RIS315931 Rekeningencommissierapport 2022

Uit de beantwoording van de vragen en de behandeling van de opmerkingen van de leden van de Rekeningencommissie is onder meer het volgende naar voren gekomen. - Waarborgen dataveiligheid: bij de inrichting van systemen wordt getoetst of wordt voldaan aan technische vereisten voor dataveiligheid. Deze eisen worden ook aan leveranciers gesteld, waarbij de regie bij de gemeente ligt. Binnen de organisatie zijn duidelijke afspraken gemaakt wie toegang heeft tot welke data. Daarnaast bestaan er waarborgen op het gebied van security zoals de toets op de baseline informatiebeveiliging overheid (BIO), audits, pentesten en het jaarlijkse evenement Hâck The Hague. Om ook in de toekomst de dataveiligheid te kunnen waarborgen worden de ontwikkelingen nauwgezet gevolgd. 49

Rapport van de Rekeningencommissie over het jaar 2022

-

-

-

-

-

50

RIS315931

Basis op orde: gezien de ambities van de gemeente is de CDO van mening dat er nog een flinke opgave ligt op het gebied van verantwoord datagebruik en informatiebeheer (zoals bijvoorbeeld naleving van wet- en regelgeving). Door de dataofficers bij de diensten bestaat een goed beeld van de verbeterpunten binnen de gehele organisatie. De voor de datastrategie ingerichte governancestructuur is niet vrijblijvend en over de naleving van gemaakte afspraken wordt door de CDO gerapporteerd aan de CIO. De Accountantsorganisatie zal een rol gaan spelen in de toetsing van de datastrategie Rapportage over datastrategie aan de raad: de Accountantsorganisatie betrekt de borging van informatieveiligheid in haar controles en rapporteert hierover aan de raad in haar boardletter en accountantsverslag. Jaarlijks wordt door het college een verantwoording opgesteld over de voortgang in de uitvoeringsagenda voor de visie op digitalisering en dienstverlening. Het college heeft op 29 november 2022 de Uitvoeringsagenda Digitalisering & Dienstverlening 2023 en rapportage 2022 Gemeente Den Haag vastgesteld. Dit document is naar de raad gestuurd (RIS313800) en aan de agenda van de Rekeningencommissievergadering van 25 januari 2023 toegevoegd bij de werkbespreking met de Chief Information Officer (CIO) (RIS314582).

In de rapportage (RIS313799) wordt op pagina 8 aandacht besteed aan de gemeentelijke datastrategie. Dashboard wachttijden KCC: de Rekeningencommissie wil graag inzage in het dashboard met daarop de reductie van wachttijden voor het Klantcontactcentrum (KCC) en de publieksbalies. Van de verantwoordelijke dienst is vernomen dat graag aan de wens van de commissie wordt voldaan. Ethische commissie en klankbordgroep: in het kader van self-assessment zou de gemeente Den Haag een ethische commissie kunnen instellen om de controle door de CDO op naleving van regels betreffende privacy, ethisch gebruik van data en AI te toetsen. Ook zou de Accountantsorganisatie hier een rol in kunnen spelen. De Rekeningencommissie wil zich beraden op een nadere invulling van toetsing in de vorm van een ethische commissie. Voorts wordt gewerkt aan de inrichting van een klankbordcommissie Ethiek met een brede vertegenwoordiging van het speelveld, zoals kennisinstellingen of misschien organisaties als Amnesty International of Bits of Freedom. Wettelijk toetsingskader governance: de CDO heeft (nog) geen wettelijk toetsingskader zoals dat wel het geval is bij de Chief Information Security Officer of de Functionaris voor de Gegevensbescherming (FG). Mogelijk verandert dit met de invoering van de Data Governance Act en de Data Act.

Naast de FG als toezichthouder kent de gemeente ook een Chief Privacy Officer. De Rekeningencommissie overweegt ook haar uit te nodigen voor een toekomstige vergadering en wil vooruitlopend daarop van het college een actueel overzicht krijgen van de verantwoordelijkheidsverdeling voor IT en informatieveiligheid en het toezicht op de naleving van wettelijke verplichtingen (door onder meer de CDO, CISO en FG). De CDO heeft bevestigd dat de CPO gaarne bereid is een presentatie te verzorgen over privacy voor de Rekeningencommissie.

RIS315931

11.5

Rapport van de Rekeningencommissie over het jaar 2022

Werkbespreking bescherming van persoonsgegevens

De Rekeningencommissie heeft de Functionaris voor de Gegevensbescherming (FG) gevraagd jaarlijks aan de commissie te rapporteren over de naleving van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Op 10 februari 2021 heeft de Rekeningencommissie een eerste werkbespreking gehad (RIS308152). Hierbij is ingegaan op de bestaande wetgeving en de invulling daarvan door de gemeente Den Haag. Op 5 oktober 2022 heeft de FG de actuele stand van zaken toegelicht (zie ook RIS313323). De rol van de gemeenteraad in het houden van toezicht op de bescherming van persoonsgegevens binnen de gemeente is dubbel. De raad verwerkt op kleine schaal persoonsgegevens, bijvoorbeeld van burgers die brieven schrijven aan de raad. Belangrijker is de vraag hoe de raad toezicht kan houden op de verwerking van persoonsgegevens van burgers binnen de rest van de gemeente (bijvoorbeeld door burgerzaken, de gemeentelijke belastingdienst, sociale zaken, etc.). De gemeenteraad kan kaders stellen voor de verwerking van persoonsgegevens en heeft een controlerende rol ten aanzien van het college. De FG wil met de gemeenteraad samenwerken in het houden van toezicht op de bescherming van persoonsgegevens van burgers. Voor de bescherming van persoonsgegevens bestaat een extern toezichthouder: de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die handhavingsbevoegdheid heeft.

De rol van de FG is die van intern toezichthouder bij de gemeente. Dit is soms lastig, omdat de FG werknemer is van de gemeente. In het kader van deze toezichthoudende taak doet de FG onderzoek en geeft zij advies en voorlichting. Indien de adviezen van de FG niet worden opgevolgd kan de raad het college hierop aanspreken. In de ideale situatie bestaat de taak van een FG uit het houden van systeemtoezicht, waarbij marginaal wordt getoetst. De FG ziet toe op de naleving van wet en regelgeving en de inrichting van processen. Zij heeft geen verantwoordelijkheid in het uitvoeren van de adviezen die zij hierover geeft. Om controle op verwerking van persoonsgegevens mogelijk te maken stelt de AVG eisen aan een organisatie, zoals het bijhouden van een register van verwerkingen en het maken van risico-inventarisaties. De FG heeft geen rol in het uitvoeren van de AVG, het inrichten van AVG-processen of het blokkeren, verbieden, goedkeuren of toestemming geven hiervoor. Sinds de vorige rapportage van de FG zijn intern enige zaken veranderd, onder andere de positionering van de FG binnen de organisatie. Door een reorganisatie bij de directie Bedrijfsvoering rapporteert de FG niet meer aan de directeur Bedrijfsvoering of de Chief Information Officer (CIO), maar aan de gemeentesecretaris, via het Hoofd Juridische Zaken.

Verder is een Chief Privacy Officer (CPO) aangesteld die rapporteert aan de CIO. Daarmee is een scheiding aangebracht tussen de toezichthoudende rol van de FG en de meer uitvoerende rol van de privacy officers die de diensten adviseren en aan de CPO rapporteren. Inmiddels is zichtbaar dat de gemeente uniformer opereert in de bescherming van persoonsgegevens. De AP heeft een handreiking geschreven voor raadsleden en een onderzoek gedaan naar zogenoemde smart cities. Daarnaast hebben ook verschillende gemeenten handreikingen geschreven, zoals Den Bosch en Almere. De colleges van steden als Amsterdam, Utrecht en Eindhoven sturen het jaarverslag van de FG naar de gemeenteraad. Dit gebeurt in Den Haag (nog) niet.

51

Rapport van de Rekeningencommissie over het jaar 2022

11.6

RIS315931

Werkbespreking kostenbeheersing Wmo & Jeugdhulp

Vanwege de uitdagingen in de kostenbeheersing van de Wmo en Jeugdhulp is in 2018 een taskforce opgericht die sindsdien per kwartaal aan de Rekeningencommissie heeft gerapporteerd over de voortgang van de verbetering van de kostenbeheersing van de uitvoering van Wmo en jeugdhulp, aan de hand van vijf verbeterlijnen (RIS304269). In 2021 heeft de Rekeningencommissie ermee ingestemd om de frequentie terug te brengen tot eens per half jaar. Ook aan de commissie Samenleving wordt gerapporteerd. Inmiddels zijn nu elf rapportages naar de Rekeningencommissie gestuurd (RIS300428, RIS301219, RIS302133, RIS303663, RIS304947, RIS305690, RIS306285, RIS308034, RIS310077, RIS311905, RIS314510). Op 7 februari 2023 is de laatste rapportage over de kostenbeheersing Wmo & Jeugd ontvangen (RIS314510). Deze is ambtelijk toegelicht (zie ook RIS314724). Tijdens de behandeling van de vorige halfjaarrapportage (RIS312334) is aan de orde gekomen dat voor wat betreft de totale taakstelling niet precies is aan te geven in welke mate ieder van de ingezette verbeterlijnen heeft bijgedragen aan het realiseren van de taakstelling, hoe dit te onderbouwen is en op welke aannames dit wordt gebaseerd (het zogenoemde ‘contributie/attributievraagstuk’).

Hoewel naar verwachting niet volledig te achterhalen zou zijn wat de effectiviteit per maatregel is geweest omdat ze tegelijkertijd hebben plaatsgevonden, wilde de commissie een beter inzicht krijgen in de kostenbesparingen per verbeterlijn of per maatregel. Dit is niet helemaal mogelijk gebleken, onder meer omdat niet bekend is wat de uitkomsten zouden zijn geweest zonder nieuw beleid en omdat zich gelijktijdig autonome ontwikkelingen hebben voorgedaan, zoals een niet precies te kwantificeren vraaguitval door de coronapandemie. Andere autonome ontwikkelingen waren wel te verbijzonderen, zoals de extra middelen die vanuit het rijk beschikbaar zijn gesteld, overheveling van zorgbudget naar de Wet langdurige zorg of de invoering van het woonplaatsbeginsel voor intramurale jeugdhulp. De aanpak van de kostenbeheersing is ingedeeld in vijf verbeterlijnen (A t/m E). A. Misbruik & oneigenlijk gebruik De gemeente voert beleid tegen misbruik en oneigenlijk gebruik van zorggeld. De cijfers in de rapportage over het beleid tegen misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) lijken te bevestigen dat het repressief handelen op basis van binnengekomen signalen effect heeft. Van deze repressieve maatregelen kan vervolgens ook een preventieve werking uitgaan. Deze niet-herleidbare effecten zijn niet gekwantificeerd.

Het M&O-beleid lijkt een positieve business case te zijn: sinds 2019 zijn circa € 4,1 miljoen aan besparingen gerealiseerd met een investering in 10 fte van € 2,6 miljoen. B. Doelmatig en doeltreffend zorgaanbod (Wmo) Bij Wmo wordt gebruik gemaakt van het ‘voorspelmodel Wmo’ dat in samenwerking met de VNG is ontwikkeld. Rekening houdend met onder meer bevolkingskarakteristieken kan worden voorspeld hoe de zorgvraag en zorgkosten zich ontwikkelen. Het verschil met de werkelijke kostenontwikkeling sinds 2019 is in onderstaande tabel weergegeven. Werkelijke kosten ten opzichte van verwachte kosten in mln.

2020

2021

7

7

Begeleiding & dagbesteding

-10

-14

Woon en vervoersvoorzieningen

-4

-8

Huishoudelijke hulp

AV070

2

0

PGB

-3

-4

Totaal

-9

-19

Voor de Wmo is in 2020 in totaal € 9 miljoen minder uitgegeven dan verwacht had mogen worden op basis van het voorspelmodel en in 2021 zelfs € 19 miljoen minder. De gemeente ziet dit als een indicatie dat de maatregelen in de vijf verbeterlijnen in samenhang hebben gewerkt. Op de meeste Wmo-activiteiten zijn besparingen gerealiseerd, behalve op huishoudelijke hulp (zowel in 2020 als

52

RIS315931

Rapport van de Rekeningencommissie over het jaar 2022

2021 € 7 miljoen meer uitgegeven dan verwacht op basis van het voorspelmodel). Dit is ook in veel andere gemeenten het geval, vermoedelijk als gevolg van de invoering van het abonnementstarief. Doelmatig en doeltreffend zorgaanbod (Jeugd) De kosten bij jeugdhulp zijn lastiger te beheersen. De inspanningen en getroffen maatregelen hebben niet tot besparingen geleid zoals die bij de Wmo zichtbaar zijn. Toch is in de top 10 van grootste of snelst stijgende aanbieders (60% van het budget) de stijging afgevlakt met een geschatte besparing van € 1,4 miljoen. De groei van het aantal kinderen met jeugdhulp neemt weliswaar af, maar de duur en intensiteit van jeugdhulptrajecten nemen toe waardoor de kosten per kind stijgen. In 2022 lijkt zich een voorzichtige afbuiging van de tweedelijns jeugdhulpkosten voor te doen, maar hieraan kunnen nog geen conclusies voor de langere termijn worden verbonden. C. Preventieve inzet en verbeterde indicatiestelling Een informeel alternatief voor vormen van (formele) Wmo-hulp is de preventieve inzet via het programma Haags ontmoeten, waarmee het beroep op formele zorg in het kader van de Wmo verminderd kan worden. Na een grote dip als gevolg van de coronapandemie maken nu weer meer dan 2.000 mensen gebruik van deze voorziening.

Om de druk op het jeugdhulpbudget te ontlasten wordt voor kinderen met een langdurige chronische zorgbehoefte aan de hand van een checklist bepaald of een beroep gedaan moet worden op de Wet langdurige zorg (Wlz). Inmiddels is voor 32 jeugdigen met langdurige zorgbehoefte een Wlz-indicatie verkregen. Voor de gemeente levert dit een besparing op van € 2,6 miljoen. Voor sommige overige maatregelen zijn de besparingen niet te kwantificeren. Ze hebben vermoedelijk wel bijgedragen aan de lagere kosten in voorgaande tabel. D. Kwaliteitsverbeteringen en synergie Een voorziening die het beroep op jeugdhulp kan verminderen is de praktijkondersteuner voor huisartsen (POH-Jeugd). Het initiatief is inmiddels ook opgenomen in de landelijke hervormingsagenda. Deze voorziening wordt dan ook gecontinueerd. E. Zorg- en beleidsvernieuwing De besparingen als gevolg van zorg- en beleidsvernieuwing betreffen vaak relatief kleine bedragen maar kunnen desalniettemin bijdragen aan de beheersing van de totale kosten. In de jaarrekening 2022 zal zichtbaar worden dat de Wmo-uitvoering ruim binnen de begroting is gebleven, mede dank zij de hier toegelichte verbeterlijnen. De kostenbeheersing van jeugdhulp blijft een aandachtspunt. De tijds- en arbeidsintensieve maatregelen om de kosten te beheersen leveren relatief weinig rendement.

In het kader van het Haags Toekomstperspectief jeugd- en gezinshulp wil de gemeente jeugdhulp daarom anders gaan organiseren en bekostigen. De bedoeling is dat dit minder bureaucratie met zich meebrengt en een betere kostenbeheersing mogelijk maakt. Eén en ander moet gaan passen binnen de landelijke hervormingsagenda en de daarvoor benodigde wetswijzigingen. Voor de Wmo heeft de gemeente aangegeven het beheersingsinstrumentarium behoorlijk op orde te hebben. Om de rapportagedruk verder te verminderen wordt de Rekeningencommissie in overweging gegeven om de voortgangsrapportages over de Wmo te beëindigen en voortgangsinformatie voortaan te betrekken bij de bestaande producten in de planning & controlcyclus.

53