RIS316315 Notulen van de raad van 5 juli 2023

Robert Barker (PvdD). Nee, dat heb ik niet gezegd. Ik vind het juist van belang dat we bijvoorbeeld de Woonagenda hanteren en dat we dus niet hele kleine woningen realiseren op deze locatie. De voorzitter. De heer Noorlander, derde maal. Joren Noorlander (D66). Ik probeer de heer Barker toch een beetje te begrijpen want ik snap het nog niet helemaal. De Partij voor de Dieren zegt dat ze alle kaders die met stedenbouw, met de dikte en de hoogte van torens te maken hebben en misschien ook wel met bezonning en windhinder, eigenlijk niet zo heel erg belangrijk vindt en dat die ondergeschikt zijn aan het woonprogramma en dat dit altijd voor gaat op al die andere aspecten. Klopt dat een beetje? En zo niet, hoe ziet de analyse van de Partij voor de Dieren er dan uit? Robert Barker (PvdD). Nee, dat klopt eigenlijk niet. De analyse is als volgt. Als raad hebben we een bepaald kader vastgesteld, te weten het PUK. Daarin zijn voorwaarden gesteld voor de bouw. Als je van die voorwaarden afwijkt moet je een heel goed verhaal hebben en dat is er nu niet. Er is niet een duidelijke businesscase. Als je wel gaat afwijken van een plan moet wel alles op tafel liggen. Dus dat kan ook zijn dat je de torens dikker maakt. Dat is een aspect dat je dan zou moeten wegen.

Maar wat wij nu zien, is dat dit in het huidige plan niet is gewogen en dat de bezonning en windhinder een probleem vormen met die hoge torens, dat de woningen veel te klein worden en dat we niet eens weten of het gebouwd wordt. Dus wat dat betreft is het het slechtste van alle werelden. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Kan de heer Barker namens de Partij voor de Dieren duiden wat de waarde is van een aangenomen motie? Robert Barker (PvdD). Dat is een verzoek aan het college om iets te doen en dat is qua rangorde ondergeschikt aan een raadsbesluit. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Een verzoek aan het college om iets te doen. Ik denk dat de raad daar ook heel duidelijk in was. Het verzoek was om het PUK Bellevue vast te stellen met de oorspronkelijke bouwhoogte. Dat is wat de raad het college heeft opgedragen en dat is wat hier nu voorligt. Robert Barker (PvdD). Dat klopt. Daarom heb ik ook vanaf het begin gezegd dat ik die motie die is aangenomen, echt een heel slecht idee vond en dat daarmee eigenlijk het vertrouwen in de politiek is beschaamd. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Robert Barker (PvdD). Volgens mij was ik al duidelijk over wat ik van de motie van Hart voor Den Haag vond, want wat ons betreft zouden we behoorlijk beleid moeten voeren. Bovendien geldt voor dit plan dat we niet eens weten of het doorgang zal vinden. Ik dien nog wel een amendement in.

Exact hetzelfde amendement is de vorige keer met algemene stemmen aangenomen. Er werd eerder niet gezegd dat het problematisch zou zijn, zodat ik ervan uitga dat het kan worden omarmd. Het is echter niet in het PUK verwerkt, wat ik heel raar vind. Ons amendement heeft de titel 'Volg structuurvisie en hoogbouwnota' en dien ik in samen met de VVD. Wat ons betreft is het duidelijk dat we dit plan niet moeten doen. Laten we verstandig beleid gaan maken. Isabel Bos (GroenLinks). Met het risico dat het een domme vraag is, ga ik die toch stellen. De Partij voor de Dieren dient nu een amendement in om daarmee dit plan te wijzigen. Ik hoor ook heel duidelijk dat de Partij voor de Dieren geen steun geeft aan dit plan. Wat is dan nog het nut van dit amendement?

69

Robert Barker (PvdD). Vaak is het nut van een amendement dat je probeert een voorstel beter te maken. Gegeven het feit dat de vorige keer de hele raad vond dat dit amendement het voorstel beter maakte, dienen we het nu in. Ook al is het een heel slecht plan, dan wordt dat hele slechte plan toch iets beter. Isabel Bos (GroenLinks). Maar het voorstel wordt dus niet beter genoeg om de heer Barker te verleiden om toch voor het voorstel te stemmen als dit amendement het haalt? Robert Barker (PvdD). Nee, misschien was ik dan te subtiel in mijn reactie op dit voorstel. Maar nee, we vinden het geen goed voorstel. Mikal Tseggai (PvdA). Wat wil de Partij voor de Dieren dan wel op deze locatie? Robert Barker (PvdD). Als je de keuze hebt tussen enerzijds hele kleine woningen en hele hoge torens waar bewoners ook heel erg tegen zijn en anderzijds de huidige situatie, dan zou ik liever kiezen voor de huidige situatie en voor het ontwikkelen van een fatsoenlijk plan in plaats van een plan doordrukken waarvan we sowieso nog niet weten of het überhaupt doorgang vindt maar je eigenlijk door blijft gaan op een onwenselijke weg. Mikal Tseggai (PvdA). Dat is geen antwoord op mijn vraag. De Partij voor de Dieren zegt een fatsoenlijk plan te willen.

Maar wat is dan in de ogen van de heer Barker een fatsoenlijk plan? Het is heel makkelijk om te zeggen dat je overal tegen bent en dat je dit plan niet goed vindt, maar wat wil de Partij voor de Dieren dan wel op die plek? Robert Barker (PvdD). Volgens mij heb ik al gezegd wat ik procesmatig belangrijk vind, namelijk dat er behoorlijke besluitvorming plaatsvindt en dat er goede participatie plaatsvindt, wat nu niet is gebeurd. Ik vind het belangrijk dat als we bouwen, we ons dan aan de Woonagenda houden en we niet hele kleine woningen bouwen, wat mevrouw Tseggai eerder kippenhokjes noemde en waar we als Partij voor de Dieren sowieso niet voor zouden zijn. Dat zijn dingen die we belangrijk vinden als we gaan bouwen. Joren Noorlander (D66). Ik kreeg in het interruptiedebat met de heer Barker het idee dat het college alles uit de kast moest halen om toch met een bepaald PUK te komen in het geval we overal van af zouden wijken. In het amendement staat echter dat er niet zal worden afgeweken van de eisen die gesteld zijn in de hoogbouwnota en het bouwbesluit betreffende de buitenruimte en de GPR-score. Ik vind dat nogal vreemd. Aan de ene kant zegt de heer Barker te willen dat op allerlei mogelijke manieren wordt onderzocht om een haalbaar plan te realiseren dat aan zijn eisen voldoet maar aan de andere kant geldt dat niet op het moment dat hij dit amendement indient.

Klopt dat? Robert Barker (PvdD). Volgens mij doet de heer Noorlander het weer. Zijn samenvatting was niet correct en ook in tweede, derde en vierde instantie is zijn samenvatting van mijn bijdrage niet correct. Ik heb nooit gezegd dat alles uit de kast moet worden gehaald om dit gebouw te realiseren. Ik heb gezegd het belangrijk te vinden om bepaalde kaders te hebben en dat we daar op een gedegen manier van kunnen afwijken. Als je bijvoorbeeld afwijkt van de Woonagenda of de raadskaders voor bouwhoogte, dan vind ik dat er sprake moet zijn van een zorgvuldige afweging waarbij naar alles wordt gekeken. Dat is wat ik heb gezegd. Wat mij betreft is het dus niet wenselijk dat er opeens in zo'n fase allerlei dingen uit die kaders worden gehaald. De motie van de heer Dubbelaar was ook duidelijk. Die ging over de bouwhoogte en niet over allerlei andere aspecten die de raad heeft vastgesteld. Als we dit amendement niet aannemen, gaan we dus ook op andere punten de ontwikkelaar tegemoetkomen, wat nooit zo is besproken. Dus wat mij betreft is het belangrijk om gewoon de basis te hanteren en dat is dat de structuurvisie en de hoogbouwnota worden gevolgd. Tenzij er een heel goed verhaal is, maar dat heb ik tot nu toe niet gehoord. Joren Noorlander (D66). Is de heer Barker het met mij eens dat de GPR-score een ambitie is en geen eis? 70

Robert Barker (PvdD). Ik weet niet wat de heer Noorlander bedoelt, maar in dit amendement staat dat we gewoon de hoogbouwnota volgen wat betreft de GPR-score. Zoals de raad het twee jaar geleden heeft bepaald en zoals het door wethouder Mulder is omarmd, volgen we het. Dus laten we daar gewoon ook aan vasthouden en ook aan wat in de hoogbouwnota staat. De voorzitter. De heer Noorlander, laatste maal. Joren Noorlander (D66). Het is een beetje jammer dat dit mijn laatste maal is, want ik hoor nu twee verschillende dingen. Ik hoor iets over wat in een vorig PUK had moeten staan en iets wat in onze hoogbouwnota staat. Volgens mij kan dat verschillen van elkaar. In de hoogbouwnota staat dat de GPR-score een ambitie is. Of er in het vorige PUK een bepaalde eis staat wat betreft de GPR-score weet ik nu even niet zeker en heb ik niet scherp, maar als dat zo is, moet dat er anders staan. De heer Barker vraagt nu eigenlijk om de ambitie voor de GPR-score hoog te houden. Die ambitie ondersteun ik maar het is geen eis. Is de heer Barker dat met mij eens? Robert Barker (PvdD). Ik heb het idee dat de heer Noorlander mijn inbreng steeds probeert samen te vatten en een bepaalde kant op probeert te duwen, maar wat ik steeds probeer te zeggen is dat we wat ons betreft blijven vasthouden aan de andere aspecten die we als raad hebben vastgelegd.

Dat ziet bijvoorbeeld op de hoogbouwnota en het bouwbesluit. Die amendementen zijn met algemene stemmen aangenomen. Laten we daaraan vasthouden. Ik heb geen enkele reden gehoord waarom we niet zouden kunnen vasthouden aan eerder aangenomen amendementen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Meneer Noorlander zei al dat het een ambitie is. Meneer Barker brengt het nu als een eis en daarmee maakt hij het voor ontwikkelaars in onze stad weer moeilijker om te ontwikkelen. Robert Barker (PvdD). Dat is een stelling zonder vraag, maar als ik een retorische vraag aan de heer Dubbelaar zou mogen stellen is dat waarom de heer Dubbelaar er de vorige keer wel mee heeft ingestemd. Wat ons betreft is het in ieder geval wel van belang om vast te houden aan het PUK van de vorige keer. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Het valt mij op dat de heer Barker het continu heeft over een plan, terwijl het een PUK is, een planuitwerkingskader. En dat is waar we vandaag een besluit over nemen. Robert Barker (PvdD). Dat klopt en het zou goed zijn als we dit PUK niet vaststellen. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt het volgende amendement (J.A PvdD) voorgesteld:

Amendement J.A PvdD Volg structuurvisie en hoogbouwnota De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 5 juli 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Planuitwerkingskader Bellevue-locatie met oorspronkelijke bouwhoogte. Besluit om een nieuw dictum in te voegen met de volgende tekst: • De genoemde instemming is voorwaardelijk aan het feit dat invulling gegeven wordt aan de vastgestelde Structuurvisie CID. Zo moet in de fase van het bestemmingsplan concreet worden aangegeven, op basis van de referentienormen, welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden. Het gaat daarbij ook om de invulling van de openbare groennorm waarbij hoogwaardige groene buitenruimte met een hoge gebruiks- en ecologische waarde wordt gerealiseerd. Daarnaast legt de raad vast dat niet 71

zal worden afgeweken van de eisen zoals die zijn gesteld in de hoogbouwnota en Bouwbesluit betreffende de buitenruimte en de GPR-score Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Veel mensen willen in Den Haag blijven wonen maar kunnen simpelweg geen betaalbare woning vinden. Jongeren die noodgedwongen nog bij hun ouders wonen of onmisbare beroepsgroepen die noodgedwongen de stad verlaten, ze slagen er niet in om een thuis in Den Haag te vinden. Over Bellevue is al jarenlang al veel te doen. Het project is absoluut niet zonder risico's, wat we ook hoorden van de ontwikkelaar tijdens het commissiedebat, maar er ligt hier wel een plan, een voornemen om 1.200 woningen te realiseren voor die grote groep woningzoekenden. Het CDA is voor het realiseren van woningen op deze plek in Den Haag bij de stations. Het is voor ons wel belangrijk dat we alleen woningen toevoegen als het voorzieningenniveau op peil is. Een thuis in Den Haag betekent immers niet alleen dat je een huis hebt maar ook dat je in je eigen buurt kan sporten, winkelen of van de natuur genieten. Tijdens de commissiebehandeling bleek dat voorzieningen nog worden geconcretiseerd in de Ontwikkelvisie omgeving Den Haag Centraal die nog naar de raad komt en waarop het definitieve plan wordt getoetst.

Het CDA vindt het belangrijk dat er niet wordt overgegaan tot het verlenen van de uiteindelijke omgevingsvergunning als niet aan die essentiële randvoorwaarde van voorzieningen wordt voldaan, want dat is belangrijk voor het bouwen van een leefbare wijk en het garanderen van een echt thuis in Den Haag. Daarom de motie Behoud een thuis in Den Haag, met als dictum: verzoekt het college voorafgaand aan de definitieve omgevingsvergunning voor Bellevue, te toetsen op realisatie van voldoende voorzieningen qua aantal, benodigde vierkante meters en onderbouwde financiering die met geoormerkte bedragen herleidbaar zijn voor de raad, hierbij ook de gestandaardiseerde analyse van de leefbaarheid die per 1 januari 2024 ingaat, toe te passen, slechts tot verlening van een omgevingsvergunning over te gaan als het voorzieningenniveau als voldoende wordt beoordeeld en hierbij eerst de raad te informeren of hieraan is voldaan conform de referentienormen, voordat kan worden overgegaan tot het besluit tot verlening van een omgevingsvergunning. De motie wordt mede ingediend door de heer Dubbelaar van Hart voor Den Haag en mevrouw Bos van GroenLinks. Sebastian Kruis (PVV). Dat is een zekerheid, hè, die motie, want die is al zo vaak ingediend over tal van projecten in de stad. We weten dus toch dat dit de eis is die de raad stelt aan bouwprojecten? Hinke de Groot (CDA).

Het klopt dat er eerder ook moties over zijn ingediend, zoals de motie Realiseer voorzieningen project Bellevue. Alleen, in de afdoening daarvan wordt weer naar toekomstige documenten verwezen. Wat deze motie doet, is een extra waarborg aanbrengen. Bovendien voegen we er nog de gestandaardiseerde analyse van de leefbaarheid aan toe, die per 1 januari 2024 ingaat. Daarover is eerder een prachtige motie door de heer De Ridder ingediend, toen meeondertekend door het CDA, die we daar dan ook meteen bij kunnen betrekken. Dus dat is voortschrijdend inzicht. Sebastian Kruis (PVV). Nou, dat vind ik wel raar want toen een maand geleden een voorstel over een leefbaarheidseffectrapportage voorbijkwam, stemde het CDA tegen. Hinke de Groot (CDA). Nee, we hebben toen een hele mooie motie ingediend samen met de VVD om een gestandaardiseerde analyse van de leefbaarheid per 1 januari 2024 in te voeren, waarover we na het zomerreces gaan doorpraten. Dus dat is daarmee volledig in lijn. Mikal Tseggai (PvdA). Ik had mevrouw De Groot achter de schermen al even laten weten dat ik een beetje twijfel over deze motie. Ik begrijp natuurlijk de behoefte aan voorzieningen maar op deze plek in het Centrum zijn toch al best wel veel voorzieningen.

Daarom is mijn vraag aan mevrouw De Groot of ze het niet wat strak vindt om meteen te zeggen dat er voldaan moet worden aan die voorwaarde van voorzieningen voordat de omgevingsvergunning wordt afgegeven.

72

Hinke de Groot (CDA). Nee, dat vindt mijn fractie niet. Mijn fractie vindt het belangrijk dat woningen worden gerealiseerd in gelijke tred met de voorzieningen. Daar hebben we ook afspraken over gemaakt in het coalitieakkoord en daar blijven we ook voor staan. U zei al dat er daar veel voorzieningen zijn. Je kunt dan dus ook kijken welke voorzieningen er al zijn in relatie tot dit project. In de commissie hebben we het er ook over gehad welke voorzieningen er in dat gebouw ondergebracht kunnen worden. Bovendien komt de ontwikkelvisie nog, waarbij bekeken kan worden welke voorzieningen er nog bij moeten komen qua aantal en qua vierkante meter. Daar gaan we het dus nog over hebben. Mijn fractie vindt het heel belangrijk dat we dat zorgvuldig doen opdat er voldoende voorzieningen worden gerealiseerd. Mikal Tseggai (PvdA). Is mevrouw De Groot het dan met mij eens dat we een risico lopen, waarbij we 1.200 woningen op het spel zetten, in een gebied waar best al wat voorzieningen zijn? Ik ben het op zich wel eens met mevrouw De Groot dat er wel meer van mogen zijn maar gaan die woningen dan niet voor? Hinke de Groot (CDA). Ik vind het vooral een risico voor de stad als we woningen realiseren en er niet genoeg voorzieningen zijn.

Bijvoorbeeld in Laakhaven zie je dat er wel heel veel gebouwen zijn maar niet genoeg voorzieningen, met lange rijen bij de kinderopvang en de huisarts tot gevolg. Dat is een groter risico dan dat er geen woningen worden toegevoegd. Zoals ik al zei, staat voor het CDA voorop dat er betaalbare woningen komen maar dat er daarbij wel voor gezorgd moet worden dat er wat betreft de omgevingsvergunning een duidelijk plan voor de voorzieningen komt. De voorzitter. Door mevrouw De Groot, daartoe gesteund door de heer Dubbelaar en mevrouw Bos, wordt de volgende motie (J.1 CDA) ingediend:

Motie J.1 CDA Voorzie in voorzieningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 5 juli 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Planuitwerkingskader Bellevue-locatie met oorspronkelijke bouwhoogte (RIS315174) Constaterende dat: • in de structuurvisie CID is opgenomen om bij gebiedsvisies, gebiedsagenda’s, NvU’s, PUK’s en projectdocumenten dan wel collegebesluitvorming informatie toe te voegen waaruit blijkt: 1) hoeveel voorzieningen worden gerealiseerd; 2) hoe deze zich verhouden tot het collegebesluit Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen; 3) welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden; 4) en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden; • bij de afdoening van de motie ‘Realiseer voorzieningen in het project Bellevue’ (RIS310264) heeft het college aangegeven hoe zij omgaat met de benodigde voorzieningen in het CID; • in het PUK is opgenomen dat in de fase van het bestemmingsplan concreet wordt aangegeven, op basis van de referentienormen, welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden. Overwegende dat: • het belangrijk is dat de ontwikkeling van 1200 woningen van de grond komt.

Dit mede afhankelijk is van de ontwikkeling van de rentemarkt komende tijd; • deze plek in Den Haag bij de stations geschikt is voor woningen, maar wel met het realiseren van de randvoorwaarde genoeg voorzieningen voor een leefbare buurt; • de volgordelijkheid van de processen en ruimtelijke kaders bij Bellevue tot nu toe rommelig verloopt; • in de Ontwikkelvisie Omgeving Den Haag Centraal nader wordt ingegaan op de voorzieningen; 73

•

tijdens de gemeenteraad van 8 juni de motie is aangenomen om per 1 januari 2024 in alle Haagse wijken, in overleg met de wijkbewoners, op gestandaardiseerde manier een analyse uit te voeren van de leefbaarheid, zodat elke inwoner van Den Haag de leefbaarheidscijfers in hun wijk kan raadplegen zoals bij de LER het geval is.

Verzoekt het college: • voorafgaand de definitieve omgevingsvergunning voor Bellevue, te toetsen op realisatie van voldoende voorzieningen qua aantal, benodigde vierkante meter en onderbouwde financiering die met geoormerkte bedragen herleidbaar zijn voor de raad; • hierbij ook de gestandaardiseerde analyse van de leefbaarheid die per 1 januari 2024 ingaat, toe te passen; • slechts tot verlening van een omgevingsvergunning over te gaan als het voorzieningenniveau als voldoende wordt beoordeeld, hierbij eerst de raad te informeren of hieraan is voldaan conform de referentienormen, voordat kan worden overgegaan tot het besluit tot verlening van een omgevingsvergunning. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. Het zal voor de meesten vandaag geen verrassing zijn als ik zeg dat de VVD niet blij is dat de oorspronkelijke bouwhoogte van Bellevue vandaag voorligt. Maar laat ik starten met de onderkenning dat ik het college niet verwijt dat het een PUK heeft voorgelegd. De raad heeft het college gevraagd om van een rond een vierkant te maken. Eerst hebben we een amendement aangenomen naar 165 meter en vervolgens hebben we een motie aangenomen om de oorspronkelijke bouwhoogte weer op te nemen. Daar was mijn fractie niet voor maar een meerderheid van de raad wel.

Ik verwijt dan ook niemand iets maar ik maak mij wel enorme zorgen als dit onze manier van werken wordt. En dat komt door het volgende. Den Haag groeit hard. Veel mensen zoeken in Den Haag hun plekje onder de zon en ik kan ze daar geen ongelijk in geven. Wie wil er nu niet wonen in ons mooie Den Haag? Maar juist in die zin zit een tegenstelling. Het is hier mooi, fijn en prettig wonen maar dat kan veranderen als je als bewoner het gevoel hebt niet gehoord te worden. Dan leef je niet meer prettig en dan doen wij hier als raadsleden onze taak niet goed. We hebben als Den Haag enorme uitdagingen. We willen voldoende huizen bouwen voor gezinnen, voor ouderen en voor de grote groep alleenstaanden en studenten. We willen voldoende werk hebben in onze stad zodat mensen die er wonen ook binding hebben met onze stad. We willen dat die stad leefbaar is voor iedereen, dat er veel groen is, dat de straten schoon zijn.

Maar hoe blijft het leefbaar, zo vraag ik mijn collega's hier in de zaal, als je als bewoner kan meepraten, je bij de raad een luisterend oor vindt maar je dan anderhalf jaar later toch wordt geconfronteerd met een dichte deur, met een deksel op je neus? Want wij kijken hier in deze raad vanuit een enorm hoog abstractieniveau, terwijl onze inwoners kijken naar hun straat, naar de schaduw in hun tuin, naar de wind die toeneemt en de enorme drukte door fietsers, scooters, auto's en mensen die op hen afkomen. Maar die bewoners willen veel accepteren en begrijpen ook dat wij bijna voor een onmogelijke keuze staan maar verlangen dan wel dat als er een bezwaar is, zij serieus genomen worden en alles uit de kast gehaald wordt om aan dat bezwaar tegemoet te komen. Dat deden wij op 7 oktober 2021 hier in de raad en dat doe ik vandaag. Onze bewoners verdienen het dat wij zorgvuldig met hen omgaan, dat ook voor hen geldt 'afspraak is afspraak'. Mijn fractie vindt dat de collega's, mochten zij vandaag instemmen met het voorliggende PUK, hun afspraak schenden. Om ons als stadsbestuur te behoeden voor een fout dien ik het amendement Aanpassingen met draagvlak en financiële haalbaarheid in. Dat amendement stelt twee dingen voor.

Allereerst dat het beoogde toekomstig programma aangepast wordt naar maximaal 110.000 m2 bvo, waarbij in de toekomstige situatie circa 28.000 m2 bvo wordt bestemd voor kantoor en economisch programma en circa 80.000 m2 voor het woonprogramma, waardoor je dus uitkomt op 1.000 woningen. Daarnaast stelt het amendement voor om de tekst onder Bebouwing oorspronkelijke bouwhoogte te wijzigen in Bebouwing Bellevue-locatie 165 meter inclusief kroon, met de tekst '7 oktober 2021 is tijdens de bespreking van het voorstel inzake Planuitwerkingskader Bellevue (RIS 309865) het amendement Serieuze participatie en aanpassingen met draagvlak (RIS 74

310255) aangenomen. Het amendement heeft onder meer de maximale bouwhoogte van de Bellevuelocatie gedefinieerd op 165 meter inclusief kroon. Dit amendement is verwerkt in het voorliggende PUK. Teneinde deze maximale hoogte financieel haalbaar te maken wordt binnen het programma gezocht naar een oplossing waarbij de uitgangspunten uit de woonagenda leidend zijn.' Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik ben een klein beetje nieuwsgierig naar hoe meneer De Ridder dit dan ziet. Is het terugbrengen van de oorspronkelijke bouwhoogte niet gewoon het herstellen van iets wat de raad niet goed gedaan heeft? Rutger de Ridder (VVD). Nee, en daarom heb ik dit amendement ook net op een andere manier ingestoken dan mijn voorganger Jan Pronk heeft gedaan op 7 oktober 2021. De discussie die we in de commissie hebben gehad, leidt ertoe dat gezegd wordt dat het met het huidige programma niet kan en dat we die programma's nu eenmaal zo hebben gedefinieerd. Daardoor komen we klem te zitten, want je kan niet een dikkere toren maken en je kunt niet allerlei andere kanten op. Dus je moet daar iets aan doen. Het college en volgens mij een heel groot deel van de raad hebben gezegd: doordat we het programma niet aanpassen, zorg je ervoor dat die toren nooit gebouwd kan worden. Ik probeer met dit amendement een uiterste poging te doen om dat wel voor elkaar te krijgen.

Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Op 18 december 2020 werd de gemeenteraad geïnformeerd over een PUK voor deze Bellevue-locatie. Die informatie kwam toen van voormalig VVD-wethouder Mulder. Die heeft de raad toen ook gewaarschuwd tijdens die commissievergadering: doe dat nou niet, want jullie helpen de uitwerking van dit PUK om zeep. De raad heeft daar toen niet naar geluisterd. Ik zie het dus meer als een herstel, want uw VVD-collega heeft toen een goed voorstel naar de raad gestuurd, wat ook blijkt. Rutger de Ridder (VVD). Volgens mij is het onze taak om de kaders te stellen voor wat wij denken dat klopt en past binnen onze stad. Als zo'n PUK langskomt, wordt ons gevraagd in te stemmen met hetgeen het college aan ons voorlegt. Daar kunnen we dan ook veranderingen in aanbrengen als wij denken dat het gegeven het algemeen belang noodzakelijk is om er iets in aan te passen. En dat doen we dan dus ook. Ik vind ook dat het onze taak is om dan goed te luisteren naar de bewoners die zeggen: doe dit kleine ding voor ons, want dan kunnen wij dit dragen. Wat het is al enorm wat er gebeurt in onze stad, dus laten we dat nou doen. Zo kijkt mijn fractie daarnaar. De voorzitter. De heer Dubbelaar, voor de laatste maal. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Als dan de consequentie is dat er niets gebeurt op deze bijzondere plek voor onze stad, accepteert de heer De Ridder dan? Rutger de Ridder (VVD). In het commissiedebat en ook na de verhelderende woorden van de meneer van Staedion heb ik geconstateerd dat er uiteindelijk wel een mogelijkheid zou kunnen zijn dat er iets gebouwd wordt mits het programma kleiner wordt. Dat programma heb ik geprobeerd met dit amendement kleiner te maken. Ik doe een ultieme poging om dat voor elkaar te krijgen zodat we gezamenlijk met de stad de stad bouwen. Joren Noorlander (D66). Ik hoor de VVD vooral over de omwonenden die participeren. Wat zegt meneer De Ridder tegen de mensen die een woning zoeken in Den Haag en die heel graag in dat complex met 1.200 woningen willen gaan wonen? Maakt het voor de heer De Ridder dan niet zo veel uit wat die te zeggen hebben? Rutger de Ridder (VVD). Ik zei net dat wij voor een bijna onmogelijke opgave staan als stad en voor enorme uitdagingen. Ik heb ook gezegd dat dit amendement ertoe leidt dat je niet 1.200 woningen maar 1.000 woningen realiseert. Ik denk dat mijn antwoord naar die mensen het volgende is. Gegeven dat u in een stad wil wonen die fijn is om te wonen en te leven en waar er ook naar u geluisterd wordt, doen we niet 1.200 woningen maar 1.000 woningen omdat dat beter past in onze stad.

75

Voorzitter. Tot slot een hartenkreet van mijn kant. Vandaag zijn de insprekers die enorm actief zijn op dit dossier niet komen inspreken en ik weet van hen dat zij dat niet doen omdat ze weten dat het geen zin heeft. Zij hebben het gevoel dat de collega's, waarbij ik vooral doel op de raadsleden, niet ontvankelijk zijn voor hun geluiden en dat er uiteindelijk niets meer aan te doen lijkt. En dat doet mij wel een beetje pijn, want het is niet de bedoeling dat wij hier gezamenlijk insprekers afhouden. Ik hoop juist dat wij die enorme verbouwing waar Den Haag de komende jaren voor staat, echt in samenwerking doen met de bewoners en dat wij samen met hen de schouders er onder te zetten om deze stad te laten groeien zoals wij willen en dat wij ons hier zo onafhankelijk mogelijk gedragen van het college om uiteindelijk in die rol onze taak te pakken. Dus als u straks stemt, denk dan nog even aan die woorden. De voorzitter. Door de heer De Ridder, daartoe gesteund door de heer Barker, mevrouw Klokkenburg en de heer Kruis, wordt het volgende amendement (J.B VVD) voorgesteld:

Amendement J.B VVD Aanpassingen met draagvlak en financiële haalbaarheid. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 5 juli 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Planuitwerkingskader Bellevue-locatie met oorspronkelijke bouwhoogte (RIS 315174), A.

Besluit om de tekst te wijzigen:

Huidige tekst: Beoogd toekomstig programma Partijen hebben de ambitie de locatie te herontwikkelen tot een attractieve, groene en duurzame omgeving waar het plezierig wonen, werken en recreëren is. Dit is in lijn met de ambities die de gemeente heeft vastgelegd in de structuurvisie CID. Het programma bovengronds heeft maximaal 128.000 m2 bvo. De onderstaande tabel geeft een overzicht van het beoogde programma van de ontwikkeling dat is afgezet tegen het huidige programma. Functie Kantoor- en economisch programma Woonprogramma Detailhandel en voorzieningen

Huidig 24.360 bvo 0 m2 bvo 335 m2 bvo

Parkeerplaatsen inclusief een mobiliteitshub

221 plekken

Toekomstige situatie Min. 28.000 m2 bvo Ca. 93.000 m2 bv0 De detailhandelfunctie wordt begrensd tot max 3.500m2. De leisure/sportfunctie wordt begrensd tot max 8.000 m2 0-221 plekken (waaronder deelmobiliteit) + circa 2500 fietsparkeerplekken.

Kort gezegd een toevoeging van maar liefst 1200 woningen aan de woningvoorraad (waarvan 30%, 360 appartementen in de sociale huur) en een daarbij passende uitbreiding van detailhandel en voorzieningen. Nieuwe tekst: Beoogd toekomstig programma Partijen hebben de ambitie de locatie te herontwikkelen tot een attractieve, groene en duurzame omgeving waar het plezierig wonen, werken en recreëren is. Dit is in lijn met de ambities die de gemeente heeft vastgelegd in de structuurvisie CID. Het programma bovengronds heeft maximaal 110.000 m2 bvo. De onderstaande tabel geeft een overzicht van het beoogde programma van de ontwikkeling dat is afgezet tegen het huidige programma.

76

. Functie Kantoor- en economisch programma Woonprogramma Detailhandel en voorzieningen

Huidig 24.360 bvo 0 m2 bvo 335 m2 bvo

Parkeerplaatsen inclusief een mobiliteitshub

221 plekken

Toekomstige situatie Ca. 28.000 m2 bvo Ca. 80.000 m2 bvo De detailhandelfunctie wordt begrensd tot max 3.500m2. De leisure/sportfunctie wordt begrensd tot max 8.000 m2

0-221 plekken (waaronder deelmobiliteit) + circa 2500 fietsparkeerplekken.

Kort gezegd een toevoeging van maar liefst 1000 woningen aan de woningvoorraad (waarvan 30%, 300 appartementen in de sociale huur) en een daarbij passende uitbreiding van detailhandel en voorzieningen. B.

Besluit om tekst te wijzigen

Huidige tekst: Bebouwing terug naar de oorspronkelijke bouwhoogte 22 december 2022 is tijdens de bespreking van het gewijzigd voorstel van het college inzake de programmabegroting 2023- 2026 de motie “Neem Bellevue in ontwikkeling” (RIS 314177) aangenomen. De motie verzoekt het college het planuitwerkingskader (PUK) voor de Bellevue-locatie vast te stellen met de oorspronkelijke bouwhoogte, in afwijking van het geamendeerde raadsbesluit (RIS309865). In het voorliggende PUK is dit verwerkt met de oorspronkelijke bouwhoogte van 180 meter exclusief kroon (zie blz. 30, 32 en 50). Nieuwe tekst: Bebouwing Bellevue-locatie 165 meter inclusief Kroon 7 oktober 2021 is tijdens de bespreking van het voorstel inzake Planuitwerkingskader Bellevue (RIS 309865) het amendement “Serieuze participatie en aanpassingen met draagvlak” (RIS 310255) aangenomen. Het amendement heeft onder meer de maximale bouwhoogte van de Bellevue-locatie gedefineerd op 165 meter inclusief kroon. Dit amendement is verwerkt in het voorliggende PUK. Teneinde deze maximale hoogte financieel haalbaar te maken wordt binnen het programma gezocht naar een oplossing waarbij de uitgangspunten uit de woonagenda leidend zijn. C.

Besluit om tekst toe te voegen: Aan het dictum onder besluit I achter ‘de bijlagen’ toe te voegen: ,waarbij de tekst van het planuitwerkingskader wordt aangepast op basis van de hierboven genomende wijzigingen onder A en B Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. Door de heer Dubbelaar werd net al een beetje een teaser gegeven over het standpunt van GroenLinks. Ik sta hier dan ook om dat te verhelderen, waarbij ik benieuwd ben of dat overeenkomt met de verwachting van mijn collega Dubbelaar. De raad spreekt al sinds 2020 over ontwikkelingen op de Bellevue-locatie. Na vele debatten, technische vragenrondes en onenigheid over Bellevue loop je het risico om dan de grote lijnen van het plan uit het oog te verliezen. Bellevue is namelijk primair een woningbouwontwikkeling voor 1.200 broodnodige woningen. 30% van de woningen valt in het sociale segment, een prijsklasse waar mensen die al jarenlang op een wachtlijst staan en staan te springen om een woning. 20% van de woningen is middelhuur, wat betekent dat er maximaal € 1.000 huur gevraagd mag worden en ook dat is goed nieuws voor woningzoekenden. GroenLinks vindt het heel belangrijk dat we ook op zo'n gewilde 77

locatie 360 sociale huurwoningen realiseren met uitzicht op het Malieveld en voorzieningen dichtbij. Zo'n mooie woonlocatie mag niet alleen voor de elite bereikbaar zijn. Bewoners van Bellevue kunnen straks rollend naar Centraal en kunnen hun fiets stallen in een van de 2.500 plekken hiervoor. De dochter van de heer Dubbelaar heeft volgens mij een scooter maar misschien kan zij straks ook haar fiets daar dus kwijt. De goede bereikbaarheid maakt het een aantrekkelijke woonlocatie voor veel verschillende doelgroepen. Al met al een plan waar mijn fractie voor kan tekenen, wat we vandaag dan ook na veel overwegingen zullen doen. Robert Barker (PvdD). In eerste termijn zei GroenLinks dat ze het vervelend en eigenlijk ook heel slecht vond dat er geen participatie had plaatsgevonden. Is GroenLinks op dat punt van gedachten veranderd, nu ze zo positief is? Isabel Bos (GroenLinks). Een goede en ook terechte vraag. Laat ik vooropstellen dat wij eerder niet de motie van de heer Dubbelaar hebben gesteund om het PUK om deze manier weer voor te leggen aan de raad. Ik heb er wel wat stevige woorden over gehoord en dit was voor ons ook niet de route die we het liefst hadden bewandeld. We hadden er liever nog wat extra stappen qua participatie in gezien.

Maar als ik nu kijk naar de participatie bij het PUK, zie ik dat er sprake is van een adviescommissie die nog voordat het bestemmingsplan wordt voorgelegd, daadwerkelijk adviezen moet hebben kunnen overleggen over dit plan. Ook als we straks als raad de bestemmingsplanwijziging ontvangen, is het belangrijk om te kunnen zien hoe er om is gegaan met de adviezen en om te zien of die overeenkomen met wat we de bewoners kunnen bieden op die locatie en of er nog mogelijkheden zijn om het plan aan te passen. Je zou in die participatie ook nog heel veel kunnen doen voor het realiseren van groen in de buitenruimte waar volgens mij de heer Barker gelet op zijn amendement zeker ook voorstander van lijkt te zijn. Robert Barker (PvdD). GroenLinks heeft het nu over het inbouwen van een extra stap. Dat was eerst het idee maar nu wordt het een soort van adviescommissie naderhand. Zegt GroenLinks dan ook over het bestemmingsplan: de bouwhoogte kan wat ons betreft naar beneden richting het bestemmingsplan? We weten namelijk dat veel bewoners daar voorstander van zijn. Is dat wat GroenLinks betreft dan ook onderdeel van die participatie? Of is dat nu gewoon een gemiste kans omdat GroenLinks vindt dat we er nu mee moeten instemmen? Isabel Bos (GroenLinks).

Volgens mij stellen we met een planuitwerkingskader de kaders vast waarbinnen een ontwikkelaar uiteindelijk keuzes kan maken en de schetsen daarop kan aanpassen om daadwerkelijk tot een plan te komen. Volgens mij kan er dan nog van alles gebeuren met dit plan. De voorzitter. Meneer Barker, voor de derde maal. Robert Barker (PvdD). Hoe ziet GroenLinks dan die participatie? Ik begrijp dat het dan over plantjes in de buitenruimte gaat, maar gaat het dan ook over zaken als de bouwhoogte, waarbij participatie daarover kan leiden tot een veel lagere bouwhoogte in het bestemmingsplan? Isabel Bos (GroenLinks). Laten we het vooral niet bagatelliseren als 'plantjes in de buitenruimte'. Volgens mij is dit een heel belangrijk stuk van de stad waar we de buitenruimte echt kunnen verbeteren en we voor een mooi stuk publiek groen kunnen zorgen dat aansluit op het Malieveld en het Haagse Bos, zijnde de voortuin van deze bewoners straks. Ik wil ook zeker geen beperkingen leggen op wat mensen in die adviescommissie mogen inbrengen; wat mij betreft zijn ze daar gewoon vrij in. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. De PvdA staat voor betaalbare woningbouw want de woningnood is hoog, zoals we allemaal weten. Wat ons betreft moet het vandaag dan ook meer gaan over de betaalbare woningen die dit plan oplevert.

Het gaat in totaal om 1.200 woningen, waarvan 30% sociaal en 20% in de categorie € 750 tot € 1.000. Dat betekent 600 woningen voor mensen met een smallere beurs. Mijn fractie gaat dat niet op het spel zetten voor een hoogteverschil dat je vanaf de straat niet eens ziet. 78

Robert Barker (PvdD). Ik hoor dat de PvdA deze woningbouw heel belangrijk vindt. Mocht het met dit plan ooit goed komen, dan is dat omdat de woningen veel kleiner zijn dan volgens de Woonagenda. Vindt u dat de Woonagenda vaker opzijgezet moet worden voor kleinere woningen om een project te realiseren? Mikal Tseggai (PvdA). In het PUK dat ik heb gelezen, wordt er voldaan aan de Woonagenda. Dus dit is niet helemaal een juiste weergave van de feiten. Robert Barker (PvdD). De woningen worden veel kleiner ten opzichte van de standaard in de Woonagenda. Maar vindt u dat we vaker woningen kleiner moeten maken dan volgens de standaard in de Woonagenda? Mikal Tseggai (PvdA). Meneer Barker stelt de vraag nog een keer, maar mijn antwoord is eigenlijk hetzelfde. De voorzitter. De heer Barker, derde maal. Robert Barker (PvdD). De woningen zijn veel kleiner dan ten opzichte van de Woonagenda omdat er een soort concept van urban living is bedacht. Ik vind het dan gek dat de PvdA geen uitspraak wil doen of ze dat vaker wil zien. Volgens de Partij voor de Dieren is het namelijk onwenselijk om kleinere woningen te maken en om in strijd te handelen met de Woonagenda, maar dat hoor ik de PvdA dus niet zeggen. Mikal Tseggai (PvdA). Wat de heer Barker de PvdA hoort zeggen, is dat dit PUK wel voldoet aan de Woonagenda. Dat is wat erin staat en dat is wat het geval is. Lesley Arp (SP).

Volgens mij staat er toch in de Woonagenda dat slechts 20% van de woningen in een bouwproject onder de 40 m2 mag zijn? Mikal Tseggai (PvdA). Ja, dat klopt. Lesley Arp (SP). Ik ben benieuwd of we dan een andere versie van het plan rondgestuurd hebben gekregen, want volgens mij is dat in het plan nu 40%. Toch? Mikal Tseggai (PvdA). Ik weet dat niet uit mijn hoofd maar ik weet wel dat het plan voldoet aan de Woonagenda. Sorry, ik kan nu even niet ingaan op deze overhoring, maar ik weet dat het plan voldoet aan de Woonagenda. Lesley Arp (SP). Dan verwijs ik maar naar het betoog dat ik zo meteen ga voeren. De voorzitter. Helder. Mevrouw Tseggai vervolgt haar betoog. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter. Er is bovendien eerder toegezegd dat er extra maatschappelijke voorzieningen zullen worden opgenomen in het plan. Daar is mijn fractie ook heel blij mee. Ter afsluiting zou ik willen zeggen: laten we proberen de ontwikkelaar en Staedion nu voor de geldigheidsduur van dit PUK de ruimte te geven om te doen wat nodig is, namelijk betaalbare woningen bouwen. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik heb met veel plezier en overtuiging het amendement van de heer De Ridder meeondertekend. We hoorden de heer Noorlander zo-even bij interruptie op het betoog van de heer De Ridder zeggen: meneer De Ridder heeft het maar steeds over de participatie van omwonenden.

De heer Noorlander deed dat echter op een badinerende toon, zo van: het is allemaal leuk voor die omwonenden dat ze lekker participeren maar we moeten ons daar niets van aantrekken want het gaat natuurlijk om die woningbouw. Dat was het argument van de heer Noorlander. De 79

redenatie van de heer Noorlander volgend, zou je net zo goed kunnen zeggen: we maken een toren van 300 meter want dan gaat het om 2.300 woningen. Er valt werkelijk geen peil op te trekken. Je ziet vandaag een x-aantal raadsleden volledig door de mand vallen. Ze hebben hun taak als raadslid volledig verzaakt. Ze zouden hier zonder last of ruggespraak moeten zitten maar dat zitten die raadsleden helemaal niet. Ze zitten volledig in de tang van projectontwikkelaars die hier blijkbaar het beleid dicteren. Ik noem bijvoorbeeld de raadsleden mevrouw Bos en mevrouw Tseggai die in eerste instantie voor het amendement-Pronk hebben gestemd met het idee: iedereen kan hiermee leven, ook de omwonenden, dus kunnen GroenLinks en de PvdA dat steunen. En dan zegt mevrouw Tseggai zoeven: het gaat maar om 20 meter, maar het gaat vooral om die woningen. Dan denk ik: had dan niet in eerste instantie dat amendement gesteund. Dat was namelijk een gedragen plan waar ook de omwonenden tevreden over waren. Maar deze raadsleden blijken nu volledig in de touwen van projectontwikkelaars te liggen. Het is gewoon echt heel gênant om naar te kijken. Mikal Tseggai (PvdA). Voorzitter, ik maak een beetje bezwaar tegen deze persoonlijke aanvallen. Dat hoeft niet zo op de man, in dit geval vrouw. De voorzitter.

Meneer Kruis, iedereen heeft hier een inbreng en het staat u ook vrij er interrupties op te plegen en er zijn ook mensen die nog een inbreng gaan leveren waar u dan ook weer interrupties op kan plegen. Het lijkt mij wel de juiste route om het op die manier te doen. Maar om nu iedereen ook nog een keer te gaan recenseren, zelfs ook mensen die nog aan de beurt moeten komen, lijkt mij een wat lastige manier van het debat voeren. Dus ik kan mij wel een klein beetje vinden in wat mevrouw Tseggai zegt. Dat neemt niet weg dat u alles wat in u grote lijnen wil zeggen, gewoon mag zeggen. Dat staat u dus vrij. De mensen die al aan de beurt geweest zijn mag u interrumperen en dat mag u ook doen met de mensen die nog aan de beurt komen. En verder begrijpt u wel wat ik bedoel, neem ik aan. Sebastian Kruis (PVV). Ja, dank u wel voor uw steuntje in de rug. Ik reageer op de politieke inbreng van de Partij van de Arbeid en GroenLinks. Net was het de heer Noorlander die interrumpeerde op de heer De Ridder en daar reageer ik dan vervolgens op. Dat benadrukt precies mijn politieke punt, namelijk dat ze volledig in de touwen hangen van deze projectontwikkelaar. Ik vind dit echt met geen pen te beschrijven. Waarom vragen we de bewoners dan nog om in te spreken en om te participeren? Hart voor Den Haag stelde net dat de raad in 2021 een fout heeft gemaakt.

Waarom was dat fout? Omdat de projectontwikkelaar zei dat het fout was, niet omdat we dat zelf vonden maar omdat we in de krant lezen dat de projectontwikkelaar zei anders de stekker uit het project te trekken. Dat is toch geen manier van werken? Wij maken als raad geen fout. We zijn het hoogste orgaan in de stad. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Meneer Kruis gaat natuurlijk over zijn eigen inbreng maar ik wil wel even vastgelegd hebben dat Hart voor Den Haag voor het oorspronkelijke plan was en toen tegen het amendement heeft gestemd. Dat is ook de reden waarom we hebben ingestemd met de motie om die 'fout' te corrigeren. Sebastian Kruis (PVV). Het klopt inderdaad dat Hart voor Den Haag toen niet voor dat amendement heeft gestemd, maar bijvoorbeeld de Partij van de Arbeid en GroenLinks wel. Door de heer Dubbelaar wordt het geduid als een fout van de raad toen. Ik denk dat je als hoogste orgaan van een stad heel weinig fouten kan maken als je iets vindt en de omwonenden daarmee kunnen leven. Ik vind het echt een heel zorgwekkend punt dat al die projectontwikkelaars met het oog op de groei van de stad nu zien dat zij hier gewoon het beleid dicteren. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Maar de praktijk kan toch gewoon zijn dat de raad op een bepaald moment een besluit neemt en achteraf denkt: nou, dat heeft de raad niet goed gedaan, dat moeten we herstellen? Dat denkt meneer Kruis niet? Sebastian Kruis (PVV). Ik denk dat dit wel zou kunnen gelden bij iets als bijvoorbeeld slavernij, dat je met terugwerkende kracht zegt: dat was niet goed zoals het toen is gegaan, dus dat herstellen we nu. Maar als het gaat over 20 meter extra bouwhoogte, over een door de meerderheid van de raad gedragen besluit dat beter was voor de stad en de omwonenden, dan is dat geen fout van de raad. Wat 80

dat betreft maken we als raad geen fouten. Ik vind het echt absurd dat al die ontwikkelaars met het oog op de groei van de stad allerlei kaders kunnen vaststellen. Bijvoorbeeld bij The Grace hebben we als raad ook kaders vastgesteld over onder andere schaduw en windeffecten, waar men zich vervolgens niets van aantrekt, want uiteindelijk gaat het steeds alleen maar over 'woningen, woningen, woningen'. Dan kunnen we als raad net zo goed geen kaders stellen en geen besluiten nemen, want uiteindelijk zijn het de ontwikkelaars die via kranten dicteren wat hier partijen vinden. Ik vind dat met geen pen te beschrijven. Dat is gewoon heel gênant om naar te kijken. Ik denk dan ook dat de heer De Ridder met zijn amendement heeft gedaan wat hij als raadslid zou moeten doen, namelijk op de inhoud proberen er nog een slinger aan te geven die denk ik wel meer past bij ons als raad in plaats van dat we ons laten dicteren door projectontwikkelaars. De voorzitter. U was aan het einde van uw betoog? Sebastian Kruis (PVV). Ja. De voorzitter. Helemaal goed. Dan de heer Noorlander van D66. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. Het bouwen van woningen is hard nodig om de woningnood tegen te gaan en dit project voorziet in 1.200 woningen op een van de meest geschikte plekken van Den Haag. De voorzitter. Nou, dat is wel een hele snelle interruptie, maar gaat uw gang, meneer Kruis.

Sebastian Kruis (PVV). Ja, ik heb een vraag aan de heer Noorlander. Ik had net al een beetje begrepen dat dit zijn inbreng zou zijn, maar ik vraag mij dan af of we dan niet beter meteen een toren kunnen gaan maken van 800 meter hoogte. Joren Noorlander (D66). Dan zou je een stedelijke laag nodig hebben die veel groter is dan de kavel die we nu beschikbaar hebben, dus dat lijkt mij onmogelijk. Sebastian Kruis (PVV). Nou, dat weet ik helemaal niet. Als je maar de hoogte in blijft bouwen, dan wordt de toren steeds hoger en heb je steeds meer woningen erbij. Dat is toch wat de heer Noorlander wil? Doe het dan inderdaad tot aan de wolken. Joren Noorlander (D66). Als je een bepaalde hoogte bouwt, moet je een bepaalde basis hebben, want anders valt de toren om. Vanuit die gedachte kan die toren niet zo hoog zijn als meneer Kruis wenst. De voorzitter. De heer Kruis, laatste maal. Sebastian Kruis (PVV). Ik ga ooit nog wel een keertje een toren bouwen maar als je gewoon de juiste materialen gebruikt, kan die prima hoger worden. De redeneertrant van de heer Noorlander is 'woningen, woningen, woningen', maar waar spreken we dan met elkaar beleid voor af? Joren Noorlander (D66). Zoals ik in het vervolg van mijn betoog wilde zeggen, is dat je vanuit je woning zo in de bus, tram en trein stapt terwijl het Centrum op loopafstand is.

Het is juist ontzettend goed beleid dat we daar juist gaan verdichten, want een auto is daar niet vanzelfsprekend nodig. De vraag is dus niet óf we hier gaan verdichten maar hoe we hier gaan verdichten. De manier zoals die nu in het planuitwerkingskader staat is een goede. Er zijn genoeg jongeren die het huis uit willen en snakken naar een eigen plek. Veel van deze woningen zijn geschikt voor deze doelgroep. Ze zijn compact, vallen binnen het budget en staan op een toplocatie. Hier moeten wij als raad dan ook volledig achter gaan staan. Robert Barker (PvdD). De heer Noorlander zegt 'compact', wat natuurlijk wel een eufemisme is omdat het hele kleine woningen zijn, maar dat terzijde. Hij zegt verder dat dit PUK goed is. Waarom

81

vindt hij dit PUK goed? Ik vraag dit omdat de vorige keer de heer Noorlander of in ieder geval D66 het PUK ook al goed vond. Joren Noorlander (D66). Omdat voor mij die 20 meter niet zo heel veel uitmaakt, in de zin of dat nou meer of minder is, omdat we hier gewoon een aantal woningen willen toevoegen. We staan hier voor de hele belangrijke opgave om het woningtekort tegen te gaan. Dit PUK en dit gebouw kunnen ervoor zorgen dat we daar een hele grote stap in zetten. Robert Barker (PvdD). Het is dan toch wel bijzonder dat de vorige keer D66 het amendement steunde om het gebouw lager te maken en we daarbij wisten dat het project hierdoor niet door zou gaan. Dus waarom vond D66 het anderhalf jaar geleden wel een goed idee om het gebouw lager te maken en zegt D66 nu: eigenlijk maakt het ons niet uit hoe hoog het is? Wat is de redenering achter deze draai? Joren Noorlander (D66). Ik denk dat het zwaartepunt ook ergens anders had moeten liggen dan bij die 20 meter. Het herstel als gevolg van de motie van de heer Dubbelaar is goed. Zeker gelet op hoe Staedion tijdens de commissievergadering aangaf invulling te kunnen geven aan het PUK, lijkt het mij heel verstandig om het op deze manier en met deze bouwhoogte te doen. De voorzitter. De heer Barker, laatste maal. Robert Barker (PvdD).

Maar ziet de heer Noorlander dan ook dat op die manier het beleid van de gemeente en natuurlijk ook dat van D66 alle kanten op zwabbert en dat dit eigenlijk voor goed bestuur niet wenselijk is? Het is toch juist van belang dat je als overheid heel duidelijk bent, ook richting de burgers? Als je dan elke keer zwabbert met je standpunten is dat toch moeilijk te volgen voor de burgers? Joren Noorlander (D66). Sinds mijn aantreden in deze gemeenteraad ben ik heel duidelijk geweest over de ambities en over wat nodig is voor de stad. Dat is onder meer het tegengaan van de woningnood door woningen te bouwen. Dat is ontzettend belangrijk en daarvoor sta ik hier ook. Ik vind het belangrijk dat we aan zo veel mogelijk kaders die we met z'n allen hebben gesteld, voldoen. Dat geldt voor de afspraken die we maken maar zeker ook voor de beleidsstukken die we maken. Ik zou er bijvoorbeeld wel voor willen pleiten om zo veel mogelijk aan Eyeline/Skyline te voldoen en dus niet te komen met dikkere torens die daartussen passen. Een PUK is natuurlijk een beetje een afwijking van de beleidskaders, maar ik denk dat dit een goed plan is om die 1.200 woningen toe te voegen. Voorzitter. In de commissie heb ik gepleit voor een woningzoekendenraad.

Maar mede door de behandeling in de commissie en de ontwikkelingen van de afgelopen week, zou ik dit idee graag eerst nog iets verder willen uitwerken voordat ik het in stemming breng. Er komt dus van mijn kant vandaag geen voorstel voor een woningzoekendenraad, maar dat kunt u wel later van mij verwachten. Als ik hier zo rondkijk, merk ik dat er een meerderheid is voor dit planuitwerkingskader. En dat is goed, zeker voor het tegengaan van de woningnood maar ook voor de toekomst van de stad. Een betrouwbaar en sterk bestuur vergt keuzes maken voor een volgende generatie. Partijen die daaraan willen bijdragen kunnen samen een hoop bereiken voor alle Hagenaars en Hagenezen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Die laatste woorden van de heer Noorlander voelden een beetje als de inleiding van een nieuw coalitieakkoord zou ik bijna zeggen, de Bellevue-coalitie. Ik vind het ook wel meer een beetje een déjà vu worden. Ik heb het gevoel dat ik dit debat al honderd keer heb gevoerd, maar omdat dit zo'n belangrijk plan is, nu toch even wat woorden hierover. Toen wij in 2021 voor de eerste keer over het plan Bellevue stemden, zat de weerstand van de SP vooral in het bouwen van veel meer microwoningen dan is toegestaan en dat onder de noemer 'urban living'-concept. Laatst spraken we met deskundigen in dit IJspaleis over het Haagse hoogbouwbeleid.

Uit een evaluatie kwam naar voren dat piepkleine woningen in hoogbouw de norm aan het worden zijn en aanbevolen werd om beleid te maken om dit bij te sturen. Maar wat wil het feit? We hebben al beleid hiervoor, namelijk dat maximaal 20% van de woningen in een bouwplan kleiner dan 40 m2 mag zijn. Laten we wat de SP 82

betreft dus beginnen om gewoon de bestaande regels te handhaven zodat we ook niet de deur openzetten voor nieuwe 'urban living'-experimenten, Kortom, de SP handhaaft haar eerdere stem over dit plan. De voorzitter. Volgens de sprekerslijst is nu mevrouw Klokkenburg aan de beurt. Ik heb echter begrepen dat zij een gesprek heeft met de verkenner dat tot kwart over drie duurt. Omdat ik haar de kans wil geven om ook haar inbreng te doen op dit onderwerp, schors ik voor enkele ogenblikken. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. De voorzitter. Ik heb inmiddels van mevrouw Klokkenburg door gekregen dat zij afziet van haar inbreng op dit onderwerp, zodat we meteen door kunnen naar de beantwoording door het college en de preadvisering van de moties. Het woord is aan wethouder Van Asten. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Dank aan de raad voor het flexibel zijn met dit agendapunt, in ieder geval qua tijd. Ik moest mij vanochtend om acht uur al voegen bij de Metropoolregio voor een overleg dat tot over enen heeft geduurd, waarna ik zo snel mogelijk hiernaartoe ben gekomen. Er is veel gesproken over het project Bellevue.

Er zijn eerder zo'n beetje twee commissievergaderingen gewijd aan het PUK dat nu voorligt ten aanzien van de originele hoogte, naar aanleiding van de eerder door de heer Dubbelaar ingediende motie en de eerdere vraag die erbij lag om uit de impasse te komen. Er is lang en breed gesproken over wat daar allemaal bij komt kijken. Als de raad vandaag dit PUK aanneemt, kunnen we starten met het participatietraject, zoals ook in de participatiegids staat omschreven - daarin zou dit een pilot zijn - om zo veel mogelijk alle bewoners hierin mee te nemen. Waar de heer De Ridder erop heeft gewezen dat eerdere insprekers vandaag hebben afgezien van de gelegenheid om in te spreken, is dat inderdaad iets wat we niet moeten hebben. We moeten hier een debat voeren en mensen moeten zich vrij voelen om hier in te spreken, maar dat leidt er natuurlijk ook niet altijd toe dat volledig aan de wensen van insprekers kan worden voldaan. In de inbrengen vanuit de raad heb ik eigenlijk geen vragen gehoord. Wel zijn er twee amendementen en een motie ingediend. Allereerst het amendement van de heer Barker, Volg structuurvisie en hoogbouwnota. In feite is dat een amendement dat de vorige keer ook al is ingediend. We hebben dat niet letterlijk overgenomen in het nieuwe PUK, omdat het eigenlijk zegt: houd je aan het beleid. Ja, dat proberen we inderdaad te doen en dat lukt ons ook aardig.

We zijn inmiddels ook een stuk verder dan het oorspronkelijke PUK, met alle documenten rondom het CID, op basis waarvan u straks ook alles kunt controleren. Het amendement benoemt de GPR-score als eis, waarbij ik erop zou willen wijzen dat de GPR-score geen eis is maar een richtlijn. We hebben er een streefwaarde en een ambitie in gezet. Daar de GPR-score in het amendement genoemd wordt als een van de eisen zoals die zijn gesteld in de hoogbouwnota, zou dat voor het college nu reden zijn om het amendement te ontraden. Robert Barker (PvdD). Zoals ik ook al in het interruptiedebat zei, snap ik niet helemaal dat het college de vorige keer precies dezelfde tekst omarmde en dat het nu valt over een woord. Wethouder Van Asten (D66). Ik stond toen het destijds omarmd werd niet achter het spreekgestoelte, hoewel ik wel weet dat er toen een hoop minder documenten lagen rondom de aanpak van het CID en dit plan. Er zijn inmiddels meer stukken en er komen nog meer stukken aan om het plan op te kunnen controleren. In het amendement wordt gesproken over de eisen zoals ze zijn gesteld in de hoogbouwnota en het bouwbesluit betreffende de buitenruimte en de GPR-score. Zoals gezegd, is er op dat punt geen eis. Ik wil niet flauw doen over woorden, maar als we dan straks een debat hebben, zo van 'het was een eis, want dat hebben we hierin vastgelegd', dan bedenk ik mij ook wel twee keer.

Dus op basis van dat woord moet ik het amendement ontraden, zeker omdat de rest van het amendement ons vraagt om ons aan de regels te houden, wat ook precies is wat wij doen. Het amendement van de heer De Ridder is inderdaad een ander amendement dan het amendement dat eerder door de VVD-factie was ingediend. Het vorige vroeg rücksichtslos om verlaging van die torens, wat totaal onhaalbaar bleek gelet op de businesscase, wat het college toen 83

ook heeft aangegeven. Kijkend naar het voorliggende amendement, wordt daarin natuurlijk weer flink op de businesscase ingegrepen. Weliswaar wordt het punt van de woningbouw losgelaten maar dit is natuurlijk wel ergens op gebaseerd. Er is hier nooit sprake van het bouwen van grote hoge torens als zodanig, maar het gaat er wel om dat je voor een heel duur stuk grond een businesscase rond kunt maken. Elke woning in het vrije segment die er vervolgens afgaat, is een verslechtering. Dus ook in het geval dat u het procentueel een beetje in stand houdt, verslechtert dat de businesscase nog steeds. Daarom ontraden wij dit amendement. Dan de motie van het CDA, Voorzie in voorzieningen. We hebben eerder een lang debat gehad over voorzieningen. Het is ook een heet hangijzer in de raad, terecht overigens. Er komt een hoop nieuwbouw op ons af en hopelijk komen er de komende tijd nog veel meer bouwkranen bij om uit de bouwdip te blijven en om te zorgen dat er woningen op de markt blijven komen. Daarvoor is het van belang dat we die voorzieningen in onze stad goed op peil houden. Het voorzieningenonderzoek CID komt snel naar u toe en dan kunt u een en ander daaraan toetsen. Dus het college kan het oordeel over de motie aan de raad laten. Daarmee heb ik de twee amendementen en de motie behandeld en hoop ik dat de raad voor het plan stemt. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter.

Dit was tevens het laatste agendapunt. Een van de collega's is straks ook in gesprek met de verkenner. We kunnen het een collega echter niet ontzeggen om mee te stemmen. Bovendien heeft een andere collega aangegeven nu even weg te zijn maar graag wel deel te willen nemen aan de stemmingen. Dat alles zou ons ertoe nopen om pas om 17.00 uur te beginnen met de stemmingen. Ik denk dat dit het beste is om te doen, teneinde iedereen ook de gelegenheid te geven om bij de stemmingen aanwezig te zijn. De vergadering tot nu toe is ook echt sneller gegaan dan we van tevoren gedacht hadden. Dus laten we die zegeningen met elkaar ook tellen en misschien kunnen we de gelegenheid ook aangrijpen om tot die tijd eventjes gezellig met elkaar te kletsen. Ik zie de duimpjes in de lucht gaan. Dus we gaan om 17.00 uur stemmen. De vergadering wordt van 15.30 uur tot 17.00 uur geschorst. De voorzitter. We gaan starten met de stemmingen. -

Herstemming motie uit vergadering 8 juni jl. (stemmen gestaakt).

In stemming komt motie T.1 PvdD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 23 tegen 21 stemmen. Gewijzigd voorstel van het college inzake vaststelling Cultuurvisie Den Haag 2033 (RIS315525). In stemming komt motie G.1 PvdD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 32 tegen 12 stemmen. In stemming komt motie G.4 HSP. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 25 tegen 19 stemmen. In stemming komt motie G.5 VVD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met algemene stemmen. In stemming komt het gewijzigd voorstel. 84

De voorzitter. Het gewijzigd voorstel wordt aangenomen met 42 tegen 2 stemmen. Voorstel van de Rekenkamer Den Haag inzake het Rekenkameronderzoek 'Meer doen met meedoen', onderzoek naar bewonersparticipatie in de energietransitie (RIS314990). In stemming komt motie H.1 PvdD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met algemene stemmen. In stemming komt motie H.2 CU/SGP. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 28 tegen 16 stemmen. In stemming komt motie H.3 HvDH. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met algemene stemmen. In stemming komt motie H.4 FVD. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 14 tegen 30 stemmen. In stemming komt het voorstel. De voorzitter. Het voorstel wordt aangenomen met algemene stemmen. -