RIS316314 Notulen van de raad van 29 juni 2023

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 29 juni 2023 (Geopend te 16.00 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad Beraadslaging over C. Debat over brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943) Stemmingen De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 44 leden: Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Barker (PvdD), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Icar (DENK), KlokkenburgReedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag) Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (HvDH), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66) Noorlander(D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Roep (VVD), Sewtahal (PvdA), Smit (PvdD), Thepass (GL), Sluijs (Hart voor Den Haag), Tseggai (VVD) Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag) en Verduin (D66) Afwezig: Van Meijeren (FVD) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Goedemiddag, leden van de gemeenteraad. Hierbij open ik uw vergadering. Het is donderdag 29 juni. We zijn in een extra raadsvergadering bijeen. Hartelijk welkom, ook aan de mensen op de publieke tribune. En waar u ook bent ter wereld: als u kijkt, fijn dat u dat doet. Het is een extra raadsvergadering.

Met alle fractievoorzitters is afgesproken dat de brief met terugkoppeling van gespreksleider Bruins op korte termijn in een vergadering van de gemeenteraad zal worden besproken. Dat gaat we hierbij doen. We hebben een aantal vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter. Dat ben ik. Soms is dat de plaatsvervangend voorzitter. Vandaag is dat de heer Groenewold. Als ik zelf iets heb of een telefoontje krijg, want er is natuurlijk nog een demonstratie gaande, zal de heer Groenewold vandaag eventueel voorzitten. Als u met elkaar wilt spreken, dan is dat heel gezellig en moet u dat vooral doen, maar buiten. Dan kunnen we elkaar, de mensen die echt in debat zijn en ook de insprekers goed horen. Wilt u gezellig met elkaar praten, doe dat dan buiten. Het debat mag natuurlijk stevig zijn op de inhoud, maar niet gericht op personen.

1

Er zijn drie insprekers. U krijgt drie minuten en 30 seconden voor het einde zeg ik: wilt u afronden? Niet schrikken. U mag niet laten blijken of u het met iemand helemaal eens bent of juist niet, want daar houden we niet van. En het is echt de bedoeling dat alleen de raadsleden hier zijn. De stemmingen zijn aan het eind van de vergadering aan de orde. Daarna kunnen er nog stemverklaringen worden afgelegd.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De voorzitter. Kunt u instemmen met de agenda? Dat is het geval. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. De voorzitter. Er worden straks lekkere dingen uitgedeeld. Dat komt omdat mevrouw Van Doorn maar ook een fractievertegenwoordiger van D66, mevrouw Demi van Wijk, allebei jarig zijn. Ze trakteren samen, maar u krijgt één dingetje, geloof ik, niet twee. En alleen u, mevrouw Van Doorn, weet waarom ik iets voor u heb meegenomen uit waar ik was. Het is zeer typerend en het is voor het goede doel. Het geld dat ik er uit eigen zak aan heb betaald, komt ook nog goed terecht bij degenen die vooral meneer Kruis heel goed kent, denk ik. Ik deel u mede dat ik zojuist voorafgaand aan de gemeenteraadsvergadering in aanwezigheid van een groot aantal inwoners een petitie in ontvangst heb genomen die ziet op het debat van vandaag. Die is voorzien van 4.529 handtekeningen en roept op - ik vat 'm heel kort samen - om de kiezer serieus te nemen en roept de minister van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk voor de positie van lokale politici, op om bij de minister van Justitie en Veiligheid aan te dringen om het OM zijn hoger beroep te laten staken. Ik geef 'm aan de griffier en u kunt 'm betrekken bij uw beraadslagingen.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn drie insprekers. Ik geef het woord aan C.J. Schermer. Mevrouw Schermer (C). Geachte voorzitter en gemeenteraad. Ik gebruik toch maar weer de gelegenheid tot inspreken. Ik wil niet in herhalingen vallen, maar het is nu eenmaal het kenmerk van mensen en politici dat ze verschillende standpunten voorstaan. Maandagavond was een tv-interviewer zeer verbaasd dat GroenLinks en de BoerBurgerBeweging tot een samenwerkingsovereenkomst waren gekomen in de provincie Zuid-Holland. Dat kon toch niet met tegengestelde idealen? De betreffende politici moesten uitleggen dat samenwerking en begrip voor elkaar standpunten nu juist tot betere resultaten kan leiden. Dit geldt zeker voor de Haagse politiek. GroenLinks en sommige andere partijen zeggen dat Hart voor Den Haag te rechts zou zijn. Ik en velen om mij heen vragen zich tegenwoordig af wat nu nog rechts of links is in de politiek. Juist Hart voor Den Haag is er voor iedere burger, voor de aanpak van concrete plaatselijke problemen zonder rekening te hoeven houden met zogenaamde landelijke rechtse of linkse idealen. Dat is nu juist het eigene van ombudspolitiek en de reden voor de opkomst van plaatselijke partijen. Het voorstaan van plaatselijke belangen staat voorop.

Wat is er bijvoorbeeld links of rechts aan de aanpak van verwarden? De aanpak van de gevaarlijke verkeerssituatie Centrum/Grote Markt? De aanpak van eventuele rattenoverlast? Zorgen voor groen en parken? Het regelen van de juiste betaalbare erfpacht voor huizenbezitters? Zorgen voor de juiste energievoorziening, milieuvriendelijk maar betaalbaar en haalbaar? Hart voor Den Haag was niet echt een voorstander van het gebruik van het warmtenet uit vervuilende industrie in Rotterdam, maar ook niet zonder meer voor het opleggen van maatwerkvoorzieningen, zelf te betalen door huiseigenaren met dure hypotheken of huurders. Wat 2

is links of rechts aan het staan voor goede zorgvoorzieningen en handjes aan het bed voor ouderen? Aan zorgen voor meer veiligheid op straat en het zeer serieus nemen van handhavers van de openbare orde? Ja, zo kan ik nog wel doorgaan, maar ik heb maar drie minuten. Zoals ik reeds heb betoogd, zijn burgers niet zo geïnteresseerd in papieren partijprogramma's, maar meer in wat politici werkelijk doen en bereiken. Het argument om niet te willen samenwerken met een onterecht benoemde rechtse partij is daarom zeer onjuist. Samenwerking weigeren met partijen die eventueel kritische andere meningen hebben, is bovendien zeer, zeer ondemocratisch. De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Schermer. En denk eraan, wat was het ook alweer? Vele burgers in Den Haag, die willen … Ja, dat liedje, hoe was het ook alweer? Dat heb ik niet opgeschreven. O, laten elkaar in hun waarde, was het. Dus laten we elkaar in onze waarde laten, de burgers en ook de kiezers van Hart voor Den Haag. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik het woord aan D. Raatgever. De heer Raatgever (C). Geacht college. Als inspreker las ik eerder een tekst voor van cabaretier Sjaak Bral en een eigen tekst betreffende het onderwerp waarvoor we hier wederom zijn samengekomen. En wederom voel ik mij genoodzaakt als een van de overgebleven kiezers een tekst voor te leggen hieromtrent.

Mijn verbazing was groot toen ik tijdens het tweede debat hoorde dat PvdA en GroenLinks van de vijf coalitiepartijen pertinent niet de optie wilden bespreken om Hart voor Den Haag toe te laten treden tot het college via de aanschuifvariant. Een van de meerdere mogelijkheden in deze casus om recht te doen aan de laatste verkiezingsuitslag, waarbij Hart voor Den Haag voor de tweede keer als grootste partij uit de bus kwam. Voor de PvdA en GroenLinks was dit onbespreekbaar, maar met name de reden die ze daarbij gaven verbaasde mij: het huidige college niet nog rechtser maken dan het al is in hun ogen. Had ik het nou goed gehoord? Had ik iets gemist? Was mij iets ontgaan? Nee, ik geloof het niet. Ging het onderwerp dan over hoe rechtser of linkser het college zou moeten worden? Nee, dat was het niet. Na bezinning kwam ik tot de schokkende conclusie: de PvdA en GroenLinks, ze willen helemaal niet ingaan op een 'wat voor reden dan ook'-reden. Ze willen stoïcijns blijven doorgaan alsof er niets is gebeurd en vinden nog dat het goed gaat ook in de coalitie, waarbij geen boodschap wordt gegeven aan de grootste groep kiezers die al jaren aan de zijlijn staan zonder vertegenwoordiging in het college en waarbij de drie leden van Hart voor Den Haag compleet zijn vrijgesproken. Hoezo scheve situatie? Eigenlijk is dit een regelrechte schoffering van de democratie.

Het gekke is dat de PvdA en GroenLinks in het huidige college zitten omdat Hart voor Den Haag eruit moest als grootste en na de laatste verkiezingen er niet in mocht als grootste door uitsluiting, waar GroenLinks twee colleges geleden nog zij aan zij stond met Hart voor Den Haag. En als ik dan de PvdA-website lees, dan lees ik het volgende: 'De PvdA zal een rechtse coalitie niet aan een meerderheid helpen, omdat wij staan voor een sociaal, eerlijk en groen Den Haag'. Nu, contrasterender dan dit ga je het niet krijgen. Hier is niets eerlijks aan en het is al helemaal niet sociaal, laat staan uit te leggen. Als Hart voor Den Haag niet in het college wordt betrokken, wordt de verdeeldheid die er in de stad is alleen nog maar groter en daardoor worden de verhoudingen nog schever dan ze nu al zijn. Het huidige college vertegenwoordigt de werkelijkheid niet. Met het niet laten meedoen van Hart voor Den Haag beschadig je niet alleen je eigen partij, de PvdA en GroenLinks. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Raatgever. Het allerbelangrijkste is: je beschadigt het geloof van die overgebleven kiezers, want dat blijft alleen maar dalen. Dank voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel. Ik geef ten slotte het woord aan H. Boenders.

3

De heer Boenders (C). Voorzitter, leden van de raad. Ik mis nog steeds glaasjes water voor insprekers en ik mis ook nog naambordjes, maar ja. De raad kan je altijd op de plattegrond zien. Alleen, commissieleden, dat weet je zo niet. Ik sta hier als inwoner van Den Haag die altijd zijn stem uitbrengt bij gemeenteraadsverkiezingen. Deze 45 raadsleden zijn in 2022 gekozen met 42,66% geldig uitgebrachte stemmen. Een niet-democratische machtswisseling in mijn ogen, want een motie of een beleidsvoorstel had het nooit gehaald met dit percentage. Van 1970 tot 1986 en in 1994, 2010 en 2014 hadden we een gemeenteraad die kon bogen op een democratische wijze gekozen te zijn geweest met een percentage van 50% plus minstens 1 achter de komma. Ik herinner me een raadslid, de heer Baldewsingh, die zei recht te hebben op een wethouderszetel in het college omdat hij met voorkeursstemmen in de raad was gekozen. Een gotspe, want ben je met voorkeur in de raad gekozen, dan verwacht de kiezer van je dat je daar je taak als gekozen raadslid gaat uitoefenen en niet dat je als uitvoerder van een collegeakkoord gaat optreden. Nee, die moet je juist controleren. Dit gezegd hebbende kom ik op het volgende. Er zitten geen politieke partijen in de raad, noch in het college. Niet ieder raadslid is lid van een politieke partij; zie de heer Kruis.

Dat fracties met dezelfde naam worden aangesproken als die politieke, soms landelijke partijen schept alleen maar verwarring bij de bevolking. Vandaag is het de vraag waarom een raadsfractie uitgesloten kan worden van deelname aan onderhandelingen over een nieuw collegeakkoord dat recht doet aan verkiezingsuitslagen - en dan heb ik ondertussen toch een glaasje water gekregen - omdat twee raadsleden, twee van negen fractieleden, verdacht worden op basis van hun handelen in een voorgaande uitvoerende functie als wethouder. Dan blijven er toch zeven raadsleden over waarop niks valt aan te merken, net zoveel als er VVD-raadsleden zijn? De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Boenders. Wethouders kun je uit het hele land halen en die worden niet gekozen. Dus realiseer je goed dat deze raad gekozen is door een minderheid van kiesgerechtigden, maar desalniettemin de hele Haagse bevolking vertegenwoordigt. Schei uit met het gebruik van oneigenlijke argumenten om raadsleden uit te sluiten van onderhandelingen en net te doen alsof de inbreng van hun fractie minder waard is dan van een fractie van drie of vijf leden. Dank u wel.

Aan de orde is: C.

Debat over brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943).

De voorzitter. We hebben afgesproken om de fracties in volgorde van grootte het woord te geven in de eerste termijn van de raad. Het is natuurlijk een debat in de raad en met de raad. De beraadslaging wordt geopend. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Staat u me toe om eerst een dankwoord te richten aan die lieve mensen die de petitie hebben ondertekend, die bijna 5.000 handtekeningen, en die lieve mensen die zo-even voor het stadhuis stonden om ons te bedanken. Dat doet een mens goed, dat geeft de burger moed en dat toont extra aan dat die 64% volgens een peiling van De Hond die ons terug wil hebben in het college gehoord is. Voordat ik begin met mijn inbreng eerst de felicitaties aan mevrouw Van Doorn. Van harte gefeliciteerd! Ik heb een mooi cadeau voor u. Ik zou graag naast u willen zitten in een collegezaal. Misschien kan ze promotie maken. Het is hoog tijd. Ik zit er graag naast. Maar goed, al het goeds en mooie levensjaren toegewenst. Voorzitter. De Haagse partijen moeten snel in gesprek over een eventuele terugkeer van Hart voor Den Haag in het college van burgemeester en wethouders. Dat adviseert Bruno Bruins, die heeft bemiddeld na gesprekken met alle fracties. Bruins constateert dat een flinke meerderheid in de raad voorstander is van nieuwe gesprekken over de samenstelling van het college. Ook adviseert hij een tweewegenaanpak.

Enerzijds moet er dus spoedig gepraat worden over toetreding van Hart voor 4

Den Haag tot de coalitie en tegelijkertijd moet de politiek volgens Bruins werken aan herstel van vertrouwen in de gemeenteraad. En vooral daarbuiten, denk ik. Daarbij gaat het onder andere over het grijze gebied, de partijfinanciering, omgangsvormen en een brede samenwerking. Voorzitter. Het moge geen verrassing zijn dat wij het helemaal eens zijn met het advies van de gespreksleider. Naar aanleiding van het gesprek met Bruno Bruins heeft de fractie Hart voor Den Haag in samenspraak met onze vereniging besloten om in de geest van de moties Transparantie politieke partijen en Transparantie over alle geldstromen van politieke partijen te willen handelen. Niet omdat wij het nu plots eens zijn met de exacte inhoud van beide moties, maar wel omdat we het open gesprek over partijfinanciering vooral tussen de partijbesturen op gang willen brengen. Daarom heeft onze partijvoorzitter, Bram Reitsma, vorige week de inkomsten van de vereniging Groep de Mos over het jaar 2020 aan de griffie doen toekomen. Na het voorstel van de aanschuifvariant, een aanbod dat wat ons betreft nog steeds staat als een huis, de toezegging om met alle verenigingen in gesprek te gaan over partijfinanciering, waarover de gesprekken inmiddels op gang zijn gekomen, hebben wij hier een nieuwe handreiking gedaan naar de andere partijen.

We willen werken aan het herstel van vertrouwen in elkaar, maar vooral bij de bewoners in onze stad. We willen de polarisatie in deze stad en in deze raad, die ver is doorgeslagen, wegnemen. Dan wordt het tijd om het partijbelang niet langer boven het democratische belang te prevaleren. Dan wordt het tijd om te repareren wat kapot is gemaakt, dat onze uitgestoken hand aangenomen wordt. Onze burgervader wil dat de raad opschiet en besluit waar die naartoe wil: 'Maak eindelijk duidelijk wat je wil'. Dat doet Hart voor Den Haag. Wij willen repareren dat wij op oneigenlijke gronden uit het college zijn gezet in 2019, als winnaar van de laatste verkiezingen buiten het college zijn gehouden in 2022 en dat er tot op heden niets met het vonnis, volledige vrijspraak, in april 2023 is gedaan. Wij willen de zomer gebruiken om het mogelijk te maken om Hart voor Den Haag te laten toetreden tot het college. Wij willen voor de raadsconferentie van 25 augustus, waarbij ik vandaag heb aangeboden graag mee te willen denken over de voorbereiding, rond of in ieder geval vergevorderd zijn voor wat betreft de uitkomsten van gesprekken, waarbij invulling is gegeven aan alle elementen uit de motie Aanstellen gespreksleider, dus ook inzake de samenstelling van het college.

Wij zien uit naar een snelle aanstelling van een formateur en vruchtbare gesprekken die snel moeten gaan aanvangen, geheel in de geest van de brief van Bruno Bruins. De bal ligt op de stip om er samen wat moois van te maken voor onze mooie stad, want daar doen we het tenslotte voor. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, meneer De Mos. Dan kijk ik naar de fractie van D66, mevrouw Van Doorn. Maar u heeft misschien een interruptie? Marieke van Doorn (D66). Nee, een punt van orde eigenlijk. Volgens mij is de taart van Demi en mij ergens in de buurt, dus die wilden we graag ronddelen. En ik zou ook nog heel even graag met de coalitiepartners spreken over de laatste finetuning van een motie die ik zou willen indienen, als het mag met een kleine schorsing. Vijftien minuten of zo, maar wel met taart erbij. De voorzitter. Oké, vijftien minuten schorsing. De vergadering wordt van 16.20 uur tot 16.38 uur geschorst. De voorzitter. Het verzoek heeft ons net bereikt om tien minuten langer te schorsen. De vergadering wordt van 16.39 uur tot 16.52 uur geschorst. De voorzitter. Ik zie dat er misschien een punt van orde is van de heer Icar. Nur Icar (DENK). Voorzitter. Ik ben blij dat iedereen terug is, maar ik wil toch even mijn ongenoegen uiten over deze werkwijze. Er zijn genoeg momenten geweest om samen te zitten en te bespreken wat je wil bespreken.

Op deze manier iedereen zijn tijd kapen en continu schorsen lijkt me niet echt netjes. 5

De voorzitter. Waarvan akte. Er zijn zelfs mensen uit den verre gekomen. We gaan verder. De tweede spreker is mevrouw Van Doorn van de fractie van D66. Met dank voor de traktatie. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Dank en onze excuses voor het wachten. Sinds de vrijspraak heeft D66 aangegeven dat we niet willen slopen, maar wel willen bouwen. We staan voor de coalitie en willen gesprekken met Hart voor Den Haag aangaan over hoe we nu verder kunnen op de twee wegen die Bruins heeft aangegeven. We bedanken de heer Bruins voor zijn harde en snelle werk. Er is heel veel informatie boven tafel gekomen en daarmee willen we graag snel aan de slag. Concreet wil D66 drie dingen voorstellen, ten eerste in het reces de persoonlijke relaties en professionele verhoudingen verbeteren zoals Bruins adviseert, zodat hopelijk na het reces dat ervoor zorgt dat we allemaal beter kunnen samenwerken. De D66-fractie zal daartoe onder andere de Hart voor Den Haagfractie uitnodigen voor een bijeenkomst. Ten tweede. Ook zullen in het reces de afdelingsvoorzitters onderling het gesprek voeren over partijfinanciering en de transparantie daarvan. Afdelingsvoorzitters zijn al met elkaar in contact. Op 5 juli, heb ik begrepen, staat de eerste bijeenkomst gepland. Uitnodigingen volgen, dus we zien erg uit naar hun resultaten.

Ten derde willen we met de coalitie gesprekken aangaan met alle oppositiepartijen en met Hart voor Den Haag in het bijzonder. Daartoe dienen we de volgende motie in met als titel 'Samen aan tafel': constaterende dat de door het fractievoorzittersoverleg aangewezen gespreksleider de raad overwegingen heeft meegegeven langs twee wegen; overwegende dat sinds oktober 2019 de rechtszaak grote invloed heeft gehad op de lokale politiek, de rechtszaak, vrijspraak in eerste aanleg en de ontstane politieke situatie vragen om acties op samenwerking in de gemeenteraad en het college; besluit dat de coalitie in gesprek gaat met alle oppositiepartijen over het herstel van vertrouwen en samenwerking zoals geschetst in de overwegingen en de brief van Bruins en de onderliggende gespreksverslagen per partij, in het bijzonder in gesprek gaat met Hart voor Den Haag als onderdeel van het herstel van de verhoudingen en de lokale democratie na de vrijspraak van de rechtbank, de coalitie al deze gesprekken open zal voeren, tevens deze gesprekken te benutten in aanloop naar de begroting om inhoudelijke standpunten op te halen bij alle oppositiepartijen en deze in de begroting mee te nemen. Sebastian Kruis (PVV). Een hele lieve motie, maar ik zit er totaal niet op te wachten. Dit is ook helemaal niet wat meneer Bruins heeft voorgesteld.

Hij stelde voor om met Hart voor Den Haag te gaan praten in de aanloop naar de begroting. Ik heb niet gelezen dat alle partijen daarover mee moesten praten. Kijk, ik heb geen zin om medeplichtig gemaakt te worden aan het broddelwerk dat jullie elk jaar leveren. Ik zit er dus ook totaal niet op te wachten. Maar Hart voor Den Haag - dat stond ook in de aanbevelingen van de heer Bruins - zou moeten gaan meepraten en onderdeel moeten worden van het college. Dat is toch een beetje anders dan wat mevrouw Van Doorn voorstelt in haar motie. Ziet zij zelf ook de verschillen? Marieke van Doorn (D66). De coalitie wil graag alle partijen uitnodigen, alle oppositiepartijen. Het is aan hen om te komen of niet. Het is ook aan hen om aan te geven wat ze daar willen bespreken of niet. In de motie willen we met nadruk zeggen dat in het bijzonder met Hart voor Den Haag wordt gesproken, niet alleen over zaken als de begroting en samenwerking, maar ook over hun wensen om mee te doen aan de coalitie. Sebastian Kruis (PVV). Zou het dan niet veel beter zijn geweest, als u een motie had ingediend om met Hart voor Den Haag daarover in gesprek te gaan? Dan is het gewoon duidelijk en concreet. Nu is het allemaal een beetje vaag over met iedereen praten. Wees nou gewoon even helder en transparant over wat uw insteek is voor die gesprekken met Hart voor Den Haag.

Wat u nu allemaal voorstelt, heb ik niet gelezen in de brief van Bruins. Marieke van Doorn (D66). Ja, we willen ook met Hart voor Den Haag in gesprek als coalitie en sowieso ook als fractie over wat de heer Bruins in zijn brief heeft opgeschreven. Wij menen dat dit een mooie vertaling is. 6

De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Inderdaad de laatste keer. Ik zie die vertaling niet. En ik zie dit eigenlijk ook een beetje als een soort politieke middelvinger naar de heer Bruins: bedankt voor de gesprekken, maar we doen er niks mee, en een prettig weekend. Dat is toch hoe dit een beetje op mij overkomt. Ga dan gewoon in gesprek met de heer De Mos over de eventuele aanschuifvariant die de heer De Mos voorstelt. Maar ik vind dit echt heel vaag allemaal. Ik snap ook helemaal niet wat u daar allemaal mee bedoelt. Het is volgens mij vooral afleiding om maar niet direct met de heer De Mos aan tafel te gaan zitten. Marieke van Doorn (D66). Dat is het juist niet. Wij willen juist wel met de heer De Mos aan tafel gaan zitten, als coalitie en als D66-fractie. Ik kan me voorstellen dat het nog lastig is, omdat ik even vraag aan de ondersteuning of de motie kan worden geprint. Dan kunnen mensen 'm misschien ook lezen. Excuses dat we 'm niet eerder finaal hadden, maar het is juist wel wat Bruins heeft geadviseerd: ga praten. En dat is wat wij als democraten willen doen. Fatima Faïd (HSP). Ik heb maar één vraag. Gaat D66 nou wel of niet onderhandelen met Groep de Mos? Dan heb ik het over collegedeelname, dus niet over al die andere dingen. Dat weten we.

Maar gaan jullie nou wel of niet de onderhandelingen in voor een nieuwe coalitie? Marieke van Doorn (D66). We gaan het gesprek daarover aan met de coalitie en Hart voor Den Haag. Het eerste gesprek is niet meteen de onderhandeling, maar het is wel een verkennend gesprek zoals de heer Bruins dat opschrijft. Fatima Faïd (HSP). Ja, maar dat is niet echt een antwoord op mijn vraag. De vraag is: gaat D66 onderhandelen met Groep de Mos over coalitiedeelname? Dat is de vraag. Alle andere dingen heb ik ook gelezen, maar de vraag is: gaan jullie die onderhandelingen aan? Marieke van Doorn (D66). Dat zal natuurlijk moeten blijken uit zo'n eerste gesprek. Dat is hoe verkennende gesprekken gaan. Ook voordat deze coalitie tot stand kwam, is er heel veel verkend. Verschillende verkenners zijn met iedereen aan de slag geweest. De volgende stap zet je dan echt op basis van zo'n gesprek. Dat kan ik nu niet voorspellen, maar wij willen daar als coalitie en ook als D66 met een open vizier in en kijken wat we van elkaar te weten kunnen komen, hoe iedereen erin staat. Op basis daarvan neem je pas zo'n besluit. De voorzitter. Mevrouw Faïd, laatste keer. Fatima Faïd (HSP). Maar in principe zegt u nu dus eigenlijk: wij gaan de onderhandelingen in met Groep de Mos. Klopt dat dan? Marieke van Doorn (D66).

Ik probeerde net te zeggen dat een eerste gesprek nog niet meteen een onderhandeling is, maar zo'n eerste gesprek gaan we zeker aan. Robert Barker (PvdD). Ik ben het wel eens met mevrouw Faïd dat het wat onduidelijk is wat dit nou precies betekent, omdat die motie best wel vaag is. Begrijp ik het goed dat deze gesprekken uiteindelijk kunnen leiden tot een andere coalitie? Marieke van Doorn (D66). Ja, in zo'n eerste gesprek komt alles op tafel wat ons betreft. Wij hebben daar niet alvast een uitkomst van afgesproken: dit komt eruit of dat komt eruit. Daarin is het open; we gaan het open in. Wij voorspellen niet op voorhand wat eruit gaat komen. Robert Barker (PvdD). Oké, duidelijk. Er kan dus een andere coalitie uit voortkomen. Wat mijn fractie belangrijk vindt, is dat transparant wordt gemaakt hoe we nu verdergaan, want we houden de

7

stad al een tijdje gevangen. Hoe wordt het naar de stad duidelijk of Hart voor Den Haag wel of niet in het college komt? Marieke van Doorn (D66). Ik denk dat we het daar in de uitwerking met elkaar over moeten hebben. Gaan we daar verslag van leggen? Hoe ga je daar verslag van leggen? Hoe ga je daarover communiceren? Ik denk dat dat afspraken zijn die je met elkaar als gesprekspartners moet maken. De voorzitter. Meneer Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Dit klinkt heel vaag, want wat betekent dat nou? Betekent het dat we dit de rest van het jaar nog boven de markt laten hangen en dat de stad al die tijd wacht tot er op een gegeven moment iets van duidelijkheid komt? Of moet dat echt binnen de komende weken? En komt er dan echt duidelijkheid? Marieke van Doorn (D66). Ja, wat ons betreft gaan we dat deze zomermaanden doen. Dat hoeft geen jaren te duren of zo en ook geen maanden. Dat moet gewoon snel gaan. We moeten die planning denk ik niet hier doen in een openbare planningsessie, maar daar mag wel tempo op. Lesley Arp (SP). Het is natuurlijk altijd lastig debatteren als je een motie niet gezien hebt, maar ik heb geprobeerd goed te luisteren. Ik hoorde dat er gesproken werd over samenwerking in het college, terwijl het advies van de heer Bruins natuurlijk was: gesprekken over eventuele samenstelling van het college. Mevrouw Van Doorn geeft een interpretatie.

Waar ik bang voor ben, is het scenario dat misschien alle indieners van de motie een andere interpretatie gaan geven waar die gesprekken toe zouden moeten leiden. Spreekt mevrouw Van Doorn nu namens alle indieners van de motie? Marieke van Doorn (D66). Dat is wel het idee. Dat is ook waarom we er nog tot op het laatste moment over zitten te onderhandelen: hoe precies geven we echt uitdrukking aan hoe wij als coalitiepartijen in gezamenlijkheid denken dat we die gesprekken in kunnen gaan? Het is wat ons betreft open met alle oppositiepartijen over samenwerking, ook richting de begroting en in het bijzonder met Hart voor Den Haag over de samenwerking in de coalitie en het college die Bruins beschrijft. Lesley Arp (SP). Oké, even om te checken. Ik denk dat het niet gek is dat ik deze vraag stel vanwege alle berichten van de afgelopen dagen. Dus alle indieners van de motie zijn het ermee eens dat het traject dat nu wordt ingezet mogelijk gevolgen zou kunnen hebben voor de samenstelling van het college? Marieke van Doorn (D66). Ja, alle indieners van de motie gaan natuurlijk met hun eigen verwachtingen en eigen ideeën zo'n gesprek in.

Maar waar we het echt over eens zijn - daar hebben we ook heel veel, heel lang en heel vaak over gesproken de afgelopen dagen, uren en minuten nog - is dat we zo'n gesprek met open vizier aangaan, alle gesprekken trouwens, in het bijzonder ook gesprekken met Hart voor Den Haag. We gaan die echt open aan om te horen van hen hoe zij dat soort samenwerking voor zich zien, om daar met elkaar echt goed en misschien ook wel pittig over van gedachten te wisselen, om te kijken: wat is er nou mogelijk, wat is er nou niet mogelijk? De voorzitter. Mevrouw Arp, laatste keer. Lesley Arp (SP). Ik hoor mevrouw Van Doorn zeggen dat iedere partij natuurlijk z'n eigen invalshoek heeft. Wat ik hoorde - maar pin me daar niet op vast - is dat het woord 'samenstelling' niet in de motie voorkomt. Ik ga gewoon even mijn zorg op tafel leggen. Ik ben bang dat dit een beetje uit kan lopen op een soort rookgordijn. Dat is waar ik me nu zorgen over maak, maar ik ga zeker ook de inbreng van andere partijen aanhoren. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dank aan de medewerker van mevrouw Van Doorn die de motie keurig heeft rondgestuurd. Ik vind het een beetje een gekke motie, als ik zo eerlijk mag zijn, 8

omdat die heel veel verschillende wegen gaat bewandelen, maar ook onduidelijk is over wie er nou gaat praten. Er staat namelijk dat de coalitie in gesprek gaat, maar ook dat de gesprekken benut worden voor het opstellen van een begroting. Bij mijn weten wordt de begroting opgesteld door het college. Maakt het college dan onderdeel uit van die gesprekken? Hoe zit het dan precies? Marieke van Doorn (D66). Volgens mij hebben we zelf inspiratie geput uit uw gespreksverslag, uit het verslag van het gesprek dat de ChristenUnie/SGP met de heer Bruins heeft gehad over dat het een goed idee zou zijn. Wij hadden als D66 ook in ons gespreksverslag staan dat het een goed idee is om vanwege de hele speciale, bijzondere situatie waar we als lokale politiek in zijn beland als coalitie met een open houding naar alle oppositiepartijen te gaan om hen mee te nemen in de begrotingsbehandeling en inhoudelijke punten mee te nemen. Inderdaad, het college doet de voorbereiding van de begroting. Het is wat ons betreft een uitwisseling tussen partijen. Dus wat ons betreft zitten daar geen collegeleden bij, maar gaan we echt als fracties met elkaar in gesprek. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Het klopt dat de ChristenUnie/SGP heeft aangegeven in het gesprek met de heer Bruins dat wij het prettig zouden vinden, als de oppositie eerder betrokken wordt in de besluitvorming.

Als voorbeeld werd gegeven dat collegeleden langs fracties zouden kunnen gaan om daar input op te halen. Daarom vind ik de motie ook wat ingewikkeld, omdat ik niet zie hoe juist de roep om meer dualisme vorm krijgt, omdat het college de begroting gaat opstellen en bij de fracties input gaat ophalen. Wie stelt nou die begroting op, wie stelt 'm straks vast en hoe wordt die input dan verwerkt? Dat vind ik ingewikkeld. Marieke van Doorn (D66). Wij stellen 'm natuurlijk vast als raad. Dat lijkt me juist een hele interessante uitwisseling om van elkaar te weten waar inhoudelijke pijnpunten en zwaartepunten zitten, zodat we echt als raad kunnen optrekken, als hele raad, om de collegebegroting goed te behandelen. Dat lijkt mij winst in het kader van meer dualisme. Maar het is nieuw, hè. Dat hebben we ook nog nooit gedaan, maar wij willen dat wel proberen. Nur Icar (DENK). Zoals u mij kent, probeer ik dingen te begrijpen. En dat gaat tot nu toe best wel moeizaam. Ik heb de motie net ook even doorgenomen en ik sluit me aan bij mijn voorgangers. Ik vind 'm heel erg vaag, maar wel heel politiek geformuleerd. Ik vraag me het volgende af. Er zijn de afgelopen dagen crisisgesprekken geweest. Ik heb me laten informeren door het AD en Omroep West, want ik wist niet dat dit gaande was.

Wat is er uit die gesprekken naar voren gekomen? En hoe komt het dat na al die gesprekken we toch besluiten om vandaag, zojuist, even samen te zitten om tot een motie te komen? Marieke van Doorn (D66). Je zou het de laatste puntjes op de i kunnen noemen. We hebben behoorlijk gesproken met elkaar. Ik ben ook heel blij dat hieruit naar voren is gekomen dat de coalitie als coalitie gesprekken wil aangaan met Hart voor Den Haag in het bijzonder, maar met iedereen. Hoe dat dan precies wordt verwoord, in woorden wordt gevangen in de motie, het helemaal finetunen, kostte net op de valreep nog even extra tijd. Nur Icar (DENK). Ik lees het zo dat er een verkenning komt op verkenningen van verkennende gesprekken. Maar goed, het advies van de heer Bruins is helder: verkennende gesprekken voeren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. Dat staat er letterlijk zo in. Als ik het dictum lees, zie ik daar niks van terug. Wat is de afweging geweest om heldere bewoordingen weg te laten uit het dictum? Kunt u daar even op ingaan? Marieke van Doorn (D66). Ik zoek 'm er even bij: besluit dat we in gesprek gaan, in het bijzonder in gesprek gaan met Hart voor Den Haag als onderdeel van het herstel van verhoudingen en de lokale democratie na de vrijspraak en dat we die open gaan voeren. De voorzitter. Laatste keer, meneer Icar.

9

Nur Icar (DENK). Dat deel is onderdeel van de raadsconferentie, maar goed. Afsluitend dan. Kunnen we dan concluderen dat alle ondertekenaars wél dat advies opvolgen en ook de ruimte bieden aan Hart voor Den Haag voor die gesprekken over eventuele deelname? En geldt dat dan voor alle ondertekenaars? Marieke van Doorn (D66). Met dat idee is deze motie zeker opgesteld. Ik spreek voor D66. U mag het zo ook aan de collega's in de coalitie vragen. Wat D66 betreft zijn we dat zeker van plan. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Mevrouw Arp noemde het al een beetje mist. Voor mij begint het toch een beetje op een vertragingstactiek te lijken. Ik wil nog even memoreren wat de heer Bruins heeft opgetekend, toch niet de eerste de beste. Er is een zwaargewicht ingezet en die stelt bij het kopje Hoe verder: 'Ik geef in overweging om in de komende periode twee wegen tegelijk te bewandelen.' Tegelijk! En even verderop bij het kopje Hoe verder: 'Tegelijkertijd wordt ook de andere weg bewandeld: verkennende gesprekken voeren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W.' En dan komt ie: 'Het verdient aanbeveling om deze gesprekken spoedig aan te vangen.' Mevrouw Van Doorn stelt voor om dat toch niet tegelijkertijd te doen, om daar allemaal brokjes van te maken.

Eerst gaat het over persoonlijke verhoudingen, dan gaan we het over transparantie hebben en dan is het reces voorbij, de mooie tijd om te onderhandelen, om alles op tafel te leggen. Dan moet er een begroting komen, en dan moet straks alles onder stoom en kokend water. Het is buitengewoon onverstandig en ook eigenlijk wel een diskwalificatie richting de heer Bruins. Hoe ziet u dat? Marieke van Doorn (D66). Dat zie ik juist echt helemaal anders. We hebben gemeend als coalitie dat we zo snel mogelijk moeten aanvangen met zo'n tour langs alle oppositiepartijen. We kunnen met de grootste oppositiepartij beginnen. We hebben die planning nog niet rond, maar dat hoeft helemaal niet lang te duren. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar dat staat er helemaal niet. Het advies luidt: tegelijkertijd, alle trajecten tegelijkertijd doen. Nu gaan we een kostbaar reces verliezen en kan iedereen de vakanties annuleren zodat we daadwerkelijk zaken kunnen doen voor de stad Den Haag, en dan gaan we eens rustig stap voor stap even kijken. Vertragingstactiek, mist hoorde ik uit die hoek. Waarom kan dat niet gelijktijdig? En waarom álle partijen? Het advies is duidelijk om met Hart voor Den Haag te kijken naar de samenstelling van het college. Dat is het advies. Waarom wordt dat advies eigenlijk een beetje geprullenmandeerd? Marieke van Doorn (D66). Dat ben ik nogmaals niet met u eens.

We willen juist tegelijkertijd met u wegen gaan bewandelen in het gesprek. Stel dat we dat gesprek kunnen plannen, ik weet niet wanneer, over een week of binnen een maand. In dat gesprek kunnen we alles aan de orde stellen wat u aan de orde wilt stellen, dus we kunnen daar gelijk al over praten. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nee, dat zegt mevrouw Van Doorn niet, want er wordt gezegd 'met alle oppositiepartijen'. Het advies is duidelijk. Er moet volgens de heer Bruins met Hart voor Den Haag gesproken worden over de samenstelling van het college. Nou, dat kan wat ons betreft morgen. Dat kan in een schorsing. Dat kan vannacht. Dat kan wanneer u wilt. Dan gaan we praten en dan gaan we gewoon tot elkaar komen. We doen nu al maanden een soort van paringsdans rond elkaar heen. Ik ben inmiddels zo bronstig als een edelhert in september, maar er gebeurt niks. Dus laten we gewoon eens met elkaar kijken hoe we nader tot elkaar komen, maar wel conform het advies van de heer Bruins. De voorzitter. En dan moet het nog september worden. Marieke van Doorn (D66). Ja, dat belooft een hete zomer. Ik denk juist dat we het advies van Bruins opvolgen en méér doen als coalitie. We willen én met Hart voor Den Haag hierover spreken én met alle oppositiepartijen spreken over de begroting en over samenwerking, net als met Hart voor Den Haag. 10

De voorzitter. Dan hebben zich gemeld meneer Kruis, meneer Barker en mevrouw Faïd, ik neem aan over iets nieuws. Sebastian Kruis (PVV). Ondanks de festiviteiten moet ik wel vaststellen dat mevrouw Van Doorn nog lang niet jarig is, want ik ben echt een beetje boos aan het worden. Alsof de heer De Mos nog niet genoeg geschoffeerd is, krijgt hij dit nog even daaroverheen: dat hij gewoon op een grote hoop wordt gegooid met alle andere oppositiepartijen, helemaal niet conform het advies van de heer Bruins. Ik vraag me het volgende af. U zegt: we willen met iedereen in gesprek over de begroting. Dat noemen we hier toch de begrotingsbehandeling? Dat doen we hier toch altijd transparant in deze zaal, waar we ook onze suggesties doen met moties en amendementen? Dat doen we toch altijd al op die manier? We praten toch elk jaar al mee over de begroting? Hoe is dit anders? Of wil mevrouw Van Doorn nu alles in achterkamertjes doen? Marieke van Doorn (D66). Nee, mevrouw Van Doorn wil een handreiking doen naar alle oppositiepartijen en naar de partij van de heer De Mos in het bijzonder. Het gaat wat ons betreft over de begroting en over samenwerking. Ik denk dat het in het geval van de heer De Mos ook gaat over een aanschuifvariant; dat kan ik me zomaar voorstellen. We willen dat gesprek open voeren met alle oppositiepartijen. Dat zal met elke oppositiepartij een ander gesprek opleveren.

We hebben de gespreksverslagen per partij gezien. Die kan je als basis nemen. Partijen kunnen zelf aangeven waar ze over willen praten in zo'n gesprek. Sebastian Kruis (PVV). Het is al eerder aangegeven, ook door collegae van mij. Dit heeft niemand teruggelezen in het advies van de heer Bruins. Als u de stem van de oppositie zo belangrijk vindt, was het dan niet een idee geweest om de oppositie ook bij deze motie te betrekken in plaats van ons hier allemaal mee te overvallen na een hele week allerlei crisisvergaderingen en ons hier allemaal nog drie kwartier op te houden? Marieke van Doorn (D66). Ja, daar heeft u een punt. Dat was ook zeker de bedoeling geweest. Dat is niet gelukt en dat kunt u ons verwijten. De voorzitter. Meneer Kruis, laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Het gaat niet zozeer om wat ik u verwijt. Ik vind het echt een blamage voor de heer De Mos, die dit nog even als een extra trap na krijgt van D66. Het punt is: wat nou als geen enkele oppositiepartij meestemt met die motie van u? Marieke van Doorn (D66). Het is een vrij land. Dat mag. Wij hopen natuurlijk juist wel dat mensen denken … Er staat ons heel veel werk te doen. Dat heeft Bruins ontzettend duidelijk in zijn brief geschreven. Er moeten ontzettend veel zaken worden opgelost, dus we moeten gewoon beginnen met praten. Wij hopen dat deze motie daar een bijdrage aan levert. De voorzitter.

De heer Barker heeft ook nog een nieuw punt. Hij is natuurlijk al drie keer geweest. Robert Barker (PvdD). Ik sluit me wel aan bij wat de heer Kruis zei en ik wil wel een vraag stellen over het punt van betere samenwerking. Ik had D66 de vorige keer natuurlijk gecomplimenteerd dat ze de verbinding zocht, maar heeft D66 nu het tegenovergestelde gedaan: heel veel intern overleggen en niet met de oppositie. Vindt D66 deze motie echt een stap vooruit? Marieke van Doorn (D66). Wij zien dat we als coalitie echt een stap vooruitzetten, de hand reiken naar alle oppositiepartijen om te gaan praten over zaken als samenwerking, de begroting en in het geval van de heer De Mos in het bijzonder over zijn wens om aan te schuiven.

11

Robert Barker (PvdD). Volgt D66 dan het advies van Bruins volledig op en staat ze daarachter? Dus gaat ze sowieso, los van wat andere coalitiepartijen vinden, in gesprek met De Mos en met Hart voor Den Haag over de coalitie? Marieke van Doorn (D66). Ja, wij gaan sowieso in gesprek met Hart voor Den Haag, als Hart voor Den Haag dat ook wil natuurlijk. Wij willen heel graag in gesprek als D66 en graag met de coalitie. Mocht dat niet lukken in coalitieverband, wat ik met deze motie niet verwacht en al het onderhandelen daarover, dan gaan wij als fractie graag Hart voor Den Haag uitnodigen voor een gesprek. Dat heb ik net ook aangegeven. Kavish Partiman (CDA). Als collega Van Doorn kijkt naar het advies van de heer Bruins en vooral het tweede deel van het advies, is zij het dan met het CDA eens dat het tweede dictum van de ingediende motie bedoeld is om een bijzonder gesprek te voeren met Hart voor Den Haag, maar tegelijkertijd ook bedoeld is om een uitgestoken hand te hebben naar de hele oppositie zodat we een gesprek kunnen voeren met de oppositie over een aantal punten, zoals in het eerste deel van het advies van de heer Bruins? Dus is het tweede deel van het dictum bedoeld voor dat bijzondere gesprek zoals bedoeld in het tweede deel van het advies? Was dat ook de bedoeling van D66 bij het indienen van deze motie? Marieke van Doorn (D66). Ja, absoluut.

Dat ben ik helemaal eens met het CDA. Dank. De voorzitter. Dan kijk ik naar de heer De Mos. Een nieuw punt, meneer De Mos? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, u kent mij, voorzitter. Alleen maar nieuwe punten. Ik ben wel een beetje verbaasd over dat een-tweetje, een mooie reddingsboei van het CDA of een poging tot. Maar ik zit het advies te lezen en daarin wordt nergens gezegd 'alle oppositiepartijen'. Het advies is klip-en-klaar: twee wegen tegelijk bewandelen met Hart voor Den Haag. Dát is het advies. Misschien moeten we straks maar een motie indienen om het advies van de heer Bruins een-op-een over te nemen. Ik denk dat mevrouw Van Doorn twee dingen door elkaar haalt. Er is namelijk het overleg op 25 augustus, de raadsconferentie. Daar komt iedereen een vredespijp roken en over alles en nog wat discussiëren. Maar het advies van de heer Bruins is klip-en-klaar: het tweewegenpad. Daar wordt nu gewoon van afgestapt en dat vind ik heel erg jammer. Want het is wederom tijdverlies, het is wederom geen duidelijk antwoord naar de stad. En het is helemaal een schoffering van onze burgervader, die letterlijk heeft gezegd: geef nou eens een keertje duidelijkheid. Marieke van Doorn (D66). Dat geven we juist hiermee. We zeggen als coalitie: we gaan in gesprek. We volgen daarmee het advies van Bruins en we doen nog wat extra's ook.

We willen namelijk ook met andere oppositiepartijen in gesprek richting de begroting. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar als meneer Bruins wat extra's had willen geven, dan had hij dat vorige week wel gedaan. Dat is helemaal niet gebeurd. Meneer Bruins heeft niks extra's gegeven, heeft in zijn advies niet gesproken over alle oppositiepartijen. Meneer Bruins zegt - ik ga het nog maar een keer herhalen - onder Hoe nu verder: 'Ik geef in overweging om de komende periode twee wegen tegelijk te bewandelen.' Even verderop: 'Tegelijkertijd wordt ook de andere weg bewandeld: verkennende gesprekken voeren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. Het verdient aanbeveling om deze gesprekken spoedig aan te vangen.' Wat lees ik hier dan anders dan wat u nu allemaal in uw motie zet? Marieke van Doorn (D66). Niks anders. Wat in de motie staat is precies wat u net voorleest. Alleen gaan we nog wat meer doen. Als coalitie hebben we het ons al eerder voorgenomen om dat te gaan doen, maar het is er nog niet van gekomen. We zijn nu van plan om dat wel te gaan doen: met alle oppositiepartijen praten richting de begroting. De voorzitter. Meneer De Mos, laatste keer.

12

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar u merkt hier aan de oppositie dat het niet helemaal op tromgeroffel kan rekenen. Het is niet zo dat de oppositie hier zit te applaudisseren. We hebben een zwaargewicht ingezet. Die heeft nergens die extra dingen genoemd. Die heeft het gewoon simpel gehouden. Dat is ook fijn aan zo'n advies: keep it simple. Dat heeft meneer Bruins gedaan. En vervolgens wordt het advies van meneer Bruins gewoon door de D66-shredder gehaald. Wij begrijpen dat niet. Marieke van Doorn (D66). Dat is spijtig. We willen juist het advies-Bruins opvolgen en nog meer doen. Dat is de intentie van deze motie. De voorzitter. Ook meneer Icar heeft iets nieuws, want hij is ook al geweest. Gaat uw gang. Nur Icar (DENK). Ik probeer een middenweg te vinden zodat we verder kunnen. U geeft aan dat u het advies van de heer Bruins wilt opvolgen en dat wij het zo moeten lezen dat we het ook opvolgen. Bent u dan bereid om een-op-een over te nemen wat er in dat advies staat over die verkennende gesprekken en dat toe te voegen aan het dictum? Dan is het ook voor de oppositie interessant om te zeggen: oké, dit is misschien iets waar we ook achter kunnen staan. Marieke van Doorn (D66). Dat is dan echt weer iets wat in coalitieverband zou moeten worden besproken.

We hebben voor deze bewoordingen gekozen, maar ik hoop dat u van mij wilt aannemen dat we als coalitie willen spreken met de hele oppositie en Hart voor Den Haag in het bijzonder over het advies-Bruins. Nur Icar (DENK). Om te beginnen over aannames: 'if you assume, you make an ass out of u and me'. Dus aannames doen we niet. Maar ik zou eventueel willen voorstellen om in schorsingmodus te gaan zodat we een duidelijke en heldere formulering hebben over wat er nou in die motie staat. Ik hoor hier nu: dit hoor je zo te lezen, dit hoor je zo te interpreteren. Daar kom ik niet verder mee. Ik wil gewoon lezen wat er staat en dat het is wat er gaat gebeuren, dat er in klip-en-klare taal staat: dit is wat we doen, we volgen het advies op. Of we volgen het niet, maar dit is wat we wel verschuldigd zijn aan de stad: dat er duidelijkheid is en dat we dan verder kunnen. Marieke van Doorn (D66). Nogmaals, we hebben gepoogd om dat in woorden te vatten. Dit is wat we daarmee bedoelen. Ik kan het niet in mijn eentje zomaar even om schrijven. Dat zal zeker tijd kosten. Dus wij willen het, denk ik, hierbij laten. De voorzitter. Dan mevrouw Arp met iets nieuws. Lesley Arp (SP). Even hierop voortbordurend.

Een mooi gebaar over samenwerking met de oppositie zou natuurlijk zijn, zoals je vaker bij moties doet, dat je die vooraf rondstuurt - dat kan nu niet meer; daar heb ik begrip voor - maar dat de oppositie ook ruimte krijgt om tekstsuggesties voor die motie te doen, zodat ze eventueel kunnen meetekenen. Zou dat een optie zijn met betrekking tot deze motie? Marieke van Doorn (D66). Dat lukt nu inderdaad niet meer. Dat was heel mooi geweest. Dat hadden we graag zo gedaan. Dat is niet gelukt en dat is ons te verwijten; dat heb ik al gezegd. Maar ja, het is nu zoals het is. Lesley Arp (SP). Volgens mij kan dat theoretisch wel, want we hebben net gemerkt dat er zoiets bestaat als een schorsing. Die zouden we daarvoor kunnen aanvragen. Marieke van Doorn (D66). Ik zou zelfs moeten schorsen om met de coalitie te overleggen over een schorsing. Wat mij betreft doen we dat niet en gaan we met deze motietekst verder. Fatima Faïd (HSP). Er is eigenlijk maar één vraag die echt relevant is voor vandaag. Gaat de huidige coalitie in gesprek met Groep de Mos om aan te sluiten bij de huidige coalitie? Dat is eigenlijk de enige vraag. Daar kunt u gewoon met ja of nee op antwoorden. 13

Marieke van Doorn (D66). Ja, met Hart voor Den Haag. Fatima Faïd (HSP). Dus even zodat we het helemaal helder hebben. Deze coalitie gaat onderhandelen met Groep de Mos over dat ze aansluiten bij het huidige coalitieoverleg? Marieke van Doorn (D66). Dit interruptiedebat heb ik net al met mevrouw Faïd gehad. Fatima Faïd (HSP). Ja, maar het is niet helder, dus ik wil er graag een antwoord op hebben. Marieke van Doorn (D66). Het is niet gelijk een onderhandeling. Het is eerst een gesprek en op basis daarvan kijk je: gaan we nou verder onderhandelen of niet? Zo'n verkennend gesprek is nooit meteen een onderhandeling. De voorzitter. Mevrouw Faïd, laatste keer. Fatima Faïd (HSP). We zijn ruim twee maanden verder. We hebben hier ik weet niet hoeveel extra vergaderingen gehad, vooral heel erg intern gericht en niks met de stad. Geen enkele vergadering ging over problemen in de stad. Dus ik heb een hele duidelijke vraag: gaat deze coalitie onderhandelen met Hart voor Den Haag? Excuses, want ik zeg de hele tijd Groep de Mos, maar het is Hart voor Den Haag. Gaan jullie nou wel of niet onderhandelen? Daar hoeft u alleen maar ja of nee op te zeggen, hè. Ik hoef al die andere dingen niet te horen. Dat scheelt ook heel veel tijd. Marieke van Doorn (D66). We kunnen dat pas zeggen na dat eerste gesprek. Dat kunnen we nu niet voorspellen. Ik heb geen kristallen bol. De voorzitter.

Meneer Kruis, heeft u iets nieuws? Anders zou u aan een derde ronde beginnen terwijl er nog maar één spreker is geweest. Of eigenlijk twee; het is de tweede. Neem me niet kwalijk, meneer Groenewold. Goed dat u zit op te letten. Gaat uw gang, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Heel veel dank, burgemeester. We hebben allemaal van die werkgroepen over herstel van vertrouwen, ook van de burger in de politiek. Daar loopt D66 altijd in voorop. En dan durft die partij dít te presteren. Het is echt zo'n gênante schertsvertoning wat mevrouw Van Doorn hier nu aan de dag weet te leggen, ik krijg er gewoon tranen van in mijn ogen. Hoe denkt zij dat dit overkomt bij de mensen thuis? Marieke van Doorn (D66). Ik hoop dat de mensen thuis wel zien dat D66 zich keihard inzet in deze coalitie om met de coalitie gesprekken aan te gaan, open gesprekken met Hart voor Den Haag en de hele oppositie. Dat hoop ik. Sebastian Kruis (PVV). Ik las in de gespreksverslagen niet dat dit nou zo'n brede wens was vanuit de oppositie. Ik heb dat niet teruggelezen. Mevrouw Van Doorn zegt: we nemen het advies over en meer. Als D66 nou ergens niet in uitblinkt, is het ambitie. Dus misschien kan ze deze keer ook een keer proberen het een beetje klein te houden, want dat lukt vaak het best. De voorzitter. Oké, we horen nu geen nieuwe dingen meer.

Wil mevrouw Van Doorn daarop reageren? Anders krijgt mevrouw Faïd nog het woord. Ook iets nieuws, hoop ik. Fatima Faïd (HSP). Ook altijd iets nieuws. En zo niet, dan toch. Ik hoor mevrouw Van Doorn de hele tijd zeggen: de coalitie, de coalitie, de coalitie. Maar wat vindt D66 eigenlijk? Waarom moet het steeds in coalitieverband? U bent gewoon een zelfstandige partij. Gaat u nou wel of niet onderhandelen met Groep de Mos?

14

Marieke van Doorn (D66). Op het gevaar af dat ik hetzelfde antwoord geef en mezelf telkens aan het herhalen ben: wij willen als D66, als fractie in gesprek met Hart voor Den Haag en we willen als coalitie in gesprek met Hart voor Den Haag en met de hele oppositie. Dus wij willen gewoon praten. Fatima Faïd (HSP). Als u wilt praten, dan moet u dat volgens mij gewoon gaan doen. Dan hebben we deze hele motie niet echt nodig. Eerlijk gezegd zit ik niet op deze motie te wachten, want ik ben er niet voor gevraagd. Dus als D66 wil onderhandelen met Hart voor Den Haag, dan moeten jullie volgens mij morgen een afspraak maken. De voorzitter. Door mevrouw Van Doorn wordt de volgende motie (C.2 D66) ingediend:

Motie C.2 D66 Samen aan tafel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 29 juni 2023, ter bespreking van Debat over brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943). Constaterende, dat: • de door het fractievoorzittersoverleg aangewezen gespreksleider de raad overwegingen heeft meegegeven langs twee wegen. Overwegende, dat: • sinds oktober 2019 de rechtszaak grote invloed heeft gehad op de lokale politiek; • de rechtszaak, vrijspraak in eerste aanleg en de ontstane politieke situatie vragen om acties op samenwerking in de gemeenteraad en het college. Besluit, dat: • de coalitie in gesprek gaat met alle oppositiepartijen over het herstel van vertrouwen en samenwerking zoals geschetst in de overwegingen en de brief van Bruins en de onderliggende gespreksverslagen per partij; • en in het bijzonder in gesprek gaat met Hart voor Den Haag als onderdeel van het herstel van de verhoudingen en de lokale democratie na de vrijspraak van de rechtbank; • de coalitie al deze gesprekken open zal voeren; • tevens deze gesprekken te benutten in aanloop naar de begroting, om inhoudelijke standpunten op te halen bij alle oppositiepartijen en deze in de begroting mee te nemen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter.

Voordat ik begin wil ik mijn collega mevrouw Van Doorn van D66 van harte feliciteren met haar verjaardag. Een bijzondere dag om jarig te zijn, kan je wel zeggen. Voorzitter. Wij zijn ongerust over de politieke situatie in onze stad. Over de verwarring en ondoorzichtigheid. Over de tanende invloed van de kiezers. Over altijd maar weer hetzelfde gezeur en geharrewar, in het college en deze raad. We willen er wat aan doen en we weten ook hoe. Voorzitter. Deze woorden, vrij naar de woorden van Hans van Mierlo kort na de oprichting van D66, gingen de afgelopen dagen door mijn hoofd. We zijn er goed in in deze raad, in gezeur en geharrewar op elkaar, in plaats van dat het hier gaat om de stad. De stad waar we allemaal veel om geven en het beste voor willen. Waar we ons voor uit de naad werken als raadsleden, durf ik wel te zeggen, en ook als college. Allemaal op onze eigen manier en met onze overtuiging wat de goede richting is voor de stad. Ik zou willen dat we als raad wat meer met de stad bezig kunnen zijn in de komende jaren en wat minder met onszelf.

15

Juist daarom wil de Haagse VVD verkennende gesprekken aangaan met Hart voor Den Haag over deelname aan de coalitie en het college van B&W. Dat willen we het liefst met de hele coalitie en daar zullen we vandaag ook een ultieme poging toe doen. Die gesprekken zijn nodig, omdat het democratisch proces na de verkiezingen van 2022 niet normaal heeft plaatsgevonden. De grootste partij werd bij voorbaat uitgesloten van het dagelijks bestuur van de stad. Met deze partij zijn ook al hun ruim 30.000 kiezers uitgesloten. Het gaat onder andere over heel veel mensen in een heel aantal wijken waar nauwelijks gestemd werd op coalitiepartijen. Hun democratisch uitgebrachte stem op een partij is in feite door de uitsluiting een blanco stem geworden, waar het gaat om het dagelijks bestuur van de stad en de vorming daarvan. Vorig jaar kon de VVD hier begrip voor hebben wegens de rechtszaak die nog boven het hoofd hing. Maar nu met de verpletterende vrijspraak de aanleiding voor deze uitsluiting is weggenomen, moeten we dit rechtzetten. Zoals ik van meet af aan al heb gezegd: we kunnen na die heftige vrijspraak niet doorgaan alsof er niets is gebeurd. De Haagse VVD vindt het essentieel voor het vertrouwen in het stadsbestuur en de politiek dat er nu alsnog een goed democratisch proces plaatsvindt.

Hart voor Den Haag heeft na de vrijspraak direct gezegd in gesprek te willen met de huidige coalitie over deelname. In voorgaande debatten zei mijn fractie al dat we dit als coalitie moeten doen. Daarmee doen we recht aan de inzet van het huidige college en kunnen we tegelijkertijd Hart voor Den Haag in een normaal democratisch proces een eerlijke kans geven om mee te gaan doen aan dat dagelijks bestuur. Alleen door dat gesprek open aan te gaan, kunnen we geloofwaardig vertrouwen en verhoudingen herstellen. Vertrouwen van de kiezer in hun democratisch uitgebrachte stem. Vertrouwen van de stad in de Haagse politiek. En ook vertrouwen in deze raadzaal, in elkaar. Daarom wil de VVD met de coalitie ingaan op dit voorstel, niet omdat het er daar makkelijker van wordt en niet omdat het opportuun is, maar omdat recht moet worden gedaan aan de verkiezingsuitslag in het licht van de vrijspraak. Zo kunnen we de stad laten zien dat we in beginsel bereid zijn om samen te werken en om onze verschillen te overbruggen. Zo kan alsnog democratisch recht worden gedaan aan de verkiezingsuitslag zonder het werk van het huidige college teniet te doen. Nur Icar (DENK). Ook de VVD staat onder de motie die zojuist is ingediend door D66. Ik wil dan ook vragen om het dictum te duiden. Wat wordt daarmee bedoeld en waarom is het advies niet een-opeen overgenomen? Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Mijn naam staat onder de motie; dat is correct. Dat was niet helemaal de bedoeling op dit moment, moet ik er wel bij vermelden. Dat wordt dus gecorrigeerd. Wij hebben over deze motie gesproken, maar we wilden de schorsing niet nog langer laten duren, dus we hebben de motie niet helemaal kunnen afstemmen. Ik zal die zeker nog met mijn fractie willen bespreken voordat wij onze steun bepalen. Nur Icar (DENK). Om verwarring te voorkomen: we kunnen dus concluderen dat de VVD op dit moment niet onder de motie staat? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dat is correct. De voorzitter. Oké, dit is dus nieuws. Nur Icar (DENK). Om te voorkomen dat ik straks andere partijen vraag 'jullie staan eronder, hoe duiden jullie het' en dat ze dan aangeven 'ik sta er eigenlijk niet onder', wil ik toch vragen hoe we dit moeten duiden. Wat is de situatie nu, het vertrouwen binnen de coalitie? Wat is hier aan de hand? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik ga niet namens de coalitie spreken. Als ik 'we' zeg, dan spreek ik namens de Haagse VVD. Ik kan wel zeggen dat wij veel gesprekken hebben gevoerd in coalitieverband en dat we dat juist doen, omdat we graag samen hieruit willen komen. De vraag is of dat ook mogelijk blijkt, omdat we heel verschillend kijken naar de situatie die is ontstaan en hoe we daarmee moeten omgaan.

Dit debat is bedoeld om dat te duiden en om te kijken of we een gezamenlijk pad vooruit kunnen vinden. Ik hoop - dat is ook mijn oproep hier - dat we dat kunnen doen door een open gesprek aan te gaan met Hart voor Den Haag. Ik wil dat het allerliefste doen in coalitieverband. 16

Robert Barker (PvdD). Ik schrok even daarvan, maar dat hoeft niet per se negatief te zijn. Ik zocht een beetje wat de reden is dat de VVD er niet onder staat. Onze kritiek en heel veel kritiek van de oppositie ziet op het feit dat de motie best wel vaag is en dat die niet heel transparant maakt of er wel of niet in gesprek wordt gegaan. Deelt de VVD die zorg? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik weet niet of het verstandig is om nu een heel lang gesprek te gaan voeren over waarom we al dan niet onder de motie staan. Volgens mij is dat niet zo interessant. Het gaat erom dat we samen een weg vooruit zoeken. Ik denk dat daar ook een uitgestoken hand voor geldt richting de oppositie. Daar hoorde ik mevrouw Van Doorn net al een opening voor bieden, ware het niet dat we nu tijdens het debat zitten. Volgens mij moeten we kijken of we daartoe kunnen komen. Wellicht kunnen we de motie nog aanpassen als er goede ideeën zijn. Uiteraard geldt dan dat de partijen die er nu over gesproken hebben het daar ook mee eens moeten zijn. Robert Barker (PvdD). Als ik de motie zie, dan vraag ik me bijvoorbeeld af hoe er transparant wordt teruggekoppeld wat uit die gesprekken komt. Gaat het dan überhaupt over coalitievorming? Zou de VVD voor de motie in de huidige vorm stemmen? Lotte van Basten Batenburg (VVD).