RIS316933 Notulen van de raad van 11 oktober 2023

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op woensdag 11 oktober 2023 (Geopend te 19.30 uur) Voorzitter: D. Groenewold Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de Besluitenlijst C.1 Voorstel van het presidium inzake benoeming van twee leden van het presidium (RIS316730) Beraadslaging over D. Debat over het Haags coalitieakkoord 2023-2026 (RIS316672) E. Afronding debat inzake hijsen Israëlische vlag F. Stemmingen over gestaakte stemmen van de raadsvergadering van 5 oktober jl. en moties op het coalitieakkoord G. Voorstel van het presidium inzake bepaling tijdsbesteding en benoeming wethouders (RIS316729) H. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven van de voorgedragen wethouders I. Stemming en uitslag stemming J. Beëdiging benoemde wethouders Schorsing K. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde raadsleden L. Beëdiging van de nieuw benoemde raadsleden Na afloop van de vergadering vindt er een feestelijke borrel plaats in de foyer De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 44 leden: Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Barker (PvdD) (tot beëdiging Schmeets), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), Celik (DENK) (vanaf beëdiging), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (VVD) Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Icar (DENK) (tot beëdiging Celik), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Schmeets (PvdD) (vanaf beëdiging), Sewtahal (PvdA), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Tseggai (PvdA), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag) en Verduin (D66). Afwezig: Van Meijeren (FVD) 1

De voorzitter. Welkom allemaal bij deze extra vergadering van de gemeenteraad. Hartelijk welkom aan de aanwezigen op de publieke tribune en de kijkers thuis. Welkom aan de gasten van de toekomstig, als alles goed gaat vanavond, te benoemen wethouders en raadsleden. U denkt wellicht: waar is de burgemeester? Hij heeft een zeer belangrijke afspraak die te maken heeft met de actualiteiten van deze week. Hij wil daar graag straks iets over vertellen wanneer hij in de zaal aanwezig is. We verwachten hem tussen nu en een halfuur wel hier. Dan zal hij daar meer over toelichten. Maar we willen wel de vergadering alvast beginnen. Bericht van verhindering is ontvangen van de heer Van Meijeren van Forum voor Democratie. Hij is ziek. We wensen hem van harte beterschap via deze weg. De heer Bom van Hart voor Den Haag sluit eventueel later nog aan, heb ik begrepen. Ik vraag uw aandacht voor onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter. Dat zal vanavond ook, denk ik, best wel belangrijk zijn. Eventueel overige gesprekken graag buiten de vergaderzaal, zodat we de insprekers en elkaar in het debat goed en geconcentreerd kunnen blijven volgen. Het debat mag stevig op de inhoud, maar niet gericht op de persoon. Voor de insprekers geldt dat zij hun bijdrage leveren naar de afspraken die daarvoor gelden. Vanaf de tribune wensen we geen blijken van instemming of afkeuring.

Aanwezigheid in de raadzaal is voorbehouden aan de raadsleden. De voorzitter zal op deze afspraken toezien. Ook de plaatsvervangend voorzitter - dat ben ik dus - zal dat doen. De stemmingen over de moties en het Haags akkoord zijn aan het einde van de beraadslagingen, waarna er gelegenheid is voor het afleggen van stemverklaringen. Over het coalitieakkoord wordt niet gestemd, voor de duidelijkheid. Met de fractievoorzitters is afgesproken ernaar te streven dat de vergadering om uiterlijk twaalf uur gesloten is. Het zou goed zijn het tijdstip van de beëdiging van de nieuwe wethouders en raadsleden niet na elf uur te hebben.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn zeven insprekers. U heeft een lijst daarvan gekregen. Voor de insprekers geldt zo dadelijk dat ik uw naam noem. Dan mag u naar voren komen, naar het spreekgestoelte recht tegenover mij. Als het rode lampje aangaat op de microfoon, kunt u het woord voeren. U krijgt daarvoor drie minuten de tijd. Als er tweeënhalve minuut voorbij zijn, zal ik aangeven dat u nog een halve minuut heeft. Schrik daar niet van. Het is om u erop te attenderen dat u nog een halve minuut heeft en dat u uw verhaal kunt afronden, want na drie minuten is de tijd ook echt voorbij. Ik vraag als allereerste naar voren K. Berenbak namens De Buurt Bestuurt. De heer Berenbak (D). Goedenavond, voorzitter, geacht college, geachte raad. Ik wil het graag hebben over de zorg in Laak. Leeft preventie bij de bewoners in zwakke wijken? Hebben zij het inzicht en de vaardigheden daarvoor? Eerder is er sprake van overleven. De Buurt Bestuurt vindt dat onacceptabel als het om basale gezondheidszorg gaat. Het is beter de focus op preventie te leggen. Aging is a lifelong process. Daarin moet het voorkomen van complexe zorgvragen worden meegenomen. Dat is een dringend appel van De Buurt Bestuurt vanwege de gevolgen van de decentralisatie die dateert van maart 2014.

In maart 2014 hebben wij aan de bel getrokken: een krachtige basiszorg in zwakke wijken is cruciaal voor bewoners met meervoudige problematiek.

2

Schuldsanering valt niet onder het kopje huisartsengeneeskunde. Deze tak van sport hoort niet thuis bij de huisartsen. Het aanbod van huisartsen in zwakke wijken is al gering, met alle risico's van dien. Een huisarts moet de tijd hebben om de juiste diagnose te stellen. Dat is zeer kostenbesparend. Marktwerking uit het systeem van de jeugdzorg en Wmo: wat verstaan de opstellers van het Haags akkoord onder reguliere gezondheidszorg? Dit is heel iets anders dan vrije marktwerking. Lees De ingreep van Peter Bennemeer. Er bestaat zoiets als verstandige marktwerking. Die leidt tot effectieve samenwerking tussen partijen die elkaar aanvullen en daarmee optimaal kunnen bedienen. De samenwerking tussen de Leyden Academy, het ziekenhuis Westeinde en Basalt is een voorbeeld. Als je goed samenwerkt, is de kwaliteit van je zorg optimaal en zeker beter. Het Rekenkamerrapport Werk aan welzijn: graag een overkoepelend beleidskader voor de sociale basis. Dat biedt De Buurt Bestuurt nieuw perspectief als additionele welzijnsactiviteit. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter. Dank u wel, keurig binnen de tijd. Ik wilde net zeggen 'u heeft nog een halve minuut', maar dit is ook helemaal prima. Dank u vriendelijk, u mag weer plaatsnemen. Dan vraag ik aan T. Nathans, ook namens De Buurt Bestuurt, om naar voren te komen en het woord te voeren. Voor u geldt ook dat u drie minuten de tijd heeft.

De heer Nathans (D). De Buurt Bestuurt, deel 2. De Buurt Bestuurt kan onze bewoners gelukkig prijzen met het nieuwe stadsbestuur, mits er sprake is van meerwaarde voor hen. Teruggerekend vanaf 2026, het zogenaamde ravijnjaar, heeft uw college maar drie jaar de tijd om tastbare resultaten voor de bewoners te bereiken in buurt en wijk. Dáár wordt de samenleving gemaakt. U kan uw opdracht, namelijk reparaties en inhaalslagen, niet uitstellen. De Buurt Bestuurt verwacht behalve serieus genomen bewoners ook prioritering en realisme. Geen tijd voor gebakkelei, kwetsbare bewoners hebben jullie keihard nodig. De Buurt Bestuurt vindt dat de Haagse Preventieaanpak in het Haags akkoord preventie tot een product maakt, input van een proces. De uitkomst daarvan is echter volstrekt ongewis. De Buurt Bestuurt zegt: geen andere aanvliegroute dan parallelle aanpak. Anders worden mensen gesloopt, vragen geen hulp meer, ontkennen het gedrag, worden onbereikbaar en gaan voor de samenleving verloren. Dat kost de samenleving ook nog eens klauwen vol geld. Als de integrale aanpak van het Haags akkoord het nieuwe evangelie is, zijn wij als De Buurt Bestuurt de eerste ongelovigen. Keer terug naar kleinschaligheid. Qui trop embrasse mal étreint. Regels en uitvoering raken onze bewoners dagelijks. Die moeten eenvoudig en begrijpelijk zijn.

Ook dat herstelt vertrouwen, hard nodig vanwege de opkomstscore van 21%; onze democratie, uw medeverantwoordelijkheid. Voor bewoners moet veiligheid zichtbaar zijn, als een onmisbaar issue: uitvoeringsplan Laak, prioriteit 7, verkeersveiligheid, terugdringen criminaliteit en overlast. De Buurt Bestuurt heeft zich veiligheid ook steeds aangetrokken. Kies voor veiligheid. Kies inclusief. Creëer een stadsbestuur, geen schijntegenstelling tussen rechts en links. Het is alles behalve Stoptober voor vuurwerk. In aanloop naar de jaarwisseling 2023-2024 verwacht De Buurt Bestuurt een veiligheidsrealiteit van uw college, ook al is het de taak van de B in B en W. Nog even snel het Haagse Preventieaanpak geciteerd: 'We doen minder aan het voorkomen van verergering van problemen die al bestaan.' En: 'We richten ons met deze aanpak niet direct op de woonopgave, leefbaarheid, veiligheid in de wijken of het verminderen van de druk op Wmovoorzieningen.' De voorzitter. U heeft nog een halve minuut. De heer Nathans. Dit willen wij als De Buurt Bestuurt aan u meegeven, met dank voor uw aandacht. De voorzitter. En ik dank u voor uw inbreng. Dan mag u ook weer plaatsnemen. Dan is het woord aan C. Schermer. U krijgt ook drie minuten de tijd. Ook bij u zal ik na tweeënhalve minuut zeggen dat u nog een halve minuut heeft. Succes.

3

Mevrouw Schermer (D). Geachte voorzitter, gemeenteraad. Hart voor Den Haag weer uitgesloten van de coalitie? Vreemd, bizar. Zijn de wensen van de partij zó afwijkend van die van andere partijen? Is er niet te veel van de framing links/rechts uitgegaan? Kenmerk van de ombudspolitiek is belangenbehartiging voor alle burgers van de stad zonder zogenaamd rechtse of linkse idealen. Maar wel concreet, zonder vage mooie beloften, met respect voor de vrije wil van de burger, zonder te veel betutteling. Dat laatste spreekt kennelijk het overgrote deel van de Haagse bevolking aan. Deze realiteitszin wordt gemist in het 68 bladzijden tellende akkoord met mooie plannen en voornemens, maar niet realiseerbaar en onpraktisch. Bijvoorbeeld dat elke woning zicht moet hebben op drie bomen en dicht bij een schaduwrijke plek moet staan. Ik voorzie klachten over donkerte in huis, wegvallende parkeerplekken, bladeroverlast en geen zon voor zonnepanelen. Het idee van autovrije dagen in straten met het oog op spelende kindertjes. Ik voorzie problemen met geparkeerde auto's, vertraging van het vele bouwverkeer en onbegrip van de kindertjes dat de andere dagen niet op straat kan worden gespeeld.

Het streven naar klimaatneutraal in 2030 van inwoners en kleine ondernemers, die het al niet redden wegens hoge belastingdruk, hoge loonkosten et cetera, en VvE-huiseigenaren met hoge hypotheeklasten en onderhoudskosten. Het propageren van de mogelijkheid tot gratis vaccinaties, die vaak kwalijke gevolgen blijken te hebben. En tot slot het opzetten van contactpunten in de wijken voor gewenst advies. Beter contact met de burger, dat klinkt weer goed. Maar zou het benodigde geld voor personeel niet beter kunnen gaan naar meer wijkagenten, maatschappelijk werkers, verzorgenden en technici, die direct mensen kunnen helpen en deskundig zijn? Er mist ook geld voor het tegengaan van de verloedering van de Haagse stadsparken en zorg en aandacht voor behoud van plekken voor sociale cohesie, zoals de echte Haagse koffiehuizen, buurtcafés, viskramen, banken onder bomen op de mooie stadspleinen en terrassen, en toiletmogelijkheden in de mooie stadsparken, waar alle inwoners van Den Haag, uit zeer uiteenlopende wijken, elkaar veilig moeten kunnen ontmoeten. De voorzitter. U heeft nog een halve minuut. Mevrouw Schermer. Kortom, we missen de concrete inbreng van Hart voor Den Haag, de partij voor inwoners van Den Haag die houden van de stad achter de duinen. Dank u. De voorzitter. Dank u wel voor uw inbreng. Dan is het woord aan B. Bekdur. Voor u geldt ook dat u drie minuten de tijd heeft.

Ik zal na tweeënhalve minuut aangeven dat u nog een halve minuut heeft. De heer Bekdur (D). Dank u wel, voorzitter. Allereerst is onze buurman, de heer Dogan, ook inspreker, helaas afwezig. Hij heeft de vergadering moeten verlaten. Dat komt omdat zijn moeder is opgenomen in het ziekenhuis. Dan weet u dat alvast. Ik sta hier vandaag namens mijn vader. Hij zit op de tribune. Mijn vader heeft drie winkelpanden op de Kaapstraat. Net als circa tien andere ondernemers is hij er vorig jaar plotseling achtergekomen dat de straat doodlopend wordt gemaakt. Dit heeft enorme gevolgen en impact gehad op alle ondernemingen op de Kaapstraat. Zo zie je bijvoorbeeld dat auto's die eenmaal naar binnen rijden niet meer op een veilige manier eruit kunnen. Ze moeten achteruitrijden. Dat leidt tot gevaarlijke situaties. Omdat de straat doodlopend is gemaakt, zie je ook enorm veel dubbelparkeerders. Hier zijn inmiddels ook filmpjes van beland op het internet en het staat ook in de krant. Je telt gewoon op een vrijdagmiddag, op een zaterdagmiddag, op een zondagmiddag gemiddeld vijftien auto's die dubbel geparkeerd staan. Wat is het gevolg daarvan? Als een auto wel goed staat geparkeerd, dan kan die niet wegrijden. Dan krijg je verkeersruzies en conflicten. Daar hebben de ondernemers van de Kaapstraat enorm veel last van.

Een ander belangrijk punt is de verkeersveiligheid, die enorm achteruit is gegaan in de straat. Omdat de straat na jaren plotseling doodlopend is gemaakt, rijden scooters, fietsen en motors gewoon op de stoep. Helemaal verrassend is het volgende. Deze ondernemers zijn op zoek gegaan naar het verkeersbesluit om de Kaapstraat doodlopend te maken. Dat had genomen moeten worden, maar is er niet en is er nog steeds niet. Deze ondernemers hebben dus nooit de kans gehad om in beroep of bezwaar te gaan tegen dit besluit, want dat besluit is er niet. Het ligt er nog steeds niet.

4

In mei 2024 gaat de straat, het kruispunt opnieuw open voor de WarmtelinQ. De ondernemers van de Kaapstraat vragen de politiek om hulp, om aansluiting te zoeken eventueel op WarmtelinQ en de herinrichtingen die plaats zullen vinden in mei 2024. De voorzitter. U heeft nog een halve minuut. De heer Bekdur. Ik wil nogmaals benadrukken dat er dus geen participatie is geweest van de ondernemers of de buurtbewoners. Dat heeft nooit gekund, want er is nooit een verkeersbesluit genomen. Het enige wat er wel ligt, is een raadsbesluit uit 2018. Maar deze ondernemers zijn geen raadsleden en zij kunnen daar geen bezwaar tegen indienen. Het verkeersbesluit ligt er nog steeds niet. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Zou u beterschapswensen willen overbrengen aan de heer Dogan? De heer I. Dogan is er dus niet. Er is ook een meneer M. Dogan Abaci. Die is er wel. Voor u geldt ook dat u drie minuten de tijd heeft en dat ik na tweeënhalve minuut zal aangeven dat u nog een halve minuut heeft. De heer Dogan Abaci (D). Bij mij gaat het niet zo lang duren. De vorige inspreker heeft al heel veel verteld. Ook mijn deel heeft hij al verteld, over de veiligheid. In heel de straat gaat het helemaal fout. De ambulances rijden de verkeerde richting op, omdat ze er met spoed doorheen moeten. Het verkeer staat helemaal vast. Auto's staan dubbel geparkeerd. Mensen kunnen niet achteruit.

Je ziet zo veel gevaarlijke situaties en ruzies over auto's die vast komen te zitten. Daar hebben we als ondernemers heel erg last van. Ik ben de afgelopen tijd meer bezig geweest met verkeer regelen dan met ondernemen. Ik ben continu buiten tegen mijn klanten aan het zeggen: je mag daar niet parkeren, je moet daar parkeren. Of een klant die weg wil, kan niet weg, omdat er een auto op de weg staat. Dan moet ik weer kijken van wie die auto is. Dat kost ons zo veel tijd. Ik denk dat daar heel erg snel een oplossing voor moet komen, in ieder geval voor de ondernemers en de bewoners. Er zijn heel wat ondernemers ook aanwezig. We hebben er met zijn allen heel erg last van. Ik denk dat jullie daar misschien zo snel mogelijk wat aan kunnen doen. Dank jullie wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan heb ik als laatste spreker nog staan R. van Onselen namens Beter Openbaar Vervoer Haaglanden. Ook u heeft drie minuten de tijd. Als het lampje gaat branden - u weet hoe het werkt - kunt u spreken. Bij de laatste halve minuut zal ik dat aangeven. De heer Van Onselen (D). Geachte raadsleden. In het Haagse coalitieakkoord 2023-2026 geeft de gemeente een goede aanzet voor de ZuidWestlandcorridor. Ook is het een goede zaak dat de gemeenten Rijswijk, Westland, Delft, Leidschendam-Voorburg en Wassenaar sterker benadrukken dat het ov structureel moet worden versterkt.

De relaties Naaldwijk-Rijswijk, ook in samenhang met de Beatrixtraverseproblematiek en Westland en Zuidwest Den Haag, vragen om een potentieel snelle railinfra met nieuwe aanvullende railvertakkingen naar de genoemde gemeenten. In feite is dit een inhaalslag van de ov-expansie in 1995-2010 toen met name een aantal Vinex-tramlijnen zijn aangelegd. Vergelijkt u het met de actuele activiteiten in IJburg in Amsterdam en richting Aalsmeer, idem Rotterdam. De inzichten bij u zijn er, maar financieel is het tij niet gunstig. Bij u als raad ligt het initiatief om dit proces verder aan te jagen. Wil men nog meer auto's, met een nog stroperige doorstroming en meer stilstand als gevolg? Zoals u weet is de al economisch wat achterblijvende groei in dit deel van regio best een ernstig zorgpunt. Indruk maakt dat u samen met de genoemde gemeenten bij de rijksoverheid, als aanvulling op al bestaand onderzoek, een stevig, concreet en uitvoerbaar ov-plan opstelt voor die gebieden. Onzes inziens is het wel de vraag of dit plan een kans van slagen heeft indien u participeert via MRDH. De beide regio's verschillen te veel in grootte en ook in het type oplossingen. Ook de onderlinge belangenstrijd om de middelen in dit bestuurlijk collectief te verdelen, helpt niet. Een goed ov-systeem staat verder borg voor fijnmazigheid van het ov.

In Den Haag zijn dat loopafstanden van maximaal 500 meter, zeer specifieke uitzonderingen daargelaten. Wervende frequenties overdag, inclusief spits van zes tot tien minuten, avonduren twaalf tot vijftien minuten en liefst in de latere avonduren aansluitend op intercity's die aankomen op CS en HS. Ondanks corona 5

zijn reizigers zeker het ov niet ontrouw geworden. Zowel Rotterdam als Den Haag ziet percentages boven de 90%. Maar hoe lang duurt dat nog met de almaar progressief stijgende ov-tarieven? Waarom verschilt Nederland met de rest van Europa op dit tarievenpunt? Nu zelfs circa 10% in één jaar. De voorzitter. U heeft nog een halve minuut. De heer Van Onselen. Het is verwonderlijk dat er nog zo veel mensen gebruikmaken van het ov. Maar hoe lang stelt men de reiziger nog op de proef? In coronatijd is er gesaneerd in het aantal ov-halten. Zo wijzen wij erop dat de tijdelijk opgeheven halten nog steeds niet in gebruik zijn. HTM is de enige in Nederland die dat deed. Ons bleek na onderzoek dat de trams niet sneller zijn gaan rijden. Gegeven de eerdere onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden door de HTM-directie, verbaast ons dit niet. De voorzitter. Dat is tevens het einde, meneer Van Onselen. U bent door de drie minuten heen. De heer Van Onselen. Heb ik de aankondiging van de laatste halve minuut gemist? De voorzitter. Dat heb ik wel aangegeven. Dan heeft u die inderdaad gemist, helaas. Dan mag u van mij, omdat u die heeft gemist, een laatste afrondende zin, één zin. De heer Van Onselen. Sowieso zijn talrijke onderzoeken door inno-V met versnellingsmaatregelen niet of zeer beperkt uitgevoerd. De opgeheven halten zijn door uw voorgangers destijds goed afgewogen.

Heropen deze halten … De voorzitter. Dank u wel, meneer Van Onselen. De drie minuten zijn nu echt voorbij. De heer Van Onselen. … en schakel de raadscommissie in. De voorzitter. Ik ga ervan uit dat uw tekst ook terechtkomt bij de raad. Dank u wel.

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de Besluitenlijst. C.1

Voorstel van het presidium inzake benoeming van twee leden van het presidium (RIS316730)

Het voorstel wordt zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. De voorzitter. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van een stemverklaring. Sebastian Kruis (PVV). Ik wil for the record aanmerken dat ik had gewild dat de heer Sluijs voorzitter was geworden van het presidium. De voorzitter. Dank, dan is dat genoteerd en opgenomen in de notulen. Ik begrijp dat de burgemeester al wel in het gebouw is. Kijk, daar is hij. Ik schors de vergadering en over een minuut zal de burgemeester de vergadering hervatten. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. De voorzitter. Ik geef het woord aan de burgemeester voor een mededeling. De heer Van Zanen. Voorzitter, geachte leden van de raad, beste mensen thuis, mensen hier op de publieke tribune. Vlak voor het begin van de beraadslagingen wil ik stilstaan bij de vreselijke 6

gebeurtenissen in het Midden-Oosten van de afgelopen dagen. Onze, de uwe, de mijne, gedachten gaan uit naar de slachtoffers en nabestaanden, naar iedereen - naar iedereen! - die in onze internationale stad een bijzondere band voelt met de mensen daar. Zojuist is bij het Vredespaleis een samenkomst van stilte en interreligieus gebed gehouden. Stilte en gebed voor alle slachtoffers en zij die in angst afwachten wat komen gaat. Als burgemeester was ik daarbij aanwezig, voor iedereen, ongeacht etnische, religieuze of seculiere achtergrond. Wij spreken hier onze grote bezorgdheid uit voor het verdere verloop van de situatie. We bieden waar mogelijk ondersteuning aan mensen die in rouw zijn of in ondraaglijke spanning leven. Initiatieven om vanuit onze stad het leed te verlichten, zullen we waar mogelijk faciliteren. Ik wil ook nadrukkelijk aandacht vragen voor mogelijke spanningen die binnen onze stad kunnen ontstaan als gevolg van deze recente ontwikkelingen. Ik vraag opnieuw en met alles wat ik in me heb, om begrip voor elkaar, een luisterend oor voor de ander, maar vooral ook een arm om de schouder. Een arm om de schouder voor iedereen die dit nodig heeft in deze moeilijke tijden. Dank u wel. Voorzitter: de heer Van Zanen.

Aan de orde is: D.

Debat over het Haags coalitieakkoord 2023-2026 (RIS316672).

De voorzitter. De sprekersvolgorde is op basis van fractiegrootte, afwisselend oppositie en coalitie. De leden van het huidige college zitten natuurlijk op hun gewone plek. Als er door de onderhandelaars gesproken zal worden, dan doen ze dat vanaf het spreekgestoelte. Dat verwacht ik eerlijk gezegd niet. Over het coalitieakkoord wordt geen besluit gevraagd. Er is dus geen ruimte voor amendementen. Maar er kunnen natuurlijk wel moties worden ingediend. Interrupties tellen niet voor de spreektijd; het is een bijzondere vergadering. Ik doe dus een beroep op uw geduld, dames en heren op de publieke tribune. We zien of er een tweede termijn nodig is en/of een schorsing. De moties worden na de beraadslagingen in stemming gebracht. We gaan snel beginnen. Ik begin bij Hart voor Den Haag, meneer De Mos. De beraadslaging wordt geopend. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil de nieuwe coalitie complimenteren met haar huzarenstukje om het eigen baantje veilig te stellen. In de eigen bubbel zal dat ongetwijfeld hebben geleid tot grote feestvreugde, misschien een kleine versnapering erbij, maar daarbuiten begrijpt helemaal niemand het. Hou daarom alstublieft op met uw hypocrisie, met termen als 'we zijn er voor heel Den Haag' en 'een coalitie van zand en veen'. Dat bent u niet.

Er is niets gedaan met de wens van 64% van de stad om Hart voor Den Haag in het college te krijgen. De grootste partij, die volgens recente peilingen kan rekenen op 30% van het electoraat, mag weer niet meedoen. Na de volledige vrijspraak heeft Hart voor Den Haag twee maanden lang tevergeefs de zogeheten aanschuifvariant aangeboden. D66 vond dat heel lang onwenselijk. Partijen als GroenLinks en de Partij van de Arbeid bleven hun uitsluitingspolitiek bedrijven. Verkenner Bruins adviseerde een college met de drie grootste partijen, tevergeefs. Een college dat zijn meerderheid kwijtraakte omdat de VVD vond dat recht gedaan moest worden aan zowel de verkiezingsuitslag als de volledige vrijspraak? Lekker belangrijk. Maanden zijn opgesoupeerd aan publieke en politieke spelletjes. Het Openbaar Ministerie en het hoger beroep zijn door partijen weer gebruikt als politiek wapen om uit te sluiten en om als een bende hongerige hyena's de macht te behouden of juist te verkrijgen. Maar de kiezer is niet gek en ziet dat deze loopgravencoalitie er vooral is ter meerdere eer en glorie van zichzelf. In 2026 rekenen we af. Tot die tijd zullen we eerlijk en oprecht oppositie voeren, hard waar we dat nodig achten, meedenkend waar het kan. Alle plannen zullen we beoordelen op inhoud. We blijven daarbij samenwerking zoeken en samenwerking verlenen, omdat onze stad dat verdient.

7

Adeel Mahmood (DENK). Wij zijn ook altijd van de samenwerking. Dat hebben we de afgelopen periode ook meerdere malen gezegd in deze raad. We hebben zelfs gezegd dat wij u een eerlijk proces toewensen. Maar ik probeer uw opstelling te begrijpen. Ik heb de afgelopen periode goed gelezen wat u allemaal in de media hebt gezegd, bepaalde terminologie die ik probeer te begrijpen. Kunt u mij uitleggen waarom u uw collega's hyena's noemt, dieren? Ik noem u toch ook geen kakkerlak of zo? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is een woordspeling. We moeten dat allemaal niet te letterlijk nemen. Ik heb het even opgezocht. 'In het huidige Afrika worden hyena's in verband gebracht met tovenarij.' Nou, het is tovenarij dat je met deze verkiezingsuitslag deze coalitie in elkaar zet. Ik heb er nog een. 'Hyena's zijn aaseters. Vaak eten ze de restjes van de prooi die andere roofdieren hebben achtergelaten.' Wij waren dat roofdier, wij hebben die zetels opgehaald, negen zetels, en jullie eten de restjes op en gebruiken het Openbaar Ministerie weer als hefboom om uit te sluiten. Dus dat. 'Hyena's laten hun prooi' - lees: de zetels - 'niet snel afpakken door andere roofdieren' - lees: andere partijen. Het is een woordspeling, meneer Abdoel Mahmood. Adeel Mahmood (DENK). Een correctie: het is geen Abdoel Mahmood maar Adeel Mahmood. Maar dat kan gebeuren met woordspelingen.

Ik probeer het te begrijpen. U heeft twee collega's zo genoemd. Het waren juist die twee collega's die afgelopen debatten voor u opkwamen en hebben gewenst dat u een eerlijk proces krijgt. Dat eerlijke proces heeft u vervolgens gekregen. U heeft natuurlijk niet het recht op de uitkomst van een eerlijk proces. Om dan nu zo te reageren op collega's in de raad, vind ik geen goed idee. U zegt namelijk dat u wilt samenwerken, dat u uw oppositierol positief wil vervullen en dan werk je samen met elkaar - maar begrijpt u dat dit daarbij niet helpt? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). U zult mij dat niet euvel duiden. Als we vier jaar hebben moeten vechten om zo ver te komen en twee maanden lang de aanschuifvariant hebben aangeboden, die twee partijen stelselmatig geblokkeerd hebben, dan is dat niet echt een warme handreiking. Vindt u zelf wel? We hebben twee maanden lang gezegd: we willen graag aanschuiven, we willen graag meedoen. Vervolgens gebruiken twee partijen, niet de uwe, maar twee partijen gebruiken, of misbruiken, het hoger beroep om niet te gaan onderhandelen. Hart voor Den Haag heeft nooit onderhandeld. We hebben gesnuffeld, verkend. Dat heeft ook nog eens maanden geduurd, wat heel erg slecht is voor de stad.

Begrijpt u dat wij gefrustreerd zijn dat D66 - ooit Democraten 66, het lijkt nu wel Dictators 66 - de VVD, een partij waar ze nota bene mee hebben samengewerkt, uitsluit op een futiliteit? De VVD zegt namelijk: we doen recht aan de verkiezingsuitslag, we doen recht aan de uitspraak van drie rechters die Hart voor Den Haag volledig hebben vrijgesproken. Dan zegt D66: nee, we gaan niet samenwerken met de VVD, want wij zijn boos omdat de VVD ruggengraat heeft getoond. Begrijpt u dat wij boos zijn op partijen zoals de Partij van de Arbeid en GroenLinks, die bij herhaling hebben gezegd dat ze niet met ons gaan samenwerken? Misschien is er wel een dealtje gemaakt. Misschien heeft D66 wel gezegd: wij sluiten de VVD uit, als jullie nou De Mos blijven uitsluiten, dan komen we nergens. Uiteindelijk bent u aangeschoven. Oprecht gefeliciteerd, we hebben ook een mooie bos bloemen voor uw wethouder straks. Ik wens u ook heel veel succes. Maar begrijpt u dat mijn achterban en heel veel mensen in de stad - het voordeel van bekende Hagenaar zijn is dat ik veel word aangesproken - het niet begrijpen? Die zijn woedend. Die zeggen: hoe kan dat nou, volledig vrijgesproken, de grootste partij, en wéér uitgesloten? Ik krijg het niet uitgelegd aan mijn achterban. De voorzitter. Laatste keer, meneer Mahmood. Adeel Mahmood (DENK). Ik heb vele malen de vraag gehoord of ik het begrijp.

Nee, ik begrijp dit niet. U zit vol met wantrouwen. Dat proef ik uit al uw uitspraken. Er is nu een proces geweest met een uitkomst. We hebben nu een nieuwe meerderheid in de raad. Zet de constructieve pet op. Dan kunnen we samenwerken om de stad mooier te maken. Uw opstelling helpt daar niet bij. Dus ik begrijp uw woede niet. Ik wil ook refereren aan een mooi citaat bij Omroep West, waarin u zei: ik wil geen boze man zijn. Misschien een verzoek aan u om u daaraan te houden. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nou, laat u verrassen vandaag. Ik heb twee pagina's van mijn inbreng gehad. Ik heb heel veel positieve inbreng. Maar dat wij een beetje frustratie uiten, na vier jaar 8

vechten, na vier jaar gecriminaliseerd zijn, na twee maanden lang de aanschuifvariant aanbieden, na een hele zomer wachten, dat wij weer niet mee mogen doen, dat kunt u leuk vinden of niet, maar onze achterban en een groot ander deel van de stad - ik word aangesproken door mensen van allerlei pluimage - begrijpen het niet. Dat gevoel probeer ik hier met een woordspeling duidelijk te maken. U kunt dat begrijpen of niet. Dat is verder aan u. Maar wij balen als een stekker. Dat mogen we óók ventileren. Janneke Holman (PvdA). Allereerst, ik citeer: 'In films als The Lion King worden de dieren als onsympathiek neergezet. Niets is echter minder waar: hyena's zijn juist heel zachtaardig.' Maar dat terzijde. De heer De Mos verkondigt hier natuurlijk wat onwaarheden. Want de reden dat de aanschuifvariant niet is gelukt, is omdat wij altijd de stelling hadden dat wij een rechts college met Hart voor Den Haag en de VVD niet aan een meerderheid gaan helpen. Dat is op inhoudelijke basis. De heer De Mos heeft twee keer de kans gehad om in een coalitie te stappen, allereerst door aan te sluiten bij de vier oude partijen. Daar heeft hij de deur dichtgegooid. Vervolgens heeft hij nog de kans gehad met andere partijen. Dat is 'm ook niet geworden. Ik zou aan de heer De Mos dus willen vragen: waarom staat u hier zo zielig te doen? U heeft zelf twee kansen gehad en beide niet gegrepen.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik had het net over een bubbel. U heeft het net over dat hyena's aardige dieren zijn. Ik zie het bij u nog niet. Dus ga een beetje beter uw best doen, zou ik bijna willen zeggen. U heeft ons en daarmee onze achterban in het gezicht gespuugd. U heeft twee maanden de uitgestoken hand niet aangenomen. Dat rechtse college kwam pas nádat wij hadden gezegd: wij gaan niet met u. We hebben twee maanden gehoord 'u mag niet meedoen' en daarvoor twee jaar, want na de verkiezingsuitslag had u ons ook al buitengesloten. 'Nee, we gaan niet met De Mos'. 'Zolang die zaak loopt, gaan we niet met De Mos'. 'Nee, het is niet opportuun.' Wat had u nou gezegd? Ik had er nog een citaat bij. 'De aanschuifvariant is voor ons geen optie.' GroenLinks noemde zelfs de verschillen te groot. Die uitgestoken hand wordt getorpedeerd. Als je dat twee maanden hoort en daarvoor twee jaar, ja, dan hebben we niet zo'n zin om met u samen te werken. Wij hebben wel een rechte rug. Dat we dan in de oppositie belanden, vinden we helemaal geen probleem. U wilde niet met ons. Dus wij zijn helemaal niet daarin teleurgesteld, want wij willen wel graag samenwerken met mensen in wie we ook zien dat we wat moois voor de stad kunnen doen. Dat zien we niet in een club die ons stelselmatig heeft buitengesloten. Janneke Holman (PvdA).

Ik denk dat de heer De Mos dan zelf nog een keer het verslag mag nalezen van het gesprek met de heer Slob waar wij bij zaten en waar hij bij zat, en waarin wij duidelijk hebben aangegeven: ja, we willen in gesprek met Hart voor Den Haag, dan zijn er wel wat zaken die we moeten bespreken, maar het is zeker het gesprek waard. Ik begrijp dus niet helemaal waar de heer De Mos deze redenering vandaan haalt, maar ik vind het wel jammer dat hij het zo probeert te framen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het framen laat ik graag aan u. Ik zou u aanraden: kijk nog eens even in de vergadering van eind juni terug hoe vaak ik aan u gevraagd heb, urenlang en daarvoor al twee maanden lang, om samen te rock-'n-rollen. Het was in uw terminologie 'de meeste moeilijke date ooit'. Nou, op zo'n date kom ik niet eens, want ik kom graag naar een date die gezellig wordt en die een beetje succesvol is, en niet de meest moeilijke. Daar gaan we niet mee aan. Ik had nog een leuke over hyena's, maar goed, laat ik die maar niet doen. Die komt bij de borrel wellicht. Voorzitter. Dan het coalitieakkoord. Ik zal mij vandaag richten op de thema's veiligheid, economie, infrastructuur, wonen en stadstrots. Veiligheid. Nauwelijks investeren in veiligheid is met de opkomende machete-aso's wel het domste wat je kunt doen.

Gisteren nog heeft de politie beelden vrijgegeven waarin te zien was dat twee jongens midden op een drukke tramhalte in Den Haag een andere jongen hebben belaagd met machetes. Het slachtoffers is net niet geraakt door enorme messen. Ik zie wat interrupties. De voorzitter. Zeker, maar ik wil ze ook een reden geven om te interrumperen, na twee zinnen. Kavish Partiman (CDA). De heer De Mos schept hier het beeld dat er niets wordt gedaan aan veiligheid. Ik heb vanmiddag nog in een debat gezeten in de commissie Bestuur, waar onze 9

burgemeester zelf heeft aangegeven dat er voldoende geld beschikbaar is gesteld voor veiligheid en dat er zelfs extra wordt geïnvesteerd in preventie. Ziet de heer De Mos dat ook wel in? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nee, het gaat crescendo met de veiligheid in de stad. Ik weet niet welk beeld u probeert te schetsen, maar ik heb hier een klein nieuwsoverzicht van Den Haag FM van vandaag. 'Politie zoekt getuigen van mogelijke mishandeling in Sint Hubertuspark.' 'Verdachte (31) opgepakt voor dodelijke schietpartij Wenckebachstraat.' 'Zwaargewonde man midden in de nacht op straat gevonden.' 'Meerdere autobranden vlak achter elkaar in Transvaal, Schilderswijk en Oostbroek.' 'Gewonde (37) bij steekpartij in Archipelbuurt.' 'Grote controle Segbroek: drugs, wapens en 750 euro huur voor kamer van 11 vierkante meter.' 'Jongeren aangevallen met pepperspray in appartementencomplex Statenkwartier.' Dat is van één dag, van één dag. Dus ga nou niet hier aankomen met het verhaal dat het lekker gaat met de veiligheid. Als wij in het college hadden gezeten, dan hadden wij meer geld naar veiligheid gedaan om deze problemen die de stad parten spelen, aan te pakken. U maakt andere keuzes, dat mag. Kavish Partiman (CDA). Hier wordt wel echt een schijntegenstelling gecreëerd. Meer geld lost niet per definitie een probleem op. Goed beleid lost een probleem op.

Onze burgemeester werkt zich kapot om deze stad elke dag weer veiliger te maken. Daar heeft hij, in zijn eigen woorden, vandaag van aangegeven dat hij hier adequaat budget voor heeft, dat hij dat heeft gevraagd in 2022, dat hij dat geld heeft gekregen en dat in de huidige coalitie nogmaals geld vrij is gemaakt voor preventie. Daar gaat hij nu mee aan de slag. Ja, dat het beleid niet in één dag verandert, zien we, en we maken ons allemaal zorgen. Maar het is wel kwalijk dat deze schijntegenstelling wordt gecreëerd en dat de ellende die mensen doormaken in de stad, voor politiek gewin wordt gebruikt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). We zijn consistent. Ik heb dit bij de begroting in 2021 geroepen en in 2022 geroepen. Maar terwijl u schouderklopjes zit uit te delen even de feiten. Wapenbezit jongeren, Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid: messenbezit in vier jaar tijd vertienvoudigd - vertienvoudigd; aantal vuurwapens in vier jaar tijd vervijfvoudigd. Maar volgens u gaat het crescendo. Nou, dat vinden wij niet. Dus wij zouden graag wat meer handhaving willen zien in die wijken waar het slecht gaat en waar mensen wakker liggen, van: hé, is vanavond mijn auto aan de beurt? De voorzitter. Laatste keer, meneer Partiman. Kavish Partiman (CDA). Gelukkig dat de heer De Mos dat wil zien. Dat willen wij ook zien.

Daarom breiden we ook de aanpak van prioritaire gebieden uit. De burgemeester heeft vandaag aangegeven dat er zelfs nog ruimte is voor een extra van dat soort gebieden in de stad. Nou, laten we kijken, want in de Weimarstraat begint het al vruchten af te werpen. In de Van Baerlestraat begint het al vruchten af te werpen. Laten we het gaan uitbreiden. Daar is budget voor vrijgemaakt. Ik hoop dat de heer De Mos daar ook constructief naar kan kijken en dat we samen met elkaar de veiligheid kunnen oppakken in deze periode. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Constructief kijken doen we altijd, maar wij vinden het bedrag dat extra naar veiligheid gaat, vergeleken met de bedragen die naar klimaat en duurzaamheid gaan, niet in verhouding met elkaar. Wij vinden Den Haag een onveilige stad worden, waar jongeren met drillraps met messen lopen zo groot als halve zwaarden, en daarmee ook steken. Dat vinden wij geen leuk idee. Dat jongeren naar school gaan niet met een agenda en een schoolboek, maar met een mes, daar willen wij graag wat aan doen. De voorzitter. Meneer Mahmood, u was al drie keer geweest, hè? Gaat uw gang, meneer Mahmood. Adeel Mahmood (DENK). Dat was op een ander onderwerp. Ik deel volledig de zorgen van de heer De Mos. Ik denk dat bijna iedereen in deze raad dezelfde zorgen deelt. Ik denk dat de burgemeester de zorgen ook deelt en die heel graag wil aanpakken.

Nou is er wel wat extra geld in dit coalitieakkoord,

10

onder andere voor tegengaan van wapenbezit. Ik probeer geen sinterklaas te spelen, daar ben ik niet van, maar hoeveel geld zou u extra willen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik moet een beetje opletten met 'u'. Dus laten we zeggen: hoeveel geld zou Hart voor Den Haag willen vrijspelen? Want het OM luistert mee en je weet maar nooit. Ik kom zo met een motie. Ik hoop dat uw fractie daar serieus naar wil kijken. Ik was nog bezig met de aanloop. Adeel Mahmood (DENK). Waarom stel ik deze vraag? Het zal best een verdienste zijn van de VVD, maar in 2022 is al extra geld gereserveerd voor de huidige coalitieperiode. Dat is € 6,25 mln. incidenteel en over vier jaar bijna € 10,6 mln. structureel. Dat is € 17 mln. Met de intensivering die wij nu doen, zal het waarschijnlijk iets van € 18 mln. of € 19 mln. zijn. Er is in deze periode dus extra geld gereserveerd voor veiligheid. Dat geld ligt in het programma. Dat hebben we niet weggehaald. Dus uw frame dat er in deze periode geen extra geld beschikbaar is, klopt niet. Er is extra geld, dat ligt in het programma en de burgemeester gaat daar heel graag mee aan de slag. Als u goede ideeën heeft, kom ermee, maar aan het geld zal het niet liggen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Daar denken de geleerden heel anders over. Daar kom ik zo op. U heeft net onderhandeld. Het akkoord is kakelvers.

U heeft er niet voor gekozen om meer geld erbij te doen. Dat hadden wij wél gedaan aan de onderhandelingstafel. Verschillen mogen er zijn en andere keuzes mag, maar wij geven onze keuzes aan. Wij hadden op veiligheid graag wat meer gezien. Als u het goed vindt, ga ik nu vertellen waarom. De voorzitter. Meneer Mahmood, u mag weer, en dan is het voorlopig even over. Adeel Mahmood (DENK). Ik wil toch wel echt even duidelijkheid hebben. Het klopt niet dat er geen extra geld is. Er is in deze periode extra geld, iets tussen de € 17 mln. en € 19 mln. uit mijn hoofd. Er is dus extra geld beschikbaar. Er is extra geld in deze raadsperiode. Waarschijnlijk wist u dat niet, maar hierbij dan het nieuws. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik word gesouffleerd door mijn collega: had het in het coalitieakkoord gezet. Daar staat een kruimeltje erbij, een kruimeltje aan veiligheid erbij. Ik ga even verder waarom dat zo'n slecht idee is. Van het feit dat jongeren steeds vaker messen dragen zo groot als halve zwaarden en daarmee ook daadwerkelijk steken, kijkt Hart voor Den Haag nauwelijks meer op. Veel erger is het feit dat het nieuwe college nauwelijks investeert in de portefeuille Veiligheid en daarmee opkomende criminaliteit welig laat tieren. Dat steeds meer jongeren hier denken geweldige Ivanhoes te zijn, is volstrekt onaanvaardbaar.

Daarom pleit Hart voor Den Haag opnieuw voor het volledig uitvoeren van ons tienpuntenplan tegen wapenbezit onder jongeren, waarvan nu slechts het invoeren van het messenverbod is overgenomen. Ik bied u het plan nog een keer aan voor bij de koffie. Bij de begrotingsbehandeling in 2022 stelde ik ook al dat Den Haag kwetsbaar is voor zware criminelen en dat de onderwereld steeds meer grip krijgt op onze samenleving. De Inspectie Justitie en Veiligheid is tot de conclusie gekomen dat de opsporing van criminelen hapert, wijkagenten nauwelijks aan hun werk toekomen en speciale afdelingen onvoldoende werken. Daarom een motie: verzoekt het nieuwe college om voor de komende begrotingsbehandeling, in samenwerking met de driehoek, te komen met een betere investeringsagenda veiligheid en de raad hierover te informeren. Deze is meeondertekend door Van Basten Batenburg, Kruis en Klokkenburg. Ander zorgelijk nieuws was het rapport van het Centrum Kinderhandel & Mensenhandel. De aanpak van criminele ronselaars rammelt. Daders blijven buiten schot. Wat is er in dit kader gebeurd met mijn aangenomen motie die oproept om ronselpraktijken beter te signaleren? Inmiddels hebben we ook te maken met een nieuw gewelddadig fenomeen: explosies. In de stad vinden met enige regelmaat bomaanslagen plaats, meestal gerelateerd aan drugscriminaliteit.

'Het is heel normaal, daar gaan we niks aan doen.' Wat Hart voor Den Haag betreft wél. In de nacht van donderdag op vrijdag waren er twee explosies in de regio. In Den Haag zorgde een explosie bij een advocatenkantoor voor veel schade. Een week eerder vond in een portiek van een flat in het 11

Haagse Moerwijk een explosie plaats. De schade aan het portiek was groot. In juli waren er maar liefst drie explosies in een week tijd. Ik heb een motie Verzoek om Speciale eenheid inzetten voor bestrijden van explosiegeweld: verzoekt het nieuwe college om het Rijk te verzoeken om in overleg met politie en defensie een speciale eenheid in het leven te roepen om het explosiegeweld de kop in te drukken en de raad over de uitkomsten te informeren. Deze is meeondertekend door Kruis. Voorzitter. We kunnen ons allemaal nog de beelden van de vreselijke moordpartij in de Albert Heijn hier even verderop voor de geest halen. Een verward persoon, wordt dan gezegd. Wat is de inzet van dit college om het aantal verwarde personen terug te dringen en, waar nodig, van straat te halen? Ik lees in het akkoord slechts één zin: dekking vanuit onderuitputting GGZ € 3 mln. Graag duiding wat dat inhoudt. Dan economie. Hier vragen we aandacht voor de enorme potentie van bedrijventerrein ZKD als banenmotor voor de stad. Momenteel zijn er bijna 500 bedrijven gevestigd op het ZKD, goed voor 9.000 banen. Door de realisatie van 300.000 vierkante meter extra bedrijfsruimte kan het aantal banen volgens ZKD met 50% toenemen - 50%, lees 4.500 banen.

Dat zou een aanzienlijke economische impuls betekenen voor de stad, iets wat de verantwoordelijk wethouder ook erkent in antwoord op vragen van de heren Van Esch, D66, Roep, VVD en ondergetekende namens Hart voor Den Haag. Echter ontbreekt in dezelfde antwoorden de urgentie voor het verstrekken van vergunningen en het vrijspelen van financiële middelen, bijvoorbeeld via een deel van de vrijkomende regiodealmiljoenen, om het ZKD als dé banenmotor voor werkzoekenden in het aangrenzende, armlastige Zuidwest verder te faciliteren. Helemaal triest is dat volgens ZKD het college de realiteit van de situatie op het ZKD ontkent. Op het bedrijventerrein op de grens van Loosduinen en Escamp is namelijk sprake van straatraces, afvaldump, illegale prostitutie, drugsgebruik en ondermijning. Een ander zorgwekkend aspect is het grote aantal weesauto's, meer dan 120 stuks. Ondernemers zijn radeloos, omdat hun verzoeken om verwijdering van deze auto's niet worden gehonoreerd. De Mos meldt! is tevergeefs al meer dan 130 dagen actief weesauto's aan het melden. Wat zegt het college? Politie en handhaaforganisaties zijn alert. Ja, ammehoela. Twee moties. Motie Investeren in bedrijventerrein ZKD: verzoekt het nieuwe college in het Uitvoeringsprogramma Bedrijfsruimte te komen met een investeringsprogramma bedrijventerrein ZKD en de raad over de uitkomsten te informeren.

Deze is meeondertekend door Van Basten Batenburg en Kruis. Motie Handhaaf eindelijk op misstanden op bedrijventerrein ZKD: verzoekt het nieuwe college om in samenwerking met ZKD actief te handhaven op de door het bedrijventerrein geconstateerde misstanden en de raad elk kwartaal te rapporteren over de vorderingen hieromtrent. Deze is meeondertekend door Van Basten Batenburg, Kruis, Klokkenburg en Arp. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Mijn eerste interruptie is procedureel. Ik hoor collega De Mos heel duidelijk zeggen: verzoekt het nieuwe college. Dat is ook wat we afgesproken hebben. We hebben nu een debat onderling, als fracties. Dus volgens mij klopt het zoals het nu wordt voorgelezen: verzoekt het nieuwe college. Moties die worden aangenomen, worden gebundeld en overhandigd aan het nieuwe college dat er aan het eind van vandaag wel of niet zit. Ik check even bij de voorzitter en bij de heer De Mos of dat inderdaad klopt. Oké, mag ik dan meteen door met een inhoudelijke vraag hierover? Dat is waarom u die motie nu indient. Want u vraagt om handhaving, en dat is nou toch niet iets wat we bij dit debat over het coalitieakkoord hadden verwacht. Is dit niet meer een motie voor bij een begroting? Dan heb ik het over de handhavingsmotie. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). We bespreken nu het coalitieakkoord en ik heb het niet in het coalitieakkoord zien staan. Wij missen dat.

Wij vinden dat belangrijk. We vinden het ZKD, dat 9.000 banen levert, een belangrijke banenmotor. Die moet serieus gehoord worden. Als u het gaat uitvoeren en gaat doen bij de begrotingsbehandeling en zegt 'we nemen dit mee en in de begroting ziet u het terug', dan ben ik een blij man. Ik hoop op een positieve beantwoording van de wethouder, zeg ik constructief. De nieuwe wethouder; ik was aan het zoeken of de nieuwe wethouder er al zit, maar nog niet. Daar zit hij nog, spannend, spannend, spannend. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Inmiddels is er complete verwarring over wie een nieuwe en oude wethouder is, geloof ik, maar dat terzijde. Als ik nog even de aandacht van de heer De Mos mag. Dat handhaven op die street races heb ik zelf kunnen zien. Ik heb ook uw poging gevolgd om een 12

weesauto te laten verwijderen. Fijn dat we elkaar daar vinden, minder auto's op straat. Maar dan nog, dit is een handhavingsmotie. Ik zit dus te zoeken of dit nu het moment is. Ik zou zelf denken dat dit niet het moment is. Dat geef ik even aan u mee, want ik ben op zoek naar die constructieve Richard de Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Over het moment gaan wij zelf. Dat zult u mij niet euvel duiden. Nu wordt het coalitieakkoord besproken. Ik was van de week nog bij het ZKD; tranen met tuiten bij die ondernemers. Ze worden gewoon niet serieus genomen. U maakt een grap. Als je als ondernemer een bedrijventerrein probeert op te knappen en er staan 120 wrakken, dan is dat geen grap. Dan moet een bedrijventerrein gewoon serieus genomen worden. Dan moeten die mensen geholpen worden en serieus genomen worden. Dan moet er niet in de afdoening van vragen worden gezegd: politie en handhaving zitten erbovenop. Die mensen melden al twee jaar! Dus ga daar even uitleggen wanneer het moment is. Het is nú het moment, want nu bespreken we het coalitieakkoord. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Natuurlijk kiest u zelf het moment, maar ik wil wel even afstand nemen van de opmerking dat ik een grap maak over de problematiek. Dat heb ik volgens mij niet gedaan.

Ik heb gezegd dat ik de street races herken en ik heb ook inderdaad de ondernemers dat horen zeggen. Dus daar neem ik afstand van. Het lijkt me dat we beter kunnen samenwerken als we elkaar goed verstaan. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Point taken. Voorzitter. Hart voor Den Haag is goed in centjes verdienen voor de stad. Dat bleek wel uit het uitvoeren van ons idee om meer lobbyisten aan te stellen. Ze haalden honderden miljoenen euro's op. Dat smaakt naar meer. Motie Aanstellen meer Haagse fondsenwervers: verzoekt het nieuwe college te onderzoeken of het veelvoud aan Rotterdamse lobbyisten ook meer geld voor de Maasstad ophalen; het aantal lobbyisten bij meer Rotterdams succes op het niveau van Rotterdam te brengen, teneinde meer fondsen voor de stad Den Haag aan te boren; om niet zomaar een greep te doen uit het cofinancieringsfonds, maar dit geld te gebruiken om nieuw rijksgeld binnen te halen; en de raad over de uitkomsten te informeren. Deze motie is mede ingediend door Van Basten Batenburg. Wat echt heel slecht is voor de economie is het onzalige plan voor zero-emissiezones. Het eerste wat wij in 2026 gaan doen, is dat terugdraaien. Maar tot die tijd zien ondernemers met angst en beven dat er tussen 2025 en 2030 emissievrije zones worden ingevoerd. Er bestaan bij ondernemers grote kopzorgen over een vol stroomnet, hogere kosten en geen laadpalen.

Er worden van ondernemers te grote investeringen gevraagd. Bedrijfsvoertuigen zoals busjes en vrachtwagens moeten vervangen worden, want anders kom je straks vele wijken van de stad niet meer in. Motie Dupeer ondernemers niet met emissievrije zones: constaterende dat er een aangenomen Kamermotie ligt die ondernemers de mogelijkheid geeft om een ontheffing voor de zero-emissiezone aan te vragen als zij door een zwaarwegende reden niet over kunnen stappen op emissieloos vervoer; verzoekt het nieuwe college de aangenomen Kamermotie direct uit te voeren en de raad te informeren hoe zij dit gaat doen. De motie is mede ingediend door Kruis. Gezien de wens van dualisme bij de coalitie rekenen we zeker op steun van CDA en DENK, aangezien die ook de Kamermotie hebben gesteund. Kavish Partiman (CDA). In het coalitieakkoord staat letterlijk: 'In overeenstemming met Rijksbeleid gelden tot 2030 een overgangsregeling én ontheffingsmogelijkheden voor zero-emissiezones.' Dat is toch precies wat die motie vraagt? Is die motie dan niet volstrekt overbodig? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nee, dat is niet wat wij horen van ondernemers. Ik had het hier opgeschreven: ook omdat je een ontheffing kan aanvragen voor één dag. Daar hebben ondernemers niks aan die in Den Haag werken met een bestelbus. Die willen helemaal geen nieuwe bestelbus kopen.

Weet je wat zo'n ding kost? Ik heb een mailtje gehad. Wie was die beste man? Ik zal het eens voordragen, die gekkigheid die hier gebeurde. Een ondernemer is al acht maanden aan het mailen met de gemeenteraadsfractie. Die moet twee bestelbusjes vervangen voor € 70.000. Waar haalt die man dat geld vandaan? Zoete lieve Gerritje betaalt het niet, en u zadelt die man daarmee op. 13

Kavish Partiman (CDA). Los van het punt dat ik die man daarmee opzadel, ben ik het eigenlijk wel eens met het punt van de heer De Mos. Daarom zeg ik ook: in het akkoord staat 'in overeenstemming met Rijksbeleid'. In uw motie verwijst u naar een aangenomen Kamermotie. Dat wordt rijksbeleid. Dus in principe dient u een overbodige motie in, want dit is precies wat we gaan doen. Ook wij, deel van deze coalitie, vinden het belangrijk dat de ondernemers kunnen blijven ondernemen. Daarom hebben we ook deze zin erin opgenomen, dat we het rijksbeleid volgen, ook conform de aangenomen Kamermotie. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan gaat u de motie gewoon steunen. Want hier staat: daarnaast kan je een ontheffing voor een dag aanvragen. Daar is de ondernemer niet mee geholpen. In de huidige milieuzone kan dat maximaal zes keer per jaar voor bestelauto's en twaalf keer per jaar voor vrachtwagens. Daar zijn ondernemers in het geheel niet mee geholpen. Dus als u het steunt, steun die motie dan. Dan is het gewoon helemaal veilig en afgekaart. De mailbox staat vol. Dan kunnen we zeggen dat het CDA ons heeft gesteund. Daar hoeft u zich geen zorgen over te maken. Het klinkt allemaal hoopvol wat u zegt. Ik ruik samenwerking. De voorzitter. Laatste keer, meneer Partiman. Kavish Partiman (CDA).

Dan kan ik de heer De Mos blij maken met die samenwerking, want niet alleen het CDA steunt dit punt, maar alle partijen die onder dit coalitieakkoord staan, steunen dit punt. Dit is namelijk precies wat erin staat. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het wordt vervelend. Ik heb net voorgelezen waarom ik daar ernstige twijfels bij heb, misschien ook wel een stukje wantrouwen. Daarom dien ik die motie in, om het een beetje veilig te maken. Ik heb net voorgelezen dat een ondernemer niet blij wordt van een ontheffing voor een dag. Die moet daar misschien twee weken verven en schilderen. Die is wel drie weken bezig. Dan heeft hij helemaal niets aan een ontheffing voor een dag, en daarom deze motie. Robert Barker (PvdD). Ik denk dat ik de heer De Mos ook kan helpen. In het rijksbeleid staan juist andere uitzonderingsgronden en ontheffingsmogelijkheden, bijvoorbeeld als een auto niet leverbaar is, er een lange levertijd is en er directe financiële problemen ontstaan. Dat zijn allemaal ontheffingsmogelijkheden en die gelden niet voor een dag. Kan de heer De Mos uitleggen wat deze motie nou nuttig maakt? Want uiteindelijk heeft de heer De Mos het over rijksbeleid dat allang geldt en ook in het coalitieakkoord is opgenomen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik heb net drie keer voorgelezen wat mijn zorgen zijn. Ik wil het best nog drie keer doen, maar dat lijkt me wat overbodig.

Dus stemt u voor of stemt u tegen. Er zijn bij ondernemers heel veel zorgen. Ik zei u net dat de mailbox vol zat. Laten we die zorgen wegnemen. Robert Barker (PvdD). Ik probeer de heer De Mos mee te krijgen in het feit wat landelijk beleid is en wat al in besluiten is vastgelegd. Er zijn dus ook ontheffingen die langer gelden. Die gelden in het geval van directe financiële problemen. Die gelden bij niet leverbaar zijn van voertuigen. Ik probeer de heer De Mos mee te geven dat de ontheffingsmogelijkheden echt wel breder zijn. Gegeven dit feit zoek ik wat ik de heer De Mos extra wil. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het liefst willen wij die hele emissievrije zone niet. Dus wij dachten: laten we constructief zijn en in ieder geval zorgen dat het rijksbeleid zéker wordt overgenomen. Dat heb ik in de summiere omschrijving in het coalitieakkoord niet kunnen terugvinden. Ik heb net voorgelezen waarom er grote zorgen zijn. Er is dus klaarblijkelijk een hoop onduidelijkheid. Klaarblijkelijk staat die mailbox voor niks dan helemaal vol en begrijpen mensen allemaal heel goed wat u bedoelt. Die mensen snappen het klaarblijkelijk niet en daarom dienen wij een motie in. Ik zou zeggen: steun die, dan kunnen we de onrust bij die mensen wegnemen.

14

De voorzitter. Meneer Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Dank dat de heer De Mos die handreiking doet. Volgens mij is het juist van belang om samen beter te informeren wat het beleid wordt. Gegeven dat de inkt van het coalitieakkoord net droog is, lijkt me dat een heel mooie taak om samen op te pakken. Ik denk dat deze motie daar alleen niet aan bijdraagt. Die schept juist meer verwarring, want die suggereert dat er geen andere ontheffingsmogelijkheden zijn, die er wel zijn. Ik roep de heer De Mos op om de feiten te vertellen en samen te zorgen voor goede informatievoorziening over dit plan. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Laat ik het zo zeggen: de onduidelijkheid is niet geschapen doordat wij het coalitieakkoord geschreven hebben. De mailbox loopt na het coalitieakkoord vol en ook na de berichten die in de media zijn verschenen. Daarop acteren wij. Als we daar samen in kunnen optrekken - dadelijk heb ik hier alle tijd om met u te bespreken hoe we het beter kunnen maken - staan we daar allemaal voor open. Maar de zorg voor ondernemers, zeker hoe het nieuws bij Omroep West gekomen is, is in ieder geval niet weg. Die willen wij met onze motie wegnemen. Dat is het streven. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Er is een debatje geweest over rijksbeleid en dat er goed rijksbeleid is voor ontheffingen. Daar ben ik blij mee.

Daar is op rijksniveau heel goed over onderhandeld, onder andere bij het Klimaatakkoord. Maar is de heer De Mos er ook mee bekend dat in het Klimaatakkoord is afgesproken dat deze maatregelen vier jaar voordat de ontheffingsperiode ingaat, moeten zijn aangekondigd? Als we dat sommetje maken, 2026 min vier, dan zijn we veel te laat om überhaupt deze beslissing nog te nemen. Daarmee zetten we ondernemers in de kou en voor een onmogelijke periode om deze transitie te maken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik kan niet anders zeggen dan dat ik het daarmee eens ben. Daarom zeg ik dat we het liefst deze hele emissievrije zone prullenmanderen. Dus ik ben het helemaal met u eens. We kunnen allebei rekenen. We hebben geen meerderheid waarschijnlijk. Daarom probeer ik er in ieder geval voor te zorgen dat het rijksbeleid beter wordt uitgelegd en dat ondernemers vrijstellingen kunnen krijgen om toch te kunnen blijven ondernemen. Voorzitter. Infrastructuur. Tijd om wat verkiezingsbeloften in te willigen.

Ik lees de motie 'Wegafsluitingen Schilderswijk snel terugdraaien? Denk het wél!' gezien de spreektijd gewoon even helemaal voor: constaterende dat door de afsluiting van de Hoefkade de Schilderswijk muurvast staat en er op meerdere plekken in de stad lange files staan; de bewoners en ondernemers in de Schilderswijk helemaal niks opschieten met het feit dat de pollers mogelijk vervangen worden door camera's, omdat ze blijvend geconfronteerd worden met afsluitingen die hun wijk helemaal op slot zetten; naast omrijdende bewoners ook ondernemers hard worden getroffen door de afsluiting van de Hoefkade; verzoekt het nieuwe college de afsluiting van de Hoefkade terug te draaien en de doorstroming van autoverkeer in de Schilderswijk te herstellen. Deze is mede ingediend door Van Basten Batenburg en Kruis. We hebben de insprekers gehoord over de Kaapstraat.

De motie Maak een einde aan doodlopende Kaapstraat: constaterende dat sinds de gemeente de Kaapstraat zonder overleg doodlopend heeft gemaakt, het elke dag chaos voor de deur van ondernemers is en er veel klanten wegblijven; de gemeente de Kaapstraat heeft afgesloten zonder een officieel verkeersbesluit te nemen, hetgeen wél had gemoeten; van mening dat het niet de bedoeling is dat ondernemingen, die van belang zijn voor de sociale cohesie in de wijk, mogen doodbloeden (hetgeen nu wel het geval is); roept op om de genomen verkeersmaatregel subiet terug te draaien en de doorstroming in de Kaapstraat te herstellen. Deze is mede ingediend door Kruis en Van Basten Batenburg. Adeel Mahmood (DENK). We delen heel veel zorgen met Hart voor Den Haag. Ik had een interruptie op het vorige punt, maar dit punt kunnen we makkelijk erbij nemen, want ze zijn gerelateerd aan elkaar. We delen de zorgen. Ik kom straks in mijn inbreng ook met een aantal andere oplossingen. Maar ik wil u toch wel wijzen op een coalitieakkoord uit 2018. Een citaat: 'In woonwijken moet alleen bestemmingsverkeer komen. Sluiproutes worden daarom afgesloten.' Hoe kan ik dit citaat uit het coalitieakkoord van 2018 interpreteren?