RIS316674 Bijlage - Programma Arbeidsmigrantie in goede banen

ISCHE ECONOM TIE SITUA

Arbeidsmigratie in goede banen

Totstandkoming van dit programma Dit programma is mede gebaseerd op (wetenschappelijk) onderzoek en best practices uit het land. Het grootste aandeel is echter geleverd door vele mensen en partijen binnen en buiten de stad. Al deze mensen en partijen hebben de tijd genomen om in gesprek te gaan met de gemeente en hebben hun ideeën en feedback gegeven op het programma. Naast alle partijen die voorafgaand input hebben geleverd, hebben de volgende partijen ook feedback gegeven op het uiteindelijke plan:

• Ervaringsdeskundigen en professionals in de wijk, zoals zoals Stichting Barka, POLKA, FairWork, Stichting Pharos;

• WeZijnTransvaal, Xtra, communitybuilders, veldwerkers, voorlichters van het mobiel informatiepunt, enzovoorts;

• Medewerkers van de ambassades van Polen, Roemenië, Bulgarije, Hongarije en Griekenland; • Werkgevers zoals Looye uitzendbureau en Flexibel uitzendbureau, de ABU, NBBU en FNV; • Gemeente Westland, gemeente Rotterdam en de VNG; • Medewerkers van de Minsteries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Binnenlandse

Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK), Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS); en de aanjager van het Interdepartementaale Project Arbeidsmigranten (IPA).

Er zijn landelijk vele onderzoeken op het gebied van arbeidsmigratie. Het belang van lokaal onderzoek is groot, zodat we preciezer weten wat ons te doen staat. In samenwerking met Risbo en de Haagse Hogeschool (HHS) gaan we meer onderzoek doen naar de Haagse feiten. “We gaan het samen doen”. Dat is nodig, want als stad alleen kunnen wij de uitdagingen op het gebied van arbeidsmigratie niet het hoofd bieden. Vanuit het programma is de afgelopen maanden een lokaal, regionaal en landelijk netwerk opgebouwd. In dit netwerk wordt informatie gedeeld, advies gevraagd en gegeven. We blijven dit netwerk gebruiken en uitbreiden zodat er een keten ontstaat van leren, door ontwikkelen en samenwerken.

Inhoudsopgave

      

 

1







 

   



 







Informatievoorziening en voorlichting



Registratie



Huisvesting



integratie en participatie



 ondersteuning, zorg en opvang



­Aanpak arbeidsmisstanden en uitbuiting



Economie



€



‚Financiën



‚Communicatie, voortgang en evaluatie



‚Organisatie



Arbeidsmigratie in goede banen

1. Inleiding De gemeente Den Haag zorgt ervoor dat arbeidsmigranten goed terechtkomen in onze stad. Dat zij zich welkom voelen en op dezelfde manier worden behandeld als ieder ander in Nederland. Niet alleen op het gebied van werk en uit economisch oogpunt, maar ook waar het gaat om registratie, huisvesting, informatievoorziening, participatie, integratie en zorg. Dat is belangrijk voor de arbeidsmigrant zelf en voor de naaste omgeving. Dat is wat we bedoelen met ‘Arbeidsmigratie in goede banen’.

Waarom komen arbeidsmigranten naar Nederland? Er is in Nederland meer werk dan onze eigen beroepsbevolking aankan en er zijn te weinig mensen beschikbaar om aan de vraag naar praktisch werk te kunnen voldoen. Dat heeft verschillende oorzaken. De belangrijkste reden voor de toestroom van EU-arbeidsmigranten is de loonkloof tussen Nederland en andere Europese landen. Ook functioneren bepaalde sectoren slechts op basis van laagbetaalde arbeid. Of dat wenselijk is? Dat is niet alleen een Haags, maar bovenal een regionaal en nationaal economisch vraagstuk. Wat voor economie willen we zijn? Welke arbeidsomstandigheden vinden we daarbij acceptabel?

60 tot 80 procent van werknemers arbeidsmigrant Bepaalde sectoren in Nederland bestaan enkel dankzij de inzet van arbeiders uit het buitenland. In de kassen en slachterijen gaat het naar schatting om 80 procent van de werknemers. In distributiecentra telt het op tot 60 procent en ook in de schoonmaak is het 60 tot 80 procent. Het merendeel van de arbeidsmigranten in Nederland werkt dus in laagwaardige, arbeidsintensieve sectoren. 1

1 Migratie als motor (juni 2023) | DenkWerk

2

Arbeidsmigratie in goede banen

Vrij werken en wonen in EU-lidstaten Voor burgers uit EU-lidstaten geldt vrij verkeer van personen en diensten binnen de landen die lid zijn van de Europese Unie. Burgers mogen zich dus vestigen en werken in andere EU-lidstaten. Door de open Europese grenzen is internationale arbeidsmobiliteit een structureel gegeven. De vraag naar werknemers zal de komende jaren alleen maar groter worden, omdat de Nederlandse beroepsbevolking sinds 2021 krimpt door vergrijzing en ontgroening. De economische waarde van arbeidsmigranten is groot. Ook de komende jaren zullen wij afhankelijk blijven van de inzet van arbeidsmigranten. 2 Tot op zekere hoogte kan Nederland niet zonder goedkope arbeidskrachten. Tegelijkertijd mag het economisch profijt van enkelen niet ten koste gaan van basale woon- en arbeidsrechten van werknemers.

Arbeidsmigranten in Den Haag Den Haag kent een grote, groeiende en diverse groep EU-arbeidsmigranten. Het grootste deel werkt via uitzenders (53 procent 3). Zij werken in en buiten Den Haag in de zakelijke dienstverlening, logistiek, tuinbouw, bouw of zorg. Ook staan steeds meer EU-arbeidsmigranten ingeschreven als zzp’er (een toename van 70 procent t.o.v. 2017 4).

2 De economische waarde van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa voor Nederland - SEO Economisch Onderzoek 3 Regio rapportage Den Haag Decicio 4

Den Haag in cijfers

Zelfredzaamheid en waar problemen ontstaan EU-arbeidsmigranten hebben geen inburgeringsplicht. De eerste vier maanden dat zij in Nederland zijn, volstaat een Registratie Niet-Ingezetenen (RNI-inschrijving). Daardoor zijn er vaak geen verblijfsgegevens bekend bij de gemeente. De grootste groep EU-arbeidsmigranten is zelfredzaam. Deze groep heeft veilige huisvesting, werkt bij een betrouwbare werkgever, maakt deel uit van de samenleving en heeft bijvoorbeeld kinderen die in Den Haag naar school en een sportvereniging gaan. Een deel van de EU-arbeidsmigranten is kwetsbaar en leeft in slechte omstandigheden. Overbewoning, overlast en uitbuiting zetten de sociale en fysieke leefbaarheid in een aantal wijken onder druk. Dat is niet goed voor de arbeidsmigrant, niet voor wijkbewoners en ook niet voor de stad. Ook komt het voor dat EU-migranten die naar Nederland komen, niet in staat zijn om te werken. Anderen komen voor werk, maar door hun kwetsbaarheid lukt het niet om werk te vinden of te behouden. Dit zijn migranten die in eigen land ook niet zelfredzaam waren. Zij hebben soms een verslaving, psychische problemen of zijn op de vlucht voor schulden of justitie. Deze groep –enkele tientallen in Den Haag – heeft feitelijk geen perspectief in Nederland.

3

Arbeidsmigratie in goede banen

Aandacht voor kinderen en school Het beeld van de EU-arbeidsmigranten is dat zij tijdelijk naar Nederland komen om te werken. Maar er zijn steeds meer EU-arbeidsmigranten die langer in Nederland blijven en zich hier uiteindelijk vestigen. Daarom moeten we niet alleen kijken naar de volwassenen, maar ook naar de kinderen van arbeidsmigranten. Zij gaan niet altijd naar school; of ze gaan wel naar school, maar vertrekken na een paar maanden weer. Er zijn scholen in Den Haag waar een groot deel van de kinderen de schoolcarrière niet doorloopt, meestal door het tijdelijk werk van hun ouders. Kinderen van arbeidsmigranten worden vaak opgevoed door broertjes of zusjes, omdat de ouders de hele dag werken. Ze wonen niet zelden in een woning waar meerdere volwassenen op een klein oppervlak samenleven.

Welke verplichtingen heeft de gemeente? Bij aankomst heeft de gemeente strikt genomen geen juridische verplichtingen ten opzichte van arbeidsmigranten. Een arbeidsmigrant die in Nederland komt werken en zich registreert, wordt na een bepaalde tijd rechthebbende. Vanaf dat moment is een arbeidsmigrant gelijk aan elke andere burger die legaal in Den Haag verblijft. Maar wanneer er sprake is van misstanden, misbruik of overlast vóór het bereiken van de status rechthebbende, heeft en voelt de gemeente in ieder geval een wettelijke en sociale plicht tegenover bewoners (fysieke en sociale leefbaarheid), tegenover de arbeidsmigrant (als deze in een afhankelijke positie verkeert) en tegenover de samenleving.

Vroegtijdig interveniëren Ook al heeft de gemeente niet direct juridische verplichtingen voor arbeidsmigranten die hier net of kort verblijven, zetten we toch in op preventie. Wij als stad zijn ons ervan bewust dat we het hier over mensen hebben, onze mensen, onze buren, onze werknemers. Wij beogen met dit plan dat het de arbeidsmigranten goed gaat in onze stad. Vroegtijdig interveniëren middels informatievoorziening en voorlichting en handelen als het niet goed gaat, voorkomt verregaande escalatie. Daarom nemen we onze verantwoordelijkheid om wijken en buurten leefbaar en prettig te houden en mensen te beschermen tegen misstanden, direct vanaf de aankomst als EUarbeidsmigrant in onze stad.

Hoe werken we samen met andere overheden De problematiek rond arbeidsmigratie beperkt zich niet tot de stadsgrenzen van Den Haag. Samenhangende problemen moeten we in samenhang oplossen. Daarom werken we nauw en gestructureerd samen met andere overheden. Zo trekken we beleidsmatig en bestuurlijk op met gemeente Rotterdam, hetgeen onder meer heeft geresulteerd in de vorming een gezamenlijke adviescommissie EU-Arbeidsmigranten. Ook met de gemeente Westland vindt, samen met de gemeente Rotterdam, kennisuitwisseling en periodiek bestuurlijk overleg plaats. In de regio

4

Arbeidsmigratie in goede banen

Haaglanden en met de provincie Zuid-Holland vindt regelmatig bestuurlijk overleg plaats over onder meer de Regionale Realisatieagenda Haaglanden en (de voorbereiding op) de Wet versterking regie op volkshuisvesting. Aan de Bestuurlijke Tafel Wonen Haaglanden stemmen we af hoe we de huisvestingsopgave voor arbeidsmigranten organiseren in de regio, onder meer in de regionale woonzorgvisie waar deze opgave deel van uitmaakt. De VNG heeft een bestuurlijke klankbordgroep Arbeidsmigranten ingericht die wordt voorgezeten door gemeente Den Haag. Met de bewindspersonen SZW en Volkshuisvesting (BZK) is regelmatig contact via de diverse bestuurlijke overleggen. Waar nodig treden we ook buiten de landsgrenzen voor beïnvloeding van het Europese beleid.

Adviescommissie EU-arbeidsmigranten De adviescommissie EU-arbeidsmigranten is door de gemeenten Den Haag en Rotterdam in het leven geroepen en heeft een multidisciplinaire samenstelling, met diverse experts uit zowel de wetenschap als het Haagse en Rotterdamse maatschappelijke veld. Het doel van de commissie is om actief mee te denken bij de invulling en uitvoering van de actieprogramma’s EU-arbeidsmigranten van onze beide gemeenten. De commissie zal worden voorgezeten door Monique Kremer. In het dagelijks leven is zij voorzitter van de Adviesraad Migratie en bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap.

5

Arbeidsmigratie in goede banen

2. Achtergrond Twee groepen EU-migranten We onderscheiden twee groepen van EU-migranten:

• Kennismigrant

Iemand die in Nederland komt werken of studeren op basis van zijn of haar specifieke of te verwerven kennis.

• Arbeidsmigrant

- Zelfredzame EU-arbeidsmigranten; - EU-arbeidsmigranten die door omstandigheden in Nederland niet meer zelfredzaam zijn (dakloos geraakt, baan verloren, schulden opgebouwd); - EU-arbeidsmigranten die in eigen land al niet zelfredzaam waren door persoonlijke problemen zoals psychische problemen, strafrechtelijke problemen of verslaving.

Patronen in migratie Er zijn vier patronen in de migratie van arbeidsmigranten:

• Circulaire- en seizoenmigratie

De arbeidsmigrant komt voor korte tijd naar Nederland om te werken en heeft weinig tot geen contact met de Nederlandse bevolking. Er is geen ambitie om zich uiteindelijk in Nederland te vestigen.

• Transnationale migratie

De arbeidsmigrant wortelt zich relatief goed in Nederland en onderhoudt tegelijkertijd sterke banden met het thuisland.

• Vestigingsmigratie

Arbeidsmigrant komt naar Nederland om zich hier te vestigen. Deze groep migranten is relatief vaker hoogopgeleid.

• Footloose migratie

De arbeidsmigrant is relatief kort in Nederland en heeft weinig tot geen contact met de Nederlandse bevolking. Deze groep onderhoudt ook weinig contact met het land van herkomst.

6

Arbeidsmigratie in goede banen

Vrij verkeer van werknemers, diensten of vestiging Arbeidsmigranten kunnen onder verschillende wettelijke constructies binnen Nederland werken:

• Op basis van vrij verkeer van werknemers: arbeidsmigranten werken via een Nederlands uitzendbureau of gaan in dienst bij een Nederlandse werkgever. Ze betalen in Nederland belasting en sociale premies;

• Op basis van vrij verkeer van diensten: arbeidsmigranten zijn in dienst bij een buitenlands uitzendbureau of worden gedetacheerd door een buitenlandse werkgever. Bij detachering worden de sociale premies soms nog enige tijd in het buitenland betaald (maximaal drie maanden). Er kan een A1-verklaring worden overlegd. Dit is een verklaring over de sociale zekerheidsregels die van toepassing zijn;

• Op basis van vrijheid van vestiging: dit zijn arbeidsmigranten die zich als zelfstandige in

Nederland vestigen. Over hun omzet betalen ze in Nederland inkomstenbelasting. Dit kunnen ook arbeidsmigranten zijn die als zelfstandige gevestigd zijn in het buitenland, zij hebben een A-1 verklaring nodig.

7

Arbeidsmigratie in goede banen

3. Missie en visie Ons toekomstbeeld voor de stad en de arbeidsmigranten is:

Visie EU-arbeidsmigranten dragen bij aan de welvaart van onze stad. Zij zijn onderdeel van onze stad, waarin de leefbaarheid van buurten en kwaliteit van leven van álle bewoners op orde moet zijn. Goede arbeids-, leef- en woonomstandigheden zijn hierin de sleutel. Met voldoende aandacht voor het recht op veilig en prettig werken, wonen en leven, kunnen we arbeidsmigratie in goede banen leiden.

Missie Als gemeente Den Haag staan wij voor:

• Goede werk-, leef- en woonomstandigheden; • Leefbare wijken en buurten; • Bewustwording bij de Haagse samenleving en werkgevers van de meerwaarde van EUarbeidsmigranten en het werk dat zij doen;

• Dienstverlening van de gemeente waar de EU-arbeidsmigrant als burger van de stad op kan rekenen;

• Geen bed, geen business: werkgevers mogen geen arbeidskrachten uit andere landen aantrekken zonder dat zij zorg dragen voor woonruimte;

• Goede (samenwerkings-) afspraken op regionaal, landelijk en Europees niveau. En dus accepteren wij niet dat:

• EU-arbeidsmigranten gezien en behandeld worden als tweederangsburgers; • Er werkgevers in de stad en de regio zijn die bijdragen aan uitbuiting en misbruik; • De leefbaarheid van buurten onder druk staat door misstanden op het gebied van huisvesting, afval- en verkeersoverlast.

8

Arbeidsmigratie in goede banen

4. Doelgroep en doelen Wie is de EU-arbeidsmigrant? Een EU-arbeidsmigrant is een burger van een EU-lidstaat die via het vrije verkeer van werknemers of het vrije verkeer van diensten in Nederland tijdelijk ongeschoold of praktijkgeschoold werk doet, voor een loon dat op of iets boven het minimum ligt. Deze burger vertrekt op vrijwillige basis uit eigen land en kan altijd veilig terugkeren.

Doelgroep Het programma richt zich op de EU-arbeidsmigrant (en het gezin) uit Polen, Bulgarije, Hongarije, Roemenië, Griekenland 5. Binnen deze groep kunnen we onderscheid maken in de mate van zelfredzaamheid. Afhankelijk hiervan zetten we dienstverlening en ondersteuning in op gebied van participatie en integratie:

• Voor de EU-arbeidsmigrant die zelfredzaam is; • Voor de EU-arbeidsmigrant die door omstandigheden in Nederland niet meer zelfredzaam is (dakloos geraakt, baan verloren, schulden opgebouwd);

• Voor de EU-arbeidsmigrant die al in eigen land kwetsbaar was en persoonlijke problemen had (zoals psychische problemen, strafrechtelijke problemen, verslaving) die om zorg en ondersteuning vraagt. Voor EU-arbeidsmigranten die in Den Haag wonen organiseren en faciliteren we een duurzame integrale gemeentelijke aanpak op gebied van:

• Informatievoorziening en voorlichting; • Registratie; • Huisvesting; • Participatie en integratie; • Ondersteuning, zorg en opvang; • Aanpak arbeidsmisstanden en uitbuiting; • Economie. De aanpak voor deze doelgroep geldt vanaf het moment van binnenkomst in Den Haag tot het

9

Arbeidsmigratie in goede banen

5 Arbeidsmigranten uit deze landen zijn het meest vertegenwoordigd in Den Haag

moment van definitieve vestiging of terugkeer naar het thuisland. We zetten in op het bieden van perspectief. De interventies die we in dit programma voorstellen kunnen ook van toepassing zijn op de groepen die we in dit programma niet specifiek benoemen, zoals arbeidsmigranten uit andere landen en de volledig zelfredzame arbeidsmigrant.

Doelstellingen

• Zicht op het aantal EU-arbeidsmigranten in de stad door betere registratie, onderzoek en

activiteiten in de buurt. We kennen de mensen, kunnen ze bereiken en geven ondersteuning als dat nodig is.

• EU-arbeidsmigranten die naar Den Haag komen en al in Den Haag zijn, zijn bekend met de rechten en plichten en handelen hiernaar.

• Alleen EU-arbeidsmigranten met perspectief op werk en huisvesting komen naar Den Haag. Als dit perspectief er niet (meer) is, vindt ‘warme’ terugkeer plaats.

• De sociale en fysieke leefbaarheid is vergroot in wijken waar dit nu onder druk staat. • De (regionale) samenwerking op het gebied van informatievoorziening, communicatie, huisvesting en werkgelegenheid is versterkt en het beleid is op elkaar afgestemd.

• Er is een stabiele situatie voor arbeidsmigranten en andere inwoners van Den Haag waarin het eigen netwerk, zelforganisaties en welzijnsorganisaties een prominente plaats innemen.

• De positie van arbeidsmigranten (en hun kinderen) is significant verbeterd.

10

Arbeidsmigratie in goede banen

5. Onderzoek en cijfers Stadsdelen en wijkplannen In een aantal stadsdelen van Den Haag is het aandeel EU-arbeidsmigranten erg hoog. Dit zijn Centrum, Laak, Escamp en Segbroek. In deze stadsdelen zijn gebieden aan te wijzen – zoals Transvaal, Laak Centraal, Rustenburg-Oostbroek, Morgenstond, Moerwijk en Valkenboskwartier – waar onder andere de problematiek van slechte huisvesting en de druk op de leefomgeving het grootst is. In de verschillende stadsdelen zijn wijkplannen geschreven en in een aantal gevallen is sprake van de status ‘prioritair gebied’. In dit programmaplan zijn reeds ontplooide initiatieven in onze wijken het vertrekpunt.

Aanvullend onderzoek Om een beter beeld te krijgen van de verschillende aandachtsgebieden en aannames te bevestigen of te ontkrachten, is aanvullend onderzoek noodzakelijk. De onderzoeken willen we doen in samenwerking met de Haagse Hogeschool (HHS) en RISBO6. Hiervoor hebben wij een convenant ondertekend. We hebben hiervoor voor drie jaar € 120.000 gereserveerd (3 x € 40.000). Ook RISBO en HHS financieren mee. De financiering is ook bestemd voor onderzoek onder nieuwkomers.

6 Risbo is een onafhankelijk instituut voor onderzoek, training en advies, verbonden aan de Faculteit der Sociale

Wetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Data en een dashboard We bouwen een dashboard, waarmee we op elk gewenst moment over data kunnen beschikken en vanuit dezelfde definities over de voortgang van het programma kunnen rapporteren. 39.341 EU-migranten in Den Haag Op 1 januari 2023 was het aantal ingeschreven burgers uit Bulgarije, Griekenland, Hongarije, Polen en Roemenië in Den Haag 39.341. Dit zijn naast arbeidsmigranten ook kennismigranten, kinderen en gepensioneerden. We kunnen wel achterhalen hoelang deze migranten al in Nederland verblijven, echter er is (nog) geen definitie hoelang iemand arbeidsmigrant genoemd kan worden en wanneer iemand migrant wordt. Als we de focus leggen op de wijken waar veel arbeidsmigranten wonen dan komt het totaal uit op 35.175 geregistreerde migranten. In onderstaande tabel7 hebben we een specificatie van de wijken opgenomen exclusief de wijken waar8 vooral kennismigranten wonen. In de laatste kolom staat het percentage EU-migranten ten opzichte van het totaal inwoners van de wijk. Over de periode oktober 2022 t/m 22 juni 2023 zijn 4.156 mensen ingeschreven in RNI met een

11

Arbeidsmigratie in goede banen

verblijfplaats in Den Haag. Dit cijfer zegt helaas niet zoveel, omdat dit alle RNI-inschrijvingen zijn, dus ook van mensen buiten de EU en mensen niet zijnde EU-arbeidsmigranten. Het is zowel voor Den Haag als landelijk een grote uitdaging om inzicht te krijgen in het aantal EU-arbeidsmigranten dat woont en werkt in Nederland. Landelijk wordt een percentage van 25% tot 30% gehanteerd op het aantal BRP inschrijvingen. Dit betekent voor Den Haag dat er meer dan 45.000 EU-arbeidsmigranten in Den Haag verblijven. Bulgaarse

Griekse

Hongaarse

Poolse

Roemeense

Totaal

% van de wijk

Scheveningen

97

64

68

192

109

530

2,8 %

Loosduinen

122

44

48

380

60

654

3,6 %

Waldeck

89

31

34

370

60

584

3,3 %

Valkenboskwartier

583

207

59

759

104

1712

9,3 %

Regentessekwartier

405

128

67

363

109

1072

7,6 %

Mariahoeve en Marlot

131

63

71

277

83

625

4%

Bezuidenhout

136

125

86

186

163

696

3,8 %

Stationsbuurt

201

112

97

244

238

892

7%

Centrum

228

211

84

236

186

945

4,5 %

Schildersbuurt

1242

345

43

399

80

2109

6,8 %

Transvaalkwartier

2033

794

45

413

60

3345

20,6 %

Rustenburg en Oostbroek

2406

776

135

1636

162

5115

27 %

Leyenburg

726

172

62

660

98

1718

10,5 %

Bouwlust/Vrederust

1026

159

60

916

74

2235

7,7 %

Morgenstond

1022

148

37

641

41

1889

9,2 %

Moerwijk

973

285

67

759

53

2137

10,2 %

Groente- en Fruitmarkt

479

215

17

138

23

872

17 %

Laakkwartier en Spoorwijk

3196

817

299

3344

389

8045

18,2 %

Totaal

15095

4696

1379

11913

2092

35175

7 Bron: bestand burgerzaken 2023, bewerking DSO/SEPO 8 Op basis van CBS gegevens gemiddelde inkomsten in de wijk

12

Arbeidsmigratie in goede banen

13

Arbeidsmigratie in goede banen

6. Wet- en regelgeving en programma’s De rijksoverheid heeft het belang onderkend van een betere positie van arbeidsmigranten. Op verschillende beleidsterreinen is nieuwe wetgeving op komst. Het beleid op gebied van arbeidsmigratie is met de val van het kabinet niet controversieel verklaard. Hieronder een aantal van de meest relevante voorstellen die uitgewerkt worden

Rapport Roemer “Het roer moet om als het gaat om de omstandigheden waarin arbeidsmigranten in Nederland verblijven. Zij komen hier om te werken en worden daarom arbeidsmigranten genoemd, maar het zijn in de eerste plaats mensen die in ons land leven. Zij verdienen, net als iedereen die in Nederland woont, een menswaardig bestaan.” Twee jaar geleden presenteerden Emile Roemer en zijn Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten het rapport ‘Geen Tweederangsburgers’. In dit rapport wordt beschreven met welke woon- en werkomstandigheden arbeidsmigranten in Nederland geconfronteerd worden. Deze omstandigheden zijn Nederland onwaardig. Het is Rijksbeleid om het rapport Roemer uit te voeren. De groep arbeidsmigranten waarop het advies van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten betrekking heeft, bestaat voornamelijk uit personen uit andere lidstaten van de Europese Unie (EU), die in Nederland via het vrij verkeer van werknemers of van diensten in de EU ongeschoold of praktijkgericht werk doen. Zij werken vaak voor een loon dat op of net iets boven het minimumloon ligt. In sectoren en beroepen waarvoor moeilijk Nederlandse werknemers te vinden zijn en vaak op basis van een flexcontract. De kern van het advies van het Aanjaagteam: arbeidsmigranten moeten behandeld worden als gelijkwaardige en volwaardige deelnemers van onze samenleving.

De overheid moet haar regelgeving daar beter op inrichten en een actievere rol nemen in de bescherming van arbeidsmigranten. Zowel op het gebied van werk, huisvesting en zorg als in het verbeteren van het zicht op de arbeidsmigranten in Nederland. Deze dringende oproep is door het Aanjaagteam uitgewerkt in 50 maatregelen. Jaarlijks wordt met een rapportage de voortgang gerapporteerd.

Wet goed verhuurderschap (Wgv) Met deze wet wil de regering ongewenste verhuurpraktijken voorkomen en tegengaan. Vooral om

14

Arbeidsmigratie in goede banen

woningzoekenden en huurders, waaronder arbeidsmigranten, te beschermen. Om dat te bereiken richt de wet zich op verhuurders van reguliere woonruimte, verhuurders van verblijfsruimte voor arbeidsmigranten en verhuurbemiddelaars. De wet introduceert verschillende instrumenten, waaronder (basis-) normen voor goed verhuurderschap, de bevoegdheid om verhuurdervergunningen te introduceren en de mogelijkheid voor gemeenten om het beheer van een woning over te nemen. De gemeente heeft met deze wet meer handhavingsmogelijkheden bij misstanden op gebied van huisvesting en kan in vergunningsgebieden handhaven op te hoge huurprijzen. De Wet is per 1 juli 2023 in werking getreden. De gemeente Den Haag is per september 2023 gestart met de invoering van een verhuurvergunning in vier gebieden in de stad (Transvaalkwartier Midden en Zuid, en Laakkwartier Oost en West) en past stadsbreed de algemene regels van deze wet toe.

Wet betaalbare huur Regulering van huurprijzen moet de betaalbaarheid van huren voor middeninkomens verbeteren. Daartoe is de Wet betaalbare huur in aantocht. De grens van de huurprijsbescherming op basis van het woningwaarderingsstelsel (WWS) komt te liggen bij 187 punten. Dat betekent dat vanaf 2024 bij het afsluiten van een nieuw huurcontract de meeste huurwoningen onder de €1.000 per maand gaan kosten. In februari 2023 is de Wet betaalbare huur in consultatie gegaan.

Wet verplichte certificering voor het beschikbaar stellen van arbeidskrachten Het wetsvoorstel voorziet in een verplicht certificeringsstelsel voor ondernemingen die arbeidskrachten ter beschikking stellen (uitleners). Ondernemingen die gebruikmaken van ter beschikking gestelde arbeidskrachten (inleners) mogen alleen van de diensten van gecertificeerde uitleners gebruikmaken. In het publiek-private stelsel verleent een nieuwe certificerende instelling de certificaten, controleren private inspectie-instellingen of uitleners aan de voorwaarden (blijven) voldoen en controleert de Arbeidsinspectie op de naleving van de certificeringsplicht door uitleners en inleners. Met het certificeringsstelsel wordt beoogd de positie van ter beschikking gestelde arbeidskrachten - en in het bijzonder die van arbeidsmigranten - te verbeteren.

Wet versterking regie volkshuisvesting Het wetsontwerp voor de “Wet versterking regie volkshuisvesting” geeft het Rijk, provincies en gemeenten de wettelijke instrumenten om samen regie te voeren op de volkshuisvesting. Dit wetsvoorstel bevat wijzigingen om landelijk vast te leggen dat de huisvestingsopgave van specifieke kwetsbare groepen waaronder arbeidsmigranten evenwichtig wordt verdeeld in de regio.

Ontwikkelingen en verbeteringen registratie Aan de volgende ontwikkelingen en verbeteringen wordt vanuit het Rijk gewerkt: Registratie

15

Arbeidsmigratie in goede banen

• Niet-ingezetenen kunnen hun gegevens alvast online invullen voordat ze het RNI-loket bezoeken; • Niet-ingezetenen die tijdelijk in Nederland verblijven, kunnen zelf hun tijdelijke verblijfadres en contactgegevens digitaal doorgeven en updaten;

• Als experiment krijgen enkele gemeenten de rol van bestuursorgaan (ABO) om wijzigingen in het tijdelijk verblijfadres aan te kunnen leveren;

• Een uitbreiding van de ad hoc adresvraag waarmee zowel ingezetenen als niet-ingezetenen die op hetzelfde adres staan ingeschreven in een oogopslag zichtbaar zijn voor de afnemer.

Een thuis voor iedereen Het programma ‘Een thuis voor iedereen’ is gericht op het creëren van huisvesting voor aandachtsgroepen. Hierin worden ook EU-arbeidsmigranten als doelgroep benoemd, onder andere voor het opstellen van een regionale woonzorgvisie. Op dit moment zijn voorloperregio’s (waaronder de regio Haaglanden) aan de slag met het opstellen van deze woonzorgvisies. Kwetsbare dakloze EU-burgers Voor de problematiek rond dakloze EU-burgers is in 2021 het ‘Plan van Aanpak kwetsbare dakloze EUburgers’ opgesteld door de betrokken ministeries in samenwerking met G4 en de VNG. Het plan biedt een integrale aanpak en zet in op: het versterken van preventieve maatregelen, teruggeleiden naar werk en als dat niet mogelijk is terugkeer naar het land van herkomst. Dit plan biedt dakloze EU-burgers nieuwe perspectieven en het vermindert zowel het menselijk leed als de overlast op straat. In mei 2023 werd bekend dat de gemeente Den Haag 1,1 miljoen euro ontvangt om in te zetten voor kwetsbare dakloze arbeidsmigranten.

Wetsvoorstel uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel De wetgever heeft voorgesteld de strafbaarstelling van mensenhandel uit te breiden met een apart delict: ernstige benadeling. Daarmee worden situaties die tegen arbeidsuitbuiting aanschuren strafbaar, waar deze voorheen alleen bestuurlijk konden worden aangepakt. Ook als er geen opzet in het spel is, maar iemand voldoende reden heeft om te vermoeden dat hij of zij voordeel trekt uit mensenhandel, is dat strafbaar. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij bijvoorbeeld exploitanten, pandeigenaren of verhuurders. Maar ook inleners die gebruik maken van onbetrouwbare uitzendbureaus. De verbreding van de strafbaarstelling heeft waarschijnlijk ook gevolgen voor gemeenten op het gebied van toezicht en handhaving op onder andere huisvesting en verdachte bedrijvigheid – waaronder arbeidsmisstanden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het (verder) trainen van gemeentemedewerkers en een intensivering van de samenwerking met de Nederlandse Arbeidsinspectie.

16

Arbeidsmigratie in goede banen

7. Wat gaan we doen? 7.1 Informatievoorziening en voorlichting Doel Wat we willen bereiken, is dat de EU-arbeidsmigrant op de hoogte is van de rechten, plichten en de gebruiken van de Nederlandse en Haagse samenleving. Deze informatie is makkelijk vindbaar (internet) of benaderbaar (informatiepunten mobiel en vast). De arbeidsmigrant weet waar hij moet zijn met vragen. Door direct persoonlijk contact hebben we zicht op wat er speelt bij EU-arbeidsmigranten en in de wijken waar mensen wonen. Er zijn verschillende informatieloketten in de stad, georganiseerd door zowel de gemeente als (al dan niet gesubsidieerde) zelforganisaties. Eenduidigheid in informatievoorziening en daar waar mogelijk samenwerken is belangrijk om een duidelijke boodschap te communiceren. Goede en tijdige informatievoorziening werkt preventief. Als EU-arbeidsmigranten voor aankomst in Nederland en anders direct bij aankomst in Nederland goed geïnformeerd zijn over rechten en plichten, is de kans kleiner dat zij in schrijnende situaties terecht komen. Meertalig en laagdrempelig De aanpak EU-arbeidsmigranten vraagt om een integrale communicatieaanpak: meertalig, laagdrempelig, wijk- en doelgroepgericht. Door en met professionals, sleutelfiguren, ambassades en actieve netwerken in de wijken. We sluiten goed aan bij wat er al is. Meertalig: in de taal die de EU-arbeidsmigrant spreekt.

Laagdrempelig: toegankelijk, makkelijk vindbaar en benaderbaar door fysiek in de wijk aanwezig te zijn. Wijk en doelgroepgericht: afhankelijk van de doelgroep worden accenten gelegd per wijk, rekening houdend met de behoefte van de wijk en de bewoners. Door en met professionals, sleutelfiguren, ambassades en actieve netwerken in de wijk: er zijn al veel initiatieven. We verbinden de initiatieven die er al zijn en ontwikkelen deze samen door. Proactief via sociale media Essentieel is het proactief informeren via sociale media, zodat de verwachtingen van EU-

17

Arbeidsmigratie in goede banen

arbeidsmigranten beter matchen met de realiteit. Hierbij gaat het om informatie over arbeidsmigratie in het algemeen en over hoe zaken rondom wonen en werken in Nederland en Den Haag geregeld zijn. Samen met andere steden, uitvoeringsinstanties en ministeries werken we aan gedeelde landelijke informatievoorziening over wonen en werken in Nederland. Mensen die naar Nederland komen om te werken en te wonen, moeten weten wat ze te wachten staat. Dat moet een eerlijk beeld zijn en de situatie hier moet daarmee overeenkomen. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt primair bij de werkgever. Als overheid ligt er een taak om mensen bij aankomst waar mogelijk te ondersteunen bij het vinden van de weg in onze Haagse samenleving. Met alles wat daarbij aan rechten en plichten hoort. De uitzendbureaus die zijn aangesloten bij ABU en NBBU hebben al een dergelijk informatiepakket. Ook zijn er belangenorganisaties die deze informatie op hun website hebben staan. We gaan twee keer per jaar actief bij EU-arbeidsmigranten navragen of zij weten waar zij terecht kunnen met vragen of problemen. Deze informatie kunnen wij vervolgens gebruiken om de informatievoorziening en het beleid aan te passen als dat nodig is. Meer begrip voor arbeidsmigratie Naast goede informatie voor de EU-arbeidsmigrant is het ook belangrijk dat er in de samenleving meer begrip voor arbeidsmigratie komt.

Den Haag wil in de informatievoorziening bewoners van onze stad informeren over arbeidsmigratie, om zo bewustwording te creëren.

18

Wat

Wie

Hoe

Doorontwikkeling voorlichting mobiel informatiepunt EU-arbeidsmigranten.

Gemeente

Evaluatie inzet.

Stroomlijnen kanalen informatievoorziening via voorlichters, veldwerkers, zelforganisaties en loketten.

Gemeente

Onderzoek naar informatiekanalen en behoefte EU-arbeidsmigrant, vervolgens digitale en fysieke informatievoorzieningen stroomlijnen.

Verhogen naamsbekendheid voorlichting en hulploketten onder EU-arbeidsmigranten, wijkbewoners, professionals.

Gemeente

Duidelijke branding + online en offline campagnes.

We checken twee keer per jaar actief of de EU-arbeidsmigrant weet waar hij moet zijn als hij vragen of problemen heeft. Door deze check weten we of ingezette instrumenten werken en voldoende zijn, of dat er andere behoeftes zijn en we beleid moeten aanpassen.

Gemeente

2 x per jaar een actieve uitvraag bij EU-arbeidsmigranten door onder andere voorlichters en veldwerkers.

Arbeidsmigratie in goede banen

Betere informatievoorziening over wonen en werken in Nederland en in Den Haag in herkomstlanden van EU-arbeidsmigranten.

Rijk/gemeente, ambassades

Samenwerken voor informatievoorziening en campagnes met ambassades, THIC, Lokaal informatiepunt, het Ministerie SZW en andere regio’s met veel EU-arbeidsmigranten.

Informatie over werken en wonen in Nederland/ Den Haag door middel van (animatie-) video’s.

Gemeente

Websites en social media inzetten om kerninformatie over registratie, zorg, werk, taal en onderwijs te verspreiden.

Registratiemoment in RNI en BRP gebruiken om nieuwe EUarbeidsmigranten voor te lichten.

Gemeente, werkgevers

Meegeven informatiemateriaal bij registratie op het stadhuis en stadsdeelkantoor Segbroek. Pilot voor samenwerking met uitzendbureaus en werkgevers voor aparte registratiemomenten.

Professionaliseren van hulpverleners, zodat iedere professional die werkt met EU-arbeidsmigranten dezelfde kennis heeft over onder andere rechten en plichten.

Gemeente

Trainingen over rechten, plichten en procedures voor betrokken medewerkers (van gemeente, opvang, politie, enz.).

Inzetten van sleutelpersonen om informatie onder EUarbeidsmigranten te verspreiden.

Gemeente, zelforganisaties

Trainingen Netwerkopbouw Informatievoorziening

Bewustwording creëren over het waarom de arbeidsmigranten in Nederland zijn en de noodzaak hiervan en het risico op misstanden en uitbuiting dat hierbij komt kijken

Gemeente

Communicatiecampagne

7.2 Registratie Doel Door registratie - die ook zichtbaar is voor de gemeente - weten wij welke EU-arbeidsmigrant waar in Den Haag verblijft en kunnen wij enerzijds de arbeidsmigrant beter bereiken en anderzijds gerichter misstanden op gebied van huisvesting aanpakken. Beter zicht op de EU-arbeidsmigranten begint bij het verbeteren en verplichten van de registratie in de Basisregistratie Personen (BRP). Dat is nu nog niet mogelijk. De BRP is het middel voor de gemeente om inzicht te krijgen in aantallen, adressen en achtergronden van EU-arbeidsmigranten. Nu heeft de gemeente slecht zicht op EU-arbeidsmigranten omdat zij vaak geregistreerd staan als niet-ingezetene in de BRP (RNI). De gemeente heeft geen actueel verblijfsadres of contactgegevens. Dit maakt het lastig contact te leggen met EUarbeidsmigranten om hun rechtspositie of gezondheid te verbeteren.

19

Arbeidsmigratie in goede banen

Hoe bereiken we onze doelgroep: RNI en BRP Werknemers die korter dan vier maanden in Nederland wonen, moeten zich inschrijven als nietingezetenen in de RNI, onderdeel van de Basisregistratie Personen (BRP). Na deze registratie krijgen zij een burgerservicenummer (BSN). Bij de inschrijving wordt naast persoonsgegevens ook het woonadres in het buitenland geregistreerd, maar het verblijfadres en/of contactgegevens in Nederland vaak (nog) niet. Sinds oktober 2022 is het mogelijk om ook verblijfsgegevens en contactgegevens te verwerken in de RNI. Maar dat is niet verplicht. Dus als iemand deze gegevens niet geeft, wordt het niet geregistreerd. Na de RNI-registratie en toekenning van een BSN-nummer hoeft een EU-burger zich niet nogmaals te melden als hij of zij bijvoorbeeld drie jaar buiten Nederland verbleef. Deze burger staat dan nog steeds geregistreerd bij de RNI en het BSN-nummer blijft geldig. Wanneer we als gemeente de cijfers ontvangen van de RNI, weten wij niet of deze persoon nog in Nederland/Den Haag verblijft of al vertrokken is. Werknemers die langer dan vier maanden in Nederland wonen, zijn verplicht zich als ingezetenen te laten inschrijven in de gemeente waar ze wonen (BRP). De gemeente kan nu niet sturen op inschrijven in de BRP na vier maanden, omdat de RNI-gegevens niet voldoende informatie geven. Den Haag wil dat de registratie verbetert door bijvoorbeeld:

• Wil je een BSN, dan direct BRP inschrijven; óf • Na vier maanden RNI word je automatisch uitgeschreven; óf • Na vier maanden wordt je BSN ingetrokken als je niet BRP ingeschreven staat. • Wil je aan het werk als zelfstandige (zzp’er) dan verplicht inschrijven in BRP. Hiervoor zijn landelijke wetswijzigingen en systeemwijzigingen van de BRP nodig. In afwachting van de eventuele wijzigingen wil Den Haag samenwerken met werkgevers en uitzendbureaus om de registratie te verbeteren en de EU-arbeidsmigrant beter te informeren over de registratie als ingezetene in de BRP. Ook zijn we met het ministerie aan het verkennen of het ‘Belgische model’ van een meldingsplicht kan werken in Nederland. We trekken hierin samen op met de G4.

20

Arbeidsmigratie in goede banen

Wat

Wie

Hoe

Afspraken maken met (grote) werkgevers rondom inschrijving RNI of BRP.

Gemeente

Met een selecte groep grote werkgevers/ uitzenders (ABU en NNBU) afspraken maken over samenwerking.

RNI-verblijfadres minder vrijblijvend maken. Wil je een BSN-nummer, dan direct BRP inschrijven óf. Na 4 maanden RNI word je automatisch uitgeschreven óf. Na 4 maanden word je BSN ingetrokken als je niet BRP ingeschreven staat en. Wil je ingeschreven worden in de Kamer van Koophandel, dan moet je BRP ingeschreven staan.

Rijk

Lobby

EU-arbeidsmigranten actief wijzen op rechten en plichten die voortkomen uit inschrijving RNI/ BRP.

Gemeente

Bij inschrijving en bij informatievoorziening actief aandacht aan besteden.

Werkgevers die hun medewerkers huisvesten verplichten om zorg te dragen voor juiste registratie (ketenverantwoordelijkheid).

Rijk, gemeente, inspectie

Lobby

Verkennen mogelijkheid tot meldingsplicht.

Rijk, gemeente

In samenwerking met G4.

7.3 Huisvesting Doel De fysieke en sociale leefbaarheid in de wijken waar veel EU-arbeidsmigranten wonen is verbeterd. Overbewoning, hoge huurprijzen, onveilige woonsituaties en overlast op straat komen niet meer voor. Mensen beschikken over voldoende en fatsoenlijke woon- en leefruimte. Huisvesting overwegend in goedkope particuliere voorraad In Den Haag wonen veel arbeidsmigranten in particuliere woningen in een beperkt aantal wijken. De fysieke en sociale leefbaarheid van deze wijken staat onder grote druk door overbewoning of door veel wisseling van bewoners. De meeste arbeidsmigranten wonen niet zelfstandig maar delen een woning en betalen huur per bed of matras (gemiddeld tussen de 110 en 150 euro per bed per week). Woonlocaties in Den Haag In Den Haag waren drie grootschalige woonlocaties voor EU-arbeidsmigranten:

• Locatie ‘Rieff’ aan de Calandkade: 190 bedden in tijdelijke woonunits. Beëindigd in 2020 voor herontwikkeling gebied Laakhaven.

21

Arbeidsmigratie in goede banen

• Locatie ‘Jobcenter Haaglanden’ aan de Jaap Edenweg: 324 bedden in tijdelijke woonunits. De tijdelijke omgevingsvergunning is verstreken en ontruiming is gepland voor 2023.

Ondertussen loopt er een haalbaarheidsonderzoek over de invulling van deze locatie in de toekomst.

• Locatie Mixxinn aan de Zichtenburglaan (Vijverzicht) : 135 bedden in short stay hotel.

Deze locatie was voorheen van Haag Wonen, is gekocht door uitzendbureau Intrixo (voorheen uitzendbureau Voorne putten). Deze locatie wordt nog steeds gebruikt door Intrixo voor het huisvesten van EU-arbeidsmigranten.

Wat blijven we doen Op het gebied van huisvesting, ondersteuning en opvang is op gemeentelijk niveau al veel gedaan. We stelden regels op voor fatsoenlijke kamerbewoning, voerden een stop op nieuwe kamerbewoning in, in kwetsbare wijken. We voerden opkoopbescherming in waarmee het in wijken met veel betaalbare woningvoorraad niet langer is toegestaan woningen ‘op te kopen’ om (vaak duur) door te verhuren. Met het (op advies van Den Haag) schrappen van de herhaaldelijkheidseis, kunnen we bij misstanden nu gelijk in grijpen. We breidden de Haagse Pandbrigade tot twee maal toe uit en gingen gebiedsgericht handhaven, in de gebieden met de meeste excessen. Op 1 juli is de Wet goed verhuurderschap in werking getreden, een wet die er na een langjarige lobby van de gemeente Den Haag is gekomen. In september 2023 zijn we gestart met de invoering van deze wet in Transvaalkwartier Midden en Zuid en Laak Oost en West. 1.

We blijven inzetten op handhaving en controle op fatsoenlijke bewoning. We handhaven op kwaliteitseisen en stellen meer voorwaarden zoals de minimale grootte van de kamer. Ook blijven we de opkoopbescherming hanteren. We geven in wijken waar leefbaarheid onder druk staat geen nieuwe vergunningen af voor kamerbewoning en handhaven intensiever op misstanden

2. We blijven met regio, provincie en rijk in gesprek over een eerlijke verdeling van de huisvesting voor EU-arbeidsmigranten. 3. We onderzoeken nieuwe locaties voor het ontwikkelen van woonplek voor EUarbeidsmigranten. Groepslocatie Bij het ontwikkelen van nieuwe woonlocaties moeten we rekening houden met andere grote woonopgaven die we hebben in de stad. De uitdaging om te voldoen aan de woonopgave die er ligt voor de verschillende aandachtsgroepen, naast de reguliere woonvraag is groot. Het ontwikkelen van een groepslocatie voor EU-arbeidsmigranten en inzetten op handhaving van de

22

Arbeidsmigratie in goede banen

Wet goed verhuurderschap kan leiden tot betere woonomstandigheden van arbeidsmigranten (in plaats van slechte particuliere huur) en kan ruimte geven in de bestaande woningvoorraad voor regulier woningzoekenden. Handhaven op misstanden in de bestaande woningvoorraad De Haagse Pandbrigade is verantwoordelijk voor het controleren en handhaven op overtredingen bij huisvesting en een slechte staat van bouwwerken. Bij de huisvesting van arbeidsmigranten komt dit vaak voor. Soms worden zeer slechte en gevaarlijke woonsituaties aangetroffen. Vaak wordt er dan naast het afdwingen van herstel ook een boete opgelegd. Bij minder ernstige overtredingen krijgt de verhuurder een termijn om de woonsituatie passend of veilig te maken. Gebeurt dat niet binnen de termijn, dan wordt een hogere dwangsom opgelegd of de woning wordt ontruimd. De inzet is gericht op:

• Het verbeteren van de woonomstandigheden van arbeidsmigranten; • Het beschermen van schaarse (koop)woningen tegen verkamering; • Het borgen van de leefbaarheid in buurten. Probleem gericht werken De Haagse Pandbrigade controleert op voorwaarden bij vergunningen, eisen aan bouwwerken en de verplichtingen op grond van goed verhuurderschap. Ook indirect, door op te treden tegen overtredingen en deze op kosten van de overtreder te beëindigen naast het opleggen van boetes. Om misstanden in de toekomst te voorkomen, mogen overtredingen niet rendabel zijn. De Haagse Pandbrigade richt zich - op grond van het uitvoeringsbeleid ‘Handhaven met ambitie’ - op de gebieden waar problemen zich concentreren en op de meest ernstige meldingen. We plegen extra inzet zodat we patronen doorbreken en zetten in op een verbeterde positie in de wijk en de mensen om wie het gaat. Overlast verminderen Doordat de mate van overbewoning in een aantal wijken groot is, geeft dit overlast voor de omgeving. Dit uit zich onder meer in de vorm van afvalproblematiek, gebrek aan parkeerplaatsen en busjes die vroeg in de ochtend arbeidsmigranten komen ophalen om ze naar het werk te vervoeren. Onder andere op het Kaapseplein in Transvaal en in Laak Centraal wordt dit als overlast ervaren. Daarom gaan we samen met uitzendbureaus op zoek naar alternatieve oplossingen voor de ophaallocaties in zowel Transvaal als Laak.

23

Arbeidsmigratie in goede banen

Wat

Wie

Hoe

Verdieping van de Internationaliseringsmonitor: wat komt er nu jaarlijks op de stad af, welke groepen, waar wonen ze? Dit is een verdieping op 2-jaarlijks onderzoek dat wij al doen met onderzoeksbureau Decisio.

Gemeente, Decisio

Onderzoek

Zo min mogelijk vervoersbewegingen in de stad in een omgeving waar mensen wonen.

Gemeente, werkgevers, uitzendbureaus, regio, provincie

Alternatieven voor ophaallocaties creëren en waar mogelijk huisvesting organiseren in de buurt van de werklocatie.

Tijdelijke opvanglocaties/ bedden vrijhouden voor EUarbeidsmigranten die op straat komen te staan zodat zij tijd krijgen om nieuw werk te vinden. Of terugkeerbeleid na verlies werk en huisvesting.

Gemeente, Stichting Barka, werkgevers, ambassades, FairWork

Tijdelijke opvang (maximaal drie weken) om terug naar werk inclusief huisvesting of terugkeer naar eigen land te organiseren = perspectief bieden

We realiseren bedden voor arbeidsmigranten waarbij de Gemeente faciliteert (bestemmingsplan/grond) en de huisvestingsorganisatie of werkgever bouwt en exploiteert.

Werkgevers, provincie, gemeente

Samen met huisvestingsorganisatie of werkgevers zowel nieuwe als bestaande locaties creëren voor tijdelijke en langdurige bewoning.

Intensieve handhaving door de Haagse Pandbrigade.

Gemeente

Inzetten op handhaving van excessen en nieuwe wet- en regelgeving.

Borgen van handhavingsresultaten met een integrale benadering.

Gemeente

Niet langer ‘handhaven en weer weg’, maar de inzet beter integreren in aanpak van de wijk, waarbij ook vervolg wordt gegeven aan het borgen van resultaten.

Prioriteiten stellen bij handhaving.

Gemeente

Het uitvoeringsbeleid ‘Handhaven met ambitie’ biedt ruimte om voorrang te geven aan ernstige problemen en meldingen.

Integrale gebiedsaanpakken handhaving.

Gemeente

Handhaving richten op gebieden waar de problematiek ernstig is.

7.4 Integratie en participatie Doel De EU-arbeidsmigranten zijn bekend met de gangbare normen en waarden van de Nederlandse samenleving en de inspanningen die van hen worden verwacht. De EU-arbeidsmigrant die langere tijd in Nederland verblijft, is bekend met- en enthousiast voor deelname aan activiteiten, ontmoetingen en het leren van de taal zodat zij zelfredzamer zijn. De EU-arbeidsmigrant is in staat zelf regie en verantwoordelijkheid te nemen over zijn of haar situatie en leven in Nederland. We verbinden groepen die elkaar niet gemakkelijk tegenkomen.

24

Arbeidsmigratie in goede banen

De activiteiten gericht op integratie en participatie verschillen per stadsdeel. Activiteiten worden georganiseerd en uitgevoerd door o.a. welzijn, stichtingen en zelforganisaties zoals Polka. De community builders en veldwerkers zijn vaak nauw betrokken bij deze initiatieven. De activiteiten zijn nu nog vaak gericht op nationaliteiten, denk aan een Pools diner of een Bulgaarse filmavond. Meer nadruk leggen op het organiseren van activiteiten voor de wijk in plaats van een nationaliteit kan een bijdrage leveren aan wederzijds begrip, participatie en leefbaarheid. Op zoek naar sleutelpersonen We zien dat de Poolse gemeenschap veel verder is met integratie en participatie in de stad dan de overige Oost-Europese gemeenschappen. Extra aandacht voor het vinden en inzetten van sleutelpersonen onder de Bulgaarse, Roemeense, Griekse en Hongaarse gemeenschap is nodig om ook deze gemeenschappen beter te betrekken bij de stad. Taallessen op maat Nederlands (taal)onderwijs is een belangrijk aspect van integratie en participatie. EUarbeidsmigranten hebben geen inburgeringsplicht. Uit onderzoek blijkt dat EU-arbeidsmigranten die al langer in Nederland verblijven onvoldoende participeren in de wijk, stad of de Nederlandse samenleving. Onder andere omdat zij de taal niet spreken of geen behoefte hebben aan participatie.

Om participatie en integratie in de Nederlandse samenleving en de zelfredzaamheid te bevorderen, is het voor EU-arbeidsmigranten die van plan zijn langer te blijven belangrijk om online taallessen op maat, in de avonduren of in het weekend aan te bieden. Kinderen in een lastig parket Het beheersen van de Nederlandse taal is belangrijk voor zowel volwassenen als voor kinderen van EU-arbeidsmigranten. Niet alle kinderen gaan naar school. Eén van de redenen daarvoor is dat de ouders ‘footloose migranten’ zijn. Zij verblijven steeds kort op een plek en trekken door Nederland en Europa op zoek naar werk. Als kinderen van deze migranten wel naar school gaan is dat vaak voor een korte periode. De kinderen9 die onderwijs volgen zitten vaak in een lastig parket. Ouders spreken de taal niet, waardoor de communicatie tussen ouders en school moeizaam verloopt. Ouders maken lange werkdagen, kinderen zijn veel alleen thuis en wonen vaak met veel mensen op een klein oppervlak. Ouders zijn soms achterdochtig richting overheid en school. Kinderen hebben het lastig op school omdat ze de taal niet spreken. Jonge kinderen van EUarbeidsmigranten die niet ingeschreven staan, komen niet in aanmerking voor financiering van de voorschool. Ouders zien er om die reden vaak vanaf. Willen we voor deze jonge kinderen een goede start organiseren, dan moeten we de voorschool ook voor hen toegankelijk maken.

In Den Haag willen wij dat elk kind mee kan doen en zetten we in op zowel de kinderen als de ouders om integratie en participatie te bevorderen.

25

Arbeidsmigratie in goede banen

9 Pharos (2020). Zorgen om kinderen uit MOE-landen (rapport)

26

Wat

Wie

Hoe

Welke zelforganisaties zijn er per nationaliteit en welke activiteiten voeren zij uit en welke financieringsbronnen zijn hiervoor beschikbaar vanuit de gemeente.

Gemeente

Onderzoek

Informatievoorziening

Gemeente

Goede informatievoorziening bij inschrijving RNI en BRP en vanuit informatiepunten over (taal) activiteiten, onderwijs, en ‘hoe doen wij het in Nederland.’

Taalactiviteiten online, in avonduren of in het weekend organiseren.

Gemeente, welzijn, stichtingen, zelforganisaties, werkgevers

Tegen een kleine eigen bijdrage Nederlandse taallessen organiseren eventueel in samenwerking met de werkgevers.

Laagdrempelige ontmoetingsinitiatieven organiseren voor de wijk om contacten tussen migranten en wijkbewoners te bevorderen door bijvoorbeeld inzet van opbouwwerkers, community builders enz.

Stadsdelen, welzijn, stichtingen, zelforganisaties

Koken, sporten, filmavond. Samenwerking tussen verschillende stichtingen, welzijn en zelforganisaties.

Inzetten van vrijwillige en professionele sleutelpersonen, kijken wat er per wijk nodig is en al aanwezig is, dit in verbinding brengen met elkaar. Inzetten van een klankbordgroep bestaande uit migranten uit de doelgroep bij het bevorderen van participatie en integratie.

Gemeente, welzijn

Organiseren van klankbordgroepen per nationaliteit en deze na verloop van tijd vervlechten met elkaar. Sleutelpersonen gebruiken voor: - Versterking van de gemeenschappen, want door gebrek aan sociaal netwerk en kennis van de taal leunen EUarbeidsmigranten vaak op eigen netwerk. - Ondersteuning bij communicatie. Sleutelfiguren hebben toegang tot Facebook, Telegram en andere gemeenschappelijke kanalen, zij kunnen ons laten weten wat er speelt en informatie voor ons verspreiden. - Adviseren op culturele verschillen.

Instellen van een integratie/ participatiebudget.

Rijk, gemeente

Met een integratie/ participatiebudget kunnen we inzetten op bijvoorbeeld taaltrainingen, sportactiviteiten, het aanstellen van veldwerkers, buddy’s of opbouwwerkers in de wijk.

Onderzoek naar aantal gezinnen met kinderen en de leeftijd van de kinderen.

Gemeente, RISBO en HHS

Onderzoek en integratie.

Arbeidsmigratie in goede banen

Extra ondersteuning op gebied van taal en begeleiding ouders (onderwijsassistenten) voor scholen waar veel kinderen van EUarbeidsmigranten zitten.

Gemeente, onderwijs

Extra financiële middelen om het onderwijs te ondersteunen kan hieraan bijdragen.

Organiseren van activiteiten voor jongeren om ze te activeren en zo de leefbaarheid van de wijk te vergroten.

Gemeente en samenwerkingspartners

Bijvoorbeeld straatsport, FC-straat, samenwerking met sportverenigingen of sportaccommodaties.

Voorschool toegankelijk maken voor kinderen van EU-arbeidsmigranten die niet ingeschreven staan.

Gemeente, voor- en naschoolse opvang

De voorschool is nu niet toegankelijk voor kinderen die niet ingeschreven staan. We gaan ouders stimuleren om zich in te schrijven en ondertussen de kinderen alvast toelaten tot de voorschool.

Met de samenwerkingspartners onderzoeken of de diversiteit in het personeelsbestand van de Gemeente en de partners voldoende aanwezig is om de brugfunctie in te vullen.

Gemeente en samenwerkingspartners

Sluit het personeelsbestand aan bij de behoefte van de wijk, spreken medewerkers de talen van de EUarbeidsmigrant?

Inzetten kinder- en jeugdwerk om kinderen van EU-arbeidsmigranten te laten aansluiten op het aanbod.

Gemeente en welzijn

Specifieke opdracht aan kinder- en jeugdwerk in bepaalde wijken om kinderen in beeld te krijgen en te activeren.

7.5 Ondersteuning, zorg en opvang Doel De kwetsbare EU-arbeidsmigrant is geholpen met een duurzaam perspectief via arbeid en goede huisvesting. Of door terugkeer naar een woonplek met ondersteuning in het land van herkomst. Een deel van de EU-arbeidsmigranten zit in een extra kwetsbare situatie wat betreft werk, inkomen en onderdak. Vaak in combinatie met een relatief matige of slechte gezondheid, zowel op psychisch als op lichamelijk vlak. Dit leidt tot een verslechterde leefsituatie voor henzelf en tot hinder voor de omgeving. Het ontbreken van volledige rechten op voorzieningen vanuit de participatiewet en Wmo-ondersteuning maakt het helpen van deze doelgroep moeilijker. Ook is de gezondheidszorg in Nederland anders geregeld dan in het herkomstland en begrijpt de EUarbeidsmigrant niet altijd hoe het werkt. In Nederland zijn medici bijvoorbeeld terughoudender met het voorschrijven van medicijnen dan in andere Europese landen. Kwetsbare mensen in het nauw Een deel van de EU-arbeidsmigranten was al kwetsbaar in het land van herkomst. Verschillende factoren zorgen ervoor dat deze kwetsbaarheid tijdens hun verblijf in Nederland groter wordt. Bovendien zorgt het feit dat zij vaak niet ingeschreven staan bij de gemeente ervoor dat zij geen recht hebben op allerlei voorzieningen. Ook is een deel van deze kwetsbare EU-arbeidsmigranten in

27

Arbeidsmigratie in goede banen

aanraking gekomen met politie; in Nederland of in het land van herkomst. Als EU-arbeidsmigranten eenmaal dakloos zijn geraakt, is het voor hen extra moeilijk om weer uit deze situatie te komen. Psychische problemen en/of verslavingen verergeren vaak op straat. Hierdoor is het risico op verder afglijden groot. Voor sommige groepen is het ook niet aantrekkelijk om terug te keren naar het land van herkomst. Soms uit schaamte, soms vanwege afhankelijkheid van middelen, een ontbrekend netwerk of anderszins. Vanwege het recht op vrije vestiging zijn er geen gronden om deze mensen te verplichten terug te gaan, ook niet als dat duidelijk betere perspectieven geeft. Ingewikkelde regels rondom recht op ondersteuning De regelgeving rond het recht op ondersteuning van EU-arbeidsmigranten is ingewikkeld en niet eenduidig. Partijen in het veld interpreteren de regels verschillend. Er zijn verschillende wettelijke kaders van toepassing naast het verblijfsrecht, elk met eigen criteria waaronder de Ziektewet, Participatiewet, Zorgverzekeringswet en Wmo. Daarom moet er - naast de reguliere eisen voor bijvoorbeeld toegang tot de maatschappelijke opvang - een heldere en volwaardige rechtenstatus komen. Het ministerie van VWS werkt aan een tool zodat interpretatieverschillen niet meer mogelijk zijn.

Perspectief op een beter leven Wij vinden het niet acceptabel dat mensen op straat of in tentjes in het bos slapen. Het creëren van tijdelijke opvang waarbij gedurende de opvangperiode gewerkt wordt aan duurzaam herstel is noodzakelijk om mensonterende omstandigheden te voorkomen en om te voorkomen dat mensen vastlopen in een uitzichtloos bestaan. Opvang is dus geen einddoel, maar een middel om op korte termijn een oplossing te vinden door terugkeer naar werk en wonen of door opvang in het herkomstland. Het vinden van een realistische oplossing, samen met de persoon zelf, staat centraal. Als een eerste traject niet duurzaam succesvol blijkt, dan bekijken we het meest kansrijke vervolgtraject. Bij het vaststellen van het perspectief onderscheiden we twee groepen: 1.

Dakloze EU-arbeidsmigrant die nooit of langer dan een half jaar niet gewerkt heeft, niet in staat is om te werken en dit naar verwachting in de toekomst ook niet kan, en die bekend is met problematisch middelengebruik. Voor deze migrant is de beste optie: begeleiding bij terugkeer naar het land van herkomst en ondersteuning bij het organiseren van hulp en zorg aldaar.

2. Dakloze EU-arbeidsmigrant die minder dan een half jaar geleden nog gewerkt heeft en in staat is om te werken, maar door pech of een gebrekkige voorbereiding op de komst naar Nederland dakloos is geworden. Het voorkomen van een harde landing en begeleiding bij het zoeken naar werk en huisvesting is voor deze migrant de meest passende werkwijze en oplossingsrichting.

28

Arbeidsmigratie in goede banen

Beleidskader Aanpak Dakloosheid We sluiten aan bij het beleidskader Aanpak Dakloosheid en bij de pilot die het landelijk ‘Plan van aanpak kwetsbare EU-burgers’ lokaal vorm gaat geven. Recent is vooruitlopend hierop de inzet van Stichting Barka versterkt met extra menskracht door medewerkers met kennis en ervaring uit meerdere EU-herkomstlanden (Polen, Bulgarije, Roemenië) zodat meer mensen, beter geholpen kunnen worden. Daarnaast is de samenwerking met GGZ en verslavingszorg versterkt. Mensen met GGZ- of verslavingsproblematiek kunnen nu via Stichting Barka bij Brijder of Parnassia aangemeld worden voor zorg en behandeling. Daarmee kunnen ook onverzekerde mensen snel de ondersteuning krijgen wat nodig is om werk en wonen te behouden. Bij complexe behandelvragen, waarbij terugkeer naar werk en wonen niet op korte termijn te realiseren is, kan op deze wijze een start gemaakt worden met behandeling, vooruitlopend op zorg in het herkomstland. Zij worden in dat geval doorgeleid naar een van de opvanggemeenschappen van Stichting Barka in Polen of naar het zorgsysteem in herkomstland. Daarnaast beschikt Stichting Barka nu over een fysieke locatie als steunpunt.

29

Wat

Wie

Hoe

Van welke Gemeentelijke voorzieningen wordt gebruik gemaakt door EU-arbeidsmigranten. Denk hierbij aan WMO(MO), Jeugdhulp, JGZ, Bijstand, schuldhulpverlening, onderwijs enz. Of van welke wordt juist geen gebruik gemaakt, terwijl er mogelijk wel recht op is.

Gemeente

Onderzoek

Versterken teruggeleiding naar werk.

SZW en MO instellingen met expertise en werkgevers

Door onder andere gebruik te maken van SZW-expertise arbeidstoeleiding/ondersteuning re-integratie inzetten of het netwerk van WSP. Ook inzetten van betrouwbare uitzendbureaus is hierin een optie. Verder gaan we banenmarkten organiseren gericht op branches waar een groot tekort is aan arbeidskrachten (bijvoorbeeld in de zorg).

Tijdelijke opvangplek uitsluitend ter voorbereiding op terugkeer naar werk of terugkeer naar land van herkomst.

Gemeente

Realisatie van een beperkt aantal tijdelijke bedden en 24 uurs plekken met ondersteuning.