RIS317025 Bijlage 1

S OZ A

BEELDKWALITEITSDOCUMENT - 18 AUGUSTUS 2023

“Dit betreft een conceptuele verbeelding van de mogelijkheden conform dit beeldkwaliteitsdocument, niet zijnde het bouwplan. Aan dit beeld kunnen dus geen rechten worden ontleend.’’

COLOFON

Het voorliggende document is het beeldkwaliteitsdocument voor de herontwikkeling van de voormalige kantoorlocatie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, SoZa, aan de Anna van Hannoverstraat 4 in Den Haag.

SOZA BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Inhoud Inleiding 1

Eeuwige Haagse schoonheid

8

2

Verblijfskwaliteit

34

3

Lange lijnen

40

4

Voor iedereen

45

5

Mix

47

6

Haal er meer uit dan erin zit

48

7

Natuurlijk

49

8

Slotwoord

50

Locatiefoto’s

GEMEENTE DEN HAAG

4

51

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 3

+ + +

Inleiding

Dit Beeldkwaliteitsdocument (BKD) volgt de indeling van het Kwaliteitsplan Central Innovation District Den Haag. In dit kwaliteitsplan zijn de overkoepelende ambities voor het Central Innovation District (CID) beschreven. Het kwaliteitsplan krijgt een gebiedsspecifieke uitwerking in beeldkwaliteitsplannen. Vooruitlopend op het beeldkwaliteitsplan voor de zone naast het station Laan van NOI is dit BKD opgesteld om het bouwplan van SoZa van een toetsingskader ten aanzien van n de stad beeldkwaliteit te voorzien. Het zal door de WelstandsGebiedsprofielen op basis van en Monumentencommissie worden gebruikt bij de cultuurhistorie formele beoordeling van het bouwplan.

Eigen karakter per deelgebied

£ € £ ¥

+ + + +

SoZa is bij uitstek een voorbeeld waarbij verdichting hand in hand gaat met het versterken van de sociale structuur en samenhang door een diversiteit aan woningen en functies. Er is veel aandacht in het plan voor de publieke ruimte aan het station Laan van Nieuw Oost-Indië en de beleving op ooghoogte. De differentiatie van volumes, programma en openbare ruimte draagt bij aan het creëren van

boek

ion

PLAN

een hoogstedelijk en levendig gebied waar wonen, werken en ontspannen samenkomen. De thema’s en uitgangspunten van de Nota Eyeline & Skyline (ELSL) en van de genoemde Structuurvisie zijn leidend voor het ontwerp van SoZa. Hierin liggen uitgangspunten vast voor de programmatische invulling, de aansluiting op de directe en wijdere omgeving en de hoofdopbouw van de bouwmassa’s.

Het CID is geen tabula rasa: er wordt op bestaande (beeld)

Haagse Bos

kwaliteit van bestaande buurtjes voortgebouwd. De ambities

Den Haag is een van de snelst groeiende van ontwikkelaars en bouwers worden benut om de eigensteden van en identiteit van te versterken en verschillende Nederland. Ombuurten richting te geven aan deze opgave woningtypes en voorzieningen aan te bieden. Zo kan er in heeft de gemeente Den Haag het beleidsdocument choonheid het CID een keur aan complementaire stedelijke (woon) Agenda Ruimte voor de Stad opgesteld. In dit nden de stad milieus ontstaan. Daarbij geldt dat niet in iedere buurt veel document wordt weergegeven hoe de gemeente de gaat veranderen: er zijn buurten met een lage dynamiek en deelgebied een hoge dynamiek. komende jaren wil omgaan met de vraagstukken die hieruit voortkomen. Binnenstedelijke verdichting aven De deelgebieden worden stuk voor stuk gekarakteriseerd. De en herstel van het stedelijk weefsel is hierin een kenmerken van de deelgebieden uit deze gebiedsprofielen belangrijk speerpunt. vormen het uitgangspunt Een voor designificant nog op te stellen onderdeel van deze visie is het Central Innovation District (CID), dit Beeldkwaliteitsplannen. is de driehoek tussen de stations Den Haag Centraal, Beatrixkwartier Den Haag Holland Spoor en Den Haag Laan van NOI. Dit BKD valtBezuidenhout-West als onderdeel van het bestemmingsplan binnen de kaders van de vastgestelde structuurvisie voor het CID.CS an erin zit

roces

$

Centrum

SoZa

Binckhorst

Laakhavens

Het CID is een hoogstedelijk gebied dat wordt Laan vaneen NOI hoge concentratie van woningen, gekenmerkt door werkplekkenRivierenbuurt en voorzieningen. Een gebied met een levendige en hoge verblijfskwaliteit, gecombineerd Schenk met een uitstekende bereikbaarheid, als aanvulling op de bestaande historische binnenstad. Het wordt Stationsbuurt daarmee een innoverend en vernieuwend gebied met een internationaal economisch topmilieu en een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

Laak

De grenzen van deze deelgebieden zijn bepaald op basis van historie en karakters en bepalen de grenzen van de gebiedsprofielen opgesteld in het Kwaliteitsplan. Deze grenzen volgen niet de bekende

Plankaart “Eigen karakter per deelgebied: Gebiedsprofielen op basisstadsindeling van cultuurhistorie” uit: Kwaliteitsplan CID Den Haag, oktober 2022 met de stadsdelen, wijken en buurten. De kaart daarvan kan op de website van de gemeente

4 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Indeling gehanteerde deelgebieden voor gebiedsprofielen in verdiepende pagina’s

worden geraadpleegd. De grenzen van de beeldkwaliteitsplannen en ontwikkelvisies (het gebiedsspecifieke beleid volgend op dit Kwaliteitsplan) kunnen afwijken van deze kaart. In de beeldkwaliteitsvisies kunnen de sferen binnen een deelgebied nader worden opgedeeld en nauwkeuriger onderscheiden worden. GEMEENTE DEN HAAG Klik hier voor de interactieve kaart van de gemeente Den Haag met de stadsindeling

Scheveningen Centrum Den Haag

Den Haag CS

Beatrixkwartier

Bezuidenhout

SoZa

NS

Laa

n va

nN

OI

Leidschendam - Voorburg

GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 5

SoZa als verbindende schakel

UT

O ENH

UID BEZ

BEZUIDENHOUT

multifunctioneel

VOORBURG NOORD

In dit gebied zal, als gevolg van het MIRT traject en bijbehorende ambities voor station en directe omgeving, in de toekomst een nieuwe stationsomgeving ontstaan met een intensiever en multifunctioneler gebruik. Het gebouw gaat daarom zowel een relatie aan met de gebouwen in de strook langs de Schenk als met de gebieden aan beide zijden van

6 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

VOO RBU NOO RG RD

uitnodigend openbaar gebied

verbinding

alzijdig

het station. (Bezuidenhout en Voorburg Noord) en het knooppunt zelf. Het heeft als het ware een kruisfunctie in het vernieuwde stationsgebied en reageert zowel op de buren als op de omgeving waarmee een nieuwe identiteit ontstaat.

GEMEENTE DEN HAAG

situatietekening

GREEN / BLUE SCHENK ECO SYSTEM

URBAN STATION SQUARE

VOORBURG RECREATION ZONE Principekaart nieuwe stedelijke structuur SoZa

SoZa vormt met een uitnodigend openbaar gebied en voorzieningen een nieuwe verbindende schakel tussen Bezuidenhout en Voorburg Noord. De prominente locatie aan het station maakt SoZa een belangrijke nieuwe stadsentree in het CID ten opzichte van de huidige gesloten situatie.

GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 7

Impressie van architectuur in Den Haag

8 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

1

Eeuwige Haagse schoonheid

De stad Den Haag in zijn geheel heeft geen samenhangende dominante architectuurstijl. De gebouwen zijn veelal divers en dit vertaalt zich ook in een divers materiaalpalet. Binnen dit heterogene geheel van de stad is echter een onderverdeling in clusters te maken waarin soms meer samenhang te herkennen is. Een voorbeeld hiervan zijn de uitbreidingswijken die sterk opkwamen in de 19e eeuw, zoals bijvoorbeeld Bezuidenhout. De typische opbouw van deze wijken met fijnmazige straten die uitkomen op diverse pleintjes, resulteert in een prettige openbare ruimte, met ruimte voor groen, ontspanning en ontmoeting. Aan het spoor bij Laan van NOI bevindt zich een strook bebouwing die tussen de wijken Bezuidenhout en Voorburg Noord in ligt. Het nieuwe ensemble is onderdeel van deze strook en wordt een nieuw knooppunt van het CID. Hier ligt een kans en ambitie om het stedelijk weefsel te verbinden en om de barrières tussen de wijken te verminderen. Er worden meerdere plannen rondom de stationszone gemaakt aan de Voorburgzijde van het spoor, waaronder de plannen voor toekomstige onderdoorgangen van het spoor. SoZa wordt een kwalitatieve toevoeging aan de eeuwige schoonheid van Den Haag op verschillende gebieden die in dit en opvolgende hoofdstukken worden uitgewerkt.

Voorbeelden hiervan zijn: de interessante lange lijnen, door de kenmerkende volumeopbouw van de verschillende torens, het verbinden van Voorburg Noord en Bezuidenhout bijvoorbeeld met de multifunctionele toevoeging van programma en het maken van een duurzaam en toekomstbestendig gebied door de toevoeging van hoogwaardige openbare ruimte als het Schenkplein. SoZa voegt met haar hoogte en dichtheid van de voorgestelde bebouwing een nieuwe laag toe in Den Haag en is een toevoeging aan de skyline van middelhoge torens. In hoogbouwensembles is in Den Haag een grote diversiteit aan architectuur, materialisering en uitwerkingen te herkennen. Een gemeenschappelijk karakteristiek van deze veelheid van verschijningsvormen is echter wel dat over het algemeen een duidelijke verticale en/of horizontale richting herkenbaar is. GEMEENTE DEN HAAG

Het materiaalpalet is divers en op stadsniveau gevarieerd. SoZa zoekt aansluiting op deze karakteristieken. De locatie wordt gekenmerkt door haar duale positie met enerzijds het station en de skyline van metropolitaan Den Haag en anderzijds de kleinschalige bebouwing van Bezuidenhout en Voorburg Noord aan de groene Schenk. In de huidige situatie wordt gevraagd om een goede oplossing te bieden die om kan gaan met de heterogene context, de vis-a-vis situatie, diverse schalen en architectuurstijlen in de omgeving. Haags ensemble aan knooppunt Laan van NOI Het nieuwe gebouwensemble SoZa bestaat uit twee carrévormige blokken met twee grote groene binnenhoven. De blokken zijn onderverdeeld in acht individuele gebouwen, waaronder de vier ca. 75m hoge torens aan het station en twee gebouwen aan de Schenk. Tussen de twee bouwblokken is een nieuwe aantrekkelijke tussenstraat en pocketpark gelegen met hoogwaardige verblijfsruimte. Het ensemble is kenmerkend Haags door zijn opbouw en geleding, de samenhang in compositie en de individuele expressie van de gebouwen zoals in de navolgende paragrafen uitgewerkt. Het ontwerp is een markeringspunt en nieuwe stadsentree voor het knooppunt aan het station van Laan van NOI.

Haagse opbouw De architectuur in Den Haag wordt gekenmerkt door de heldere opbouw van de volumes met stedelijke plinten, de herkenbare hoogte van de stedelijke laag en de hoogbouw daarbovenop. SoZa heeft een (visueel) dubbelhoge plint. De markante stedelijke laag aan de stationszijde van ca. 28 meter hoog maakt een subtiel onderscheid tussen de torens en de stedelijke laag. Aan de Schenkzijde bedraagt de stedelijke laag ca. 35 meter. De beëindigingen van de torens bovenop de stedelijke laag komen voort uit het gevelontwerp en kunnen verschillen per gebouw afhankelijk van het gebouwconcept. Samenhangende compositie Hoewel de diversiteit van de gebouwontwerpen belangrijk is voor een prettige ervaring van de bouwblokken, is samenhang van belang om de stad niet te veel te fragmenteren. In SoZa

wordt een zekere ontspannen samenhang nagestreefd met behoud van eigen identiteit van de volumes. De in het vorige kopje beschreven Haagse opbouw speelt daarbij een belangrijke rol. Daarnaast wordt een balans gezocht in het kleurenpalet van de gebouwen die ook aansluit bij de stad en de omgeving. De cohesie tussen de gebouwen wordt verder versterkt door de proporties en het maatsysteem van gevelopeningen en de balkons. Individuele Haagse expressie De creativiteit en innovatie van het Central Innovation District wordt uitgedragen door de speelse diversiteit van de volumes en de gevelontwerpen van de gebouwen van SoZa. Daarbij ontstaan acht verschillende, passende gebouwidentiteiten die gezamenlijk verder bouwen aan het CID-karakter. De gebouwen hebben een onderscheidende uitstraling qua volume, gevelarticulatie en/of materialisatie. Dit is van belang om de schaal van de bouwblokken te verkleinen. Er wordt aansluiting gezocht bij het typisch Haagse individuele karakter van de hoogbouw met een eigenwijze sterke vormgeving en karakteristieke architectuur. Iedere gevel heeft een eenduidige organisatie en oriëntatie waardoor robuuste en solide stedelijke volumes ontstaan. Elk gebouw wordt individueel herkenbaar door de individuele gebouwdetails en draagt daarmee bij aan het hoogwaardige ensemble als geheel.

Aansluiting openbare ruimte De stedelijke laag van het complex geeft vorm aan de contouren van de openbare ruimte. De stedelijke laag is leesbaar in de volumes door middel van set backs ter plaatse van de torens. Vergelijkbaar met de situatie bij het Malieveld worden de hogere volumes omgeven door een Haagse stedelijke laag die de overgang vormt naar de omgeving. De daklijn van de stedelijke laag kan waar nodig worden ingesneden en getrapt om een te massale verschijning van de volumes vanaf de openbare ruimte te voorkomen. Zo worden de profielen van straten en pleintjes vormgegeven en ontstaat een herkenbare prettige openbare ruimte. Er ontstaat een uitnodigend en doorwaadbaar stadsdeel bij het station dat wordt geactiveerd door het stedelijke programma in de plint. BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 9

Stedenbouwkundige uitgangspunten

Stedelijke laag

Stedelijke laag

Heldere geometrie basisvolumes Het volumetrische ontwerp van de gebouwen bestaat uit heldere en herkenbare geometrieën. De afwisseling tussen de onderlinge volumes vormt samen een speelse compositie die het geheel meer luchtig en dynamisch laat overkomen. Hiermee wordt voorkomen dat een rij van generieke schijfvormige torens langs het spoor ontstaat. SoZa wordt een typisch Haags en herkenbaar ensemble aan het station Laan van NOI.

Verwantschap gebouwen - grids en buitenruimtes Alle gebouwen hebben een duidelijk afleesbaar gevelgrid. Dit brengt samenhang tussen de gebouwen en versterkt de afwisselende geometrie van de volumes. Daarnaast zijn de openingen en het maatsysteem van de gevels gelijkwaardig bij de verschillende gebouwen toegepast. De terugliggende gevelvlakken hebben in contrast met het grid een textuur waardoor een herkenbaar maar subtiel onderscheid tussen grid en de achterliggende vlakken ontstaat.

Dubbelhoge expressie plint De plint van de gebouwen is optisch dubbelhoog en de materialisering is robuust en duurzaam. Het ritme en de gelijke hoogte rondom de bouwblokken zorgt voor een prettige samenhang tussen de individuele gebouwen. Er is voldoende diepte en glas in de gevel om een hoogwaardige en transparante werking van de plint te garanderen. Reclame-uitingen en logo’s voor de commerciële functies in de plint worden geïntegreerd in het ontwerp aan de hand van een op te stellen signageplan.

groene daken binnentuin

Herkenbare getrapte stedelijke laag De stedelijke laag en de torens zijn subtiel van elkaar te onderscheiden door middel van set backs. Hierdoor ontstaat een herkenbare stedelijke laag. Door de verspringende daklijnen ontstaan ook dakterrassen met een visuele relatie met de straat. De individuele gebouwen worden hierdoor gearticuleerd. Dit zorgt als geheel voor een dynamisch en prettige beleving van het SoZa-complex vanaf het maaiveld. 10 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Samenhang doorlopende balkonritmes Balkon ritmes lopen door per gevelzijde van het hele bouwblok. Door dit continue patroon ontstaat een continu ritme in het straatbeeld. Balkons van de gebouwen aan het station vallen tussen het grid. Dit zorgt ervoor dat het grid goed afleesbaar is. Balkons aan de Schenkzijde zijn juist gepositioneerd op het grid met een gelijke uitvoering om meer horizontale buitenruimtes met zicht op de Schenk mogelijk te maken.

Verbindend groen Van belang in de nieuwe hoge dichtheid is een herkenbare menselijke schaal en maat van de gebouwen. De groenlagen worden samenhangend ontworpen met herkenbare terugkerende elementen. Dit zijn bijvoorbeeld boom- en plantsoorten, type bankjes, verlichting, e.d. Daardoor ontstaat en verbindend groen landschap dat de gebouwen in de bouwblokken met elkaar in verbinding brengt. GEMEENTE DEN HAAG

Stedenbouwkundige uitgangspunten

• Een lange monotone stedelijke wand met gelijkvormige volumes is onwenselijk

• Een subtiel onderscheid in volumeopbouw is belangrijk voor de geleding

• Doorlopende stedelijke plint zonder herkenbare entrees is onwenselijk

• Onderscheid door kleur binnen met een op elkaar afgestemd materiaalpalet

• Onwenselijk is een te subtiel kleurverschil tussen verschillende gebouwen

• De gevelopeningen en het gevelgrid creëren onderlinge samenhang

• Uniforme gevelritmes bij alle gebouwen leidt tot monotoon gesloten complex

• Er is onderscheid in diepte en plasticiteit per gebouw in het bouwblok

• Er is te weinig plasticiteit in de gevels van de gebouwen

• Integraal meeontworpen buitenruimtes versterken geometrie en de plasticiteit

• Materialiteit gebouwen landt niet op maaiveld

• Gebouwen die landen op maaiveld met een doorlopende materialiteit

GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 11

Materiaal- en kleurpalet uit de omgeving

In het kleur- en materiaalpalet wordt gezocht naar samenhang en kruisbestuiving op materiaal en kleurniveau. Er wordt gekozen uit een kleurpalet dat aanwezig is in de omgeving. tevens worden hoofd- en secundaire kleuren afwisselend in de gebouwen opgenomen zodat een prettige identiteit ontstaat en de samenhang op verschillende schaalniveaus wordt versterkt. 12 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Materiaal- en kleurpalet met kruisbestuivingen De individuele gebouwen hebben een eigen korrel en kleur die landen op het maaiveld. Door deze differentiatie ontstaat een herkenbaar eigen adres per gebouw. Er wordt een primair gevelmateriaal toegepast en een secundair materiaal per gebouw dat bij elkaar past. Doormiddel van ‘cross overs’ waarbij materialen en kleuren van een gebouw terugkomen in een ander gebouw ontstaat samenhang. De gevelmaterialen hebben een kwalitatieve en duurzame uitstraling die recht doet aan de prominente locatie aan het spoor.

Principediagram stationszijde

Principediagram Schenkzijde GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 13

Architectonische uitgangspunten

A

B

A

Entrees dragen bij aan onderscheidende identiteit

A

Entrees zijn altijd geplaatst weg van bouwblokhoeken

B

A

Buitenruimtes geïntegreerd in volumeconcept architectuur

Onderscheid set back en toren benadrukt met balkons

Verrassing in gevelmateriaal

Uitgesproken set backs stedelijke laag

Kenmerkende entree of beeïndiging toren

Uitnodigende entrees en adressen per gebouw

Buitenruimtes versterken ontwerp gebouwen

Ruimte voor verrassing en experiment in gebouwen

Gebouwentrees zijn goed herkenbaar. Entrees van de hoge gebouwen hebben een ruime, (mogelijk deels) dubbelhoge maat en een uitnodigende uitstraling. Extra belangrijk hier is de soepele transitie van buiten naar binnen, daarom worden de entreegevels transparant ontworpen en worden postkasten in de lobbies en niet in de gevels geplaatst. De interieurs van de gebouwentrees worden zorgvuldig meeontworpen.

Buitenruimtes zijn geïntegreerd in de gevelconcepten en gelijkmatig over gevels verdeeld. Ze dragen bij aan de uitstraling en geometrie van de volumes. De materialisatie van de buitenruimtes komt logisch voort uit het gebouwconcept. Als er balkons in de stedelijke laag met set back bij de toren aanwezig zijn, moet het onderscheid tussen stedelijke laag en toren afleesbaar zijn, door een verschil in ritme en materialisatie. Ter plaatse van de plint (bg + 1e verd.) zijn geen balkons toegestaan.

Gebouwen mogen een eigenzinnig Haags karakter hebben. Ontwerpers hebben de vrijheid om iets verrassends te creëren, echter zonder schreeuwerig te zijn. Materialiteit, duurzaamheid, natuurinclusiviteit, circulariteit en/of ambachtelijkheid zijn aanbevolen middelen om te verrassen. Het gebruik van locatiespecifieke kenmerken zoals entrees, buitenruimtes, etc. zijn een ander aanbevolen middel om tot een verrassende uitwerking te komen.

Locatiespecifieke oplossingen geïntegreerd in architectuur

Integratie groendaken De daken van de stedelijke plintlaag vormen zichtdaken voor de bewoners van de torens. Deze daken worden zorgvuldig uitgewerkt in het ontwerp. Een van de blokken biedt een semi-publieke opgetilde binnentuin. De gemeenschappelijke binnentuinen zijn goed en gemakkelijk bereikbaar. Horizontale installatiekanalen en technische elementen op lagere daken worden zorgvuldig geintegreerd. Deze zijn niet zichtbaar vanuit de openbare ruimte.

Integratie techniek en logistiek Behuizingen van dakinstallaties zoals luchtbehandelingskasten en gevelonderhoudsinstallaties hebben een gelijke materialisatie als de hoofdgevel. Ze zijn ontworpen als 5e gevel. Alle installaties zijn uit het zicht vanaf het maaiveld ontworpen. Dit is aan te tonen met beelden vanuit omliggende straten en het zicht vanuit de lange lijnen. Entrees van parkeergarages, logistiek en techniek hebben een dusdanige afwerking dat een kale technische uitstraling voorkomen wordt. Indien deze deuren transparant zijn, dient extra aandacht gegeven te worden aan het interieur van de achtergelegen ruimtes. Te denken valt aan aantrekkelijke binnenafwerking en verlichting.

Akoestische voorzieningen worden zorgvuldig in het gevelontwerp geïntegreerd. Buitenverlichting wordt, indien van toepassing, zorgvuldig meeontworpen. Leidingen worden aan het zicht onttrokken. Verlichting kan worden toegepast in de plafonds van de loggia’s, armaturen bij de balkons zijn ongewenst. De gebouwen hebben een alzijdige uitstraling. Er wordt ontworpen op het perspectief van voetgangers. Gevels met technische en logistieke functies worden zorgvuldig ontworpen en goed geïntegreerd in het gevelontwerp. 14 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Axonometrie situatie

Toren 1 tussengebouw Toren 2

on ati t S Toren 3 tussengebouw

Daktuin

Toren 4

nk

he

Sc

Schenkgebouwen Daktuin

*Bovenstaande diagram is indicatief GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 15

Architectonische uitgangspunten - buitenruimtes

A

B

A

Balkonritmes

B

A

A

B

A

Balkonritmes stationszijde

• Balkonritmes lopen per gevelzijde door om verwantschap tussen de gebouwen te versterken • Buitenruimtes zijn geïntegreerd in de gevelconcepten en gelijkmatig over gevels A B A A B A verdeeld.

B

A

• Het ritme waar balkons zijn toegepast aan de stationszijde is afwisselend om de schaal van de stedelijke wand te verkleinen

A

Onderscheid set back en toren benadrukt met balkons

Plint (1e en 2e bouwlaag) zijn altijd vrij van balkons

Toepassing balkons bij gebouwen • Als er balkons in de stedelijke laag met set back bij de toren aanwezig zijn, moet het onderscheid tussen stedelijke laag en toren afleesbaar zijn, door een verschil in ritme en materialisatie. • Balkons zijn niet toegestaan in de plint (1e + 2e bouwlaag). 16 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Principe balkons ondergeschikt aan grid aan de Stationszijde

Principe balkons voortkomend uit grid aan de Schenkzijde

Vormgeving balkons in relatie tot gevelgrid • Balkons aan de stationszijde zijn ondergeschikt aan het gevelgrid vormgegeven en vallen tussen het grid. Aan de Schenkzijde worden de balkons uit het grid gevormd om brede buitenruimtes met zicht over de Schenk te maken. • De materialisatie van de buitenruimtes komt logisch voort uit het gebouwconcept. GEMEENTE DEN HAAG

beeld vanaf het stationsplein (ambitie scenario stationsplein)

*Visualisatie van de gebouwen dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 17

Uitgangspunten volumeopbouw gezien vanaf stationzijde

Een sequentie van gebouwvolumes, ieder gekenmerkt door een sterke eigen identiteit en materialisering Dit betreft een diagram met de principes voor de volumeopbouw bezien vanuit het station, de opbouw wordt alzijdig toegepast zodat geen achterkantsituaties ontstaan. Evenredige verdeling buitenruimtes geïntegreerd in gebouwconcept

Evenredige verdeling gevelopeningen

Beeïndiging volume komt samenhangend voort uit gebouwconcept

Dubbelhoge expressie plint

Verticale parcellering gebouwen die landen

Expressie dubbelhoge entrees met herkenbaar adres aan stationsplein

plint

stedelijke laag

torens

+ + + + + + +

+

Verzachting stedelijke laag door toepassing set backs

*Bovenstaande diagrammen zijn indicatief 18 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Uitgangspunten volumeopbouw gezien vanaf Schenkzijde

Twee brede horizontaal gelede woongebouwen met hoogwaardige buitenruimtes aan de Schenk Dit betreft een diagram met de principes voor de volumeopbouw bezien vanuit de Schenk, de opbouw wordt alzijdig toegepast zodat geen achterkantsituaties ontstaan.

plint

stedelijke laag

Verzachting stedelijke laag door toepassing set backs

Integratie techniek en logistiek in gevelontwerp

GEMEENTE DEN HAAG

Dubbelhoge expressie plint

Expressie dubbelhoge entrees met herkenbaar adres aan stationsplein

*Bovenstaande diagrammen zijn indicatief BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 19

Ruimtelijke samenstelling plint en programma

01 BG

01 BG

PUBLIEKE VOORZIENINGEN

20 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

LOBBY

ARCADES & UITKRAGINGEN

KANTOOR

GEMEENTE DEN HAAG

beeld vanaf de laan van NOI

*Visualisatie van de gebouwen dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 21

Beeld vanaf hoek Wilhelmina van Pruisenweg

*Visualisatie van de gebouwen dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen 22 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Principe regels vormgeving plint

GEMEENTE DEN HAAG

Dubbele horizontaal onderscheidt plint en stedelijke laag

Toevoegen extra detail en dikte in verticale penanten

Zorgvuldige vormgeving begane grond en maaiveld met ander materiaal in tint van hoofdgrid

Integrale reservering voor signage en meeontworpen techniek

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 23

Uitgangspunten Toren 1 Toren 1 is gesitueerd op de hoek van het perceel op de kruising van de Wilhelmina van Pruisenweg Voorbeeld balkons toren vs stedelijke laag en de Anna van Hannoverstraat. Dit hoogbouwvolume wordt gekenmerkt door een ruimtelijke opbouw waarbij de rooilijn van de toren boven de stedelijke laag aan de straatzijden met een setback verspringt. Hierdoor wordt, ondanks de eenduidige materialisering van plint en bovenbouw, de Haagse stedelijke Onderscheid in balkons stedelijke laag en toren Onderscheid balkons stedelijke laag vs toren Typische eigenschappen volume Balkons laag goed leesbaar. Het volume heeft een solide Naast de algemene uitstraling. basisuitgangspunten gelden de De stedelijke laag kan worden volgende vier kaders. verzacht door middel van getrapte set backs waardoor het volume minder massief oogt vanaf het maaiveld.

24 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

De balkons van de toren kragen aan de straat niet uit over de rooilijn van de stedelijke laag. De balkons in de stedelijke laag zijn ca. 1,5m diep. Toepassing van balkons in de stedelijke laag m.u.v. de 1e en 2e bouwlaag is alleen mogelijk aan de Wilhelmina van Pruisenweg. Het onderscheid tussen de stedelijke laag en toren wordt duidelijk door een verschil in ritme en materialisatie bij de balkons; De balkons in de stedelijke laag zijn recht boven elkaar geplaatst en zijn meer gesloten i.v.m. privacy. De balkons in de toren zijn verspringend over de gevel verdeeld en hebben een transparante glazen balustrade.

Afwisselende ritmiek van ramen

Herkenbare entree

Gevelgrid voor schaal en maat

Samenhang met landschap

Materialiteit en details

De entree van het gebouw is gelegen aan het stationsplein. De entree zal verdiept worden uitgevoerd zodat een gunstig windklimaat ontstaat. De entreelobby is zichtbaar vanaf de straat en heeft extra aandacht in de uitwerking door de relatie met het publieke domein. De toren biedt toegang tot de semi-publieke opgetilde binnentuin. De collectieve entree is gelijkvloers op het niveau van de daktuin zodat deze goed bereikbaar is.

De soliditeit van het gebouw komt tot uiting in de materialiteit met een stenen gevel in roodachtige tint. De balkons hebben een gelijke materialisering rondom, die aansluit bij het gebouwconcept. De balkons in de stedelijke laag hebben een meer gesloten balustrade, die qua kleurstelling aanhaakt bij de materialisering van de stedelijke laag. De balkons in de toren hebben een glazen balustrade voor meer zicht en contrast met de stedelijke laag.

Uitgangspunten Toren 2 Toren 2 is gesitueerd tegenover het station Laan van NOI en aan de nieuwe tussenstraat die een directe verbinding vormt tussen het station en de Schenk. De ruimtelijke opbouw van deze toren bestaat uit drie gestapelde blokken die optisch van elkaar verschuiven. Naast de algemene basisuitgangspunten gelden de volgende vier kaders.

Buitenruimtes ontworpen als onderdeel volume

Unitnodigende arcade

Rationele lichte gevelopbouw met omkaderde buitenruimtes

In gevelgrid geïntegreerde buitenruimtes

Open tweelaagse plint

Voorbeeldgevel met lichte kaders

Typische eigenschappen volume Buitenruimtes

Samenhang met landschap

Materialiteit en details

De toren is vormgegeven als drie gestapelde en verschoven gebouwvolumes. Aan de stationen tussenstraatzijde is de toren visueel teruggeplaatst waardoor de stedelijke laag goed afleesbaar is, terwijl aan de Schenkpleinzijde het middelste blok uitkraagt waardoor het karakter van de gestapelde blokken rondom sterk leest.

Het gebouw heeft een uitnodigende plint van twee lagen (visueel). De arcade ter plaatse van de nieuwe tussenstraat zorgt voor een verbreding van de straat en een soepele overgang tussen binnen en buiten; doel is dat er een prettige verblijfsruimte en sterke aanhechting tussen plint en openbare ruimte ontstaat. De entree voor bewoners is gelegen aan de tussenstraat om deze te activeren.

Uitgangspunt is een licht gevelmateriaal voor het raamwerk. De lichtheid van het gevelgrid komt tot uiting in de materiaalkeuze met bijvoorbeeld een metaal of composiet. Voor de terugliggende gevelelementen wordt gekozen voor contrasterende kleuren met het gevelgrid, waardoor extra visuele diepte ontstaat. De balkons worden meeontworpen in het primaire lichte gevelmateriaal passend bij het gevelraster. De Balustrades zijn transparant om het volume luchtig te houden. Er wordt rekening gehouden met de nabijheid van het spoor en mogelijke vervuiling van het gevelmateriaal.

Verspringing van volumes

De versprongen blokken worden gerealiseerd door de positionering van buitenruimtes die worden omsloten door een gevelgrid of raamwerk. Buitenruimtes dienen volledig in het volumeconcept geïntegreerd te zijn. Buitenruimtes in de stedelijke laag zijn alleen mogelijk ter plaatse van de tussenstraat zolang ze binnen het volume van de toren passen en visueel het volume benadrukken. Ze kragen niet buiten de volumerooilijn uit om het profiel van de tussenstraat niet te smal te maken.

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 25

Uitgangspunten Toren 3 Toren 3 is gesitueerd recht tegenover het station Laan van NOI en ligt aan de nieuwe tussenstraat en markeert samen met toren 2 de nieuwe doorgang naar de Schenk. Het volume is getrapt en verjongt naar de top van de toren. Door de volumeopbouw ontstaat licht en lucht tussen de vier torens en wordt een afwisselend en speels ensemble gecreëerd.

Onzichtbaar installaties door verhoogde dakrand

Contrast tussen voor- en zijgevel

Getrapt volume met royale terrasen

Dakterrassen met weids uitzicht over de stad

Naast de algemene basisuitgangspunten gelden de Typische eigenschappen volume volgende vier kaders. Het getrapte volume heeft een gelijkmatige opbouw van het volume met in verhouding gelijke stappen vanaf de stedelijke laag. De contour van het volume wordt versterkt door de expressie van een schil die om het gebouw heen wordt gevouwen vanaf de kopgevels.

26 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Balkons vanaf de dubbelhoge plint

Plint benadrukt sterke relatie tussen interieur en exterieur

Buitenschil Rood kleureffect

Balkons

Samenhang met landschap

Materialiteit en details

Aan de langsgevel in de tussenstraat en het binnenhof zijn balkons mogelijk vanaf de dubbelhoge plint. Balkons kragen uit over de tussenstraat. Een levendig en dynamisch gevelbeeld over de gevel is o.a. te bereiken door toepassing van verspringende balkons waar mogelijk. De balkons beschikken over een transparante balustrade en sluiten qua kleurstelling aan op de kopgevels om zo het ritme over de langsgevel te acccentueren.

In de langsgevel is de hoofdentree van de toren voorzien. Deze is teruggelegen van de rooilijn en wordt helder gemarkeerd door materialisatie en de set back. Er ontstaan ruime dakterrassen op de verdiepingen waar het volume terugtrapt. De dakterrassen worden zorgvuldig meeontworpen. Dakinstallaties en privacyschermen op deze terrassen worden zorgvuldig geïntegreerd in het ontwerp.

Duidelijk contrast is aanwezig tussen de materialiteit van de kopgevels en de langsgevels. Voor de kopgevels is te denken aan steense materialen (steen, keramiek) in aardse roodachtige tinten. De langsgevels worden uitgevoerd in contrasterende materialen en kleuren zoals lichte steen of aluminium.

Uitganspunten Toren 4 Toren 4 is gesitueerd op de hoek van het perceel en is gelegen aan de drukke doorgaande Laan van NOI. De toren bevindt zich op een prominente zichtlocatie in de kruising van de lange lijnen en zichtlijnen. Het ontwerp van het torenvolume is alzijdig. Aan de stationszijde wordt ruimte gegeven aan een dakterras op het zuiden op de stedelijke laag. Naast de basisuitgangspunten volgende vier kaders.

Heldere afwisselende gevelritmiek

Dubbel hoog plinth met uitkraging Dakterras

algemene Overeenkomstige hoofdmaterialiteit en gevelgrid Prominente entree gelden de Typische eigenschappen volume Balkons De gevel kenmerkt zich door dieptewerking en een zichtbaar gelaagde opbouw van het gevelgrid; de identiteit van een vlakke glazen kantoortoren wordt zo voorkomen. Daarnaast creëert de diepte extra privacy die inkijk van het kantoor naar de woningen voorkomt. Gebouwinstallaties zijn niet zichtbaar vanaf het publiek domein. Dit gebouw staat binnen het zichtveld van lange stadsassen waardoor extra aandacht voor het zorgvuldig inpassen van het installatieconcept benodigd is.

Balkons zijn niet toegestaan, in plaats daarvan is er een dakterras aan de stationszijde ter plaatse van de set back bij de stedelijke laag.

Speciaal programma op het terras

Referentie gevelgrid

Samenhang met landschap

Materialiteit en details

Op de begane grond is de dubbelhoge plint teruggezet om ruimte te bieden aan de stoep en het fietspad. De gevel van de dubbelhoge plint loopt door zodat rondom een hoogwaardige uitstraling gegarandeerd is. De bovenbouw is teruggezet vanaf het spoor zodat de Haagse stedelijke laag goed zichtbaar is. Hier ontstaat een dakterras dat uitzicht biedt over het station.

Plint, stedelijke laag en bovenbouw hebben één hoofdmateriaal. Ze zijn te onderscheiden door subtiele differentiatie in geleding van het gevelgrid. De materialen zijn hoogwaardig i.v.m. de intensieve infrastructuur rondom. Kleurstelling van de gevel is in grijze of bronsachtige tint. De zonwering voor de kantoren wordt zorgvuldig meeontworpen zodat voorkomen wordt dat de gevel volledig gesloten overkomt. Het gebouw heeft zo gedurende de hele dag en bij wisselende weersomstandigheden een attractieve uitstraling.

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 27

Uitgangspunten tussengebouwen aan de stationzijde Tussen de vier torens aan de Anna van Hannoverstraat zijn twee middelhoge volumes gesitueerd die de Haagse stedelijke laag definiëren. Deze gebouwen hebben een kenmerkende solide en hoogstedelijke uitstraling. De gebouwen vormen een beëindiging van het stationsplein tussen de torens. Voorbeeld ritmisch gevelbeeld met plasticiteit

Naast de algemene Typische eigenschappen volume basisuitgangspunten gelden de De twee volumes zijn robuust volgende kaders: om tegenwicht te bieden aan de naastgelegen torens. De gevel aan het station wordt visueel verlaagd door insnedes in het bovenste deel van het volume te maken. De gevel heeft een eenduidige opbouw en materialiteit van plint tot dakrand.

28 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Balkons tussen gevelgrid

Dubbelhoge plint met gemarkeerde entree.

Referenties gevelbeeld met steenachtig materiaal

Balkons

Samenhang met landschap

Materialiteit en details

Bij beide tussengebouwen zijn, in contrast met de naastgelegen gevels, balkons toegestaan. Ze kunnen worden toegepast boven de plint (vanaf de 3e bouwlaag). De balkons zijn gelegen tussen het gevelgrid zodat het grid goed afleesbaar blijft. Ze hebben een transparante metalen balustrade in dezelfde kleur als de volumeaccenten en kozijnen. Dit zorgt ervoor dat de balkons niet te massief ogen aan de gevel. De materialiteit van de balkons is gelijk aan die van de het gebouw.

De plint is visueel dubbelhoog. De materialiteit en kleur zijn gelijk aan bovenbouw met een sterke verticale geleding. De toepassing van andere textuur of materiaalbehandeling is mogelijk om het onderscheid tussen plint en middendeel te versterken. Eventuele entrees worden geaccentueerd door dubbelhoge snedes in de plint te maken, ze worden geaccentueerd door een differentiatie in kleur danwel materialisatie gelijk als de set backs in de dakrand.

Materialen en kleurgebruik gaan uit van een basismateriaal en een secundaire kleur voor de accenten die in balans met de naastgelegen torens worden afgestemd. Kleurcombinaties zijn enerzijds grijs / groen gecombineerd met aluminium – naturel accenten. Het andere volume krijgt een kleurstelling met een beige basiskleur met goudtot bronskleurige accenten. De basis gevelmaterialen zijn steenachtig, bijvoorbeeld baksteen of keramiek. Voor de accenten zijn metaalachtige of houtachtige materialen voorstelbaar.

Uitgangspunt gebouwvolumes Schenkkade

Dakterrassen geïntegreerd in de gevel

Gelegen aan de Schenkkade zijn twee volumes gesitueerd van 35 meter hoog. De bovenzijde van de volumes is getrapt zodat dakterrassen ontstaan en de schaal van het volume wordt verkleind. Bij het ontwerp wordt extra aandacht besteed aan de geleding van de volumes en de balkons. Een visueel dubbel hoge plint biedt ruimte aan commerciële Eenheid in materialiteit gecombineerd met rijke gevelopouw functies op de begane grond en Typische eigenschappen volume prominente entrees. De twee Schenkgebouwen zijn in afmetingen en gevelorganisatie Naast de algemene familie van elkaar, maar verschillen basisuitgangspunten gelden de onderling door middel van een volgende kaders: andere kleurstelling en/of ander materiaalgebruik. Op de hogere verdiepingen is het volume teruggetrapt om meer ruimte te bieden aan daktuinen en dakterrassen. Er is met name aandacht voor goed ingepaste akoestische oplossingen waarbij een technische uitstraling van de gevel moet worden voorkomen.

Herkenbare lobby

Steenachtig grid

Balkons vallend tussen gevelgrid

Aatrekkelijke buitenruimte Variatie in balkons

Groen in het ontwerp

Balkons

Samenhang met landschap

Materialiteit en details

De balkons maken onderdeel uit van het grid zodat er bredere horizontale buitenruimtes ontstaan aan de Schenk. Balkons zijn rondom toegestaan en ze zijn gelijkmatig verdeeld over de gevels. Qua materialisatie horen de balkons bij het gevelgrid. Hierdoor blijft het grid goed afleesbaar bij de gebouwen. Het plafond kan worden ingevuld met het secundaire gevelmateriaal van het Schenkgebouw. De balustrades zijn transparant om maximaal zicht en licht te bieden en het volume niet te zwaar te laten ogen.

De entrees van de Schenkgebouwen zijn dubbelhoog en vormen een herkenbare markering vanuit de omgeving. De gevels van technische ruimten, parkeren, fietsparkeren en pakketdiensten dienen onderdeel uit te maken van het hoofdgevelconcept qua materialisering. Deze zijn op subtiele wijze geïntegreerd in het gevelontwerp.

Voor de materialisering en het kleurgebruik wordt een dubbel kleurpalet gehanteerd. Het hoofdmateriaal is steenachtig en is voor het gebouw aan de Wilhelmina van Pruisenweg licht van kleur in beige/grijs. Aan de zijde van de Laan van NOI wordt donkergrijs dan wel groen voorzien. Het secundaire gevelmateriaal is houtachtig en creëert door middel van onderscheid in kleur met het primaire grid extra dieptewerking in de gevel.

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 29

Impressie vanaf Schenkplein

*Visualisatie van de gebouwen dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen 30 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Landschapsplan met visualisatie van aanhechting op het maaiveld

*Visualisatie dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 31

Impressie ambitie stationsplein De insteek voor het ontwerp van de openbare ruimte is het eindbeeld waarin het Station Laan van NOI en directe omgeving getransformeerd is tot een hoogwaardig IC station. Dit eindbeeld is niet meteen mogelijk i.v.m. het recent gestarte MIRT traject en zal gefaseerd uitgevoerd worden. Het eindbeeld betekent dat de openbare ruimte tussen het gebouw en het station deel uitmaakt van het stationsplein. De gebouwvolumes aan de spoorzijde moeten ervanuit gaan dat ze in de uiteindelijke situatie aan het stationsplein grenzen.

Station Laan van Nieuw Oost-Indië Bezuidenhout De Schenk

Schenkkade

Nieuw plein en doorgang van Schenkkade naar station

Anna van Hannoverstraat

Leidschendam - Voorburg

Impressie van de ambitie voor het stationsplein *Visualisatie dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen 32 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Landschapsplan met ambitie voor het nieuwe stationsplein

*Visualisatie dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 33

2

Verblijfskwaliteit schenkpark

stromen

tussenstraat

verblijven

stationsplein

verblijven

stromen

Stromen en verblijven

Stadsentree Voor reizigers die aankomen op station Laan van NOI is SoZa de eerste kennismaking met het CID. Het vervult daarom een belangrijke functie als stadsentree. SoZa wordt het begin- en eindpunt voor vele verschillende verkeersstromen. Zakenmensen en werknemers op weg naar het Beatrix-kwartier, bewoners van de wijk Bezuidenhout, dagjesmensen op bezoek in Den Haag en bewoners en werknemers van SoZa zelf. Ze komen allemaal samen op dit punt en zullen de locatie uit verschillende richtingen benaderen. Het ontwerp van de plint en de openbare ruimte draagt bij aan de hoogwaardige ervaring van de stadsentree. Het speelt hierop in door interessante, prettige en groene routes en plekken te creëren voor bewoners, gebruikers en voorbijgangers.

domein met ruimte voor vergroening en een goed klimaat wat betreft wind, bezonning, schaduw, etc. heeft hierbij de focus. De openbare ruimte rond het gebouw dient uitnodigend, levendig en actief te zijn, zowel overdag,na werktijd als in het weekend. Ruimte vrijspelen voor langzaam verkeer De beleving van de voetganger en ander langzaam verkeer (de fietser) moet voorop worden gesteld. Diverse functies in de plinten dragen hieraan bij (zoals zorg, horeca, detailhandel etc.) Gemotoriseerd verkeer, zowel bewegend als stilstaand, moet beperkt worden in het nieuwe plan om ruimte vrij te spelen voor andere gebruikers. Zowel parkeren als expeditie en bijbehorende bewegingen worden in de nieuwe situatie zo veel mogelijk inpandig opgelost. De uitrit van parkeergarages is ondergeschikt aan het kruisend voetgangers en fietsers verkeer. De bestrating van het fietspad en voetpad worden hier doorgezet.

Interactie openbare ruimte en het gebouw Kenmerkend voor SoZa is de sterke interactie tussen binnen en buiten. De gebouwen en het landschapsontwerp reageren op elkaar met doorzichten, gevelstructuur, raster en openingen om hoofdentrees en functies in de plint zichtbaar te maken. De programmatische invulling van de begane grond is divers, uitnodigend, open en toegankelijk. De openbare ruimte faciliteert interactie tussen binnen en buiten door ruimte vrij te houden en nuances in verhardingsmaterialen. Terrassen worden geïntegreerd in het ontwerp en voorzien van groen, om vloeiende overgangen te maken en fijne verblijfsplekken te realiseren. Vanuit de architectuur zorgen arcades voor een zachte overgang van gebouw naar het maaiveld.

interactie binnen - buiten faciliteerd commerciele functies Zichtbaarheid van entrees

Het CID moet een gebied worden waar een hoogwaardige verblijfskwaliteit centraal wordt gesteld. In het gebied kan iedereen op een prettige manier gaan verblijven; zowel in publiek toegankelijke buiten- als binnenruimten, ongeacht of deze in openbaar of in privé- eigendom zijn. De inrichting van het publieke

34 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Een ensemble SoZa wordt één ensemble van vormen en materialen. De ambitie is om een familie van inrichtingselementen toe te passen op zowel het maaiveld als op de daktuinen. Ook vormentaal van het ontwerp draagt hieraan bij. Stationsplein Het gebied vraagt om een doordachte inrichting waar stromen van voetgangers en fietsers gemakkelijk kunnen worden gefaciliteerd. De zichtlijnen zijn een belangrijk uitgangspunt voor het inrichten van routes voor wandelaars naar het station en de verschillende woon- en werklocaties in de buurt. Op het stationsplein wordt ook ruimte ingericht om te verblijven. Beeld vanaf het Schenkplein richting het station

Zicht vanaf het station richting de tussenstraat

Schenkplein Het Schenkplein leent zich voor vergroening en is gericht op verblijven: een huiskamer voor de buurt in het groen. Het ligt in de avondzon aan de rand van de Schenkzone. Het Schenkplein dient een verlengde te worden van de Schenkzone, om SoZa te verbinden met het groen. Het plein heeft een intieme atmosfeer waar water, groen, informele zitplekken en terrassen ruim aanwezig zijn. Verblijfsplekken Verblijfsplekken en terrassen zijn divers en zorgvuldig gepositioneerd ten opzichte van de zon. Aan de stationszijde gefocust op de reiziger en gelegen in de ochtendzon in het groen. Aan de Schenkzijde gefocust op de middag- en avondzon met passende horecavoorzieningen voor SoZa-bewoners en de buurt. De beeldkwaliteit van de terrassen is uitnodigend, met hoogwaardig meubilair, passend bij de materialen en esthetiek van de openbare ruimte. Bij de invulling en inrichting van de openbare ruimte wordt een optimale kwaliteit bereikt door verblijfs- en verkeersplekken gunstig in zon- en schaduwzones te plaatsen.

Windklimaat De detaillering van de gevels en het ontwerp van de openbare ruimte dragen bij aan beperking van windhinder. Plaatsing van bomen op strategische plekken in de openbare ruimte kan hierbij helpen. Toegankelijkheid Om SoZa toegankelijk te maken voor iedereen, wordt rekening gehouden met fysieke en visuele beperkingen. Hoogteverschillen worden in het landschap opgelost en looplijnen duidelijk zichtbaar gemaakt. Kunst Er wordt onderzocht of het bestaande kunstwerk binnen het plangebied herpositioneerd kan worden. Aanvullend kunnen kunstobjecten bijdragen aan een beter windklimaat en de identiteit van het gebied uitdragen door op diverse manieren te verwijzen naar het voormalige SoZa-gebouw. Kwalitatieve vergroening Er dient voldoende gronddekking te zijn voor kwalitatieve vergroening. De gronddekking kan variëren, mits er voldoende gronddekking is voor kwalitatief vergroenen bij verschillende type vegetatie en alle types vertegenwoordigd zijn (zoals min. 1m voor 1e orde, min. 0,8m bij 2e orde en min. 0,6m bij 3e orde bomen en min. 0,3m voor vaste (lage) beplanting). Speerpunten voor de beeldkwaliteit Het ontwerp van SoZa wordt benaderd door middel van 5 speerpunten die de integrale beeldkwaliteit waarborgen: 1. Groen en natuurinclusief 2. Klimaatadaptief landschap 3. Landschap stimuleert gezondheid en sociale interactie. 4. Landschap markeert de entrees 5.

Landschap begeleidt stromen en verblijven

*Visualisaties van de gebouwen dienen slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kunnen de beelden wat wijzigen GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 35

Speerpunten voor beeldkwaliteit openbare ruimte

1. GROEN EN NATUURINCLUSIEF

2. KLIMAATADAPTIEF LANDSCHAP

4. LANDSCHAP MARKEERT DE ENTREES

36 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

3. LANDSCHAP STIMULEERT GEZONDHEID EN SOCIALE INTERACTIE

5. LANDSCHAP BEGELEID STROMEN EN VERBLIJVEN

GEMEENTE DEN HAAG

Speerpunten voor beeldkwaliteit openbare ruimte 1. Groen en natuurinclusief De openbare ruimte van SoZa. De buitenruimte hoort niet alleen aantrekkelijk voor het oog van de mens te zijn, maar dient daarnaast ook in dienst van de natuur ontworpen te worden. • Groen heeft een hoge diversiteit en bestaat uit een gebalanceerde mix van soorten weelderige beplanting met voldoende transparantie. • Plantvakken met heesters hebben besdragende soorten t.b.v. vogels. • De beplanting bestaat uit een mix van ten minste 75% inheemse soorten, met jaarrond een gevarieerd beeld. • Er wordt minimaal voldaan aan het puntensysteem van gemeente Den Haag ten aanzien van natuurinclusiviteit.

2. Klimaatadaptief landschap Soza wordt klimaatadaptief ingericht. De openbare ruimte dient toekomstbestendig te worden ingericht en bij te dragen aan adaptatie van een veranderend klimaat. Dit beogen we te doen door: • Alle bomen van SoZa behalve de daktuinen staan in volle grond. • De daken van de gebouwen voldoen minimaal aan de gestelde waterbergingsnorm • Plantvakken worden verdiept uitgevoerd ten opzichte van het maaiveld • In SoZa dient minimaal de opvang van oppervlaktewater gerealiseerd te worden conform eis Waterschap Delfland

Bomen in de volle grond en water infiltreert rechtstreeks in de bodem Fourageer en nestgelegenheid voor diverse fauna

Diversiteit aan boomsoorten + transparantie

GEMEENTE DEN HAAG

Groenbeleving

Oppervlakte water geïntegreerd in het ontwerp

Waterelement zorgt voor extra hemelwater buffercapaciteit

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 37

Speerpunten voor beeldkwaliteit openbare ruimte 3. Landschap stimuleert gezondheid en sociale interactie. De buitenruimte wordt ingezet om gezondheid en sociale interactie te faciliteren. Dit gebeurt door middel van terrassen, zitplekken, speel- en sportaanleidingen. • Terrassen worden meeontworpen in de buitenruimte, locaties met ochtendof avondzon worden benut voor verschillende functies. • Terrassen worden afgescheiden van de openbare ruimte door middel van groen. • Verlichting en meubilair zijn één familie in het hele plan en worden afgestemd op de functies. • De collectieve daken worden benut voor uitdagende sport- en speelgelegenheden.

4. Landschap markeert de entrees Binnen en buiten hebben een sterke realtie met elkaar. De buitenruimte maakt hoofdentrees zichtbaar door nuances in materiaal en kleur. Voor de herkenbaarheid van de functies wonen en commercieel worden twee prinipes toegepast: • Hoofdentrees van woonfuncties zijn toegankelijk via lopers door plantvakken. • Hoofdentrees van woonfuncties worden uitgevoerd in eenduidige materialisering en bevinden zich altijd herkenbaar tussen plantvakken.

Consequente materialisering binnen-buiten waar mogelijk

Het landschapsontwerp faciliteert sport, spel en ontmoeting

38 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

Terrassen in het groen

Entrees commerciele ruimte: opening in het groen

Entrees wonen: afwijkende loper door het groen

GEMEENTE DEN HAAG

Speerpunten voor beeldkwaliteit openbare ruimte 5. Landschap begeleid stromen en verblijven De buitenruimte van SoZa wordt een aaneenschakeling van verblijfsplekken en heldere routes. De vorm van de plantvakken begeleiden bezoekers naar de belangrijkste entrees, verblijfsplekken en zichtlijnen. • Hoofdroutes zijn breder dan secundaire routes en doen ook dienst als calamiteitenroute. • Stromen en verblijven worden onderscheiden door een afwijkend verband of materiaal/ kleur nuance.

Ruimte voor sport en spel in de binnentuinen

Heldere routing voor fietsers en voetgangers

Zicht naar de arcade aan de tussenstraat Landschapsontwerp faciliteert looplijnen en stromen

GEMEENTE DEN HAAG

Soepele overgang en aansluiting op het landschap middels arcade

*Visualisaties van de gebouwen dienen slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kunnen de beelden wat wijzigen

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 39

Impressie vanaf station Laan van NOI

*Visualisatie van de gebouwen dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen 40 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

3

Lange Lijnen

De ruimtelijke visie voor het CID is gebaseerd op de het idee dat er vanuit de drie spoorwegstations en het historisch centrum door middel van lange lijnen een hechte ruimtelijke samenhang en een heldere verbindingsstructuur ontwikkeld wordt. Langs deze lijnen kan het centrummilieu zich geleidelijk uitbreiden en goed verankerd worden in de stad als geheel.

Beweeg de computermuis over de iconen om netwerken te tonen Verbonden groen systeem

DEEL A

Openbaar vervoer

Beperkt autonetwerk

fiets

HOV

snel

Samenhang in de stad

DEEL B

Kernkwaliteiten

Haagse Eeuwige Schoonheid

Lange lijnen verbinden de stad Eigen karakter per deelgebied

Kwaliteitsopgaven Verblijfskwaliteit Voor iedereen Mix

Natuurlijk!

Slim verdichten

Diverse economie

SoZa vormt de entree naar de stad vanuit het station Laan van NOI en het is een van de grote projecten in het CID die je ziet als je de stad binnenrijdt met de trein. Daarnaast vormt SoZa het eindpunt van de lange lijn die start op de Koningin Julianalaan in de wijk Voorburg Noord. Vanuit de andere richting ligt SoZa aan het eindpunt van de lange lijn die start op de Laan van Nieuw Oost Indië in Bezuidenhout. De hoogte van de torens van ca. 75m zal vanuit verschillende plekken in de stad zichtbaar zijn. Hiermee wordt SoZa een verbindend oriëntatiepunt tussen de wijken. Dit zal de bereikbaarheid en herkenbaarheid van het CID versterken. SoZa draagt bij aan een verdere integratie tussen verschillende stadsdelen en economische clusters van de stad.

Lange lijnen verbinden de stad

Verbindende schakel Een verbonden netwerk De toren aan de Laan van NOI ligt van twee zijdes voor elk systeem zeer prominent op een belangrijke as bezien vanuit zowel Bezuidenhout als Voorburg Noord. De prominente positie direct aan deze as legt een extra belang op de beleving en de uitwerking van deze toren van zowel veraf als vanaf het maaiveld. De oriëntatie van de toren is daarom niet alleen op het station gericht maar opent zich ook met name richting de Laan van NOI. De volumeopbouw met de set backs ten behoeve van de stedelijke laag en de zorgvuldig geïntegreerde installaties uit het zicht op het dak zijn van extra belang. De openbare ruimte central sluit naadloos aan op de beganeinnovation grond van de toren district langs deze lange lijnen. De zijde aan de Laan van NOI krijgt extra ruimte door de prettige overstek. Het CID

Verbonden voetgangersnetwerk

Verbonden fietsnetwerk

Haal er meer uit dan erin zit

•

Elk systeem heeft een goed verbonden netwerk

•

Systemen hebben ook betrekking op ecologische verbindingen

•

Elke lijn heeft een eigen karakter en is herkenbaar

•

Keuze voor (her)inrichting en andere projecten worden

reuring

genomen in samenhang op de lange lijn in zijn geheel

•

Het CID is autoluw. Verkeer kan vanaf de randen het gebied in en uit rijden, maar routes dwars door het gebied zijn niet mogelijk

Mobiliteitssysteem en transitie Hoe de infrastructuur, het gebruik daarvan, de activiteiten waarvoor mensen de infrastructuur (moeten) gebruiken én de locaties waar zij dat doen, georganiseerd zijn en op elkaar van invloed zijn, bepaalt de efficiëntie van het mobiliteitssysteem. Den Haag wil toe naar slimmere mobiliteitssystemen, waarbij het gebruiksgemak, veiligheid en de gezondheid van alle gebruikers bevorderd worden. Betere systemen verminderen congestie en (breder gezien) de druk op de ruimte. Mobility as a Service (MaaS) is

klimaat as

een goed voorbeeld van meer flexibiliteit, efficiëntie en

Toetsing en proces

gebruiksgemak. Deelmobiliteit en mobiliteitshubs zijn als gemakkelijker te implementeren onderdelen daarvan het laaghangende fruit, ook voor toepassing in het CID en met name om de lange lijnen op een andere manier te gaan

DEEL C

gebruiken.

Het woordenboek

Door het STOMP* principe te hanteren, komt de voetganger op één te staan, met op twee de fietser, gevolgd door het openbaar vervoer. De auto verliest terrein, wordt zoveel mogelijk ontmoedigd en heeft geen doorgaande routes door het centrum en CID. Parkeren op straat kan worden verminderd, hierdoor ontstaat extra ruimte voor het langzaamverkeer en groen.

KWALITEITSPLAN

*STOMP: Stappen, Trappen, OV, MaaS, Privé auto groen

water

Lange lijnen verbinden de stad, uit kwaliteitsplan Central Innovation District

Dit leidt tot de volgende uitgangspunten en eisen: Volumes met lucht De torens verschillen volumetrisch van elkaar met ieder een eigen concept en uitwerking. De volumeopbouw voorkomt wandwerking en zorgt voor meer licht en lucht tussen de gebouwen. Van veraf ontstaan interessante perspectieven vanaf de lange lijnen naar de stationsknoop Laan van NOI. Deze constellatie creëert een aantrekkelijke beleving van de stad van veraf en dichtbij en voorkomt dat de vier torens ogen als een massieve wand. Huidige situatie

GEMEENTE DEN HAAG

Impressie van SoZa vanaf het perron van het station Laan van Nieuw Oost-Indië *nadere planuitwerking kan afwijken

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 41

Lange Lijnen

Impressie van SoZa vanuit de Koningin Julianalaan *nadere planuitwerking kan afwijken

Huidige situatie

Impressie van SoZa vanuit de Laan van Nieuw Oost-Indië *nadere planuitwerking kan afwijken

Huidige situatie

42 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

Lange Lijnen

Impressie van SoZa vanuit de Schenkkade *nadere planuitwerking kan afwijken

Huidige situatie

Impressie van SoZa vanaf het perron van het station Laan van NOI *nadere planuitwerking kan afwijken

Huidige situatie

GEMEENTE DEN HAAG

BEELDKWALITEITSDOCUMENT | SOZA | 43

Impressie vanaf Schenk -

*Visualisatie van de gebouwen dient slechts ter illustratie, als gevolg van verdere uitwerking kan dit beeld wat wijzigen 44 | SOZA | BEELDKWALITEITSDOCUMENT

GEMEENTE DEN HAAG

4

Voor iedereen

Het CID wordt een stuk stad waar iedereen welkom is en zich welkom voelt. De herontwikkeling van SoZa kan hier een positieve bijdrage aan leveren. De gemeente Den Haag heeft de hoge ambitie het CID te ontwikkelen tot een bruisend hoogstedelijk gebied met ruimte voor wonen, werken en recreëren. Het biedt kansen voor iedereen en wordt een gebied dat toegankelijk, gebruiksvriendelijk, gezond, inclusief en veilig is.

Doorwaadbaar binnengebied SoZa heeft een open en uitnodigende opzet doordat het is opgedeeld in twee bouwblokken. Het ontwerp van de publieke ruimte en het ontwerp van de nieuwe tussenstraat met plein is attractief en nodigt uit. Het ontwerp heeft een prettig klimaat (wind, zon/ schaduw, temperatuur) en een goede schaal. Het nodigt uit om door het gebied te lopen en nieuwe interessante plekken te ontdekken.

De doelstellingen voor SoZa sluiten aan bij deze ambitie. Het project zal daarom in de plint een gevarieerd commercieel programma bieden dat aansluit bij het station maar ook op de wensen van de buurt. Daarnaast zorgt het woon- en kantoorprogramma dat er gedurende dag en nacht en alle dagen van de week activiteit en dus sociale veiligheid is.

Divers programma . De plint biedt naast woon- en werkruimte ook plaats aan horeca, commerciële functies en dienstverlenende functies voor zorg. Gemeenschappelijke functies voor de bewoners en de buurt moeten voor iedereen goed toegankelijk zijn en zijn gesitueerd in de onderste bouwlagen. Er bevinden zich geen privéwoonruimtes op de begane grond.

Tussen de bouwblokken worden een pocketpark en tussenstraat gerealiseerd. Dit pocketpark is een nieuwe openbare ruimte die voor iedereen toegankelijk en aantrekkelijk is, dus niet alleen voor de gebruikers van de gebouwen maar ook voor omwonenden, passanten en andere bezoekers van het gebied. Dit leidt tot de volgende uitgangspunten en eisen: CID voor iedereen SoZa moet een toegankelijk en uitnodigend gebied met hoogwaardige gebouwen worden dat 24/7 prettig is voor bezoekers en bewoners van de stad Den Haag. De gebouwen worden daarom alzijdig ontworpen waarbij de plinten sterk samenwerken met het landschap. Achterkantsituaties worden daarbij voorkomen.

Divers woonaanbod SoZa biedt een divers woonaanbod met ruimte voor iedereen. Het zal woningen bevatten voor ouderen, medioren, starters, empty-nesters, studenten en ook voor gezinnen. Een integraal stuk stad die niemand buitensluit. 30% van de nieuwe woningen zullen vallen in categorie sociale woningbouw. Hierdoor zullen mensen met allerlei verschillende achtergronden zich kunnen vestigen in dit gebied en zal het ook mogelijkheden bieden voor bestaande bewoners van de wijk Bezuidenhout. Hierdoor blijft wonen in het centrum van Den Haag mogelijk voor iedereen.