RIS316359 BIJLAGE 1 Geamendeerd gewijzigd Binnenstadsplan Den Haag 2033 - Een levendige groene en verbonden Haagse binnenstad

BINNENSTADSPLAN 2033

Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad

BINNENSTADSPLAN 2033

Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad

2

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

INHOUDSOPGAVE Samenvatting

4

Proloog

6

Totstandkoming Binnenstadsplan 2033: voor en door de stad

8

Hoofdstuk 1: Binnenstad in beweging

11

Waarom is Den Haag toe aan een nieuw binnenstadsplan? Wat is er allemaal in beweging? Waar bouwt het nieuwe plan op voort en welke onderwerpen behandelt het?

Hoofdstuk 2: Toekomstbeeld 2033

31

Wat is het wenkend perspectief richting 2033 en welke stip zetten we op de horizon? Welke betekenis(sen) willen we dat de binnenstad krijgt?

Hoofdstuk 3: De keuzes

41

Welke keuzes zijn nodig om het toekomstbeeld te realiseren? Op welke programmatische en ruimtelijke aanpassingen zetten we in de komende jaren?

Hoofdstuk 4: Aan de slag in Haagse sfeergebieden

83

Wat betekenen de tien keuzes voor de functies en programma en ruimte in ieder sfeergebied? En wat zijn de concrete acties die eruit volgen?

Hoofdstuk 5: Brug naar de uitvoering

137

Hoe werken we toe naar het geschetste toekomstbeeld richting 2033? Wat is er nodig om gezamenlijk resultaten te boeken en wie staat er de komende jaren waarvoor aan de lat?

Bijlagen Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3: Bijlage 4:

149 Overzicht geraadpleegde experts Overzicht participatietraject Resultaten Binnenstadslab Online Bronvermeldingen

151 152 154 168

3

SAMENVATTING Voor u ligt het Binnenstadsplan 2033; het derde publiek-private meerjarenplan voor en door de Haagse binnenstad. Het zet voor iedereen die bij de binnenstad is betrokken, een nieuwe stip op de horizon. Het maakt duidelijk wat Den Haag op de lange termijn wil bereiken met de binnenstad én het schept een stevig kader voor het omgaan met dynamieken en vraagstukken die zich onderweg zullen voordoen. De belangrijkste opgaven in de Haagse binnenstad die om nieuwe keuzes vragen zijn: de verstedelijkingsopgave, het veranderend belang van de detailhandel, de mobiliteitstransitie, klimaatverandering en de brede welvaart. Bewoners, ondernemers, bezoekers, eigenaren en andere belanghebbenden hebben in verschillende vormen en op meerdere momenten hun mening gegeven over waar we met de Haagse binnenstad op zouden moeten koersen. Toekomstbeeld 2033

De Haagse binnenstad transformeert de komende jaren nog sterker naar een bruisende ontmoetingsplek. Door haar palet aan functies te verbreden, krijgt de binnenstad meer relevantie, betekenis en balans. Een binnenstad waar je niet alleen winkelt, maar ook studeert, recreëert, woont, werkt of onderneemt. Een gebied waar mensen met verschillende sociale, culturele en professionele achtergronden elkaar ontmoeten en zich thuis voelen. En waar het typische Haagse karakter overal voelbaar en zichtbaar is. Een binnenstedelijke kern met een historische binnenstad en het hoogstedelijke CID die elkaar versterken. Ontmoeting en verblijf worden ook centraal gesteld in de inrichting en uitstraling van de openbare ruimte. De Haagse binnenstad als aangename en levendige plek waar de voetganger op één staat. Een toegankelijk en gastvrij gebied, met veel groen en levendige grachten.

De keuzes

Met tien keuzes wordt de basis gelegd voor voor de toekomstige Haagse binnenstad. Samen vormen ze het fundament

4

waarop de binnenstadspartners de komende jaren doorbouwen. De in de keuzes besloten programmatische en ruimtelijke aanpassingen hangen nauw samen en versterken elkaar. Samen maken zij de Haagse binnenstad richting 2033 levendig, groen en verbonden. We continueren de succesvolle aanpak via de typische Haagse sfeergebieden, waarbij we wél kiezen voor een vereenvoudiging naar zes sfeergebieden. Voor elk sfeergebied zijn de tien keuzes ‘vertaald’ naar een gebiedsprofiel. > 1. Een grotere binnenstad > 2. Binnenhof Ensemble als ziel van de binnenstad > 3. Contrasten als kracht > 4. Een levendige mix > 5. Betaalbaar wonen en ondernemen > 6. Een gastvrije binnenstad > 7. De voetganger centraal > 8. Een groene binnenstad > 9. Levendige grachten > 10. Bruisende pleinen

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

De uitvoering

Het Binnenstadsplan 2033 is een door de gemeenteraad vastgesteld kaderstellend document en dé leidraad voor de integrale ontwikkeling van de Haagse binnenstad richting 2033. In de gemeentelijke Uitvoeringsagenda 2023 – 2026 legt het college van B&W vast aan welke concrete activiteiten uit het binnenstadsplan in de eerste periode wordt gewerkt. Het Binnenstadsplan 2033 en het Coalitieakkoord vormen de basis voor de uitvoeringsagenda.

Richting 2033 bouwen we ook voort op de sterke publiek-private samenwerking. De gemeente Den Haag en de Stichting Binnenstadsmanagement Den Haag stellen elke vier jaar een uitvoeringsconvenant op. Daarnaast sluiten het bestuur van de Stichting Binnenstadsmanagement Den Haag en het college van B&W een samenwerkingsovereenkomst op. De financiering van het Binnenstadsplan 2033 is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle binnenstadspartners en kan gedeeltelijk worden gedekt uit de reguliere programmabegroting van de gemeente. Aan de hand van een Binnenstadsmonitor 2033 maken we de ontwikkeling van de Haagse binnenstad inzichtelijk. En… mijlpalen, resultaten en successen gaan we vieren!

5

PROLOOG Den Haag is een stad die kansen biedt en energie geeft, met de binnenstad als ons visitekaartje. Het historische karakter, het Koninklijke tintje, het Binnenhof en het diverse aanbod van winkels, horeca, evenementen en culturele voorzieningen maken Den Haag aantrekkelijk en een economische factor van betekenis. Met 45.000 banen en jaarlijks 30 miljoen bezoekers is de binnenstad het bruisende centrum van Den Haag. Ook de afgelopen jaren is gewerkt aan het versterken van de aantrekkelijkheid van de binnenstad. De komst van de Universiteit Leiden, de ontwikkeling van Amare en de nieuwe winkels-, horeca en hotels in de Grote Marktstraat, de Nieuwe Passage en het Hofkwartier zijn daar voorbeelden van. Resultaten die veelal niet bereikt kunnen worden zonder de goede samenwerking tussen partners in de binnenstad. Onze binnenstad is natuurlijk nooit af. We bewegen mee met alle ontwikkelingen en blijven investeren. Uitdagingen in ondernemen, cultuur, klimaat en mobiliteit vragen om een heldere visie. Daarin moet veel samenkomen: de ontwikkeling van de binnenstad met behoud van de cultuurhistorische kwaliteiten. Maar ook de renovatie van het Binnenhof en de ontwikkeling van het Central Innovation District (CID) en De Binckhorst. Dat vraagt om stevige keuzes. Voor u ligt het derde Binnenstadsplan voor de komende tien jaar.

De afgelopen anderhalf jaar zijn verschillende betrokken partijen vanuit de binnenstad bij elkaar gekomen om de opgaven en ambities voor de Haagse binnenstad te bespreken. Ook is er bij bewoners en ondernemers getoetst welke thema’s zij belangrijk vinden. Het college is blij met de grote betrokkenheid en inspiratie die zij heeft gezien tijdens deze sessies en presenteert met trots de opbrengst. We zien dat de binnenstad over haar grachten groeit en verbinding maakt met omliggende buurten en wijken zoals de Stationsbuurt en Zeeheldenkwartier, maar ook CID en de Binckhorst. Hierdoor bestaat het nieuwe stedelijke hart van de stad uit een historisch deel en een hoogstedelijk deel met een modern karakter. 6

Voor een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad zijn een aantal duidelijke keuzes gemaakt; > 1. We versterken het Haagse karakter: De binnenstad ontwikkelt zich verder tot de ontmoetingsplek van de stad en regio waar mensen wonen, werken, recreëren en studeren en iedereen zich thuis voelt. > 2. Een stevige vergroening van de binnenstad en verlevendiging van de grachten. > 3. Het aanbod in de binnenstad wordt nog diverser met een brede mix aan functies. Naast wonen wordt de diversiteit gezocht in de bezoekerseconomie, onderwijs en innovatie en creativiteit en ambacht. > 4. Verduurzaming: zonnepanelen, klimaatadaptieve maatregelen en duurzaam vervoer met oog voor de bereikbaarheid. > 5. En we zetten de voetganger centraal. We bouwen samen aan een stad die klaar is voor de toekomst en tegen een stootje kan. Een stad met veel gezichten. Waar mensen betrokken zijn bij wat er om hen heen gebeurt. De stad is wat Hagenaars en Hagenezen bindt. Samen zijn we Den Haag. > Saskia Bruines, wethouder Financiën, Cultuur en Economie

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

Binnenstadsplan 2033 is geschreven namens de brede groep binnenstedelijke partners die dit binnenstadsplan gezamenlijk hebben ontwikkeld (zie Bijlage 2 voor een beschrijving van deze partners). Het gebruik van de ‘eerste persoon meervoud’ (we) in dit plan slaat dus op al deze partners. Het is uitdrukkelijk niet zo dat alle partners verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van elke stap. De uitvoeringsconvenanten, die na de vaststelling van het Binnenstadsplan 2033 worden afgesloten, bevatten precieze afspraken over ieders rol en verantwoordelijkheid in de realisatie.

CONTRASTEN ‘Ik ben opgegroeid in het Zeeheldenkwartier. Dat was toen nog geen echt woongebied. Ook niet hip, eerder een ‘heftige’ wijk. De binnenstad voelde ver weg. Als kind kon je er fantastisch spelen, overal waren spannende plekken. Later, in mijn puberteit, hing ik rond in de binnenstad. Op het Spui stond een kraakpand; een oude winkel met een lelijke luifel die als podium fungeerde voor alternatieve bands. Op zaterdag zat ik met mijn vrienden tussen het winkelend publiek, op de grond. Kistjes aan, haar in de war: hangen, onszelf laten zien, andere mensen prikkelen. We ontmoetten er elkaar, op zoek naar onze identiteit. Die vibe, van toen, inspireert me nog altijd. Dat gevoel dat je zomaar eigenaar kon zijn van een plek – in de binnenstad. Hoe cool is dat? Tegenwoordig is alles een bestemming. Terwijl een stad pas echt tot leven komt als er ongewone dingen gebeuren. Daarom creëer ik graag contrasten. Op onverwachte plekken podia scheppen bijvoorbeeld, door kunstenaars voor heel weinig geld leegstaande panden te laten gebruiken. Dat maakt een binnenstad uniek en eigen.’ > Willemijn de Boer, directeur ANNA Vastgoed & Cultuur 7

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

TOTSTANDKOMING BINNENSTADSPLAN 2033: VOOR EN DOOR DE STAD Het Binnenstadsplan 2033 is in samenspraak met zoveel mogelijk relevante gebruikers van de binnenstad tot stand gekomen. Iedereen die in de ‘huiskamer van Den Haag’ woont, werkt, onderneemt, ontspant of studeert, is immers bij uitstek ook iemand die weet wat er speelt en wat er beter kan. Bewoners, ondernemers, bezoekers, eigenaren en andere belanghebbenden hebben in verschillende vormen en op meerdere momenten hun mening gegeven over waar we richting 2033 op zouden moeten koersen. Hiertoe is een uitgebreid participatietraject opgezet, dat in maart 2020 van start ging. In Bijlage 2 wordt een verdere toelichting gegeven op dit traject.

Identificeren

Formuleren

Online toetsen keuzes

opgaven

toekomstperspectief

in de binnenstad

De gemeente Den Haag en Stichting Binnenstad formuleerden samen met verschillende betrokkenen van de binnenstad, de belangrijkste opgaven. Wat gaat er op de binnenstad afkomen en hoe spelen we daar slim op in?

2033 en keuzes Gezamenlijk kwamen we tot een gewenst toekomstbeeld: hoe ziet de Haagse binnenstad er in 2033 uit? Wat zijn de belangrijkste keuzes die we maken?

OVERZICHT TOTSTANDKOMING BINNENSTADSPLAN 2033

8

Via een online platform raadpleegden we inwoners en gebruikers van de Haagse binnenstad en legden we hen de belangrijkste keuzes voor richting 2033. De bevindingen zijn terug te lezen in Bijlage 3.

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

PARTICIPATIE TIJDENS CORONA De coronamaatregelen veroorzaakten dat een deel van de participatie online moest plaatsvinden. Toch werd er ook bij de online sessies met veel enthousiasme en betrokkenheid deelgenomen door de verschillende belanghebbenden. En ondanks de zorgen die velen hadden naar aanleiding van corona, zowel privé als zakelijk, zag men het belang ervan in om met elkaar na te denken over de toekomst van de binnenstad.

Voorlopige

Presentatie concept-

Vaststelling

Binnenstadsplan 2033

Binnenstadsplan 2033

Binnenstadsplan 2033

gereed We verwerkten de uitkomsten van de online raadpleging, participatiebijeenkomsten en een schriftelijke feedbackronde. Op basis hiervan kwamen we tot een voorlopig Binnenstadsplan.

We presenteerden het voorlopige binnenstadsplan aan een brede groep betrokkenen en verwerkten hun reacties voor de gemeenteraad.

door gemeenteraad De gemeenteraad stelde het definitieve Binnenstadsplan vast.

9

10

1.

BINNENSTAD

IN BEWEGING

WAAROM IS DEN HAAG TOE AAN EEN NIEUW BINNENSTADSPLAN? WAT IS ER ALLEMAAL IN BEWEGING? WAAR BOUWT HET NIEUWE PLAN OP VOORT EN WELKE ONDERWERPEN BEHANDELT HET?

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

Voor u ligt het Binnenstadsplan 2033; het derde publiek-private meerjarenplan voor en door de Haagse binnenstad met 2033 als horizon. Het plan zet een nieuw toekomstperspectief neer voor de binnenstad van Den Haag en is richtinggevend voor de activiteiten van alle partners in het gebied. In essentie geeft het antwoord op twee vragen. Hoe ziet de toekomst van onze binnenstad eruit? En hoe ziet onze binnenstad er in de toekomst uit? Al eeuwenlang is de binnenstad het visitekaartje van Den Haag. Een economisch kerngebied, maar bovenal het hart van onze stad. Nergens anders in de stad komen zo veel verschillende gebruikers en functies zo intensief samen. En nergens anders in Nederland zijn bestuur, recht en democratie zo tastbaar. Dit maakt de Haagse binnenstad een geliefde én unieke plek met vele gezichten.

12

1.1 Waarom een nieuw binnenstadsplan? Het vorige binnenstadsplan bestreek de periode 2010 - 2020. Inmiddels vragen nieuwe opgaven en ontwikkelingen en een veranderend krachtenveld om een nieuwe visie op de binnenstad. Een visie op dé plek waar alle uitdagingen van de mo-

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

1.2 Een rijke traditie Het Binnenstadsplan 2033 staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een reeks. Het bouwt voort op de fundamenten van twee voorgaande binnenstadsplannen en de resultaten daarvan, en op twee integrale plannen die de inrichting van de openbare ruimte in de binnenstad als vertrekpunt hanteerden.

derne stad bij elkaar komen. We hebben opgaven op het gebied van: retail, horeca, cultuur, openbare ruimte, mobiliteit, sociale cohesie, klimaatadaptatie en leefbaarheid. Daarnaast is een herijking van de functiemix en het ondernemersklimaat noodzakelijk, extra aangejaagd en versneld door de aanhoudende woningbehoefte en de coronacrisis. Ook prominent op de agenda staan de renovatie van het Binnenhof en de ontwikkelingen in het Central Innovation District (CID) en de Binckhorst. De coronapandemie heeft directe en ­indirecte gevolgen voor bewoners, ­ondernemers, bezoekers, maatschappelijke instellingen én de gemeente. Het is gissen naar de langdurige economische en sociale gevolgen hiervan op de ­Haagse ­binnenstad, maar het is duidelijk dat de behoefte aan een toekomstbestendig lange­termijnperspectief groter is dan ooit. Dit uit zich ook in verschillende raadsinitiatieven die voor de binnenstad zijn ingediend. Het is dan ook een uitdaging van formaat om de Haagse binnenstad in deze complexe en dynamische omgeving de komende jaren op een geactualiseerde leest te zetten. Daartoe moeten er beredeneerde keuzes worden gemaakt. Het Binnenstadsplan 2033 geeft een stevig houvast aan alle partners: het zet de belangrijkste lijnen uit waarlangs de binnenstad zich de komende jaren kan ontwikkelen en waar (nieuwe) initiatieven aan worden getoetst.

Het binnenstadsplan is echter geen blauwdruk. Inspelen op veranderende opgaven is een continu proces. De binnenstad is nooit af.

1989 - 2008

De Kern Gezond Den Haag zette in de jaren tachtig met het integrale plan De Kern Gezond als eerste stad in Nederland de standaard voor planmatig werken aan de binnenstad. De nota was haar tijd ver vooruit. Ze vroeg

LOKAAL EN MONDIAAL TEGELIJK ‘Ik wil weten hoe steden historisch gegroeid zijn. In Duitse steden bijvoorbeeld, parkeer ik altijd in de Altstadt. Daarna ga ik lopen. Dan ontdek je vanzelf waar zo’n stad vandaan komt. In Den Haag is dat de Hofvijver. Dat is de oorsprong van onze stad. Je voelt het overal, maar het sterkst in de binnenstad. Hier wordt bestuurd, gedebatteerd en richting bepaald. Dit maakt onze binnenstad uniek. Doordat we residentie zijn, kan je hier ook buitenlandse staatshoofden, leden van de regering en koninklijke familie tegenkomen. Veel grote gebeurtenissen spelen zich hier in de binnenstad af. Dat geeft een heel eigen sfeer: lokaal en mondiaal tegelijkertijd.’ > Ad Dekkers, directeur Bureau Binnenstad 13

1. NIEUW TOEKOMSTPERSPECTIEF

SHOWTIME ‘De Bijenkorf voelt voor mij als de binnenstad in het klein. Iedere dag is het ‘showtime’! Ik vind het heerlijk om gastvrij te zijn en klanten op de best mogelijke manier te helpen. Ook als dat betekent: ze naar een ander verwijzen. Dat is service en daarvoor komen ze vanzelf weer een keer terug. In Den Haag willen klanten je leren kennen. Heel anders dan in Rotterdam bijvoorbeeld. Ik bouw echt een band op met vaste klanten, zodat ze ook komen als ze ‘alleen’ inspiratie zoeken. Dat vind ik zo leuk aan de Haagse binnenstad; de diversiteit! De Grote Marktstraat met de grote warenhuizen. De Papestraat met al die kleine ondernemers en gepassioneerde specialisten. Chinatown, waar je heerlijk kunt eten in een heel eigen sfeer. De Spinozahof! Ik kreeg kippenvel toen ik die ontdekte. Ik weet het nog goed. Ik was aan het wandelen en kwam er bij toeval terecht. Wat een fantastische plek en onverwachte oase in de binnenstad. Het voelt als een grote tuin in de stad voor jezelf.’ > R  ishin Chedoe, bewoner binnenstad en sales advisor de Bijenkorf 14

aandacht voor wonen en werken in de stad en de positie van de voetganger. De binnenstad moest weer een plek worden voor ondernemers, bezoekers en inwoners. Het autoverkeer verdween grotendeels uit de binnenstad en terrassen en voetgangers kwamen ervoor terug. Ook richtte het plan zich op het realiseren van één signatuur voor de inrichting van de openbare ruimte in de binnenstad. De Kern Gezond is nog steeds een belangrijke basis voor de kwaliteit van de Haagse binnenstad.

2000 – 2010

Binnenstad Buitengewoon Het ruimtelijke plan De Kern Gezond gaf de aanzet voor het eerste binnenstadsplan. Dat verscheen in 2000 en had als titel Binnenstad Buitengewoon! De belangrijkste doelen waren versterking van de aantrekkelijkheid, functionaliteit en de verblijfskwaliteit van de binnenstad. Het plan was een antwoord op de decennia daarvóór, waarin kwantitatieve groei het denken domineerde. Toen eind jaren negentig de uitbreiding van de Haagse binnenstad tot stilstand kwam, ontstond er behoefte aan een nieuw perspectief. Dit werd gevonden in integraal werken aan meer kwaliteit; het begin van de Haagse publiek-private samenwerking.

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

TIJDLIJN VAN DE STRATEGISCHE (BINNENSTADS)PLANNEN VOOR DE HAAGSE BINNENSTAD EN HUN SPEERPUNTEN

2010 – 2020

Naar een complete Haagse Binnenstad! In 2010 ging het tweede Binnenstadsplan in uitvoering. Dit had als titel Naar een complete Haagse Binnenstad! In dit plan is de ‘Haagse signatuur’ gedefinieerd: koninklijk en alledaags, bestuurlijk en politiek, statig en chique, historisch en modern, internationaal en multicultureel, muziek en dans. Ook zijn acht sfeergebieden onderscheiden. Door in ieder deelgebied consequent en integraal te werken aan eigen ambities en opgaven op basis van de Haagse signatuur, is de aantrekkingskracht van de complete binnenstad duurzaam versterkt. Aansprekende resultaten zijn onder meer

de komst van de Universiteit Leiden, de ontwikkeling van Amare, de herinrichting van de stadsentrees, de nieuwe horeca en hotelformules in onder andere de Grote Marktstraat, de Nieuwe Passage en het Hofkwartier.

2016 – 202*

De Kern Bijzonder In navolging van het nieuwe binnenstadsplan werd in 2016 ook een nieuwe nota openbare ruimte in de binnenstad van kracht: De Kern Bijzonder. Dit stuk verbindt de vijf sfeerlijnen en de Hartlijn uit De Kern Gezond met de acht sfeergebieden uit Naar een complete Haagse Binnenstad! 15

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

1.3 Belangrijke ontwikkelingen en opgaven in de Haagse binnenstad Het Binnenstadsplan 2033 bouwt niet alleen verder op succesvolle keuzes van vorige binnenstadsplannen, het zet ook nieuwe accenten. Dit zijn de belangrijkste thema’s, ontwikkelingen, kansen en opgaven die om nieuwe keuzes vragen:

De verstedelijkingsopgave in en rondom de binnenstad vergroot de vraag naar voorzieningen en verhoogt de druk op de openbare ruimte

De gemeente Den Haag is in de voorbijgaande decennia fors gegroeid. Al geruime tijd groeit de stad tegen haar grenzen aan; er is nauwelijks nog ruimte voor uitbreidingslocaties. De komende jaren zet de gemeente daarom in op binnenstedelijke verdichting in de gebieden CID en Binckhorst (zie kader CID & Binckhorst).

16

Het aantal inwoners in Den Haag blijft de komende jaren stijgen (zie kader Demografie). In de toekomst wonen, werken, studeren, winkelen en recreëren er aanzienlijk meer mensen in de stad. Hun behoefte aan (deel)voorzieningen in hun directe woonomgeving creëert kansen voor ondernemers en geeft een extra impuls aan meer functiemenging in winkelgebieden.

CID & BINCKHORST Het belang van de binnenstad groeit, onder andere vanwege de ontwikkeling van het Central Innovation District (CID) en de Binckhorst. Het CID vormt een economisch knooppunt in de stad dat de komende twintig jaar verder wordt ontwikkeld als aantrekkelijk gebied om te wonen, werken, studeren en recreëren. Het CID bestrijkt het gebied tussen en rondom de stations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI. Er vindt een intensieve verdichting plaats naar een hoogstedelijk woon- en werkmilieu.1 Aangrenzend aan het CID wordt de Binckhorst ontwikkeld. Dit is een voormalig bedrijven- en kantoren­ terrein dat wordt getransformeerd naar een gemengd hoogstedelijk woon-, werk- en leefgebied. Ook biedt de Binckhorst ruimte voor onder andere startups, ­creatieve ­bedrijvigheid in een industriële sfeer, ­kantoren en maakbedrijven.

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

DEMOGRAFIE De Haagse bevolking blijft naar verwachting groeien; de coronapandemie heeft hier een tijdelijk dempend effect op. > Op basis van verschillende prognoses is de verwachting dat de Haagse bevolking tot 2030 groeit met 10% naar 601.000 inwoners. Ook na 2030 zet deze groei naar verwachting door tot een totale bevolking van zo’n 617.000 tot 633.000 inwoners in 2040; > Tot 2030 groeit het aantal huishoudens in de hele gemeente Den Haag van bijna 271.500 in 2020 naar circa 303.000 in 2030, op de lange termijn zal het aantal toenemen tot 312.000 - 319.400 huishoudens. Hierbij laten vooral de oudere huishoudens de sterkste groei zien;2 > De bevolking in de buurten aan de zuidoostzijde van de binnenstad (Uilebomen, Rivierenbuurt, Binckhorst, Bezuidenhout en Laakhaven) groeit het sterkst de komende jaren. Dit valt logisch te verklaren door de ontwikkelingen in en rondom het CID en de Binckhorst (zie kader).

De vraag naar stedelijk wonen is groter dan het aanbod. Het transformeren van lege verdiepingen en winkels in aanloopstraten naar woningen wordt dan ook als kansrijk gezien voor zowel bewoners, bezoekers, ondernemers als investeerders.3 Hierbij worden vier concrete voordelen gezien: > 1. Extra draagvlak voor (winkel)voorzieningen; > 2. Voorzien in een stedelijke woonbehoefte; > 3. Mogelijkheden om de doorstroming op de (lokale) woningmarkt te vergroten; > 4. Hogere leefbaarheid door meer reuring overdag en ’s avonds in de winkelstraat. Om bij het transformeren van (leegstaande) verdiepingen in de Haagse binnenstad de grootste meerwaarde te bereiken, is het van belang om op het schaalniveau van de binnenstad een visie te hebben op transformatie. Het Binnenstadsplan 2033 biedt daartoe houvast. Belangrijk hierbij is

dat er met een berde blik naar de kansen wordt gekeken: niet alleen naar wonen, maar ook naar een transformatie die een ander gebruik van de verdiepingen mogelijk maakt. Denk aan voorzieningen en aan activiteiten als werken, studeren en sporten. Inzet op een goede mix is hierbij van belang. De bevolkingsgroei en de daarmee samenhangende binnenstedelijke bouwopgave hebben tot gevolg dat de betekenis van de Haagse binnenstad nog groter zal worden dan hij al was. Rondom de binnenstad ontstaan nieuwe binnenstadsmilieus bij de stations (CID) die samen met de historische binnenstad het stedelijk hart van Den Haag gaan vormen. Dit biedt belangrijke kansen voor de (regionale) positionering. Tegelijkertijd komt er een grotere druk op de openbare ruimte en zal deze intensiever worden gebruikt. Dit betekent ten eerste dat er scherpere keuzes moeten worden gemaakt met betrekking tot de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte. Ten tweede is het essentieel dat er wordt geïnvesteerd in de basis: een binnenstad die schoon, heel en veilig is. 17

1. NIEUW TOEKOMSTPERSPECTIEF

18

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

DE VERBONDENHEID VAN DE HAAGSE BINNENSTAD MET DE DE REGIO HAAGLANDEN

19

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

De binnenstad verandert van (vooral) een aankoopplek naar een belangrijke ontmoetingsplek: de positie van de retail neemt af en de binnenstad wordt multifunctioneler

Trends zoals online winkelen zijn versneld doorgezet vanwege de coronapandemie. Dit heeft ervoor gezorgd dat het bestaansrecht van winkelgebieden een nog urgenter onderwerp is geworden. Niet alleen heroverwegen grote modeketens hun positie in binnensteden, ook laten prognoses zien dat het aandeel toonbankbestedingen niet meer op het niveau zal komen van vóór de pandemie. De veranderingen in het retaillandschap beïnvloeden het denken over schaalgrootte van winkelgebieden. Veel binnensteden en dorpscentra bewegen terug naar een compacte kern.4 Het aantal winkels in binnensteden neemt af, de groei van horecazaken vlakt af, en vanuit de woningmarkt is er een grote druk op de ruimte.5

20

Landelijk transformeren binnensteden naar een plek waar verblijven en ontmoeten centraal staat, waar de diversiteit aan functies toeneemt en waar binnenstedelijke herontwikkeling plaatsvindt gericht op de versterking van het woon-werkmilieu. Onderzoek laat zien dat versterking van de veelzijdigheid van binnensteden, oftewel verbreding van de functiemix, belangrijk en kansrijk is voor de toekomst. Hetzelfde geldt voor de mate waarin binnensteden als ontmoetingsplekken kunnen functioneren. Binnensteden als gebieden met sociale meerwaarde: plekken waar mensen elkaar ontmoeten in plaats van plekken waar mensen alleen naartoe gaan voor het doen van aankopen.6 Het belang van de binnenstad als publieke ruimte. Ook andere patronen die mogelijk blijvend zijn, zoals een toename in thuiswerken en in het gebruik van de (groene) openbare ruimte, hebben impact op het gebruik van de binnenstad.

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

Ook de Haagse binnenstad dient mee te bewegen in de sterk veranderende markt en aantrekkelijk te blijven voor verschillende doelgroepen, waaronder bewoners, ondernemers, bezoekers en talent. Het veranderend belang van de detailhandel biedt kansen voor innovatie, zoals mengvormen (blurring) en omnichannel verkoop.7 Ook biedt de afname van vierkante meters voor detailhandel (vooral op verdiepingen) ruimte voor (meer) cultuur, wonen, recreatie, werken, studeren, verblijf en nieuwe dienstverlening. In het vorige binnenstadsplan werd ook al ingezet op een meer multifunctionele Haagse binnenstad. In de Haagse binnenstad is de verschuiving van monofunctioneel winkelen naar meer en andere functies daardoor al gaande. Denk bijvoorbeeld aan restaurants, cafés, hotels, leisure (sporten op verdiepingen) en ambachten. Ook is ingezet op het uitbreiden van onderwijshuisvesting, waaronder de komst van de Leidse Universiteit naar de binnenstad.

Een goed opgeleide beroepsbevolking en een hoogwaardig onderwijsaanbod dragen in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van welvaart.8 Het (sterker) verbinden van onderwijs en kennisinstellingen op alle niveaus aan Den Haag, inclusief de binnenstad, is dan ook belangrijk voor de economie. Ook de gemeente en vastgoedeigenaren bewegen mee, door gemengd gebruik te stimuleren en zich in te spannen om de juiste formules aan te trekken en een passend aanbod te creëren. De balans tussen lokaal ondernemerschap en (internationale) trekkers en tussen een bruisende avondstad en prettig wonen in de binnenstad, is hierbij een continu aandachtspunt.

DE IMPACT VAN CORONA De impact van de coronapandemie op de Haagse binnenstad is fors. De bezoekersaantallen en de omzetten blijven achter met als gevolg dat de leegstand zichtbaar groeit. De al eerder ingezette trends zoals afname van het aantal winkelmeters zetten versneld door. Het Koopstromenonderzoek 2021 laat zien dat de grootste binnensteden terrein verliezen. Hierin wordt bevestigd dat in 2021 duidelijk minder is besteed bij winkels in de Haagse binnenstad en dat er sprake is van een negatieve omzetontwikkeling ten opzichte van 2016 en 2018, wat conform verwachting grotendeels te wijten is aan de corona-maatregelen in combinatie met de opening van The Westfield Mall of the Netherlands.

21

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

RENOVATIE BINNENHOF De renovatie van het Binnenhof duurt naar verwachting in ieder geval tot 2028. De gebruikers van de gebouwen zijn verhuisd naar tijdelijke locaties aan de Bezuidenhoutseweg en het Lange Voorhout. Naast de historische, hedendaagse en ruimtelijke betekenis van het Binnenhof in de binnenstad, is het een toeristische trekpleister. Jaarlijks bezoeken honderdduizenden mensen de monumentale gebouwen; publiek waar de omliggende horeca, winkels en musea van profiteren. Het is essentieel om alles op alles te zetten om tijdens de werkzaamheden de bezoekersstromen op peil te kunnen houden en de overlast te beperken.

De mobiliteitstransitie vraagt om nieuwe prioriteiten in de verkeersdeelnemers van de binnenstad

De Haagse binnenstad is een brandpunt van vervoersstromen. Dit is niet verwonderlijk met twee nabijgelegen intercitystations, tram- en buslijnen die het centrum doorkruisen, een verkeersstructuur die autobereikbaarheid en -parkeermogelijkheden faciliteert, fietsers die dwars door de binnenstad fietsen en heel veel voetgangers die van, naar en door de binnenstad lopen. Sinds de jaren 90 van de vorige eeuw heeft een omslag plaatsgevonden in de verkeersbewegingen die een relatie hebben met de Haagse binnenstad. Er is een duidelijke verschuiving zichtbaar naar duurzamere mobiliteitsvormen als hoofdvervoerwijze. Anno 2021 is circa 10 tot 15% van de verplaatsingen van, naar en door de binnenstad toe te schrijven aan de auto. Circa 85 tot 90% van de verplaatsingen is lopend, fietsend of met het openbaar vervoer. 22

Bereikbaarheid is richting 2033 geen autonome opgave meer, maar een vraagstuk dat nauw verweven is met leefbaarheid, veiligheid en aantrekkelijkheid. Daarbij is duurzame mobiliteit steeds belangrijker. In de Strategie Mobiliteitstransitie 2022-2040 wordt de mobiliteitstransitie beschreven als een transitie naar een toekomstbestendig en stadsvriendelijk mobiliteitssysteem.9,10 Mobiliteit wordt gezien als dienend aan de grotere opgaven van de stad, zoals leefbaarheid, brede welvaart, klimaatverandering en de woningbouwopgave, en niet als doel op zich. Voor de binnenstad geldt dat, vanwege de schaarse ruimte in het gebied, de mobiliteitstransitie een belangrijke sleutel is voor het kunnen verwezenlijken van de andere genoemde doelen

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

> Voetganger

Sinds De Kern Gezond in 1989 staat de voetganger centraal in de inrichting van de binnenstad. Hiermee was Den Haag haar tijd vooruit. Investeren in lopen heeft baten op verschillende vlakken, waaronder gezondheid, milieu, veiligheid, sociale aspecten en economie. Zo laten diverse onderzoeken bijvoorbeeld een stijging zien in de omzet bij winkeliers nadat er maatregelen waren genomen om de situatie voor voetgangers te verbeteren en het autoverkeer te reduceren.11

> Fietser

Het fietsgebruik in Den Haag groeit al jaren, ook in de binnenstad. In de Fietsstrategie Den Haag 2040 – Ruim baan voor de fiets – wordt de ambitie uitgesproken dat Den Haag een echte fietsstad wordt, voor álle Hagenaars.12 Hiertoe wordt – stadsbreed – ingezet op aantrekkelijke en veilige fietsroutes, gemakkelijk fietsparkeren en het stimuleren van fietsgebruik. Op sommige plekken schuurt de aanwezigheid van fietsers met die van voetgangers. In de Fietsstrategie is hierover opgenomen dat waar fietsverkeer en voetgangers elkaar in de weg zitten, er moet worden gezocht naar maatwerkoplossingen die de positie van voetganger én fietsers verbeteren.

WESTFIELD MALL OF THE NETHERLANDS Op 18 maart 2021 opende in Leidschendam het ‘grootste winkelcentrum van Nederland’ haar deuren. De Westfield Mall integreert winkelen en uitgaan door alle faciliteiten onder één dak aan te bieden en is maximaal ingericht op service en bereikbaarheid per auto (inclusief parkeerruimte voor 4.000 auto’s). Naast het uitgebreide winkelaanbod zijn er een bioscoop, foodmarket, spa en selfiemuseum gevestigd, en worden er activiteiten en evenementen georganiseerd. De winkelvloeroppervlakte bedraagt 116.000 m2. Ter vergelijking: de volledige Haagse binnenstad heeft een winkelvloeroppervlakte van circa 174.800 m2.13 De Westfield Mall biedt kansen voor bovenregionaal dagbezoek en toerisme, en is complementair aan de binnenstad. Tegelijkertijd is het winkelcentrum een concurrent voor de lokale en regionale markt. 23

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

> Openbaar vervoer

De binnenstad is goed bereikbaar per openbaar vervoer. Er zijn twee intercitystations binnen loopafstand, het randstadrailnetwerk heeft twee haltes in het kernwinkelgebied en ook de aanwezigheid van de stadse tram en buslijnen dragen bij aan een bereikbare binnenstad met het OV vanuit alle windrichtingen. De investeringen in het kader van de Schaalsprong OV, maar ook de invoering van toegankelijke nieuwe trams, zijn nodig om de groeiende en verdichtende stad bereikbaar te houden en het aantal autoritten van en naar het centrum te beperken. De Koningscorridor en de Zuidwestlandcorridor gaan in de toekomst als hoogwaardige OV-verbindingen de Binckhorst, het Centraal Station en het gebied rondom Madurodam met elkaar verbinden, en het zuidwesten van Den Haag met het ­centrum.14,15 Deze ontwikkelingen ­bieden kansen onder andere voor het beter ontsluiten van de binnenstad, met name in zuidwestelijke richting.

24

> Deelmobiliteit

Voor de bereikbaarheid van Den Haag wordt deelmobiliteit steeds belangrijker, en het wordt gezien als een effectieve manier om ruimte te creëren voor groen, spelen en een verkeersveilige inrichting.16 De ­gemeente Den Haag nam deel aan de Green Deal Autodelen II, waarin door verschillende partners werd samengewerkt aan de ontwikkeling en groei van autodelen. Inmiddels staat de gemeente Den Haag landelijk op de derde plek qua deelauto’s per 100.000 inwoners en op de vierde plek qua absolute aantal deelauto’s.17 Ook heeft de gemeente bijgedragen aan de ontwikkeling van Moves: een app waarmee reizigers in de omgeving van Den Haag en Rotterdam een deur-tot-deur reis kunnen plannen, boeken, en betalen. Indien bij deze deelmobiliteit vooral gebruik wordt gemaakt van het openbaar vervoer, en het voor- en natransport vooral uit wandelen of het gebruik van een (deel) fiets en (deel)auto bestaat, kan dit bijdragen aan de leefbaarheid in de stad. Een toenemend gebruik van deelfietsen en deelscooters kan op bepaalde plekken in de binnenstad echter ook gepaard gaan met overlast rondom het stallen van de voertuigen.

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

> Privéauto

De druk op de (openbare) ruimte en de behoefte aan meer verkeersveiligheid en verblijfskwaliteit maken het noodzakelijk om de positie van de auto in de binnenstad (doorgaande routes, snelheidslimiet, parkeren) kritisch onder de loep te nemen. In de Strategie Mobiliteitstransitie wordt de ambitie uitgesproken om de groei van mobiliteit in de groeiende stad op te vangen zonder een toename van het autoverkeer. Opvallend is dat 43% van het autoverkeer op Haagse wegen (exclusief snelwegen) minder dan 5 kilometer aflegt.18 Dankzij een divers palet aan mogelijkheden, van frequent en divers openbaar vervoer, deelmobiliteit en een veelheid aan voorzieningen op loop- of fietsafstand, parkeerregulering en verminderde reistijdwinsten met de auto, worden alternatieven voor de auto steeds aantrekkelijker.19

> Emissievrije distributie

Als gevolg van het in 2018 gesloten publiek-­ private Convenant Stedelijke Distributie mag vanaf 2025 alleen nog emissieloos vrachtverkeer de stad in. Ondanks dat deze ontwikkeling eventueel meer bevoorradingsbewegingen (want kleinere voertuigen) met zich mee kan brengen draagt het vooral bij aan de leefbaarheid van de stad via betere luchtkwalliteit en minder congestie.20

25

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

De effecten van de klimaatverandering bedreigen het leefklimaat in de binnenstad

De klimaatverandering verhoogt de kans op extreem weer in de vorm van stortbuien, langdurige hitte en ernstige droogte. Wateroverlast en hittestress zijn daardoor reële bedreigingen van het leefklimaat, ook in de Haagse binnenstad. Ondanks de aanwezigheid van grote groene ruimtes zoals de Lange Vijverberg en verscholen groene hofjes en binnentuinen, is er nu veelal sprake van het hitte-eiland effect en een hogere gemiddelde temperatuur. Dit komt onder meer door de vele versteende plekken, zoals de Grote Marktstraat en diverse pleinen in het kernwinkelgebied, de beperkte hoeveelheid vegetatie en een tekort aan oppervlaktewater. Ook is te 26

merken dat er in de zomer en in het najaar vaker korte felle regenbuien vallen. Uit stresstestkaarten blijkt dat bijvoorbeeld de omgeving Grote Marktstraat kwetsbaar is voor wateroverlast door extreme neerslag; hier kan mogelijk veel overlast en schade optreden.21 Daarnaast biedt groen kansen voor versterking van de stadsnatuur.22 Want de binnenstad is niet alleen het domein van mensen, maar ook van vele Haagse planten en dieren. Door groen toe te voegen (bomen, struiken, bloemen), bestaand groen te versterken en groene verbindingen met de omgeving te realiseren, wordt de biodiversiteit vergroot – niet alleen in de binnenstad, maar in de hele stad. En een stad met een vitale stadsnatuur is een gezonde stad.

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

De Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig biedt criteria voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van de stad. Richting 2033 wordt substantiële en structurele vergroening op verschillende schaalniveaus – waaronder extra kroonoppervlakte van bomen - essentieel. Ook draagt vergroening bij aan de ambitie van de gemeente Den Haag om in 2033 een klimaatneutrale stad te zijn. Vergroening van de binnenstad verhoogt tevens de leef- en verblijfskwaliteit en speelt in op een groeiende behoefte van inwoners. De afgelopen jaren is het gebruik van parken en duingebieden in Den Haag door de Hagenaars gestegen: van 71% in 2016 naar 83% in 2020 (meer dan 6 keer per jaar). Ook draagt een groene leefomgeving bij aan de gezondheid;

mensen zijn meer geneigd te bewegen, sporten en recreëren in groene omgevingen en voelen zich er prettiger.23 Om verdere klimaatverandering tegen te gaan, speelt energietransitie een belangrijke rol. Aan de ene kant gaat het om beperking van de vraag naar energie, bijvoorbeeld door de aanpak van slecht geïsoleerde woningen in Kortenbos. Aan de andere kant gaat het om de overstap op schone energie door alle partijen in de binnenstad: in de Policy Campus wordt hiervoor samengewerkt binnen het samenwerkingsverband EnergieRijk Den Haag. Naast aanpassing van gebouwen, vraagt het ook een nieuwe blik op de inrichting van de ondergrond (uitbreiding stadswarmtenet, verzwaring elektriciteitsnet).

27

1. BINNENSTAD IN BEWEGING

Het belang van de binnenstad voor de brede welvaart van Den Haag

Het begrip brede welvaart wordt steeds meer als basis gebruikt voor beleid. Het omvat een veelheid van aspecten die mensen van waarde vinden. Niet alleen materiële welvaart, maar bijvoorbeeld ook de kwaliteit van hun leefomgeving, hun gezondheid, veiligheid, de mogelijkheden tot persoonlijke ontplooiing, vrijetijdsbesteding en het onderhouden van sociale contacten.24 Volgens de Brede Welvaartsindicator (BWI) scoort de agglomeratie ’s-Gravenhage landelijk het laagst op brede welvaart van de in totaal veertig regio’s.25 Specifiek in-

28

zoomend op Den Haag is opvallend dat de stad koploper is qua onderlinge verschillen tussen wijken. Bijvoorbeeld als het gaat om woontevredenheid, de vraagprijs voor woningen, gezondheid, milieukwaliteit, het gevoel van veiligheid en de toegang van voorzieningen. Ook is de verdeling van inkomensgroepen en kwetsbare bewoners in Den Haag zeer gesegregeerd: lage inkomens zijn geconcentreerd op ‘het veen’ en de hoge inkomens op ‘het zand’. Omdat de dynamiek van nieuwkomers en vertrek in Den Haag hoog is, en er in en rondom de binnenstad steeds meer mensen komen wonen, is het belangrijk om aandacht te hebben voor ‘fijn en veilig samenleven’. Aan de ene kant een stad waar

1.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

nieuwkomers zich op hun gemak voelen en zich aan de stad verbinden, en aan de andere kant een stad waar geboren en getogen inwoners van Den Haag zich ondanks de snelle veranderingen nog op hun plek voelen. De binnenstad kan een belangrijke rol vervullen in het verhogen van de brede welvaart van Den Haag. Als huiskamer van de stad schakelt ze immers verschillende ‘werelden’ aan elkaar. Meer dan andere wijken is de binnenstad een gedeelde plek waar mensen uit alle hoeken van de stad en daarbuiten elkaar tegen het lijf lopen. Winkels, horeca, werkplekken, onderwijs, cultuur, sport- en zorgvoorzieningen kunnen als bestemming fungeren voor

stadsbewoners en bezoekers van ver schillende leeftijden en achtergronden. En ook betaalbare woningen en werkruimte kunnen bijdragen aan het gevoel dat de binnenstad van iedereen is, evenals ontmoetingsplekken in de openbare ruimte waar je kunt verblijven zonder iets te besteden. Daarnaast geldt dat de sterke toename van het aantal inwoners gevolgen heeft voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Tot slot speelt mobiliteit een rol: lopen, fietsen en openbaar vervoer zijn laagdrempelig omdat ze geen of lage aanschaf- of opleidingskosten vergen.27 Beter faciliteren van deze verkeerswijzen vergroot de gastvrijheid van de binnenstad.

29

30

2.

2.

TOEKOMSTBEELD 2033

WAT IS HET WENKEND PERSPECTIEF RICHTING 2033 EN WELKE STIP ZETTEN WE OP DE HORIZON? WELKE BETEKENIS(SEN) WILLEN WE DAT DE BINNENSTAD KRIJGT?

2. TOEKOMSTBEELD 2033

TOEKOMSTBEELD De Haagse binnenstad transformeert de komende jaren nog sterker naar een bruisende ontmoetingsplek. Door haar palet aan functies te verbreden, krijgt de binnenstad meer relevantie, betekenis en balans. Een binnenstad waar je niet alleen winkelt, maar ook studeert, recreëert, woont, werkt of onderneemt. Een gebied waar mensen met verschillende sociale, culturele en professionele achtergronden elkaar ontmoeten en zich thuis voelen. En waar het typische Haagse karakter overal voelbaar en zichtbaar is. Een binnenstedelijke kern met een historische binnenstad en een hoogstedelijk CID die elkaar versterken. Ontmoeting en verblijf worden ook centraal gesteld in de inrichting en uitstraling van de openbare ruimte. De Haagse binnenstad als aan­ gename en levendige plek waar de voetganger op één staat. Een toegankelijk en gastvrij gebied, met veel groen en levendige grachten.

SFEERIMPRESSIE TOEKOMSTBEELD

32

Vitale binnensteden zijn voortdurend in beweging. De Haagse binnenstad beweegt zich reactief en proactief richting toekomst. Ze reageert op mondiale en landelijke ontwikkelingen, zoals beschreven in Hoofdstuk 1. Denk aan het veranderende retaillandschap, de klimaatverandering, de coronapandemie, mobiliteitsontwikkelingen en de toenemende vraag naar woningen in de binnenstad. Daarnaast beweegt ze als gevolg van lokale ontwikkelingen zoals het CID, de Binckhorst, de renovatie van

het Binnenhof en de Westfield Mall of the Netherlands. Tegelijkertijd anticipeert de binnenstad ook op de toekomst en willen de publieke en private partijen investeren in een toekomstbestendige binnenstad. Gezamenlijk wordt de binnenstad verder ontwikkeld als aantrekkelijk multifunctioneel hart én huiskamer van de stad voor bewoners, bezoekers, talent en bedrijven. Een binnenstad die ook in de regio een meer stevige positie inneemt. En een binnenstad die, in lijn met de stedelijke ambitie, klimaatneutraal is in 2033.

Belangrijke successen uit eerdere binnenstadsplannen houden we vast en geven we een doorvertaling richting 2033. Zo bouwen we voort op de sterke publiek-private samenwerking. Ook continueren we de succesvolle aanpak via de typische Haagse sfeergebieden. Wél kiezen we voor een vereenvoudiging van de sfeergebieden. In Hoofdstuk 3 gaan we daar verder op in. In Hoofdstuk 4 laten we zien hoe de tien keuzes van dit binnenstadsplan ‘landen’ in elk van de sfeergebieden.

De collage verbeeldt het gezamenlijk ontwikkeld toekomstbeeld voor onze binnenstad in 2033. Erna beschrijven we de belangrijkste doelen waar we aan gaan werken om dit toekomstbeeld waar te maken.

2.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

SLOW CITY ‘Ideaal is een binnenstad die je uitdaagt. Die de nieuwsgierigheid prikkelt en zich een beetje ‘spannend’ presenteert. Die triggert om te gaan struinen en onverwachte plekken te ontdekken. En dus verrast te worden. Dát onthouden mensen. In mijn ogen is de Haagse binnenstad erg mannelijk: functioneel, rationeel, veel nadruk op economische aspecten, stenig... Alleen daarom al moet de binnenstad een stuk groener, zodat je ook andere mensen aanspreekt en andere accenten zet. Verblijven, ontmoeten, vermaken, wonen, dat soort functies. Die brengen ook een heel andere sfeer met zich mee. Meer slow city. Het grootste gevaar is te denken dat alle binnensteden eenheidsworst zijn. Dat is niet zo. Hoe beter een stad haar eigen atmosfeer en ziel onderkent en accentueert, hoe langer je er dwaalt en dingen doet.’ > Cees-Jan Pen, lector Fontys De ondernemende regio; als expert deelgenomen bij een sessie met Kennislab

35

2. TOEKOMSTBEELD 2033

In 2033… In 2033… is het unieke ­Haagse karakter van de ­binnenstad herkenbaarder en zichtbaarder in de openbare ruimte en in de programmering (zoals kunst, cultuur, evenementen, onderwijs en ondernemerschap). > EEN STERK HAAGS ­KARAKTER In de Haagse binnenstad van 2033 is het Haagse karakter beter voelbaar dan ooit. Dit karakter steunt op het verhaal van de stad die is gegroeid rond het Binnenhof, de plek waar de Nederlandse rechtstaat is begonnen. Maar Den Haag is ook de stad van zand en veen, van de welgestelden

36

en arbeiders. Dit unieke DNA draagt de Haagse binnenstad in 2033 sterk uit: een stad met krachtige en tot de verbeelding sprekende contrasten: koninklijk en alledaags, lokaal en internationaal, historisch en modern. Een smeltkroes waar mensen van verschillende rangen, standen, culturen en achtergronden elkaar tegenkomen. In 2033 ervaren bewoners en bezoekers het Binnenhof en omgeving, als hét levendige en bruisende hart van de Haagse binnenstad. Óók tijdens de renovatie van de parlementsgebouwen. Aantrekkelijke programmering die de bijzondere sfeer en het unieke karakter van het gebied versterkt, speelt hierin een grote rol. Het gebied staat verder bekend als hotspot voor innovatieve vormen van bestuur, recht en democratie. En als plek voor ondernemerschap, ambacht en creativiteit.

2.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

Ingrepen in de openbare ruimte en programmatische keuzes hebben de Haagse binnenstad beter voel- en beleefbaar gemaakt. De herkenbaarheid is vergroot door nog meer groen en kwaliteit aan de openbare ruimte toe te voegen en goed te onderhouden. Ook is de ‘leesbaarheid’ verhoogd door bekende bakens en parels, zoals pleinen, musea en gebouwen, beter zichtbaar en vindbaar te maken. Hierdoor kunnen bezoekers en andere gebruikers zich gemakkelijker oriënteren.

In 2033… is de positie van de binnenstad versterkt door een betere programmatische en ruimtelijke verbinding met de omliggende gebieden. > V  ERGROTEN EN VERBINDEN VAN DE BINNENSTAD In 2033 is de Haagse binnenstad vergroot: het gebied is programmatisch en ruimtelijk verbonden met omliggende gebieden als het CID en Zeehelden­kwartier. Hiermee kent Den Haag een binnenstedelijke kern met een historische binnenstad en een

hoogstedelijk CID. De invloedssfeer van de binnenstad reikt richting 2033 dus óver de grachten en kent ook interactie met gebieden als Binckhorst en Schilderswijk (inclusief de Haagse Markt). De groei maakt de relevantie en aantrekkelijkheid van de binnenstad hoger en maakt het mogelijk om beter in te spelen op de groeiende ruimtedruk. Daarnaast biedt het kansen voor de ontwikkeling van vestigingsmilieus voor nieuw talent, ondernemers en bewoners. Den Haag is de enige grote stad in Nederland die direct aan zee ligt. Vanaf het strand is het een kwartier fietsen naar de binnenstad. Deze unieke ligging maakt Den Haag, en de binnenstad, een populaire plek om te wonen, te werken en te verblijven. Ook het internationale karakter, zoals de meer dan 480 internationale non-profitorganisaties die er gevestigd zijn, is als kans benut om Den Haag extra op de kaart te zetten. In 2033 is de binnenstad zowel programmatisch als ruimtelijk beter verbonden met andere bestemmingen in Den Haag en omgeving, waardoor de stad nog meer betekenis heeft gekregen als wereldstad aan zee en een grotere aantrekkingskracht heeft als hart van de regio.

37

2. TOEKOMSTBEELD 2033

In 2033… zijn de openbare ruimte, panden en daken in de binnenstad fors vergroend en zijn de grachten beter benut ten behoeve van klimaat­ adaptatie, biodiversiteit, verblijf, recreatie en stads­ logistiek. > STEVIGE VERGROENING EN LEVENDIGE GRACHTEN In 2033 is de openbare ruimte in onze binnenstad fors vergroend, net als de daken en de gevels. Dit heeft het straatbeeld aantrekkelijker gemaakt, draagt bij aan de klimaatbestendigheid van en biodiversiteit in het gebied en maakt de hele binnenstad aangenamer om te verblijven. De aanleg van groen werd mogelijk door andere keuzes te maken qua functies in de openbare ruimte. Via robuuste en duurzame groenstructuren is de binnenstad verbonden met de omringende wijken. Eigenaren, bewoners en ondernemers zijn gefaciliteerd bij het verduurzamen en vergroenen van hun panden, als bijdrage aan de energietransitie en klimaatadaptatie. Daarnaast is geïnvesteerd in het aantrekkelijker en ‘actiever’ maken van de grachten. Door de kwaliteit van de watergangen én hun omgeving te verhogen, is extra verblijfs- en recreatieruimte ontstaan. De grachten zelf dragen richting 2033 substantieel bij aan een klimaatbestendiger en biodiversere binnenstad. Ook zijn de mogelijkheden onderzocht voor stadslogistiek op de grachten. 38

In 2033… is de kwaliteit en veelzijdigheid van het aanbod in de binnenstad verhoogd: in de panden (verschillende verdiepingen), op de daken en op straat. > EEN BREDE MIX Onze binnenstad toont in 2033 nog markanter haar kenmerkende veelzijdigheid. Internationale allure én lokale trots. Winkelen én studeren. Wonen én democratie. Koninklijk én ambachtelijk. De nieuw gecreërde ruimte voor wonen, werken, cultuur, ambacht, innovatie, studie en recreatie heeft de binnenstad belangrijker en betekenisvoller gemaakt voor meer en andere mensen. Er is ingezet op kwaliteit en diversiteit, passend bij elk sfeergebied. Een deel van de (leegstaande) winkelruimte is getransformeerd naar andere functies. Er is ook geïnnoveerd en geëxperimenteerd, bijvoorbeeld door verblijfsplekken op daken te creëren en door verschillende functies in één pand te combineren. En er is extra aandacht besteed aan de plinten om de binnenstad ook op ooghoogte levendig en aantrekkelijk te houden. Het kunst-, cultuur- en evenementen­ aanbod in de binnenstad is versterkt. De pleinen spelen hierin een belangrijkere rol in. Ze profileren zich duidelijk met aantrekkelijke eigen programma’s en een passende inrichting. Ook zijn ze met elkaar verbonden via logische en aantrekkelijke

2.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

wandelroutes. Met haar unieke karakter en aanbod levert het Popdistrict hier ook een waardevolle bijdrage aan. Daarnaast voegen de sfeergebieden elementen toe aan het aanbod, vanuit hun typische karakters. Bewoners en bezoekers ‘ontdekken’ steeds meer de héle binnenstad en genieten van het rijke aanbod, dat goed de balans houdt tussen levendigheid en leefbaarheid.

In 2033… heeft de Haagse binnenstad een groter gebied waar de voetganger prioriteit heeft en waar auto en fiets te gast zijn. De binnenstad is aantrekkelijker, veiliger en beter verbonden voor de voetganger. > VOETGANGER CENTRAAL In 2033 staat de voetganger nadrukkelijk centraal in onze binnenstad. De verblijfskwaliteit van het gebied is verhoogd en de afname van andere vervoersmodaliteiten brengt klimaatneutraliteit dichterbij. Het gebied waar de voetganger prioriteit heeft – en auto en fiets te gast zijn - is vergroot,

MADURODAM VAN DE WERELD ‘Toen mijn man en ik elkaar leerden kennen, woonde hij in ­Denemarken. Hij is Engelsman en is nu docent op een inter­ nationale school. In onze begintijd was het nooit een vraag waar we elkaar zouden zien. Hij kwam wel naar Den Haag. Graag zelfs. Hij vond en vindt het een fantastische stad. De relaxte sfeer, wat er allemaal te doen is, de mensen… In de jaren erna heb ik ook heel wat vrienden van hem rondgeleid. Die willen dan naar de beste kroeg, en de beste dit en de beste dat. Ik neem ze dan mee door de binnenstad en krijg altijd geweldige reacties. Ik zie de binnenstad van Den Haag daarom ook vaak als het Madurodam van de wereld. In de Passage ben je in Milaan, in Chinatown eet je de beste dim sum, in het Hofkwartier waan je je in een Spaans stadje en als je naar het strand gaat, zit je in Barcelona.’ > Daphne Wray, chef de bureau Marketing Haagse Binnenstad

39

2. TOEKOMSTBEELD 2033

de verkeersveiligheid is verhoogd en de looproutes naar en in de binnenstad zijn aantrekkelijker en beter vindbaar. Voetgangers worden op een ‘natuurlijke’ wijze naar het hart van de binnenstad geleid dankzij de duidelijke hoofdstructuur in het wandelnetwerk. Nieuwe lopers naar de aangrenzende wijken bouwen voort op de succesvolle Haagse Loper en de Loper Oude Centrum. Ook fietsers voelen zich welkom. Bijvoorbeeld door meer stallingsruimte vlakbij belangrijke bestemmingen en voorzieningen, maar ook door de uitbreiding van de doorgaande fietsroutes rond de binnenstad. Voor bewoners er hun bezoekers blijft de binnenstad met de auto bereikbaar. Parkeren op straat zal niet overal mogelijk zijn, maar daar waar op straat minder parkeerplaatsen zijn, zal ingezet worden op alternatieve parkeermogelijkheden in voorzieningen. Bezoekers aan voorzieningen als winkels, horeca en cultuurinstellingen kunnen vooral gebruikmaken van de parkeer– en overstapmogelijkheden rond de binnenstad. Voor bezoekers met een (fysieke) beperking blijven verspreid over de binnenstad parkeerplaatsen beschikbaar, zowel in de openbare ruimte als in parkeervoorzieningen. De ontstane extra ruimte in binnenstedelijke (bezoekers)parkeergarages, wordt in samenspraak met eigenaars en beheerders onder andere

40

benut voor (bak)fietsen, bewonersparkeren, deelvoertuigen en als meer multifunctionele HUB-voorzieningen. De binnenstad is tijdens de ‘verbouwing’ steeds optimaal bereikbaar gebleven, dankzij slim plannen en een strakke regie.

In 2033…is de publiek-private samenwerking in de binnenstad verder uitgebreid en nog professioneler geworden. > UITBREIDING EN ­PROFESSIONALISERING ­PUBLIEK-PRIVATE ­SAMENWERKING Onze binnenstad profiteert al tientallen jaren van de opgebouwde voorsprong en ervaring (ten opzichte van andere grote steden) door de publiek-private samenwerking in het gebied. Het heeft tot de overtuiging geleid dat een sterk publiek-­ privaat samenwerkingsverband ook voor de toekomst essentieel is. In 2033 is de samenwerking daarom uitgebreid en verbreed. Het binnenstadsmanagement en de collectieve financiering zijn verbeterd en de betrokkenheid van álle binnenstedelijke partners is verstevigd. Ook de vastgoedeigenaren participeren volwaardig.

3.

DE KEUZES

WELKE KEUZES ZIJN NODIG OM HET TOEKOMSTBEELD TE REALISEREN? OP WELKE PROGRAMMATISCHE EN RUIMTELIJKE AANPASSINGEN ZETTEN WE IN DE KOMENDE JAREN?

3. DE KEUZES

Met tien keuzes leggen we de basis voor de toekomstige Haagse binnenstad. Samen vormen ze het fundament waarop de binnenstadspartners de komende jaren doorbouwen. De in de keuzes besloten programmatische en ruimtelijke aanpassingen hangen nauw samen en versterken elkaar. Samen maken zij de Haagse binnenstad richting 2033 levendig, groen en verbonden.

3.

BINNENSTADSPLAN 2033 - EEN LEVENDIGE, GROENE EN VERBONDEN HAAGSE BINNENSTAD

KEUZE 1: EEN GROTERE BINNENSTAD De sfeer en economie van de Haagse binnenstad zijn ook buiten de grachten voelbaar en beïnvloeden de wijdere omgeving. In 2033 gaat de Haagse binnenstad een krachtig samenspel aan met de nieuwe, hoogstedelijke ontwikkelingen zoals CID en Binckhorst. Den Haag groeit en is volop in ontwikkeling. De opwaardering van de Stationsweg en The Social Hub The Hague (voorheen The Student Hotel) hebben de Stationsbuurt een stuk aantrekkelijker gemaakt. Ook het Zeeheldenkwartier, de Frederikstraat en de Piet Heinstraat bruisen. Aan de randen van de binnenstad reikt de invloed van de sfeergebieden al over de grachten, die het gebied voorheen formeel begrensden. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte en voorzie-

ningen toe. De bouw van duizenden extra woningen in het CID en Binckhorst zal deze druk nog extra doen toenemen. Richting 2033 leiden zowel de groeiende invloed van de binnenstad als de toenemende druk in het gebied tot het ontstaan van een grotere binnenstedelijke kern. Hiertoe wordt ingezet op het expliciet programmatisch en ruimtelijk verbinden van de binnenstad met ontwikkelende gebieden eromheen, zoals het CID en de Binckhorst.

Voorbeelden van betere ­aansluitingen: > Het aansluiten van de Binckhorst op de binnenstad met een fiets- en wandelroute van Spui naar Trekvliet (Verlengde Hartlijn); > Het opnieuw inrichten van kruispunten waar nodig en het verwijderen van andere belemmeringen; > In de Pletterijstraat, tussen de binnenstad en de Binckhorst, stimuleren we de komst van meer dagelijkse commerciële en maatschappeljke voorzieningen, zoals horeca, sport, zorg en onderwijs, voornamelijk voor degenen die wonen en werken in het gebied; > De Haagse Loper wordt ook voorbij het Centraal Station doorgetrokken tot bij de Grotiusplaats en richting het Beatrixkwartier.

43

3. DE KEUZES

KEUZE 2: BINNENHOF ENSEMBLE ALS ZIEL VAN DE BINNENSTAD Het verhaal en de betekenis van het Binnenhof en zijn omgeving maakt Den Haag uniek. Het Binnenhof Ensemble is de ziel van de binnenstad. De bijzondere kenmerken van het gebied geven volop inspiratie op allerlei vlakken, denk aan: kunst, cultuur, evenementen, onderwijs en ondernemerschap. Het bestaansrecht en de identiteit van onze binnenstad vinden hun oorsprong in de omgeving van het Binnenhof. Hier komen bestuur, politiek en burgers elkaar tegen en staan ze soms lijnrecht tegenover elkaar. Het hele gebied ádemt bestuur, recht en democratie; gedachtengoed dat zich door de jaren heen in allerlei gedaantes door de hele binnenstad heeft verspreid. We zien het terug in karakteristieke bakens als het Binnenhof met het Torentje en de Tweede Kamer. En in het kielzog hiervan is nog een tweede laag - gerelateerde - activiteiten, instituten en uitingen ontstaan. Ook deze zijn onderdeel van de typische identiteit van de Haagse binnenstad. Ze vertegenwoordigen afgeleide functies als ‘schrijftafel van Nederland’, bron van maatschappelijk nieuws, ‘megafoon van de samenleving’ en ‘motor van democratische vernieuwing’. Dit verhaal willen we in de binnenstad van Den Haag sterker uitdragen, meer laten beleven én vernieuwen.