passen zijn aan
worden overwogen en waar mogelijk gezocht worden naar gecombineerde
nieuwe omstandigheden. Aandachtspunt bij flexibel bouwen is wel dat dit
concepten waarbij SBO klassen een gebouw delen met een reguliere basisschool.
niet ten koste gaat van de huidige kwaliteit (bijvoorbeeld wat betreft geluids
Bij het organiseren van inclusief onderwijs is passende onderwijshuisvesting
isolatie). Waar mogelijk worden nieuwe onderwijsvoorzieningen ontworpen
een belangrijke voorwaarde. Een gebouw moet fysiek toegankelijk zijn voor
voor multifunctioneel gebruik. De vraag naar onderwijs, sport, cultuur, groen,
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
21
zorg en welzijn en andere soorten voorzieningen zal immers blijven toenemen naarmate er inwoners in Den Haag bijkomen.
Bouwen met oog voor het belang van omwonenden
In de bouwopgave voor scholen wordt rekening gehouden met de belangen van omwonenden. Dit vraagt een zorgvuldige en tijdige communicatie, maar ook om het benutten van win-winsituaties voor buurt en school.
1.1.3
Met kwaliteit
We realiseren toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Gezonde en
• Beschikken over voldoende bodemkwaliteit. Gezondheidskundig moet er bij herinrichting voldoende bodemkwaliteit aanwezig zijn voor kinderen tot en met zes jaar. De GGD hanteert advieswaarden voor bodemverontreiniging met lood. De lijst met scholen in aandachtsgebieden voor mogelijke bodemverontreiniging met lood is opgenomen in bijlage 2. • Bij voorkeur beschikken over gymnastiekruimte bij de betreffende school. Dit mag niet strijdig zijn met een efficiënte inzet van bestaande gymnastiekruimtes. Een dubbelstrooms basisschool heeft standaard een eigen gymzaal. Clustering van sporthallen- en zalen zo dicht mogelijk bij een school is wenselijk. Het oversteken van drukke wegen moet vanuit veiligheidsover wegingen zo veel mogelijk worden voorkomen.
duurzame schoolgebouwen faciliteren een divers onderwijsaanbod en bieden
• Beschikken over voldoende buitenruimte, bij voorkeur ook toegankelijk voor
kinderen een veilige en vertrouwde omgeving. We bouwen kwalitatief goede
de buurt. De buitenruimte is een plek waar schaduw is, maar ook een plek
schoolgebouwen met een gemiddelde levensduur van 60 jaar, passend bij de
die uitnodigt om water te drinken door bijvoorbeeld een watertappunt aan
wensen en eisen van deze tijd.
Bouwen voor leerlingen en docenten
te leggen. • Grondgebonden zijn. Om onder andere de kwaliteit van buitenspelen te garanderen, zijn grondgebonden schoolgebouwen een harde eis. Alleen in
De gebruikskwaliteit voor leerlingen en docenten staat voorop. Huisvesting
hoog- stedelijke gebiedsontwikkelingen (CID) is er mogelijkheid onderwijs
sluit aan op de wensen van (specifieke) doelgroepen. Dit betekent dat scholen:
te combineren met andere functies in nieuwbouwplannen voor hoogbouw.
• Worden gezien als een veilige plek in de buurt. Nieuwe schoollocaties moeten veilig bereikbaar zijn en qua bestemming passen in de omgeving.
In de plinten van gebouwen kunnen scholen worden gevestigd. • Mogelijk eerder dan de gemiddelde levensduur van 60 jaar vervangen
• Voldoen aan in het Bouwbesluit opgenomen eisen voor binnenklimaat.
kunnen worden. Een aantal Haagse schoolgebouwen verkeert in slechte
• Op voldoende afstand van drukke wegen staan. Het beste voor de gezond-
bouwkundige staat en is soms al bij een levensduur van 50 jaar aan
heid is om deze zo ver mogelijk van drukke wegen te plaatsen. Hoe verder
vervanging toe. Het gaat daarbij om scholen uit de bouwperiode rond 1980.
van de weg, hoe schoner de lucht. De Gemeente Den Haag hanteert, op
Een gemiddelde levensduur van 60 jaar van de gehele scholenportefeuille
advies van de GGD Haaglanden, als minimale afstand: 50 meter van drukke
blijft het uitgangspunt. Den Haag kent immers ook schoolgebouwen die
weg en 300 meter van snelweg. Hierdoor is de luchtkwaliteit en de geluids-
ouder dan 60 jaar zijn en nog in goede bouwkundige staat verkeren.
overlast van de motorvoertuigen op de weg aanvaardbaar. Bij nieuwbouw van een bestaande school zal gezocht worden naar een geschikte locatie op
De bouwkundige staat van een aantal gebouwen is met een quickscan in kaart
voldoende afstand van een drukke weg. Indien dit onmogelijk is en een
gebracht. Op basis van de uitkomsten van deze quickscan is een afweging
schoolgebouw toch bij een drukke weg wordt herbouwd, vindt geen uit-
gemaakt over de voorstellen in dit IHP (zie bijlage 3).
breiding plaats en wordt blootstelling aan luchtverontreiniging beperkt door rekening te houden met de situering van de buitenruimte, de indeling van het gebouw en het treffen van (technische) maatregelen. De GGD heeft in 2016 een overzicht opgesteld van scholen langs drukke wegen (zie bijlage 2). 1. Inleiding
Schoolgebouwen zijn duurzaam
We bouwen zo duurzaam mogelijk. Nieuwe schoolgebouwen zijn gasloos en bijna energieneutraal. Daarnaast zetten we in verband met klimaatverandering Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
22
in op groene en waterbergende pleinen en daken. Bestaande pleinen en daken Concrete voorgestelde afspraken over het faciliteren van verdere
kunnen met behulp van subsidies vanuit de gemeente en andere regionale
verduurzaming:
partners vergroend en waterbergend worden; bij nieuwbouw zijn groenblauwe schoolpleinen het uitgangspunt. Waar mogelijk worden deze
1. Ergens in de looptijd van dit IHP zal naar verwachting de realisatie
duurzame schoolgebouwen ingezet als lesmateriaal voor wetenschap en
van energieneutrale gebouwen (ENG) wettelijk verplicht worden. In
techniek onderwijs of natuur- en milieueducatie. De ambitie is om eind 2024
2050 zullen alle (school)gebouwen energieneutraal moeten zijn. In
een gezamenlijke routekaart gereed te hebben voor verduurzaming van het
afwachting van extra bekostiging vanuit het Rijk wordt nog geen
totale onderwijsvastgoedbestand.
toeslag voor energieneutrale schoolgebouwen geboden. 2. In 2024 wordt er gewerkt aan een routekaart voor het verduurzamen van schoolgebouwen. Daarin zal ook worden onderzocht wat
Nieuwbouw, tenzij
In de vervangingsopgave wordt uitgegaan van nieuwbouw, tenzij er zwaar
de mogelijkheden zijn voor het versnellen van de verduurzaming
wegende gronden zijn om tot (gedeeltelijk) behoud over te gaan. Renovatie is
van schoolgebouwen.
niet de optimale oplossing, omdat de onderhoudskosten hoog blijven,
3. Hoewel per casus bekeken moet worden of het haalbaar en wenselijk
gebouwen niet eenvoudig zijn aan te passen aan de wensen en eisen van deze
is, is bij nieuwbouw een groen-blauw schoolplein het uitgangspunt.
tijd en moeten voldoen aan duurzaamheidseisen. Bovendien speelt er vaak
4. De cofinancieringsregeling voor bestaande schoolgebouwen blijft van
een astbestproblematiek. Bestaande schoolgebouwen kunnen soms cultuur-
kracht, maar volstaat niet om de doelstellingen van Parijs te halen.
historische, architectonische of emotionele waarde hebben, zonder dat het een
5. Zodra er helderheid is over wettelijke verantwoordelijkheden en
aangewezen monument betreft. Indien het college dit wenselijk acht, kan er, in
bekostiging, zullen de gemeente en schoolbesturen nadere afspraken
afstemming met het schoolbestuur, (deels) gerenoveerd worden voor nieuw-
maken over de financiering.
bouwbudget (de levensduurverlenging is dan ook gelijk aan nieuwbouw (60 jaar)). Behoud komt voort uit een beleidswens, die via Monumentenzorg bestuurlijk is vastgesteld. Voor eventuele meerkosten is geen fonds opgericht. De normvergoeding biedt geen dekking voor deze kosten.
Concrete voorgestelde afspraken over inzet op kwaliteit: 1. De normvergoeding moet ten alle tijde voldoen om de kosten voor een schoolgebouw op het niveau van bouwbesluit te dekken. Extra’s zijn
1.2 Ontwikkelingen
voor rekening van de schoolbesturen, tenzij ze voortvloeien uit locatie-
Het nieuwe IHP is een strategisch beleidsdocument, dat een perspectief schetst
gebonden eisen van de gemeente of locatiegebonden meerkosten.
voor de onderwijshuisvesting in de stad. Het doel hierbij is om vanuit een
2. In het algemeen geldt bij (vervangende) nieuwbouw van kindcentra
brede blik naar de portefeuille te kijken en in te spelen op relevante ontwikke-
dat de betrokken partijen vooraf een plan van aanpak dienen te
lingen. In deze paragraaf zijn de meest relevante ontwikkelingen benoemd op
overhandigen over hoe zij de samenwerking in, en de financiering van
het gebied van onderwijshuisvesting, stedenbouw en demografie. Veel van
het kindcentrum vorm (zullen) geven, zodat het programma van eisen
deze ontwikkelingen vragen nog verdere verdieping voordat de consequenties
en ontwerp hierop in kunnen spelen.
voor onderwijshuisvesting voldoende duidelijk in beeld zijn. In aanloop naar de update van het IHP in 2026, worden deze ontwikkelingen en de eventuele
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
23
huisvestingsconsequenties, in samenwerking tussen de beleids- en huisvestingsafdelingen van de gemeente en schoolbesturen, geïnventariseerd en vertaald in beleid.
1.2.1
Onderwijshuisvesting
De afgelopen jaren heeft onderwijshuisvesting veel in de belangstelling gestaan. Er hebben zich verschillende ontwikkelingen voorgedaan die daartoe hebben geleid: de grotere aandacht voor ventilatie en binnenklimaat, stijgende bouwprijzen, de kabinetsplannen voor kinderopvang, de ontwikkelingen rondom inclusief onderwijs, de wachtlijst in het speciaal onderwijs, een stijgend aantal nieuwkomers, de afschaffing van het Leerkansen Profiel (LKP), nieuwe onderwijsconcepten, het DIDAM-arrest, de Regeling verduurzaming en een aantal wijzigingen in wet- en regelgeving.
Hogere eisen ventilatie en binnenklimaat
De afgelopen jaren is de aandacht voor ventilatie en binnenklimaat op scholen toegenomen. In de periode 2009-2015 is door schoolbesturen voor diverse scholen gebruik gemaakt van de toenmalige regelingen vanuit het Rijk en de gemeente. Tijdens de coronapandemie konden gemeenten met de regeling ‘Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS)’ bij het Rijk een uitkering aanvragen om het binnenklimaat van bestaande schoolgebouwen te verbeteren. Deze regeling is inmiddels opgevolgd door de Maatwerkregeling ventilatie op scholen. In 2021 en 2022 is voor circa 40 scholen gebruik gemaakt van deze regeling. Het ministerie van OCW en BZK is momenteel bezig met het uitwerken van de verplichting van CO2-meters in het funderend onderwijs. Deze verplichting
loopt via het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het voornemen bestaat om de geldende verplichting voor CO2-meters voor basisscholen, waarvoor de
Stijgende bouwprijzen
2012, zodanig uit te breiden dat alle bestaande gebouwen met een onderwijs-
sterk toegenomen als gevolg van onrust in de (bouw)wereld. Door de oorlog in
functies voor primair (speciaal) onderwijs en voorgezet (speciaal) onderwijs
Oekraïne hebben de moeilijke verkrijgbaarheid en onzekerheid in grondstoffen
hieronder gaan vallen. Het voornemen is om de verplichting op 1 juli 2024 in te
de prijzen doen stijgen en ook de hoge kosten van energie, dat voor veel mate
laten gaan.
rialen een substantieel deel van de kosten is, zorgen voor stijgende prijzen.
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs, gemeente Den Haag
aanvraag van een bouwvergunning is gedaan in of na 2015, in het Bouwbesluit
De laatste paar jaar zijn de bouwkosten voor (school)gebouwen in Nederland
24
Ook zorgden strengere eisen op het gebied van binnenklimaat en duurzaam-
2023 makkelijker toegankelijk voor ieder kind van 2,5 en jonger in Den Haag
heid van schoolgebouwen voor forse prijsstijgingen. Regelmatig kost het
Zuidwest. Kinderen daar woonachtig hebben geen indicatie van het CJG meer
moeite om aannemers te vinden die bereid zijn het werk uit te voeren voor
nodig. Vooral in Bouwlust en Vrederust, Moerwijk, Morgenstond en Laak wordt
genormeerde budgetten. Daarnaast speelt ook nog de stikstofcrisis en het
een toestroom verwacht. Voorschoolse educatie is een ontwikkelprogramma
tekort aan vakmensen. Hoe aannemers met deze omstandigheden omgaan
voor kinderen tussen de 2,5 en 4 jaar met een dreigende taalachterstand en is
blijft daardoor onverminderd actueel. De forse prijsstijgingen in de bouw-
bedoeld om onderwijsachterstanden te voorkomen. De educatie wordt aange-
kosten voor schoolgebouwen hadden indexatie van de normbedragen tot
boden in kindcentra, op kinderdagverblijven, voorscholen en peuteropvangloca-
gevolg. De normbedragen zijn jaarlijks geïndexeerd conform de landelijke
ties. De gemeente heeft een wettelijke taak om voldoende aanbod in plekken op
systematiek van de VNG (6,38 procent naar 2021, 4,92 procent naar 2022 en
de voorschoolse educatie te realiseren (art.166 lid 1 Wet Primair Onderwijs). Voor
5,49% naar 2023 en 12,72% naar 2024).
ouders is de afstand naar een voorschoolse educatie bepalend of zij hiervan gebruik zullen maken. Daarom is er in sommige wijken, zoals in Zuidwest, een
In verband met de historisch hoge reguliere indexering van normbekostiging naar prijspeil 2024 van 12,72% wordt een eerder voornemen om de normbekostiging met 10% extra te verhogen getoetst aan lopende aanbestedingen. In het voorjaar van 2024 zal een voorstel hierover als onderdeel van de aanpassing
groter aanbod nodig dan in andere wijken en is een goede spreiding van belang.
Inclusief onderwijs
Het kabinet streeft naar inclusief onderwijs, waarbij kinderen met en zonder
van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs aan de raad worden
beperking of ziekte samen naar school gaan. De samenwerkingsverbanden