RIS316024 Notulen van de raad van 25 mei 2023

De heer Van Zanen. Dat de gemeenteraad van Den Haag een breed gedragen uitspraak doet over wat ze willen en niet net doet alsof het een niet met het ander te maken heeft, want het een heeft natuurlijk wel met het ander te maken. We zijn toch hier niet naïef over de situatie die is ontstaan na de verkiezingen en de situatie die is ontstaan na de uitspraak? U heeft er de vorige keer urenlang met 23

elkaar over gedebatteerd. Dat betekent iets en dat is van invloed op het andere onderwerp. Als u geen klare wijn schenkt - ik kan dat niet want dat is echt aan u, wat de heer Partiman ook helemaal niet bestrijdt - is het voor mij niet eenvoudig om hier heel makkelijk te roepen 'nou, laten we eens gezellig met elkaar gaan praten', want dat leidt dan tot niets. Maar ik wil natuurlijk niets liever, op basis van een aantal elementen, waarvan ik er een aantal heb genoemd, met u spreken over de verhoudingen, maar die verhoudingen zullen wel ook hier in dit debat moeten worden voorzien van een fundament. En dus moet u het nu niet bij mij leggen, want dat is iets te makkelijk.

Janneke Holman (PvdA). Dus om het goed samen te vatten, zegt de burgemeester eigenlijk het volgende: ik ben zeker bereid om een rol op me te nemen ten aanzien van die verhoudingen en dat gesprek over die belangen, maar dan wil ik straks in in tweede termijn wel brede steun horen in de raad, ofwel in de vorm van wat mensen gaan zeggen ofwel in de vorm van een aangenomen motie. Is dat waar de burgemeester naar zoekt?

De heer Van Zanen. Om effectief te zijn als raad, om effectief te zijn als griffie en om effectief te zijn in mijn rol als burgemeester, uw voorzitter van u allemaal, is dat het belangrijkste element. U moet een voorzet geven, breed gedragen. Ik had gehoopt dat de afgelopen twee weken daartoe enige ruimte hadden geboden. Maar we gaan het merken; misschien is het wel zo.

De voorzitter. We zijn hiermee gekomen aan het einde van de eerste termijn. We schorsen even voordat we aan de tweede termijn beginnen.

De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.

De voorzitter. Ik heb inmiddels het verzoek gekregen om wat langer te schorsen, namelijk een halfuur. Ik schors de vergadering derhalve tot half twaalf.

De vergadering wordt van 11.00 uur tot 11.30 uur geschorst.

Voorzitter: de heer Van Zanen.

De voorzitter. De fractie van GroenLinks heeft verzocht om een kwartier langer te schorsen.

De vergadering wordt 11.30 uur tot 11.46 uur geschorst.

24

De voorzitter. Het is kwart voor twaalf, dus we hervatten de vergadering. Wil de fractie van GroenLinks zich melden? Want die heeft zelf om een langere schorsing gevraagd. Mevrouw Butt, waar is uw fractie?

Hera Butt (GroenLinks). Onderweg.

De voorzitter. Maar het is kwart voor twaalf geweest, hè. GroenLinks, kom op. Ik vind het namelijk wel onhandig om te beginnen als de fractievoorzitter van GroenLinks die zelf eerder om een langere schorsing heeft gevraagd, er nog niet is en dus niet hoort wat er gaat gebeuren. Ik hoor nu dat hij onderweg is.

De vergadering wordt van 11.46 uur tot 11.50 uur geschorst.

De voorzitter. Geachte leden van de raad, dames en heren, ook de mensen thuis, alle fracties zijn inmiddels aanwezig, dus gaan we door met het debat over de uitspraak over de zaak-De Mos/Guernaoui. De eerste termijn is zojuist afgerond, zodat we nu toe zijn aan de tweede termijn van de zijde van de raad. Het woord daarin is allereerst aan de heer De Mos van de fractie van Hart voor Den Haag.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Nadat de betrokken Hart voor Den Haagleden en ondernemers na een drieënhalf jaar durende hel op alle tenlasteleggingen zijn vrijgesproken, hebben wij geen wraakzuchtige houding tentoongespreid over alle valse aantijgingen aan ons adres, geen boosheid over de uitsluiting van onze hele partij die door drie partijen is gedaan op basis van verdachtmakingen en door framing. Nee, wij hebben ingezet op verzoening en willen het klip-en-klare vonnis van de rechters recht doen. Daarom hebben we de huidige coalitie een aanschuifvariant aangeboden, waarbij niemand weg hoeft maar Hart voor Den Haag er wel bij moet. Die variant zal de steeds veder opgelopen polarisatie het hoofd kunnen bieden en zal het broze vertrouwen van de kiezer in de politiek kunnen herstellen. Onze burgervader gaf de gemeenteraad twee weken geleden na een urenlang debat een opdracht mee: ga met elkaar op zoek naar een verbindende oplossing. Zojuist heeft Van Zanen daar nogmaals toe opgeroepen, een wijs man. Het is ook niet voor niets dat wij ook willen verbinden. Op ons initiatief zijn er de afgelopen week circa twintig gesprekken gevoerd met fracties en collegeleden. Sommige gesprekken verliepen soepel en her en der merkten we ook echt wel openingen. Bij andere gesprekken bleef de deur potdicht.

Wij blijven vandaag onze hand uitsteken naar alle coalitiepartijen met de meer dan billijke aanschuifvariant. Daar zijn we ook de boer mee opgegaan, maar we lijken er niet verder mee te komen, omdat onze uitgestoken hand helaas niet door iedereen wordt aangenomen. Waar we in 2019 25

binnen 24 uur werden afgedankt, zijn we nu weken en sloten koffie verder na 21 april, de dag waarop volledige vrijspraak kwam en waarop bleek dat de grootste partij in de stad als winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen op oneigenlijke gronden buiten het college is gehouden. Wij vinden dat de stad vandaag duidelijkheid verdient: gaan we onderhandelen of niet? Het is naar de stad waarvan volgens een peiling 64% van de Hagenaars, Hagenezen, Scheveningers en Loosduiners vindt dat Hart voor Den Haag terug in het college moet, toch niet uit te leggen dat er helemaal niets met de uitspraak van de rechters en helemaal niets met de verkiezingsuitslag van vorig jaar wordt gedaan? Hoe serieus nemen we de werkgroep die is ingesteld om de lage verkiezingsopkomst bij de volgende verkiezingen te verbeteren als de uitgestoken hand van ons niet wordt aangenomen? Onze fractie hoopt vurig dat we de door de zaak geslagen diepe kloof, zowel in de raad als in de stad, kunnen dichten. Maar dan is er wel meer nodig dan alleen gesprekken. Uitzonderlijke situaties vragen uitzonderlijke ingrepen, stelde oud-PvdA-wethouder Noordanus. Hij vindt het een plicht aan de stad. Veel mensen hebben hun vertrouwen aan Hart voor Den Haag gegeven, dan moet je kijken of er een plek is in het college, aldus de oud-bewindsman.

Ook oud-VVD-wethouder Huffnagel is voorstander: het zorgt voor een breder draagvlak in de stad. Politiek is ook elkaar wat gunnen, vindt oud-D66-wethouder De Jong; het is belangrijk dat Hart voor Den Haag uit het verdomhoekje komt. Voorzitter. We proeven in dit huis nog niet bij iedereen dat de wijze woorden van deze wethouders zijn binnengekomen. Het is zelfs twijfelachtig of de Haagse gemeenteraad het vertrouwen in Rachid Guernaoui en ondergetekende gaat uitspreken. Wij werden als wethouders ten onrechte weggestuurd. Een eerste rehabilitatie is met het aannemen van onze motie dus meer op zijn plaats. Het zou slechts een beperkt eerste doekje voor het bloeden zijn na drieënhalf jaar gecriminaliseerd geweest te zijn maar wel een doekje waar wij grote behoefte aan hebben. De rechters hebben ons volledig gerehabiliteerd en wij verwachten van de raad een gebaar dat duidelijk maakt dat wij door deze raad gerehabiliteerd zijn. Het zou kunnen dat dit debat, gehoord de beraadslagingen, overgaat tot de orde van de dag, maar dat zou richting de stad een buitengewoon onverstandige keuze zijn. De Hart voor Den Haagkiezer waarvan er steeds meer komen, verdient op z'n minst een warme reactie op onze uitgestoken had.

Als er nu geen gebaar wordt gemaakt, zijn de verhoudingen voor de komende drie jaar vergiftigd, maar dan zullen wij, zoals weekblad Den Haag Centraal het goed omschreef, in 2026 des te sterker uit de verkiezingen tevoorschijn komen en zullen de andere partijen ons genadebrood moeten eten. Toch zien wij ook vele positieve haakjes over de terugkeer in het Haagse college. Uit gesprekken blijkt dat sommige partijen de deur op een kier hebben gezet. Daarom willen we in gesprek blijven met die partijen, liefst ook met alle partijen. Immers, uit ieder gesprek kan iets moois voortkomen. Daarom hebben we de nog in te dienen motie van de Partij voor de Dieren om een onafhankelijke gespreksleider aan te stellen, meeondertekend. Dat die gespreksleider moet helpen bij het verbeteren van de onderlinge verhoudingen tussen alle partijen in dit stadhuis, de samenstelling 26

van de coalitie en het ontbreken van regels voor partijdonaties vinden wij een dikke prima en broodnodig. De woorden van de burgemeester indachtig, rekenen wij dan ook op brede steun voor deze motie. Zowel de oppositie als de coalitie zal hier een slag naar verder samenwerken kunnen maken. De vredespijp is in handen van de coalitie. Wij horen wel wanneer we deze met elkaar mogen roken. Wellicht al ergens in een mooi broekbos. Dank jullie wel!

Fatima Faïd (HSP). Ik heb nog een vraag aan de heer De Mos. Ik zag namelijk iets heel interessants voorbijkomen bij Den Haag FM. Ik heb begrepen dat uw voorzitter met naar ik meen de voorzitter van de VVD een gesprek heeft gehad. Ik vroeg mij af wat daaruit is gekomen.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het hele flauwe antwoord zou zijn: dat moet u aan de voorzitter vragen want daarom hebben we ook een voorzitter van de vereniging en een voorzitter van de politieke fractie van Hart voor Den Haag. Het zou natuurlijk de boel een beetje ontsieren als ik hier het woordvoerderschap van de heer Reitsma helemaal teniet zou doen. Maar u kent mij als een warmbloedig man, dus ik kom u graag tegemoet. Het was een heel goed eerste gesprek. En er is nog veel meer gebeurd, want er is inmiddels een gesprek geweest tussen de voorzitter van de Vereniging Groep de Mos en de voorzitter van de Vereniging D66. We hebben ook geroepen dat we met alle verenigingsvoorzitters in gesprek willen gaan, dat we het willen hebben over transparantie, over partijfinanciering, over het ongelijke speelveld, kortom, over alles waarover het de laatste drieënhalf zo'n beetje is gegaan. Dus let's tango! Ik hoop dat de heer Reitsma uw voorzitter ook snel uitnodigt.

Fatima Faïd (HSP). Ik vroeg mij dan af met welke pet meneer Reitsma daar heeft gezeten, want hij zit best wel in veel clubjes van jullie, zeg maar. Dus zat hij daar nou als vereniging Groep de Mos of als bestuurslid Stichting Fonds Toekomst Lokaal Den Haag? In welke hoedanigheid heeft hij die gesprekken gevoerd?

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Volgens mij was ik daar net klip-en-klaar over. Vereniging begint met een hoofdletter V. Dus als voorzitter van de Vereniging Groep de Mos. Dus met die pet. En als u mensen heeft die ons meer petten uit handen willen nemen, heel graag, want we zoeken nog kader.

Fatima Faïd (HSP). Dat snap ik, dat u kader zoekt. Dat zoeken we allemaal. Maar klopt het dat hij al die petten ook draagt, dus van al die steunstichtingen van jullie?

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is fijn dat u ons goed in de smiezen houdt. De heer Reitsma heeft een aantal petten en daar zijn we ook heel transparant over. Daarom heeft u het ook 27

kunnen vinden. Dus fijn dat u het allemaal opzoekt en fijn dat u hier nog even bevestigt welke petten hij op heeft. Het is een hardwerkende man en we zijn hem zeer dankbaar.

De voorzitter. Dank u wel voor uw bijdrage in de tweede termijn van deze beraadslaging. Ik geef het woord aan D66.

Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Een korte herhaling van het D66-standpunt van twee weken geleden. Wij gaan als D66 graag in coalitieverband het gesprek met Hart voor Den Haag aan en sluiten daarbij niets uit. Maar voor nieuwe samenwerkingen hoeft er niet nog meer kapot te gaan. We staan ook voor deze huidige coalitie. Er is al genoeg gesloopt. Het is nu tijd om te bouwen. Voor welke vorm van samenwerking dan ook, is het wat ons betreft belangrijk dat we afspraken maken over de transparantie van partijfinanciën en over hoe je als raadslid of wethouder opkomt voor je eigen achterban versus het algemeen belang van de stad, de opdracht van de rechter. We steunen het verzoek van de VVD, GroenLinks en de HSP aan de burgemeester over het brede draagvlak. Wij willen bouwen aan vertrouwen en niet aan nog meer slopen. Daarom steunen we de motie van de Partij voor de Dieren, zodra die wordt ingediend, over een gespreksleider. Daarin is de door ons niet ingediende motie over herstelwerkzaamheden goed geland. We gaan graag met iedereen hier in de zaal aan de slag voor de stad en voor de raad.

Sebastian Kruis (PVV). Ik ben toch een beetje verrast over deze samenvatting, want zo heb ik het twee weken geleden allemaal echt niet begrepen en met mij heel veel mensen niet. Want ik zie nu toch enige ruimte ontstaan, als u zegt: we kijken uit naar gesprekken en eventuele samenwerking in welke vorm dan ook.

Marieke van Doorn (D66). Daarom geef ik ook deze samenvatting, om nog eens duidelijk te maken waar wij staan. Dit is wat we vorige keer ook hebben gezegd.

De voorzitter. Dank voor uw bijdrage in tweede termijn. Dan is nu het woord aan mevrouw Van Basten Batenburg.

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Dank aan de burgemeester en het presidium voor de beantwoording van de gestelde vragen. Ik hoor in de beantwoording van de burgemeester dat hij bereid is om het voortouw te nemen om als raad te spreken over hoe we omgaan met belangen, in mijn woorden: wat we beter kunnen en moeten doen om de grens van het algemeen belang te bewaken. De Haagse VVD wil graag met de collega's samen kijken wat we nodig hebben om hieraan verder te werken, maar omdat dit vandaag ook al aan de orde komt bij de stemmingen over een aantal moties, willen wij daar op dit moment geen aanvullende voorstellen over doen. Wel wil ik na het debat graag 28

kijken, samen met de collega's en in voorbereiding op de raadsconferentie, of er nog iets extra's moet gebeuren waarna we eventueel een verzoek kunnen formuleren richting de burgemeester als hij daar een rol in kan en wil spelen. Ik dank ook de burgemeester voor zijn positieve advies over onze motie om het OM op te roepen om binnen een maand te reageren. Het is zeer belangrijk dat we dit signaal overbrengen, want Den Haag heeft lang genoeg gewacht. Volgens mij is er net een bericht binnengekomen dat nog steeds geen duidelijkheid biedt. Dus dat onderstreept wat mij betreft de urgentie van dit verzoek. De Haagse VVD is blij dat er deze twee weken contact is geweest tussen een aantal partijvoorzitters. Voor transparantie over belangen en inkomsten van politieke partijen is het essentieel dat de partijen betrokken zijn bij dit gesprek. Zij gaan immers over de jaarverslagen van de partijen en niet de fracties. Mijn fractie vindt de openheid over directe en indirecte donaties wel zeer wenselijk. Op basis van de eerste termijn concludeer ik dat dit een breed gedragen gevoel is in de raadzaal. Het is mooi als ook onze partijvoorzitters de samenwerking kunnen zoeken om hier Haagse afspraken over te maken die voor iedereen gelijk zijn. Ik zie het voortvarende contact ook als een hoopgevende stap op weg naar meer transparantie.

Ook dank ik de voorzitter van het presidium voor zijn uitnodiging naar aanleiding van mijn vraag om het kabinet aan te sporen om snel te komen met wetgeving voor lokale politieke partijen en de financiering van die partijen. In die wet moet wat de Haagse VVD betreft gezorgd worden voor gelijke regels over donaties voor landelijke en lokale partijen. Maar los van de inhoud van de wet is met name ook snelheid geboden. Daarom dien ik graag een motie in met als dictum: verzoekt het presidium om het kabinet aan te sporen om met grote spoed te komen met de aangekondigde wetgeving voor de financiering van lokale politieke partijen. De motie is meeondertekend door mevrouw Verdonk van Hart voor Den Haag, de heer De Vuyst van GroenLinks Den Haag, mevrouw Van Doorn van D66 Den Haag, mevrouw Holman van de PvdA Den Haag, de heer Barker van de Partij voor de Dieren Den Haag en de heer Partiman van het CDA Den Haag. Dan is er eigenlijk nog een belangrijk onderwerp om het nu even over te hebben en dat is dat de Haagse VVD vindt dat we recht moeten doen aan de vernietigende vrijspraak door de rechtbank en dat we de vrijspraak van de collega's Guernaoui en De Mos ook moeten aangrijpen om de verhoudingen in de raad te verbeteren, dat we moeten werken aan meer wederzijds begrip.

De twee weken sinds de start van dit debat hebben wat tijd gegeven om de standpunten van de collega's hierover nog eens goed te overwegen. Mijn conclusie is dat er hier en daar een brug is geslagen en dat vind ik heel mooi om te kunnen concluderen; ik denk dat de vorige twee sprekers zo aan de slag kunnen bij Rijkswaterstaat. Maar op basis van de eerste termijn moet ik ook concluderen dat niet de gehele coalitie de uitgestoken hand van de heer De Mos wil aannemen. En die voorlopige conclusie stelt mij en mijn fractie teleur. Want we kunnen niet doorgaan alsof er niets is gebeurd en verwachten dat de relaties vanzelf verbeteren. Dat vergt inspanning en dat vergt bereidheid om over de eigen schaduw heen te stappen, van alle partijen, ook als het huidige plekje in de schaduw misschien prettig 29

aanvoelt. Als dat gesprek niet mogelijk is zonder gespreksleider, dan moet het gesprek er maar komen mét.

De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Verdonk, de heer De Vuyst, mevrouw Van Doorn, mevrouw Holman, de heer Barker en de heer Partiman, wordt de volgende motie (F.11 VVD) ingediend:

Motie F.11 VVD Spoor aan tot spoed De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 25 mei 2023, ter bespreking van de voortzetting debat inzake uitspraak zaak De Mos - Guernaoui, Verzoekt het presidium: • om het kabinet aan te sporen om met grote spoed te komen met de aangekondigde wetgeving voor de financiering van lokale politieke partijen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. De opdracht uit de eerste termijn is hoe we met de hele raad en de hele stad iedereen kunnen representeren, hoe we het vertrouwen kunnen versterken en hoe we hier als gehele raad en als stad sterker uit kunnen komen. Het had eigenlijk wel een functie dat er wat tijd zat tussen de eerste en de tweede termijn. Het gaf tijd om wat na te denken en te reflecteren. Als GroenLinks zullen we nadrukkelijk de dialoog opzoeken met alle partijen in de gehele raad, want we geloven in een gezonde democratie met goede dualistische verhoudingen. In verscheidenheid één, zou men in een ander land zeggen. In dat kader heb ik in de tussentijd ook gesprekken gevoerd met een aantal partijen, nog niet alle in deze raad, waarbij ik als een van de twintig, ook een glas heb gedronken met Hart voor Den Haag. We moeten ook eerlijk zijn, het ei van Columbus is nog niet gevonden, maar onzes inziens zijn wel de eerste stappen voorwaarts gezet op het gebied van een betere samenwerking. Om die lijn vast te kunnen houden, steunen we ook de burgemeester, die in eerste termijn aangaf om wellicht met nieuwere vormen - dat sprak mij aan - samen te werken als raad aan onderwerpen als omgangsvormen en hoe om te gaan met belangen. We denken dat juist een dialoog tussen onszelf onder neutrale leiding van de burgemeester een goede volgende stap is.

Sebastian Kruis (PVV). Wat duurde er net eigenlijk zo vreselijk lang?

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Waarom duurde wat zo lang?

30

Sebastian Kruis (PVV). We hebben hier net ongeveer een uur naar de muren zitten staren omdat meneer De Vuyst in geen velden of wegen te bekennen was. Wat duurde er zo lang tijdens die schorsing?

De voorzitter. Dat waren vier minuten en waren wel vier minuten te veel, maar dus geen uur.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Mensen die mij goed kennen, weten dat vier minuten echt binnen de marge is bij mij. Dat is overigens niet het antwoord dat de heer Kruis zocht. Dat snap ik ook. Er vond overleg plaats, niet alleen met de coalitie maar ook met de oppositie, om te kijken of we steun konden uitspreken voor het verzoek van de burgemeester. Het gevolg daarvan is dat ik, zoals ik zojuist aangaf, die steun nu klip-en-klaar kan geven.

Sebastian Kruis (PVV). Nou ja, dan even voor de notulen: we hebben net volgens mij bijna 50 minuten geschorst, dus niet vier minuten. Dus 50 minuten. Maar los daarvan: met wie heeft u dan allemaal gesproken en waar zaten dan wat u betreft de pijnpunten?

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Oeh, dat zijn heel veel vragen bij elkaar. Ik heb geappt met een aantal van de oppositieleden en ik heb gesproken met leden van de coalitie.

De voorzitter. Nee, meneer Kruis, dit is de vierde keer.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik heb de inbreng van de heer De Vuyst gehoord. Ik heb van de week ook genoeglijk een glas gedronken. Wat wel zo is, is dat ik bij de inbreng van de heer De Vuyst inderdaad die dichte deur nog proef. Ik merkte bij de VVD en D66 toch een duidelijke opening voor een gesprek. Zo'n gesprek kan ergens toe leiden en waar dat toe leidt, zien we naarmate de gesprekken vorderen. Hoe zit dat nou bij GroenLinks? Waar moet een gesprek toe leiden en wat zegt u nu tegen die 30.000 Hart voor Den Haagstemmners die een klip-en-klaar vonnis zien, vrijspraak, stemmers op de partij die de verkiezingen heeft gewonnen en die is uitgesloten op basis van, naar nu blijkt, oneigenlijke gronden? Wat zegt u tegen die mensen?

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik hoor twee vragen. Dat is dan het nieuwe in de tweede termijn: twee vragen in een keer. Op die tweede vraag heb ik eigenlijk in de eerste termijn al antwoord gegeven, ook in een interruptiedebat met de heer De Mos. Als u vraagt hoe het vertrouwen hersteld kan worden, dan is dat door te werken aan de doelen die we ons gesteld hebben. Wat betreft de gesprekken het volgende. Laat ik daar eerlijk over zijn. Ik heb het eerste en het tweede gesprek met de heer De Mos gewaardeerd. Ik heb mij ook absoluut voorgenomen om dat gesprek vaker te voeren, want het gaf mij inzichten. Ik denk overigens niet dat ik ze hier allemaal behoef te herhalen. In die 31

gesprekken heb ik dit wel herhaald, maar laten we dat nu eventjes nog onder ons houden. In ieder geval bevestigde een en ander wel wat ik net probeerde te zeggen: de dialoog waarin je luistert naar elkaar, is een vorm die meer tot samenwerking gaat leiden, ook voor de komende drie jaar, dan het debat dat we nu voeren. Waar het gaat om het voeren van die dialoog als gehele raad, kunt u op GroenLinks rekenen en ook waar het gaat om de dialoog tussen Hart voor Den Haag en GroenLinks kunt u op ons rekenen.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is mooi en als Hart voor Den Haag hebben we ook aangegeven dat we bereid zijn tot dialoog en dat we die ook graag aangaan. Maar wat doet u nou met de oproep van de burgemeester die hij deed in zijn eerste termijn? Wat doet u daarbij ook aan het gevoel richting de stad? Bij uw fractie gaat het heel erg over de interne samenwerking maar we zijn hier op aard om uiteindelijk de belangen van de stad te dienen. En ik krijg het in de stad niet uitgelegd dat er niks met een klip-en-klaar vonnis wordt gedaan en dat er niks wordt gedaan met het feit dat wij de verkiezingen gewonnen hebben en op oneigenlijke gronden zijn buitengesloten. Hoe gaat GroenLinks daar nou mee om en ook met de oproep van de burgemeester? Dus wederom twee vragen in een aan u.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Het voorkomt waarschijnlijk meer interrupties, die twee vragen ineen, voorzitter; de nieuwe vormen worden hier nu al meteen gevonden. Ik meen echt wel duidelijk gezegd te hebben wat de reactie is van GroenLinks op de oproep van de burgemeester. Ja, wij zullen zeker meewerken aan een gezamenlijk gesprek. Ik hoorde de burgemeester ook zoeken naar nieuwe vormen daarin. Daar zullen we zeker aan meewerken. Daar zijn we groot voorstander van. Wat betreft het uitleggen aan de stad, zou ik de woorden over het team dat net kampioen is geworden willen citeren: 'geen woorden maar daden'.

De voorzitter. Meneer De Mos, laatste keer.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is natuurlijk mooi, 'geen woorden maar daden', maar Rotterdammers doen het echt en die hadden dan ook gezegd: geen woorden maar daden, hup, die aanschuifvariant, kom er maar bij. En dan is het ook naar de stad meteen opgelost. We kunnen van Rotterdam dus nog wat leren. Dus gaat u wat leren van Rotterdam?

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ben altijd bereid tot leren. Maar u bent ook heel duidelijk geweest, hè. Ik heb dat zelf geprobeerd te zijn in de eerste termijn en volgens mij vonden we elkaar daar toen ook en kunnen we dat van elkaar waarderen. U wilt een aanschuifvariant, GroenLinks is niet voor die aanschuifvariant. Wij denken dat er eerst echt nog heel veel gesproken zal moeten worden in

32

een dialoog over omgangsvormen en over belangenafweging en hoe je daarmee omgaat, wat wij ook in dat vonnis van diezelfde rechter lazen.

De voorzitter. Meneer Kruis, u heeft een nieuw punt, hè? Dit doen we eigenlijk nooit of zelden maar bij dit debat mag het, zoals we vorige keer hebben afgesproken, maar dan moet u echt wel een nieuwe vraag hebben. Gaat uw gang, meneer Kruis. En u bent heel creatief, dus dat gaat u lukken.

Sebastian Kruis (PVV). Nou, u maakt mij nu verlegen. Ik vind het gewoon heel veel gepraat over wat hier in het stadhuis allemaal speelt, maar in het verlengde van wat de heer De Mos net zei: het gaat er niet om hoe het hier allemaal gaat, maar om wat de mensen in de stad willen. En ik hoor meneer De Vuyst geen enkele beweging maken naar de grootste kiezersgroep in deze stad die zegt dat de heer De Mos en zijn partij mee moeten besturen. Dan komt hij met allerlei moties over in gesprek gaan dit en in gesprek gaan dat, maar daar hebben de mensen in de stad niks aan. Zorg ervoor dat de problemen in de stad worden opgelost. Daar hoor ik meneer De Vuyst nooit over.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Meneer De Vuyst is het helemaal niet eens met de heer Kruis dat hij daar de heer De Vuyst nooit over hoort. Integendeel. Ik doe mijn uiterste best om die problemen in de stad aan te pakken. Dat doe ik vanuit de waarden en normen van GroenLinks.

Sebastian Kruis (PVV). Dat weet meneer De Vuyst dan heel goed verborgen te houden voor de rest van de stad want wij zien het allemaal niet. Dan heb ik nog een vraag van organisatorische aard. Wie heeft bij jullie eigenlijk nu de leiding? Is dat meneer De Vuyst of is dat iemand uit het college die uiteindelijk aan de touwtjes trekt?

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Toch nog eerst even over het eerste punt. In de commissievergaderingen zult u mij meer dan eens kunnen aantreffen om het over verschillende onderwerpen te hebben. Dus misschien moet u dat aan uw partijgenoten vragen, als u het zelf echt niet gezien heeft, wat ik mij overigens niet kan voorstellen. Ik heb namelijk het idee dat hier een retorische, gemakkelijke truc wordt toegepast; dit zijn niet de omgangsvormen waar ik voor zou staan. Wie de leiding heeft is vrij simpel. Onze fractie zit in de gemeenteraad. De gemeenteraad is het hoogste orgaan. Ik mag mijzelf fractievoorzitter noemen. Ik beschouw de fractie als degene die de politieke leiding heeft bij GroenLinks.

Nur Icar (DENK). Ik heb een vraag over de motie van de heer Barker. Hoe kijkt GroenLinks naar die motie over de gespreksleider?

De voorzitter. Dat is dan de oude versie, denk ik, want die andere bestaat nog niet, hè. 33

Maarten De Vuyst (GroenLinks). De motie die in eerste termijn is ingediend, heeft het over een verkenner. En een 'verkenner' klinkt als opnieuw onderhandelen. Dat zouden dan de vierde onderhandelingen worden in vijf jaar tijd. Daar is GroenLinks geen voorstander van.

Nur Icar (DENK). Ik las gisteren dan toch iets anders in de krant. Hoe kijkt GroenLinks naar dat artikel van Omroep West dat het heeft over een nieuwe variant waarbij niet gesproken wordt over een verkenner?

De voorzitter. Meneer De Vuyst.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, voorzitter, het spijt me, maar ik ga antwoorden op deze vraag, hoewel ik weet dat u het liever anders had gehad. Ik zie mij daartoe genoodzaakt.

De voorzitter. Ik ken mijn rol. U heeft ook gisteren mijn voorspelling gehoord van hoe het zou gaan. Gaat uw gang.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). We houden elkaar vast, voorzitter. Er komt, zoals het zich nu laat aanzien, een motie van de Partij voor de Dieren, waarin 'verkenner' is vervangen door 'gespreksleider', maar waarbij het nog steeds de opdracht is om te kijken naar de samenstelling van de coalitie. Dat klinkt meer als een verkenning en daarom zouden we daar geen voorstander van zijn.

De voorzitter. Dan de heer De Mos. Een nieuw punt, hè.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Eigenlijk meer een punt van orde. Er wordt nu gedaan alsof er niet over een motie die nog niet is ingediend, mag worden gesproken, maar als moties worden rondgestuurd, hebben we er gewoon kennis van. Laten we er dan vooral wel over spreken, zodat we daar het debat over kunnen hebben. Nu gaan we echter naar de eerste termijn terug, terwijl we slagen willen maken. Het voorkomt ook een hoop interrupties. Dus laten we daar niet te moeilijk over doen, is mijn oproep.

De voorzitter. Maar dan ga ik me er nu ook mee bemoeien, wat bij een punt van orde volgens mij ook mag. Want dan kies ik nu even voor het publiek. Dan vraag ik bij wijze van hoge uitzondering, of de motie waarvan de heer Barker zich heeft voorgenomen om die straks in te dienen, al ter beschikking kan komen voor het publiek. Daarna komt dan nog het ceremoniële indieningsmoment. Ik kijk even naar de heer Barker of mevrouw Gerritsen. We zetten de motie gewoon op de site en dan kan iedereen

34

die vinden. Is het zo voldoende afgehandeld, meneer De Mos? Over snelheid gesproken. Dan de laatste keer, meneer Icar.

Nur Icar (DENK). Als er vanuit deze ruimte moties richting de krant, de pers gaan, dan is het publieksinformatie. Dus ik snap dat we niet moeten spreken over dingen die niet ingediend zijn, maar als een dag voor een raadsvergadering iets in de krant verschijnt, dan is het open voor debat. Dat wilde ik wel even meegeven.

De voorzitter. Verder is het een academische discussie, maar goed. Dan is nu in tweede termijn het woord aan de heer Barker.

Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik denk dat ik een motie ga indienen, maar dat laat ik nog even afhangen van de bijdragen … Voorzitter. U eindigde de raadsvergadering de vorige keer door aan te geven dat dit een historisch moment zou kunnen zijn en dat het van belang is om vandaag snel en effectief het debat te kunnen afronden. Wat de Partij voor de Dieren betreft is dat ook belangrijk om te doen en wat ons betreft zou de eerste stap daartoe vandaag gezet kunnen worden. Kiezer een raad hebben behoefte aan duidelijkheid. De afgelopen tijd hebben we met verschillende partijen gesproken over opties om tot een gedragen motie te komen. Ik vond ook dat de bijdragen tot nu toe een stuk constructiever zijn, maar we hadden eerder ook al mooie constructieve gesprekken met verschillende partijen. Ik heb begrepen dat D66 ook met vele partijen gesproken heeft. Dat vond ik een heel mooi initiatief van mevrouw Van Doorn om dat te doen, want ik denk dat je op die manier ook nader tot elkaar zou kunnen komen. Op basis van de gesprekken we hebben gevoerd, zijn we gekomen tot een aangepaste motie. Deze dienen we in samen met de SP, DENK en Hart voor Den Haag.

Het dictum van de motie luidt: besluit in het fractievoorzittersoverleg een onafhankelijke gespreksleider aan te stellen, alle partijen in de raad hun visie te laten geven aan de gespreksleider op de ontstane situatie, waaronder het grijze gebied, de verhoudingen en het vertrouwen tussen partijen, de verschillen in partijfinanciering en de samenstelling van het college, de gespreksleider een verslag te laten uitbrengen over de gevoerde gesprekken, en dat de gespreksleider ook een agendavoorstel kan doen voor de raadsconferentie. Met die motie in de hand kunnen we volgens mij vooruit. Het gaat om verschillende onderwerpen die we dan als raad verder kunnen bespreken en die kunnen bijdragen aan een betere samenwerking in de raad.

Janneke Holman (PvdA). We hebben een soort aanbod gekregen van de burgemeester die, als dat op draagvlak kan rekenen in de raad, een rol voor zichzelf ziet om bezig te gaan met de verhoudingen en

35

met een gesprek over de belangen, en dat overlapt volgens mij deels met uw voorstel om een externe gespreksleider aan te stellen. Hoe vindt u dat die twee voorstelen zich tot elkaar verhouden?

Robert Barker (PvdD). Volgens mij is het sowieso goed dat de burgemeester een rol heeft in het traject. Dus dat is alleen maar positief. Sowieso is het ook de verantwoordelijkheid van de burgemeester om voor integriteit te staan. Ik denk wel dat het juist goed is om die twee aspecten te scheiden. Aan de ene kant is er de burgemeester vanuit zijn gebruikelijke rol, die ook een rol kan spelen in het proces om de raad te verbeteren. Aan de andere kant heb je een onafhankelijke blik, onafhankelijke gesprekken om zo toe te werken naar een betere samenwerking in de raad.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Toch nog even doorgaand op de vraag van mevrouw Holman. Er staat in de motie: voorts overwegende dat er gesprekken moeten worden gevoerd over de verhoudingen, het vertrouwen, het grijze gebied en de manier waarop we politiek bedrijven. Dat zijn naar mijn mening echter dingen die we onderling moeten bespreken en die ook in de nieuwe vorm van de burgemeester aan de orde komen. Dus dat overlapt een beetje met deze motie. Dat is toch een terechte constatering?

Robert Barker (PvdD). Het is een terechte constatering dat het goed is om sowieso in gesprek te blijven. Ik denk dat de burgemeester daar zeker ook een rol in speelt en kan spelen. Dat is echter wat anders dan wat we nu zeggen. We zeggen nu: er is een uitspraak geweest. Het heeft altijd boven de raad gehangen. Laten we nou een stap vooruitzetten en laten we een onafhankelijk iemand erbij pakken die niet al een rol heeft en laten we op die manier vooruitkomen. Het idee van de motie is om ook de coalitie tegemoet te komen met de aanpassing, ook in de zin dat er mede naar aanleiding van uw inbreng, bijvoorbeeld niet meer gesproken wordt over verkenner maar gespreksleider. Verder kunnen ook aspecten van partijfinanciering aan bod komen in dat gesprek. Ook wordt er verwezen naar de raadsconferentie waarover u in uw bijdrage in eerste termijn ook al sprak. We hopen dan ook dat de motie ook op uw steun kan rekenen.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). We gaan niet dingen dubbel doen, want de heer Kruis vond al dat we te veel intern bezig waren. Dus wat gaat deze externe adviseur juist op punten als verhoudingen en vertrouwen tussen partijen in de gemeenteraad en dat grijze gebied opleveren wat niet in dat andere traject zit en hoe voorkomt u dat het gaat dubbelen of dat het tot nog meer intern gedoe leidt?

Robert Barker (PvdD). Volgens mij zijn we daar zelf bij en de burgemeester is er ook zelf bij om te zorgen dat het samenkomt. Van belang is en dat is ook de kern van deze motie, dat we de eerste stap zetten en dat houdt in dat we transparant maken hoe we aankijken tegen verschillende punten. Dan kunnen we de volgende stap maken, bijvoorbeeld richting de raadsconferentie. Dan kunnen we kijken 36

naar verdere stappen. Het is nu van belang om deze stap te zetten. Dat is denk ik iets anders dan doorgaan met de huidige situatie, waar de burgemeester ook een belangrijke rol in kan spelen, maar volgens mij is het juist van belang om iets extra's te doen.

De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Over die transparantie: ik heb in eerste termijn geprobeerd transparant te maken waar GroenLinks staat. Waar staat de Partij voor de Dieren als het gaat om de samenstelling van het college?

Robert Barker (PvdD). De Partij voor de Dieren zegt al de hele tijd dat deze motie bedoeld is om in kaart te brengen hoe de verschillende partijen erin staan. Wij hebben altijd gezegd voorstander te zijn van een zo groen en progressief mogelijk college. Dat hebben we altijd gezegd. Deze motie biedt iedereen, dus ook GroenLinks en de Partij voor de Dieren, de kans om op de verschillende onderwerpen in te gaan. Ik denk niet dat het heel wenselijk is om nu een soort van coalitiedebat te hebben. Dat zou ook juist iets zijn waarvan u de hele tijd zegt dat dat het probleem is, namelijk dat we er een soort verkenningsdebat van maken. En volgens mij moeten we daar nu niet aan beginnen.

Janneke Holman (PvdA). Ik vond het antwoord van de heer Barker op de laatste vraag van de heer De Vuyst niet helemaal duidelijk. Met de motie over de gespreksleider die ook een verkennende rol heeft, is de kans groter dat er een rechts college komt. Ziet de heer Barker dat ook?

Robert Barker (PvdD). Ik denk dat iedereen in de raad daar bij is. Iedereen kan tegenover de gespreksleider aangeven hoe ze er in staan. U zit toch in de coalitie en u heeft toch een wethouder in het college? Wij zijn een oppositiepartij. In de motie wordt gesproken over het in gesprek gaan over verschillende thema's. En uiteindelijk is het aan de individuele partijen om de afweging te maken. Het is dan toch niet aan u of mij om voor de hele raad te beslissen dat u uit het college moet, als dat uw suggestie is?

Kavish Partiman (CDA). Nu hoor ik de heer Barker wel degelijk zeggen dat de achterliggende gedachte van zijn motie nog steeds is het praten over de samenstelling van een eventuele coalitie waarover hij zijn voorkeur al kenbaar maakt, namelijk zo progressief mogelijk. Daarmee insinueert hij eigenlijk al wat ik in de eerste termijn bij een interruptiedebat met de heer Barker heb besproken. Het gaat hier dus om een verkenner.

Robert Barker (PvdD). Dan moet u wel de geschiedschrijving goed weergeven, want volgens mij werd mij gevraagd wat mijn voorkeur is en heb ik gewoon herhaald wat ik in de verkiezingscampagne 37

de hele tijd consistent heb gezegd en wat ik toen ook tegen de verschillende verkenners, informateurs en adviseurs heb gezegd. Dat heb ik nu herhaald. Wat betreft de motie: de samenstelling van het college is inderdaad een van de onderwerpen die ter tafel kunnen komen. Volgens de Partij voor de Dieren is deze stap juist een stap naar transparantie, waarbij iedereen transparant is over verschillende thema's. De samenstelling van het college is er daar een van, maar het gaat dan ook over partijfinanciering, het vertrouwen tussen partijen, de onderlinge verhoudingen en het grijze gebied, dus alle thema's die linken aan de ontstane situatie waar we nu het debat over hebben.

Kavish Partiman (CDA). Dus dan gaat de Partij voor de Dieren in de volgende verkenningsronde weer aangeven dat ze voor een zo progressief mogelijke coalitie en een zo progressief mogelijk college staan en dat ze daarnaast wat andere standpunten zal benoemen, zoals datgene waar de burgemeester eigenlijk ook graag mee aan de slag wil gaan? Concludeer ik dat goed?

Robert Barker (PvdD). Dat concludeert u niet goed.

De voorzitter. Laatste keer, meneer Partiman.

Kavish Partiman (CDA). Als ik het niet goed concludeer, dan is het dus zo dat de Partij voor de Dieren niet zal aangeven dat ze voor een progressief college en een progressieve coalitie wil gaan.

Robert Barker (PvdD). Nee, wat u niet goed concludeert, is dat ik zou hebben gesteld dat dat onze hele inzet tijdens dat gesprek is. Ook in het debat de vorige keer heb ik al heel duidelijk gemaakt, dat wij het van belang vinden dat transparant wordt gemaakt hoe de verschillende partijen erin zitten, dat we gaan werken aan betere verhoudingen in de raad, bijvoorbeeld werken aan beter dualisme en betere samenwerking. Al die aspecten zal de Partij voor de Dieren dan zeker naar voren brengen. Het idee is ook juist dat wij willen werken aan een betere samenwerking en om aan de kiezers te laten zien dat we als raad een bestuursorgaan zijn dat zorgvuldig en transparant opereert. Daar staan we voor.

Fatima Faïd (HSP). Ik kom er zelf ook niet helemaal uit. Het is best wel een ingewikkelde materie. Maar ik wil nu toch wel van de Partij van de Dieren een duidelijk antwoord. Zijn jullie voor onderhandelen voor een nieuw college? Is dat ook onderdeel van jullie verzoek? Of gaat het jullie meer om al die andere dingen, zoals transparantie, donaties en noem maar op? Waar ligt voor de Partij voor de Dieren het zwaartepunt?

Robert Barker (PvdD). Als ik dat nu zou zeggen, dan doe ik denk ik de andere indieners van de motie tekort, maar ik zou in ieder geval willen zeggen dat het 'voor de Dieren' is. Er wordt namelijk heel vaak gezegd 'van de Dieren', maar we zijn 'voor de Dieren'. Waar het gaat om uw vraag over waar 38

voor ons het zwaartepunt ligt: wat mij betreft is het juist de bedoeling om een open gesprek aan te gaan over de verschillende thema's. Als ik nu al zou zeggen dat het zwaartepunt op een specifiek terrein zou liggen, dan lijkt het alsof het zwaartepunt voor de Partij voor de Dieren dan daar ligt, terwijl dat niet zo is. Als u zou vragen aan wat voor college we dan denken, dan is mijn antwoord hetzelfde als het antwoord dat u in eerste termijn kreeg op diezelfde vraag die u toen stelde en die u gisteren op Instagram heeft gezet. Dus ik hoop niet dat u die vraag gaat herhalen.

De voorzitter. Mevrouw Faïd gaat over haar eigen bijdrage.

Fatima Faïd (HSP). Dat was een heel leuk filmpje. Vond u niet? Ik vond het wel heel grappig.

De voorzitter. Zullen we dit even gezellig houden?

Fatima Faïd (HSP). Ja, en excuses dat ik de naam van de partij verkeerd heb uitgesproken. Maar het punt is natuurlijk dat u hier staat namens de Partij voor de Dieren. Straks komen allemaal andere woordvoerders aan het woord die de motie ook ondertekend hebben. Dus dan kunnen we die vraag ook aan hen stellen. Dus wat is voor de Partij voor de Dieren van belang bij de onderhandelingen rondom die nieuwe coalitie?

Robert Barker (PvdD). Ik heb helemaal niet het woord 'onderhandeling' gebruikt. Dat gebruikt u. Maar ik wil het best wel toelichten. Voor de Partij voor de Dieren is de kern transparantie en in gesprek gaan met elkaar. Voorzitter. Ik zei de vorige keer al te hopen dat we dit als raad allemaal willen en dat we dus snel tot een afronding zouden kunnen komen. Dat laatste is mij nu niet gelukt, terwijl ik eigenlijk een hele korte bijdrage had. Mijn belangrijkste oproep is om snel duidelijkheid te geven aan de stad en om als gehele raad een stap vooruit te zetten. Daar is ook mijn motie voor bedoeld.

De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Arp, de heer Icar en de heer De Mos, wordt de volgende gewijzigde motie (F.3 PvdD) ingediend:

Motie F.3 PvdD Aanstellen gespreksleider (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 11 mei 2023, ter bespreking van de uitspraak van de rechtbank en de gevolgen daarvan voor de Haagse politiek. Constaterende, dat: • sinds oktober 2019 de rechtszaak grote invloed heeft gehad op de Haagse politiek;

39

• •

het college hierdoor is gevallen, het formatieproces in 2022 lang duurde o.a. door een trage afhandeling van de rechtszaak en het uitblijven van een uitspraak en Hart voor Den Haag om die reden niet de mogelijkheid had toe te treden tot een college; het Openbaar Ministerie heeft aangegeven voorlopig in hoger beroep te gaan, maar de volledige vrijspraak voor een nieuwe situatie zorgt.

Overwegende, dat: • het wenselijk is dat wordt gesproken over het grijze gebied (waar de rechter naar verwees); • het wenselijk is dat wordt gesproken over de verhoudingen en het vertrouwen tussen partijen in de gemeenteraad; • het wenselijk is dat wordt gesproken over de verschillen in partijfinanciering, zoals het ongelijk speelveld en de transparantie. Besluit:

• •

• •

in het fractievoorzittersoverleg een onafhankelijke gespreksleider aan te stellen; alle partijen in de raad hun visie te laten geven aan de gespreksleider op de ontstane situatie, waaronder het grijze gebied, de verhoudingen en het vertrouwen tussen partijen, de verschillen in partijfinanciering (ongelijk speelveld en transparantie) en de samenstelling van het college; de gespreksleider een verslag te laten uitbrengen over de gevoerde gesprekken; dat de gespreksleider ook een agendavoorstel kan doen voor de raadsconferenties.

En gaat over tot de orde van de dag. De gewijzigde motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Dank aan de raad voor het debat in eerste termijn. Daarin hoorde ik dat er breed draagvlak is in de raad om te werken aan afspraken over transparante partijfinanciering. Dat is goed en het gesprek dat daarover gaat komen met de lokale partijvoorzitters is daarin een goede eerste stap. Ik hoor ook breed draagvlak om de samenwerking en de cultuur in de raad te verbeteren en de wijze waarop we hier in deze zaal en daarbuiten met elkaar omgaan. Dat is ook wat de stad verdient, een goed functionerend stadsbestuur dat debatten voert op de inhoud. De PvdA steunt ook de lijn die de burgemeester schetst om te komen tot een gesprek over de belangen en over het verbeteren van de onderlinge verhoudingen. Wat ons betreft is dat iets waar we nu snel mee aan de slag gaan.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Je zou zeggen dat dit allemaal heel positief klinkt, maar ik heb net het interruptiedebat gevolgd en dan zie ik toch een PvdA-voorzitter die samen met het CDA als een soort van bange ree in de koplampen kijkt naar de motie van de Partij voor de Dieren. Waarom die angst om met elkaar te praten en onder leiding van een bezielende gespreksleider nader tot elkaar te komen?

40

Janneke Holman (PvdA). Ik ben vooral helder. Wij hebben geen behoefte aan een gesprek over de samenstelling van het college, want de coalitie staat wat ons betreft niet ter discussie.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). U bent toch van de partij 'samen sterk en sociaal'? Wat laat u dan uw stadsdeelwethouder Escamp die daar een schamele 6% van de stemmen heeft gehaald, zeggen tegen de 25% van de kiezers in Escamp die op Hart voor Den Haag heeft gestemd? Op oneigenlijke gronden buitengesloten; we hebben uw voorman voor de camera gezien in de Hofbar waar die dat gezegd heeft in 2022. Dus zegt u dan nu: joh, er is niks gebeurd, we gaan rustig verder, ik heb een hele kort inbreng en ik heb eigenlijk helemaal geen mededeling aan de stad. Waar is dat 'samen sterk en sociaal' dan? Waar is dan het beeld naar de Hart voor Den Haag-kiezer? Waar is dan dat stukje zelfreflectie op hoe dat uitsluiten is gegaan in 2022? Ik zie het allemaal niet. Waar is dan de handreiking naar elkaar waar we het vandaag over hebben? Ik hoor D66 en de VVD die dat wel doen, keurig. Meneer Barker dient een fantastische motie in. En dan geeft u niet thuis. Dan is het inderdaad die lieve ree die in de koplampen kijkt, vol angst voor de eigen positie op het pluche met die drie zetels. Dus graag een stukje duidelijkheid.

Janneke Holman (PvdA). Hier kan ik ook zeker heel helder over zijn. Ik heb het in de eerste termijn gezegd en ik zeg het ook in de raad, in de stad en tegen uw kiezers. De PvdA heeft altijd gezegd: samenwerken met Hart voor Den Haag is moeilijk omdat we politiek ver uit elkaar staan en omdat de politieke stijl heel erg verschilt en wij een rechts college niet aan een meerderheid gaan helpen. En dat is nog steeds waar we staan.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). U heeft dat al wel gedaan want de VVD is een veel rechtsere partij dan Hart voor Den Haag. Wij zijn een lokale partij. We stemmen soms links en soms rechts. We hebben nota bene een sociaaldemocraat in ons midden die het licht heeft gezien.

De voorzitter. Dat is een persoonlijk feit, of niet, meneer Martini?

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). En bovendien is het niet de reden geweest, hè. Uw voorman, de heer Balster, heeft op camera gezegd: we sluiten Hart voor Den Haag uit vanwege de zaak. Een oneigenlijke grond. Hoe gaat u dat nou repareren? Hoe gaat u dat vertrouwen van de stad nou herstellen? Ik merk bij u nog geen begin van een verhaal. En dat is heel jammer.

De voorzitter. Mevrouw Holman. Het is een interruptie, hè, meneer De Mos.

Janneke Holman (PvdA). Die andere redenen, namelijk hoe we politiek verschillen, het verschil in politieke stijl en de links-rechtsverhouding in het college zijn voor ons altijd belangrijker geweest. 41

Maar daarbij: ik zie wel perspectief voor een betere samenwerking in deze raad. Dat wil ik met iedereen doen, ook met uw fractie. Ik vind dat mevrouw Verdonk verstandige dingen zegt over jeugdzorg. Ik vind dat mevrouw Van Stuijvenberg af en toe verstandige dingen zegt over het sociaal domein. Volgens mij kunnen we daar heel goed op samenwerken, net als ik ook met andere coalitieen oppositiepartijen samenwerk voor een mooiere stad.

Nur Icar (DENK). Wat ons betreft is de essentie dat er na de verkiezingen ruis ontstond in het politiek proces, dat er een eerlijker proces moet komen, waar de motie van de heer Barker aan bijdraagt, en dat er meer transparantie moet zijn. Vindt u niet dat u wat te ver vooruitloopt op conclusies die nog niet zijn getrokken en dat u daarmee het proces geen eerlijke kans geeft?

Janneke Holman (PvdA). Ik weet niet of ik uw vraag helemaal goed begrijp, maar als er transparantie nodig is over hoe wij in de samenstelling staan, dan heb ik die bij dezen gegeven, namelijk dat dit college staat. En daar laten we het ook bij.

Nur Icar (DENK). Dan vraag ik mij af hoe het zit met het onderling vertrouwen binnen de coalitiepartijen, want ik proef vooral bij de interrupties richting de heer Barker dat er een soort van paniekvoetbal wordt gespeeld, dat er conclusies worden getrokken, terwijl er nooit een gesprek heeft plaatsgevonden. Dit terwijl het puur gaat om het feit dat gesprekken moeten plaatsvinden en er nog geen conclusie is. Dus hoe zit het dan met het onderlinge vertrouwen tussen uw partij en de andere partijen binnen de coalitie?

Janneke Holman (PvdA). Wat mij betreft zit dat met dat vertrouwen goed.

De voorzitter. Meneer Icar, laatste keer.

Nur Icar (DENK). Mogen we dan concluderen dat u er alle vertrouwen in heeft dat dat soort gesprekken tot iets positiefs zullen leiden?

Janneke Holman (PvdA). Wat bedoelt met 'dat soort gesprekken'?

Nur Icar (DENK). Waar de motie over gaat.

Janneke Holman (PvdA). Wij gaan tegen die motie stemmen. Ik ben benieuwd of die wordt aangenomen. Ik proef een meerderheid maar ik kan natuurlijk niets zeggen over wat dan die gesprekken zullen worden.

42

De voorzitter. De heer Icar is drie keer geweest en de vierde keer vanwege een toelichting. Dan zie ik een interruptie van mevrouw Van Basten Batenburg.

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik wil eigenlijk de heer Icar helpen. Volgens mij stelde hij de vraag hoe de PvdA naar die gesprekken kijkt en of er in die gesprekken vertrouwen is in de coalitiepartners. Misschien is het aardig als mevrouw Holman daar nog op zou kunnen reageren.

Janneke Holman (PvdA). Gelukkig heb ik heel veel van mijn coalitiegenoten in eerste termijn horen zeggen dat ze ook vertrouwen hebben in de coalitie die er nu zit. Ik hoop dat ze dat ook allemaal uitdragen in die gesprekken, als die er gaan komen.

De voorzitter. Dan kijk ik naar de heer De Mos, die een nieuw punt heeft.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zeker, voorzitter, u kent mij als iemand die altijd naar nieuwe punten overstapt. Ik wil toch nog een keertje terugkomen op dat citaat uit dat coalitieakkoord. 'Herstel van vertrouwen en vergroten van betrokkenheid zijn belangrijke doelen. Die verantwoordelijkheid rust op de gemeente.' In uw hele inbreng zie ik nog geen begin van deze verantwoordelijkheid die op u rust. U zegt gewoon tegen de Hart voor Den Haagstemmer: joh, er ligt een vonnis met een klip-enklare vrijspraak, maar wij zijn op uw stoel terechtgekomen, want de PvdA is er samen met het CDA ingekomen na het vertrek van Hart voor Den Haag in 2019. Daar zegt u dus gewoon tegen: er is in de tussentijd niets gebeurd, die stoel zit lekker, die gaan we met hand en tand verdedigen en we gaan niet met elkaar praten en we gaan niet die motie van de heer Barker steunen. Ik vind het aanmatigend.

Janneke Holman (PvdA). Zelfde vraag, zelfde antwoord. Wij willen met iedereen hier in de raad samenwerken voor een mooiere stad. En verder staan wij achter deze coalitie en zullen wij ook altijd voor een zo links-progressief mogelijke coalitie zijn. Helaas zien wij uw partij toch als een rechtse partij.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik zie toch vooral die angst om samen te werken en het echt samen te doen. Het is heel jammer dat die mooie leus van de PvdA, waar ik ook uit voortkom want ik ben opgegroeid in een rood nest, die mooie leus van 'samen sterk en sociaal' niks meer waard is. En daarom smelten uw zetels als sneeuw voor de zon!

Janneke Holman (PvdA). U ziet hier een fractievoorzitter van een partij met heel stevige linkse, sociaaldemocratische idealen en principes waar wij aan vasthouden.

De voorzitter. Dan geef ik voor zijn bijdrage in de tweede termijn het woord aan de heer Partiman. 43

Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. In de eerste termijn en ook in de media is er al veel gezegd over perspectief voor de toekomst en ruimte voor reflectie. Met name bij Hart voor Den Haag proef ik ook die zelfreflectie en prijs ik hun houding in dit proces. De afgelopen drieënhalf jaar hebben diepe wonden geslagen, vooral bij de betrokkenen, maar ook in onze raad. Deze wonden hebben voor verdeeldheid en stroeve onderlinge verhoudingen gezorgd en dit heeft ook zijn weerslag in de stad. Wat het CDA betreft is dit geen gegeven waar we mee moeten leven maar juist een opgave waar we in collectiviteit met elkaar aan moeten werken. De uitgestrekte hand van Hart voor Den Haag, de grootste partij in onze stad en in onze raad, zie ik dan ook als mooi symbool en eerste stap voor de bouw aan het herstel van vertrouwen. Die uitgestrekte hand nemen we daarom ook graag aan. Zoals ik al in mijn eerste termijn heb aangegeven, staan wij open voor dit goede gesprek over tal van onderwerpen. Ook de onderlinge samenwerking in de gehele raad is meermaals de revue gepasseerd. Zeer terecht wat ons betreft. Dat we hierin stappen moeten zetten, is evident. Wat die stappen moeten zijn, ligt wat mij betreft nog open. Wat vooropstaat is dat welke route we dan ook kiezen, die moet kunnen rekenen op breed draagvlak.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Heel mooi dat de heer Partiman zegt dat Hart voor Den Haag aan zelfreflectie doet. Dat is ook helemaal terecht, dat zijn wij ook aan het doen. Maar wat doet het CDA aan zelfreflectie? Het is een partij met een landelijk lijntje naar de Tweede Kamer. Er is nog steeds geen regelgeving voor lokale partijen om dat ongelijke speelveld nu gelijk te trekken. Hoe gaat het CDA daarop reflecteren, dat het nu in een college zit op de plek van een partij die op oneigenlijke gronden is uitgesloten?

Kavish Partiman (CDA). Wat betreft het landelijke: er is een motie ingediend die wij ook van harte ondersteunen. Wat betreft de periode waarin u in de coalitie zat en waar vervolgens een eind aan is gekomen: ik zat op dat moment in de oppositie. Op een gegeven moment was er een situatie waarin er geen meerderheid was voor een coalitie. Er is toen een beroep gedaan op het CDA om in gesprek te treden. Wij zijn daarop ingegaan en zijn die gesprekken aangegaan en hebben vervolgens verantwoordelijkheid gepakt. Dat is zoals het CDA over het algemeen altijd zijn verantwoordelijkheid pakt.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is hartstikke goed. Een gesprek, maar op oneigenlijke gronden is de positie van Hart voor Den Haag afgenomen terwijl op oneigenlijke gronden Hart voor Den Haag buiten de coalitie is gehouden, terwijl aan de uitslag van de verkiezingen 2022 niet recht is gedaan; onze partij is geloof ik drie keer groter dan die van u. Welke zelfreflectie heeft u daarop richting de kiezer, richting de stad?

44

Kavish Partiman (CDA). Als de heer De Mos dit soort dingen uit, dan doet hij waarschijnlijk ook niet echt recht aan de standpunten die het CDA aldoor heeft ingenomen jegens zijn partij. Toen er in een 2022 een verkiezingsuitslag lag, is het nooit het CDA geweest dat heeft gezegd: we gaan niet samenwerken met Hart voor Den Haag. Sterker nog, het CDA heeft altijd gezegd: wij staan open voor elk gesprek en voor samenwerking met iedere partij waarvan de waarden en normen in lijn zijn met die van het CDA. Dat geldt dus ook voor Hart voor Den Haag. Toen in 2022 de verkenningsronde gaande was, is het CDA daarnaartoe gegaan. We hebben ons gesprek gevoerd. Het is ook niet het CDA geweest dat heeft gezegd: hier is geen coalitie mogelijk. Dat was niet aan ons. Dus wij hebben uw partij nooit uitgesloten en we zijn het ook niet van plan te doen.

De voorzitter. Laatste keer, meneer De Mos.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat klinkt allemaal hartstikke prachtig. Dat is ook waar en daarvoor dank aan het CDA. Maar er ligt nu een nieuw feit en daarover voeren we nu het debat, namelijk een klip-en-klaar vonnis: vrijspraak. Wat gaat u binnen de coalitie doen, bijvoorbeeld de motie van de heer Barker ondertekenen en gaat u ook wat meer doen dan alleen het voeren van een gesprek? Het voelt voor ons nogal karig als gebaar dat wij na drieënhalf jaar hel op gesprek mogen komen. Kunt u zich dat een beetje voorstellen? Wat gaat u daaraan doen? Gaat u alsnog die motie van de heer Barker ondersteunen?

Kavish Partiman (CDA). Waarom ik een beetje kritisch ben over die motie van de heer Barker is dat ik vind dat de heer De Mos in eerste instantie een veel beter voorstel heeft gedaan door te zeggen: ik wil in gesprek treden met de totale coalitie; graag zou ik dat gesprek voeren in collectiviteit, dus met alle vijf de partijen. Dat is uw eigen oproep geweest en die steunen wij van harte. Als er geen bereidwilligheid is om met de vijf partijen te praten, dan zullen we opnieuw moeten gaan kijken naar wat dan de beste mogelijkheid is.

Robert Barker (PvdD). U zegt dat u in gesprek wil gaan. U zegt dat u graag met de hele coalitie in gesprek zou willen gaan. De afgelopen twee weken was die mogelijkheid er. Heeft dat gesprek plaatsgevonden?

Kavish Partiman (CDA). Voor mijn helderheid: bedoelt de heer Barker een gesprek tussen de totale coalitie en Hart voor Den Haag?

Robert Barker (PvdD). Dat zeker.

45

Kavish Partiman (CDA). Volgens mij heeft dat gesprek niet plaatsgevonden. Het CDA was daar in elk geval niet bij als er een gesprek heeft plaatsgevonden in collectiviteit.

Robert Barker (PvdD). Oké, dat is duidelijk. Het CDA zegt in gesprek te willen. Dat is tot nu toe nog niet gelukt. Als mijn motie over de gespreksleider wordt aangenomen, is het CDA dan bereid om in gesprek te gaan met die onafhankelijke gespreksleider?

Kavish Partiman (CDA). Als een motie wordt aangenomen door deze raad, zijn we zeker van plan om die uit te voeren. Als wij er deel van uitmaken om die gesprekken te moeten voeren als deel van deze raad, zullen we dat uiteraard doen. Voorzitter. Richting de voorzitter van de raad nog het volgende. Wat het CDA betreft is hij het symbool van verbinding in onze stad en ook een man die over partijpolitieke scheidslijnen heen over gezag beschikt. Er is volgens mij in de vorige termijn of door voorgaande sprekers een voorstel gedaan over het herwinnen van vertrouwen en de rol van de burgemeester daarin. Het CDA ondersteunt dat volledig. We hopen dat er een goed voorstel uit voortkomt op basis waarvan we met elkaar kunnen gaan praten over al die onderwerpen die de revue gepasseerd zijn. Concluderend: het CDA heeft altijd opengestaan voor een goed gesprek met elke partij in deze raad en al helemaal als het om de grootste partij in deze raad gaat. Een partij die de afgelopen jaren door een zeer moeilijke periode is gegaan. Wat ons betreft laten we die periode nu achter ons en gaan we met frisse moed en hernieuwd vertrouwen de toekomst tegemoet en bouwen we in gezamenlijkheid aan een stad die ons allen zo lief is.

De voorzitter. Dank u wel, meneer Partiman, voor uw bijdrage aan de beraadslaging in tweede termijn namens het CDA.

Voorzitter: de heer Groenewold.

Nur Icar (DENK). Voorzitter. Ik zal het kort houden. Er is al heel veel besproken. Wat we wel weten is dat Den Haag op dit moment gewoon duidelijkheid verdient over hoe we intern met elkaar verdergaan en hoe we het vertrouwen van de Hagenaars in deze raad en het bestuur van onze prachtige stad herstellen. Het valt mij op dat partijen zonder het proces überhaupt een kans te geven, de indruk wekken dat ze elkaar niet vertrouwen. Dat merk je aan de interruptiedebatjes die er ontstaan. Dan vraag ik mij eigenlijk af: vertrouwen jullie elkaar onderling wel en hoe gaat dit stand houden? Naar mijn weten en ook gelet op de gesprekken die ik heb gevoerd met de heer Barker, de initiatiefnemer van de motie, is het de bedoeling dat we het proces een eerlijke kans geven, dat we transparantie willen voor de stad en dat er op die manier gewerkt moet worden aan het herstel van vertrouwen in de lokale democratie. Alleen, er wordt nu een conclusie aan vastgeplakt en er wordt de aanname gedaan 46