RIS316805 Onderzoeksopzet Groen in de buitenruimte

3. Relevante onderdelen van de gemeentelijke organisatie De vergroeningsopgave vereist de inspanningen van verschillende onderdelen binnen de gemeentelijke organisatie maar is primair belegd bij Dienst Publiekszaken en Dienst Stadsbeheer. Beide diensten werken ook met regelmaat samen met Dienst Stadsontwikkeling. -

Dienst Publiekszaken (DPZ) DPZ draagt de verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud van het bestaand groen. Deze verantwoordelijkheid is verdeeld over de verschillende stadsdelen. Per stadsdeel spelen groenbeheerders een regierol in het beheer van het openbaar groen en verdelen zij de beschikbare financiële middelen van het groenbudget. Daarnaast werken groenbeheerders aan projecten zoals herinrichtingen van het groen, betrekken zij bewoners bij het groen in de directe leefomgeving en adviseren zij bij de beoordeling van kapaanvragen.85 Ten slotte leveren groenbeheerders de nodige data over het openbaar groen aan medewerkers van de Dienst Stadsbeheer.86

-

Dienst Stadsbeheer (DSB) De afdeling ‘Beleid Advies Buitenruimte en Groen’ binnen DSB is verantwoordelijk voor de vormgeving van onder andere het groenbeleid. Hiervoor stelt zij beleidsnota’s en beheervisies op, adviseert zij bij projecten en verdeelt zij budgetten.87 De afdeling dient als schakel tussen bestuur en uitvoering en werkt dan ook veel samen met andere onderdelen van de gemeente. Zo wordt de data die aangeleverd wordt door groenbeheerders door de afdeling Beleid Advies Buitenruimte en Groen verwerkt in een digitaal groenbeheer systeem. Dit systeem vormt ook de basis voor de verdeling van de groenbudgetten.88 Naast een afdeling voor het beleid op groen is ook het Groenbedrijf Den Haag onderdeel van DSB. Het

84

RIS307827 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Nota stadsbomen, gemeenteraad, 15 april 2021, p. 1.

85

Groenbeheerder Haagse Hout, website gemeente Den Haag, (datum onbekend), https://werkenvoor.denhaag.nl/vacature/a0w9N000000E1ClQAK/Groenbeheerder-Haagse-Hout/, geraadpleegd op: 31 augustus 2023. 86

Interview ambtelijke organisatie.

87

Intranet ‘Werknet’, ‘Beleidsafdeling Stadsbeheer’, (datum onbekend).

88

Intranet ‘Werknet’, ‘Beleidsafdeling Stadsbeheer’, (datum onbekend).

27

Groenbedrijf Den Haag is het hoveniersbedrijf van de gemeente en verzorgt de daadwerkelijke aanleg en onderhoud van het openbaar groen.89 -

Dienst Stadsontwikkeling (DSO) Binnen DSO hebben verschillende onderdelen raakvlak met het openbaar groen. Zo levert de afdeling ‘Geo-Informatie’ data zoals luchtfoto’s voor het groenbeheersysteem.90 De afdeling Vergunningen en Toezicht is betrokken bij de afhandeling van een aanvraag voor een omgevingsvergunning, zoals een kapvergunning.91 Tenslotte adviseren de groenbeheerders van DPZ en beleidsmedewerkers van DSB bij projecten en gebiedsontwikkeling binnen de portefeuille Projecten.92 Dit doen zij soms in samenwerking met de afdeling Stedenbouw en Planologie van DSO.93

89

Intranet ‘Werknet’, ‘Groenbedrijf en Begraafplaatsen’, (datum onbekend).

90

Intranet ‘Werknet’, ‘Portefeuille Bestaande Stad en Wonen’, (datum onbekend).

91

Intranet ‘Werknet’, ‘Portefeuille Bestaande Stad en Wonen’, (datum onbekend).

92

Intranet ‘Werknet’, ‘Beleidsafdeling Stadsbeheer’, (datum onbekend); Groenbeheerder Haagse Hout, website gemeente Den Haag, (datum onbekend), https://werkenvoor.denhaag.nl/vacature/a0w9N000000E1ClQAK/Groenbeheerder-Haagse-Hout/, geraadpleegd op: 31 augustus 2023. 93

Interview ambtelijke organisatie.

28

4. Verantwoording over de verkenning en het onderzoek In deze bijlage geven we een verantwoording over de verkenning die heeft geleid tot deze onderzoeksopzet en geven we een verantwoording over het onderzoek dat zal worden uitgevoerd.

Verkenning Voor deze verkenning zijn verschillende openbare bestuurlijke documenten geraadpleegd. Deze documenten staan in de literatuurlijst in Bijlage 6 en zijn te herkennen aan de toevoeging `RIS`. Ook hebben we met verschillende ambtenaren en andere belanghebbenden in de stad gesproken die een rol hebben binnen het thema groen in de buitenruimte en klimaatadaptatie. Zoals in het onderzoeksprotocol van de rekenkamer is beschreven zijn deze interviews en de verslagen daarvan vertrouwelijk. Vanuit de Dienst Stadsbeheer, Dienst Stedelijke Ontwikkeling en Dienst Publiekszaken zijn drie ambtelijk contactpersonen voor de verkenning aangewezen. De projectleider van deze verkenning heeft de contactpersonen geïnformeerd over de voortgang en planning van deze onderzoeksopzet.

Onderzoek In opdracht van het bestuur van de rekenkamer Den Haag wordt dit onderzoek uitgevoerd door een onderzoeksteam bestaande uit een projectleider/senior onderzoeker en één of meerdere onderzoeker(s). Ditzelfde team was verantwoordelijk voor het uitvoeren van de verkenning. Daarnaast zijn de secretaris en plaatsvervangend secretaris van de rekenkamer betrokken bij het onderzoek. Met hen worden door het team de onderzoeksmethodiek en toetsing van de kwaliteit afgestemd. Alle fundamentele keuzes in deze verkenning en het onderzoek worden door het bestuur van de rekenkamer gemaakt. Denk hierbij aan de keuze voor een onderwerp, de vraagstelling, de afbakening, conclusies, etc. Vanuit het bestuur van de rekenkamer is er een portefeuillehouder aangewezen. Voor dit onderzoek is dat RobertJaap Voorn. Op onze website leest u meer over Robert-Jaap Voorn en het bestuur van de rekenkamer: www.rekenkamerdenhaag.nl/wie-zijn-wij. Het onderzoek wordt uitgevoerd volgens het Onderzoeksprotocol van de rekenkamer. In dit protocol is de procedure vastgelegd die de rekenkamer Den Haag hanteert bij het uitvoeren van haar onderzoek. Informatie wordt bij de ambtelijke organisatie opgevraagd volgens het Informatieprotocol. Hierin staat wanneer de rekenkamer recht heeft op informatie en op welke wijze deze informatie moet worden aangeleverd.

Beide protocollen zijn te vinden op onze website: https://www.rekenkamerdenhaag.nl/wat-doet-de-rekenkamer/Definities.

29

5. Begrippenlijst Begrip

Definitie

Bomen van andere overheden of

Alle bomen die niet in eigendom zijn van de

stichtingen

gemeente maar van andere overheden en stichtingen en vaak wel openbaar te betreden zijn. Denk bijvoorbeeld aan het Haagse Bos, dat eigendom is van Staatsbosbeheer.94

Bomenfonds

Het tijdelijk fonds voor gelden ten behoeve van de herplant van bomen.95

Boomkroon

Het bovendeel van de boom met de zich uitspreidende takken.96

Ecologische verbindingszones

De verbindingszones die de grote groengebieden in de stad met elkaar verbinden via een aaneenschakeling van natuur op land en in water.97

Ecosysteemdiensten

Ecosysteemdiensten drukken de baten uit die de natuur de mens biedt, uiteenlopend van voedsel tot geestelijk welbevinden. Aan deze baten wordt een waarde toegekend.98

Grote Groengebieden

Groengebieden van een grote omvang en met een geheel eigen karakteristiek. Hieronder vallen landgoederen, bossen, duinen, stadsparken en recreatiegebieden in de stadsrand.99

Hakhout

Eén of meer bomen, die na geveld te zijn opnieuw op de stronk uitlopen.

94

RIS307827 Raadsbesluit bijlage 1, Nota Stadsbomen, College van Burgemeester en Wethouders, 15 april 2021., p. 6.

95

Algemene Plaatselijke Verordening voor de gemeente Den Haag, 2023, artikel 1:1.

96

Boomkroon, website Kennisplatform CROW, 9 december 2019, https://begrippen.crow.nl/thesaurus/nl/page/?uri=https%3A%2F%2Fdata.crow.nl%2Fthesaurus%2Fterm%2F481999C1-37DD4A47-A7A5-76C1F8B20821, geraadpleegd op: 4 september 2023. 97

RIS129360 Raadsbesluit bijlage 2, Groen kleurt de stad: Beleidsplan voor het Haagse groen, gemeenteraad, 13 oktober 2005, p. 54. 98

RIS307827 Raadsbesluit bijlage 1, Nota Stadsbomen, College van Burgemeester en Wethouders, 15 april 2021., p. 9.

99

RIS129360 Raadsbesluit, Beleidsplan voor het Haagse groen, 'Groen kleurt de stad' 2005 – 2015, gemeenteraad, 13 oktober 2005., p. 10.

30

Hitte-eilandeffect

Het fenomeen waarbij stedelijke gebieden meer opwarmen dan (omringende) landelijk gebieden.100

Hofstadkwaliteit

Een kwaliteitsstandaard voor de openbare ruimte. Geldt in gebieden met veel bezoekers, zoals de binnenstad, Scheveningen, Kijkduin en de Internationale Zone. Banken en prullenbakken zijn van een duurdere kwaliteit. Er staan wegwijzers en er worden andere straattegels gebruikt.101

Hoofdboomstructuur

Die delen van de boomstructuur die een belangrijke bijdrage leveren aan de ruimtelijke kwaliteit van de stad, de lange lijnen, de historische lijnen en de verbinding tussen groengebieden.102

Houtopstand

Een zelfstandige eenheid van bomen, boomvormers, struiken, hakhout of griend, die een oppervlakte grond beslaat van 10 ha of meer, of bestaat uit een rijbeplanting die meer dan 20 bomen omvat, gerekend over het totaal aantal rijen.103

Houtwal

Een door de mens opgeworpen, langgerekte aarden wal met een aaneengesloten beplanting van verschillende houtsoorten. Veelal ligt aan beide zijden een greppel, waardoor het wallichaam steile kanten krijgt.104

Kapvergunning

Een omgevingsvergunning die moet worden aangevraagd wanneer: 1. Iemand een boom wil kappen

100

RIS311683 Commissiebrief bijlage, Haags Hitteplan, College van Burgemeester en Wethouders, 24 februari 2022, p. 3.

101

Handboek Openbare Ruimte, website Gemeente Den Haag, 21 april 2021, https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/wonen-enbouwen/ontwikkelingen-in-de-stad/handboek-openbare-ruimte-.htm, geraadpleegd op: 26 april 2023. 102

RIS300506 Commissiebrief, Stedelijke Groene Hoofdstructuur, College van Burgemeester en Wethouders, 18 september 2018, p. 1. 103

Houtopstanden, website Rijkswaterstaat, (datum onbekend), https://www.rijkswaterstaat.nl/leefomgeving/wetten-regelsen-vergunningen/natuur-en-milieuwetten/houtopstanden, geraadpleegd op: 7 september 2023. 104

Houtwal, website Leestekens van het landschap, (datum onbekend), https://www.leestekensvanhetlandschap.nl/houtwal, geraadpleegd op: 18 april 2023.

31

Kroonoppervlak

2. Iemand tussen 30% en 50% van de boomkroon wilt verwijderen 3. Iemand meer dan 50% van de boomkroon wilt verwijderen 4. Iemand een boom wil verplanten met een stamomtrek vanaf 30 centimeter.105 Het percentage oppervlak van de stad dat – van bovenaf gezien – bedekt wordt door het gebladerte van bomen .106

Monumentale bomen

Oude en grote bomen met een bijzondere waarde voor de stad.107

Particuliere bomen

Alle bomen die niet in eigendom zijn van de gemeente zoals bomen in privétuinen, op particuliere landgoederen en bossen, op bedrijventerreinen of van woningbouwcorporaties.108

Residentiekwaliteit

Een kwaliteitsstandaard voor de openbare ruimte. Geldt voor alle woon- en kantoorgebieden in de stad. De banken prullenbakken, lantaarnpalen en tegels zijn van goede kwaliteit en niet tijdgebonden.109

Semi-openbaar groen

Onder het semi-openbaar groen worden die voorzieningen en plekken verstaan die weliswaar deel uitmaken van het Haagse groen, maar die slechts een beperkte toegankelijkheid kennen.110

Stadsboom

Bomen in de openbare ruimte die individueel herkenbaar zijn. Dit zijn bomen

105

Vergunning boom kappen, snoeien of verplanten, website Gemeente Den Haag, 10 maar 2022, https://www.denhaag.nl/nl/vergunningen-en-ontheffingen/milieuvergunningen/vergunning-boom-kappen-snoeien-ofverplanten.htm, geraadpleegd op: 18 april 2023. 106

De Baten van stadsbomen: Tussenrapportage Pilot 2 Gemeente Oss, Platform I-Tree Nederland, W. Batenburg et al, oktober 2018, p. 20. 107

RIS307827 Raadsbesluit bijlage 1, Nota Stadsbomen, College van Burgemeester en Wethouders, 15 april 2021, p. 19; RIS305534 Collegebesluit, Lijst monumentale bomen Den Haag 2020, college van burgemeester en wethouders, 17 juni 2020. 108

RIS307827 Raadsbesluit bijlage 1, Nota Stadsbomen, College van Burgemeester en Wethouders, 15 april 2021, p. 6.

109

Handboek Openbare Ruimte, website Gemeente Den Haag, 21 april 2021, https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/wonen-enbouwen/ontwikkelingen-in-de-stad/handboek-openbare-ruimte-.htm, geraadpleegd op: 26 april 2023. 110

RIS129360 Raadsbesluit, Beleidsplan voor het Haagse groen, 'Groen kleurt de stad' 2005 – 2015, gemeenteraad, 13 oktober 2005, p. 11.

32

in straten, gazons en bermen. Ook vrijstaande bomen in plantsoenen en parken vallen hieronder.111 Stedelijke Groene Hoofdstructuur

Groen van stedelijk belang opgebouwd uit:

Verstening

1. De groengebieden en groenzones die behoren tot de landelijke, provinciale en regionale groenstructuren 2. De zones die behoren tot de gemeentelijk vastgesteld ecologische verbindingszones 3. De hoofdbomenstructuur 4. De groengebieden die een bijzondere bijdragen leveren aan de kwaliteit, de identiteit en de belevingswaarde van de stad112 Het overdekt raken met bebouwing, wegen enz. van open ruimten.113

Wijk- en buurtgroen

Dit betreft kleinschalig groen in de directe woonomgeving. Groen dat is aangelegd in directe relatie met de stedelijke ontwikkeling en bebouwing van de stad en dat een functie heeft op wijk- en buurtniveau.114

6. Bronvermeldingen Aanbevelingen voor de raad en het nieuwe college om doelstellingen wél te behalen, Bomenstichting Den Haag, 6 juni 2022 Algemene Plaatselijke Verordening voor de gemeente Den Haag, 2023. Geraadpleegd op: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR11313/55 Boomkroon, website Kennisplatform CROW, 9 december 2019, https://begrippen.crow.nl/thesaurus/nl/page/?uri=https%3A%2F%2Fdata.crow.nl%2Fthesau

111

RIS307827 Raadsbesluit bijlage 1, Nota Stadsbomen, College van Burgemeester en Wethouders, 15 april 2021, p. 6.

112

RIS300506 Commissiebrief, Stedelijke Groene Hoofdstructuur, College van Burgemeester en Wethouders, 18 september 2018, p. 1. 113

Verstenen, website Van Dale, (datum onbekend), https://www.vandale.nl/gratiswoordenboek/nederlands/betekenis/verstenen#.ZD5zfrLP2Uk, geraadpleegd op: 18 april 2023. 114

RIS129360 Raadsbesluit, Beleidsplan voor het Haagse groen, 'Groen kleurt de stad' 2005 – 2015, gemeenteraad, 13 oktober 2005, p. 10.

33

rus%2Fterm%2F481999C1-37DD-4A47-A7A5-76C1F8B20821, geraadpleegd op: 4 september 2023. De Atlas 2023, Atlas Research, (datum onbekend), https://atlasresearch.nl/de-atlas-2023/ Geraadpleegd op: 22 augustus 2023 De Baten van stadsbomen: Tussenrapportage Pilot 2 Gemeente Oss, Platform I-Tree Nederland, W. Batenburg et al, oktober 2018. De stedelijke hitte-eilanden van Nederland in kaart gebracht met satellietbeelden, TNO, E.J. Klok, S. Schaminée, J. Duyzer, G.J. Steeneveld, 18 september 2012 Groenbeheerder Haagse Hout, website gemeente Den Haag, (datum onbekend), https://werkenvoor.denhaag.nl/vacature/a0w9N000000E1ClQAK/Groenbeheerder-HaagseHout/, geraadpleegd op: 31 augustus 2023. Haagse Hitte. Het Haagse warmte-eiland in kaart gebracht, TU Delft, F. van der Hoeven, A. Wandl, januari 2018 Handboek Openbare Ruimte, website Gemeente Den Haag, 21 april 2021, https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/wonen-en-bouwen/ontwikkelingen-in-destad/handboek-openbare-ruimte-.htm, geraadpleegd op: 26 april 2023. Houtopstanden, website Rijkswaterstaat, (datum onbekend), https://www.rijkswaterstaat.nl/leefomgeving/wetten-regels-en-vergunningen/natuur-enmilieuwetten/houtopstanden, geraadpleegd op: 7 september 2023. Houtwal, website Leestekens van het landschap, (datum onbekend), https://www.leestekensvanhetlandschap.nl/houtwal, geraadpleegd op: 18 april 2023.

Intranet ‘Werknet’, ‘Beleidsafdeling Stadsbeheer’, (datum onbekend). Intranet ‘Werknet’, ‘Groenbedrijf en Begraafplaatsen’, (datum onbekend). Intranet ‘Werknet’, ‘Portefeuille Bestaande Stad en Wonen’, (datum onbekend). Interview, ambtelijke organisatie, 18 juni 2023. Intranet ‘Werknet’, ‘Ontdek hoe de gemeente het doet in vergelijking met andere gemeenten’, 20 juli 2023. Klimaatakkoord, Rijksoverheid, auteurs onbekend, 28 juni 2019. Natuurnetwerk Nederland, website Rijksoverheid, (datum onbekend), https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/natuurnetwerknederland, geraadpleegd op: 28 augustus 2023. Natuurnetwerk Nederland, website Rijksoverheid, (datum onbekend), https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/natuurnetwerknederland, geraadpleegd op: 28 augustus 2023 34

Nota Ruimte, Tweede Kamer der Staten-Generaal, 27 april 2004, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29435-2.html. Particulier verplicht tot logboek voor boom?, website Kennisplatform CROW, 8 juni 2016, https://www.crow.nl/blog/juni-2016/particulier-verplicht-tot-logboek-voor-boom, geraadpleegd op: 28 augustus 2023. RIS129360 Raadsbesluit bijlage 2, Groen kleurt de stad: Beleidsplan voor het Haagse groen, gemeenteraad, 13 oktober 2005. RIS129360 Raadsbesluit, Beleidsplan voor het Haagse groen, 'Groen kleurt de stad' 2005 – 2015, gemeenteraad, 13 oktober 2005. RIS158380 Raadsbesluit bijlage, Nota Haagse Bomen: Kiezen voor kwaliteit en diversiteit, gemeenteraad, 18 december 2008. RIS159450 Raadsbesluit bijlage, Nota Ecologische Verbindingszones, gemeenteraad, 15 januari 2009. RIS159450 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Nota Stedelijke Ecologische Verbindingszones in Den Haag, hoofdlijnen voor inrichting en beheer en uitvoeringsprogramma 2008-2018, gemeenteraad, 15 januari 2009. RIS249315 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Kadernota openbare ruimte 2021, gemeenteraad, 22 november 2012. RIS273442, Coalitieakkoord 2014-2018.

Vertrouwen op Haagse Kracht, D66, PvdA, HSP, VVD en CDA, juni 2014 RIS278566 Motie, Afdoening motie, Ontwikkel beleid vergroening versteende wijken, gemeenteraad, 27 juni 2016 RIS278566 Motie, Afdoening motie, Ontwikkel beleid vergroening versteende wijken, gemeenteraad, 27 juni 2016 RIS282210 Commissiebrief, Pleinenaanpak 2015-2017, College van Burgemeester en Wethouders, 29 april 2015. RIS285871 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2016-2019, Gemeenteraad, 5 november 2015 RIS285871 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2016-2019, Gemeenteraad, 5 november 2015 RIS294705 Raadsbesluit Bijlage 3, Agenda Groen voor de Stad, gemeenteraad, 15 december 2016 RIS294705 Raadsbesluit, Agenda groen voor de stad 2016, College van Burgemeester en Wethouders, 2 november 2016. 35

RIS294957 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2017-2020, Gemeenteraad, 4 november 2016 RIS295016 Raadsbesluit bijlage, Agenda Ruimte voor de Stad, gemeenteraad, 17 november 2016. RIS297813 Raadsbesluit Bijlage, Programmabegroting 2018-2021, Gemeenteraad, 7 november 2017 RIS298448 Raadsbesluit bijlage, Nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline, gemeenteraad, 25 januari 2018. RIS298448 Raadsbesluit, Nota Haagse hoogbouw: Eyeline en Skyline, gemeenteraad, 25 januari 2018. RIS299262 Commissiebrief, Extra groen locaties, college van burgemeester en wethouders, 23 februari 2018. RIS299794, Coalitieakkoord 2018-2022. Den Haag, Stad van kansen en Ambities, Hart voor Den Haag, VVD, D66, GroenLinks, 29 mei 2018 RIS300472 Raadsbesluit Bijlage 2, Programmabegroting 2019-2022, Gemeenteraad, 8 november 2018 RIS300506 Commissiebrief, Stedelijke Groene Hoofdstructuur, College van Burgemeester en Wethouders, 18 september 2018.

RIS300563 Raadsbesluit, Voorstel over vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag in verband met deregulering, terrassen in de Frederik Hendriklaan, de Wagenstraat en de Stationsweg en de inwerkingtreding van de Wet natuurbescherming, gemeenteraad, 20 december 2018 RIS300563 Raadsbesluit, Voorstel over vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag in verband met deregulering, terrassen in de Frederik Hendriklaan, de Wagenstraat en de Stationsweg en de inwerkingtreding van de Wet natuurbescherming, gemeenteraad, 20 december 2018. RIS301829 Raadsbesluit bijlage, Nota Duurzaamheid: Schone energie in een groene stad – De Haagse Aanpak, gemeenteraad, 15 mei 2019. RIS301829 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Kadernota Duurzaamheid, gemeenteraad, 15 mei 2019 RIS302023 Raadsmededeling Bijlage, Den Haag resilience strategie, College van Burgemeester en Wethouders, 16 mei 2019 RIS302361 Commissiebrief, Hoofdlijnenbrief mobiliteitstransitie, College van Burgemeester en Wethouders, 17 mei 2019. 36

RIS304121 Bijlage, Coalitieakkoord 2019-2022. Samen voor de stad, VVD, D66, GroenLinks, CDA, PvdA, 9 december 2019 RIS304372 Raadsbesluit Bijlage 1A, Programmabegroting 2020-2023, Gemeenteraad, 20 februari 2020 RIS305824 Raadsbesluit bijlage 1, Nota Stadsnatuur, gemeenteraad, 16 december 2020. RIS305824 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Nota Stadsnatuur, gemeenteraad, 16 december 2020. RIS306159 Raadsbesluit Bijlage 2, Programmabegroting 2021-2024, Gemeenteraad, 5 november 2020 RIS306620 Raadsbesluit, Gewijzigd Voorstel van het college inzake Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025, gemeenteraad, 11 februari 2021. RIS306830 Motie, Concrete maatregelen vergroening van versteende wijken, gemeenteraad, 4 november 2020 RIS307454 Motie, Onderzoek uitbreiding areaal Stedelijke Groene Hoofdstructuur, gemeenteraad, 16 december 2020 RIS307513 Collegebesluit bijlage 1, Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen, College van Burgemeester en Wethouders, 1 februari 2021. RIS307825 Raadsbesluit Bijlage 1, Nota stadsbomen. Leefkwaliteit voor de stad, gemeenteraad, 5 april 2021 RIS307827 Raadsbesluit bijlage 3, Routeboek stadsbomen in Beheer, gemeenteraad, 15 april 2021 RIS307827 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Nota stadsbomen, gemeenteraad, 15 april 2021.

RIS308554 Motie Bijlage 1, afdoening motie ’Maak investering bomenfonds transparanter, College van Burgemeester en Wethouder, 22 juni 2021 RIS308556 Motie, Als eerste bomen in versteende wijken, gemeenteraad, 15 april 2021 RIS308744 Commissiebrief bijlage, Wegwijzer Klimaatbestendig Den Haag, College van Burgemeester en Wethouders, 28 mei 2021. RIS308744 Commissiebrief, Wegwijzer Klimaatbestendig Den Haag, College van Burgemeester en Wethouders, 28 mei 2021. RIS309394 Amendement, Nieuwe woningen betekenen nieuwe voorzieningen, gemeenteraad, 1 juli 2021 RIS309409 Motie, Klimaatadaptieve maatregelen, gemeenteraad, 7 juli 2021 37

RIS309463 Raadsmededeling Bijlage, Monitoringsrapportage resilience 2021, College van Burgemeester en Wethouders, 13 juli 2021 RIS309850 Raadsbesluit Bijlage 2, Voorstel van het college inzake programmabegroting 2022-2025, gemeenteraad, 4 november 2021. RIS310884 Raadsbesluit, Voorstel van het college inzake Kadernota Openbare Ruimte – Kwaliteit door samenhang – Openbareruimtebeleid tot 2030, gemeenteraad, 7 september 2023. RIS311683 Commissiebrief bijlage, Haags Hitteplan, College van Burgemeester en Wethouders, 24 februari 2022. RIS312428 Schriftelijke vraag, Maaien en onderhoud in het broedseizoen, Gemeenteraad, 8 juni 2022 RIS312448 Commissiebrief, Nota Stadsbomen: update uitdelen 1000 bomen aan de stad (meer blad voor de stad), College van Burgemeester en Wethouders, 27 juli 2022. RIS312893 Schriftelijke vraag, Bescherm bomen beter, Gemeenteraad, 27 juli 2022 RIS312945 Schriftelijke vraag, Kapvergunning voor 468 bomen in Madestein, Gemeenteraad, 12 augustus 2022 RIS313009 Schriftelijke vraag, Aanvullende vragen Leg bomenkap Madestein stil, Gemeenteraad, 25 augustus 2022 RIS313052 Schriftelijke vraag, Bomen kappen voor bouwverkeer, Gemeenteraad, 1 september 2022 RIS313073 Schriftelijke vraag, Dreigende massale bomenkap in Madestein, Gemeenteraad, 6 september 2022 RIS313189, Coalitieakkoord 2022-2026.

Voor een stad die tegen een stootje kan, D66, VVD, GroenLinks, PvdA, CDA, 16 september 2022 RIS313463 Raadsbesluit, Gewijzigd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2023-2026, gemeenteraad, 21 december 2022 RIS314868 Beantwoording schriftelijke vraag, Miniatuurstad verslindt steeds meer bomen, College van Burgemeester en Wethouders, 15 mei 2023 RIS314868 Schriftelijke vraag, Miniatuurstad verslindt steeds meer bomen, Gemeenteraad, 16 maart 2023 RIS315401 Commissiebrief bijlage, Voortgangsbrief Duurzaamheid 2022, College van Burgemeester en Wethouders, 10 mei 2023. RIS315997 Raadsmededeling, Staat van de stad – trendrapportage 2023, College van Burgemeester en Wethouders, 30 juni 2023. 38

Vergunning boom kappen, snoeien of verplanten, website Gemeente Den Haag, 10 maart 2022, https://www.denhaag.nl/nl/vergunningen-enontheffingen/milieuvergunningen/vergunning-boom-kappen-snoeien-of-verplanten.htm, geraadpleegd op: 18 april 2023. Verordening van het Europees parlement en de raad betreffende natuurherstel, 2022. Geraadpleegd op: https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:f5586441-f5e1-11ecb976-01aa75ed71a1.0010.02/DOC_1&format=PDF Verstenen, website Van Dale, (datum onbekend), https://www.vandale.nl/gratiswoordenboek/nederlands/betekenis/verstenen#.ZD5zfrLP2Uk, geraadpleegd op: 18 april 2023. Wet natuurbescherming, 2021, geraadpleegd op: https://wetten.overheid.nl/BWBR0037552/2021-07-01.

39