RIS315914 Bijlage rapport toekomstbeeld vlietzone

worden natuurvriendelijke oevers ingericht. Aan de oever is ruimte voor drijvende groenelementen of achter de oeverlijn om plasdrasgebieden aan te leggen. Groene en toegankelijke buitenplaatsen, zowel bestaand als nieuw, zijn onderdeel van het groene karakter. De vele tuincomplexen zijn een belangrijk groen onderdeel van het gebied. Vaak zijn deze niet of niet duidelijk toegankelijk. In de toekomst zal dit verbeterd moeten worden om van de tuinen een vitaal onderdeel van de Vlietzone te maken. Dit kan ook door een koppeling te maken met educatie. Hier kunnen mensen, jong en oud, kennis maken met bijvoorbeeld stadslandbouw, een voedselbos of permacultuur. Vanuit de groene Vlietzone worden ook groene en ecologische verbindingen versterkt en gecreëerd naar omliggende groene gebieden: duinen, landgoederen, plassen, Groene Hart, Duivenvoorde corridor.

cruciale plekken worden ecologische meekoppelkansen aangegrepen om dit te verbeteren. Zo wordt het fietsviaduct t.h.v. de Kniplaan uitgebreid tot een ecoduct. Bij het Wilhelminapark in Rijswijk wordt een nieuwe schakel aangelegd voor het fietsverkeer, ook i.c.m. een ecoduct. Bij de Rijnweg wordt een ecoduct gesitueerd om de ecologische verbinding in het verlengde van de Zwethzone vorm te geven. Ook kan de aanplant van bomen, in de flanken van de A4, bijdragen aan het tegengaan van deze barrièrewerking. Dit zorgt voor het vangen van fijnstof, dempen van het geluid, werkt tegen hittestress en neemt zicht weg op het snelweglandschap. In de Vlietzone is ruimte voor bosaanleg. Hierbij is het van belang bosontwikkeling na te streven die past bij het karakter van het gebied, bijvoorbeeld door belangrijke zichtlijnen te behouden. Daarnaast zal er in de toekomst een gesprek moeten komen waar en hoe bosaanplant past binnen de Vlietzone.

De straks verbrede A4 is een barrière voor groen, zowel ecologisch als recreatief. Op een aantal

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 59

Visualisaties van de groenblauwe loper op verschillende plekken in de Vlietzone

60 - BoschSlabbers

Ruimtelijke interventie: De groenblauwe loper Het toekomstbeeld voor de Vlietzone wil een alternatief bieden voor drukke route langs de Vliet. Daarnaast zijn de natuurwaarden in het gebied beperkt en vaak geïsoleerd. Door deze twee zaken te combineren wordt een doorgaande groenblauwe loper voorgesteld. Door het gebied van de Vlietzone liggen al diverse aanknopingspunten voor het realiseren van een doorgaande structuur. Soms liggen er eeuwenoude watergangen, soms liggen er al routes en soms zijn het groene elementen die sinds jaar en dag al aanwezig zijn. Al deze elementen worden met de groenblauwe loper aan elkaar geregen tot een nieuwe robuuste structuur die de klimaatadaptiviteit van het gebied versterkt. Deze structuur vormt een perfecte verbinding voor de natuur en de flankerende watergangen worden om het watersysteem in het gebied robuuster te maken. De groenblauwe loper wordt gekoppeld aan recreatieve structuren. Soms zijn dat eenvoudige wandelpaden en soms zijn dat fietsverbindingen. De groenblauwe loper is zo opgebouwd dat deze goed in fases te realiseren is waardoor bestaande elementen, makkelijk te realiseren onderdelen en moeilijke onderdelen in de tijd gefaseerd

kunnen worden ontwikkeld. Dat betekent dat men met het aanleggen van deze structuur morgen al kan beginnen! De structuur is op vele plekken goed te realiseren en is over grote delen ook al aanwezig. • Molenvlietpark is gerealiseerd; • De groenblauwe loper ligt om de Rotterdamsebaan en stipt de Heemtuin aan en ligt door schapenweides langs Leeuwenberg; • Of gebruikt de postkade met haar groene flanken om vervolgens langs de A4 de bestaande diensweg te gebruiken; • Of gebruikt de brug van Drievliet over de Rotterdamsebaan en vindt zijn weg door de golfbanen; • Om aan te sluiten op een structuur parallel aan de Waterpas en steekt door naar de Spoorlaan; • Kruist de A12 en spoorlijn; • De groene zoom vormt onderdeel van de structuur; • Langs de A4 sluit de structuur aan op het park langs de N14; • Langs de A4 ligt een royale groenstructuur welke aansluit op de Leidschendammerhout;

• • • •

Hier volgt de groenblauwe loper de bestaande langzaamverkeersstructuur; Gaat om de Rijnlandroute heen; Ligt in de Oostvlietpolder en stipt het bestaande bosgebiedje aan de Hofvlietweg aan; Kruist de N206, wordt doorgetrokken tot in het Cronesteynpark en sluit bij de Kanaalbrug weer aan op de Vlietweg.

Voor het realiseren van een doorgaande structuur zijn er een aantal barrières te slechten: • Doorsteek Waterpas naar Spoorlaan; • De spoorlijn en de A12; • Viaduct bij NS onderhoudsbedrijf/ CEVA Logistics; • N14 en de tramlijn; • Rotonde de Star, de Tol; • Rugbyveld Leidschendam-Voorburg • Rijnlandroute (kan de route omheen gelegd worden); • N206.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 61

Beelden ter inspiratie

Ecolint Erasmusveld

Gezamenlijke volkstuinen met permacultuur

Landgoedbos: Lanen en bosaanplant op landgoed De Pluimpot (Zeeuwse Bosvisie)

Voedselbos de Koningsspil

Bossen op vochtige gronden

62 - BoschSlabbers

Multifunctioneel bos (Zeeuwse bosvisie)

Hoofdpunten Groen en Ecologie: • Ecologische verbindingen naar omliggende groengebieden; • Groenblauwe loper: een langzaamverkeersroute met groen en blauw omzoomd; • Groene oevers en groene bermen van de Vliet; • Groene en toegankelijke buitenplaatsen (bestaand en nieuw) als onderdeel van de groene Vliet; • Toegankelijke volkstuincomplexen; • Fietsviaduct A4, t.h.v. de Kniplaan ontwikkelen tot ecoduct; • Ecoduct A4, t.h.v. Wilhelminapark; • Ecodudt A4, t.h.v. Rijnweg; • Bosaanplant langs de A4; • Bosaanplant (bospercelen) in de Vlietzone.

Visualisatie van bosaanplant in de Vlietzone

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 63

Nieuwe Driemanspolder

Calamatiteitenberging i.c.m. een ‘waterlandgoed’

64 - BoschSlabbers

4. 2 WAT E R De Vliet is de ruggengraat van het watersysteem: de watergang speelt een sleutelrol in de aan- en afvoer van (regen)water in de regio. Nu is dit de primaire rol in het watersysteem. Daarnaast kan het een veel grotere rol krijgen als ecologische verbinding. Door het toepassen van natuurvriendelijke oevers langs de gehele Vliet, en langs de dwarsverbindingen, kan dit. De waterkwaliteit wordt zo ook verbeterd. De Vliet is de spil in regionale routes van zowel beroeps- en recreatievaart. Het vormt de verbinding tussen Rotterdam, via Leiden naar het Hollands Plassengebied. De Vliet is een vaarweg en blijft dit ook in de toekomst.

Om het watersysteem toekomstbestendig en klimaatadaptief in te richten, gaan de polders meer dienen als ‘waterspons’: het water wordt langer vastgehouden, geborgen waarna het (eventueel) wordt afgevoerd. Op een aantal plekken is ruimte om calamiteitenbergingen in te richten, in combinatie met natuurontwikkeling en recreatie. Zo kunnen ze dienen als de ‘watergoederen’ van de toekomst. Bij ontwikkelingen in de gehele Vlietzone wordt klimaatadaptief ontwikkelen de focus. Er worden maatregelen getroffen voor zowel wateroverlast als voor droogte. Slappe bodems, zoals de veenbodems in de Vlietzone, zijn heel gevoelig voor droogte. Deze kunnen potentie hebben voor waterberging.

Voorbeelden maatregelen tegen wateroverlast: • Ontharden van het gebied; • Geef water de ruimte: laat het water niet in (onzichtbare) buizen verdwijnen. Voorbeelden maatregelen tegen droogte: • Ontharden van het gebied en bodemverbetering; • Regenwatervijvers, retentiebekkens om gebiedseigen water vast te houden; • Infiltratievelden; • Waterdoorlatende verhardingsmaterialen.

Om bij te dragen aan de recreatieve waarde van de Vliet, worden ontwikkelingen aan het water waar mogelijk met (kleinschalige) insteekhavens of aanlegsteigers gecombineerd. Hierbij is de vaarveiligheid tussen recreatievaart en pleziervaart een belangrijk aandachtspunt. Er is ook behoefte aan zwemplekken in de regio. Toekomstbeeld van de Vlietzone - 65

Beelden ter inspiratie

Natuurvriendelijke oever (drijvend)

Spelen en natuureducatie langs de waterkant

Molenwaterpark, spelen i.c.m. waterberging

Ruimte voor water in polderland

Natuurvriendelijke oevers

66 - BoschSlabbers

Drijvend eiland ter verhoging van de natuurwaarde

Hoofdpunten Water: • Polders inrichten met een robuust en klimaatbestendig watersysteem: vasthouden - bergen - afvoeren; • Natuurvriendelijke oevers, van de Vliet en van dwarsverbindingen; • Ontwikkelingen aan de Vliet worden (waar mogelijk) gecombineerd met (kleinschalige) insteekhavens aan de westzijde van de Vliet; • Mogelijke ontwikkeling van een ‘Watergoed’: een buitenplaats met calamiteitenberging als hoofdfunctie, in combinatie met natuurontwikkeling, recreatie en behoud van cultuurhistorische kwaliteiten (bv slagenverkaveling); • Klimaatadaptief bouwen; • Maatregelen treffen tegen wateroverlast; • Maatregelen treffen tegen droogte.

Visualisatie van een waterlandgoed

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 67

Verbindingen leggen met cultuur­ historische kwaliteiten buiten de Vlietzone

Nieuwe buitenplaatsen (3 polderslagen en 5 polderslagen)

Blauw knooppunt Trekvliet: Romeinse stad (Forum Hadriani) ontwikkelen als recreatieve poort Vlietzone. Inrichten met snelfietsroute

Ontwikkeling van Landgoederenzone Rijswijk tot een oase van groen en rust, met de historische infrastructuur en waterlopen als ruggengraat van het gebied

Watertoren

68 - BoschSlabbers

4. 3 C U LT U U R H I S TO R I E In de Vlietzone komen drie Erfgoedlijnen samen: De Limes, de Trekvaart en de Buitenplaatsen. Het behoud en de versterking (van de toegankelijkheid en de beleefbaarheid) van deze elementen moet mee worden genomen in de ontwikkeling van dit gebied. Limes In de Vlietzone is de leesbaarheid van deze tijds-periode slecht aanwezig. Dit staat in contrast met de UNESCO-status die de Limes, waaronder het Kanaal van Corbulo, heeft. Voor de Vlietzone is dit een belangrijk aandachtspunt voor nieuwe ontwikkelingen. De Vliet zelf (als primaire water-weg en waterkering) is uitgezonderd. In het algemeen kan informatiebeschikbaarheid door bebording op interessante plekken bijdragen aan de leesbaarheid. Daarnaast speelt het voormalige Forum Hadriani een grote rol in het Blauwe Knooppunt Trekvliet. Hierin kan deze voormalige Romeinse stad ontwikkeld worden als recreatieve

poort tot de Vlietzone. Aan de andere kant van de Vlietzone ligt Matilo. Hier is het Romeinse verhaal beleefbaar gemaakt in een parkaanleg. Trekvaart: Blauwe knooppunt Trekvliet Het knooppunt van de Vliet en de Haagse Trekvliet, waar twee historische trekvaarten samenkomen. Dit moet een herkenbare, recreatieve en cultuurhistorische bestemming worden. Hier wordt aandacht besteed aan de vormgeving van bebording en meubilair, in aansluiting op het historisch karakter van de Trekvaart. Ook wordt dit punt aangesloten op de snelfietsroute tussen Pijnacker en Den Haag (het Trekfietstracé). Buitenplaatsen De uitstraling en de zichtbaarheid van de buitenplaatsen worden versterkt door het herstellen van zichtrelaties, het verhogen van de herkenbaarheid van de entrees en het toepassen van beplanting met landgoedallure. Dit kan zowel toegepast worden bij bestaande als nieuwe buitenplaatsen. De allure van weleer, van de historische buiten-

plaatsen, kan ingezet worden in nieuwe ontwikkelingen in de Vlietzone, van nieuwe buitenplaats tot nieuwbouwontwikkeling. De wandel- en fietsverbindingen tussen buitenplaatsen worden versterkt en ontwikkeld: • Tussen de Landgoederenzone Rijswijk en de Landgoederenzone langs de Vliet; • Verbinding tussen buitenplaats Vreugd en Rust en Huis ten Bosch; • Verbindende routes tussen centrum Leiden en de buitenplaatsen langs de Vliet. De leesbaarheid van dit gelaagde landschap wordt verbeterd door: • het inzetten van de historische verkaveling (slagenlandschap) als onderlegger voor planvorming. Lange lijnen in het gebied versterken; • het creëren van recreatieve en cultuurhistorische bestemmingen; • het beschermen van belangrijke zichtlijnen op buitenplaatsen, molens, kerktorens. Maar ook de grote zichtlijnen over de polders bij Vlietland.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 69

Beelden ter inspiratie

Rustpunt in combinatie educatie

Bijzonder element als bijvoorbeeld een boothuis geven het gebied kleur

Informatiezuil

Markering in de verharding

Historische verkaveling als onderlegger voor ontwikkelingen

70 - BoschSlabbers

Parkbrug van BOOM landschapsarchitecten

Hoofdpunten Cultuurhistorie: • Informatiebeschikbaarheid (bv. bebording, app’s, QR-codes, etc) t.a.v. de drie Erfgoedlijnen vergroten; • Inrichten Blauwe Knooppunt Trekvliet; • Uitstraling en zichtbaarheid van de bestaande buitenplaatsen versterken; • Allure van historische buitenplaatsen meenemen in nieuwe ontwikkelingen; • Ruimte voor nieuwe buitenplaatsen. Deze kunnen een eigentijdse invulling krijgen en berusten niet enkel op historische voorbeelden; • Wandel- en fietsverbindingen tussen buitenplaatsen versterken/ontwikkelen; • Historisch slagenlandschap als onderlegger voor nieuwe ontwikkelingen. Lange lijnen in het gebied versterken; • Beschermen van belangrijke zichtlijnen.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 71

Lammenschansdriehoek

recreatiewoningen Vlietland

woningbouw Duivenvoordecorridor

woningbouw De Star

Overgoo

Havenkwartier

Pasgeld

72 - BoschSlabbers

4.4 WO N E N E N E C O N O M I E Hier wordt besproken waar nieuwe ontwikkelingen (kan ook reconstructie of herinrichting zijn) aan moeten voldoen. Het toekomstbeeld doet geen uitspraken over waar die ontwikkelingen worden gerealiseerd. Dit wordt bijvoorbeeld in het Woon Werk Akkoord (WWA) besloten. Woonwerklandschap De Vlietlijn is van oudsher een ontginningslint en drager van woningbouw en andere functies. Ontwikkelingen zijn altijd gekoppeld aan het lint. De Vliet wordt gekenmerkt door het decor (de bebouwing, met de allure van de vele buitenplaatsen) en doorzichten naar het achterland. Nieuwe ontwikkelingen moeten een relatie hebben met het decor en gebruiken de allure van de buitenplaatsen als inspiratie. De Vlietzone is geschikt voor kleinschalige woonontwikkelingen. Ook tijdelijke huisvesting, in passende, bijzondere woonvormen, behoort tot de mogelijkheid. Een voorbeeld is Villa Futura. Een

collectieve woonvorm, mits op kleine schaal, kan bijdragen aan de kwaliteit van de Vlietzone.

worden verbonden d.m.v. een verbinding onder de A12 en de A4.

Door de nabijheid tot de stad bestaat de mogelijkheid om een aantrekkelijk werklandschap te creëren. Door toenemende verdichting groeit ook de benodigde werkgelegenheid. De Vlietzone kan dit faciliteren, bijvoorbeeld op Bedrijventerrein Westvlietweg III. Er is kans voor uitbreiding van dit bedrijventerrein, richting de A4, in combinatie met een kwalitatieve upgrade en modernisering. Ook een circulair bedrijventerrein of het vooropstellen van de maakindustrie is een kans. Er is hier ruimte voor nieuwe initiatieven om werken, leren en innoveren te stimuleren. Dubbelgebruik en stapelen van programma wordt gestimuleerd.

Voorbeelden van multifunctioneel ruimtegebruik: • Buitenplaatsen, parken en tuinen die openbaar zijn en ook water bergen; • Daken van bedrijven waar water geborgen wordt, die als parken ingericht zijn en op gesport wordt; • Sportterreinen die dooraderd zijn met natuur en wandelpaden en waarbij de velden calamiteitenbergingen zijn bij heftige regenval; • Moestuinen die functioneren als openbare wandelpaden, als natuurparels en educatieve bakermatten voor de scholen in de omgeving.

Rond het Prins Clausplein is ruimte om bedrijvigheid, bijvoorbeeld voor bedrijven met focus op de maakindustrie en circulaire economie, te clusteren. Ook kunnen de verschillende bedrijventerreinen aan weerszijden van de A12 en A4 beter met elkaar

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 73

Beelden ter inspiratie

Verbeelding van nieuwe buitenplaats

Nieuwe toevoegingen verhouden zich tot bestaande kwaliteiten, foto Egbert de Boer

Moderne toevoegingen als “schuren” van de buitenplaatsen

Havenkwartier Deventer, waar gewoond en gewerkt wordt, foto Mensink Bouwbedrijf

Ikea Utrecht met sport op het dak, foto multifunctioneledaken.nl

Gebouw als paviljoen in het groen

Groen-blauw bedrijventerrein, foto straatbeeld.nl

Werklandschap geïntegreerd met landschap, plan Kraaijvanger

74 - BoschSlabbers

Hoofdpunten Wonen en Economie: • Ontwikkelingen worden aangepakt passend bij de identiteit van de Vliet (‘Vlietwaardig’); • Ontwikkelingen ruimtelijk koppelen aan het lint van de Vliet; • Bedrijvigheid in de Vlietzone ligt op afstand van de Vliet, inclusief een strook met woonbebouwing op erven tussen de bedrijven en de Vliet; • Allure van historische buitenplaatsen meenemen in nieuwe ontwikkelingen; • De ontwikkeling van nieuwe buitenplaatsen langs de Vliet is kansrijk; • Bij uitbreiding van bedrijventerreinen (zoals Westvlietweg III) is een kwalitatieve upgrade essentieel;

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 75

Meer inzetten op OV. Bijvoorbeeld aanhaken op de Koningscorridor. Mogelijk ondergrondse verbindingen

Regionale fietsroute bij spoorbrug Voorburg - Den Haag

Metropolitane fietsroute Pijnacker - Den Haag

76 - BoschSlabbers

4. 5 V E R K E E R E N V E R VO E R De Vlietwegen worden aantrekkelijk ingericht voor fietsers en voetgangers: als slowlane. Een slowlane heeft een royaal profiel, is continu recreatief, de auto is te gast, heeft een groen karakter en heeft veel dwarsverbanden. De Vlietwegen rijgen zo veel verschillende landschappen en recreatiemogelijkheden aaneen. Het profiel van de slowlane is als volgt: de watergang, een groene oever (diverse varianten), een wandelpad, een bomenrij, een fietsstraat, groene bermen, tuinen en gebouwen. Het open deel ten noorden van Leidschendam krijgt een gecombineerd pad voor lopen en fietsen (zoals de feitelijke situatie nu ook is) en geen bomenrij. Om dit mogelijk te maken, wordt autoverkeer zoveel mogelijk ontmoedigt (bijvoorbeeld op plekken alleen toegang verlenen aan aanwonenden) en worden verkeersstromen ontvlecht waar dat kan. Er worden nieuwe verkeersstructuren ingericht als alternatief voor zwaar verkeer van het huidige en mogelijke toekomstige bedrijventerrein Westvlietweg. De volgende stap is een mobiliteits-

studie, waarin de mogelijkheden worden onderzocht om een nieuwe verkeersstructuur vorm te geven. Voor de huidige situatie is de A4 meer een last dan een lust. De weg veroorzaakt veel overlast in de vorm van geluid en fijnstof. In de ontwikkeling van de Vlietzone is de A4 de achterkant van het gebied of onderdeel van het “open” landschap. Het is wenselijk om de A4 zoveel mogelijk op te laten gaan in het landschap door een zorgvuldige ruimtelijke inpassing, om zo de invloed van de weg zo minimaal te laten zijn op het gebied. Belangrijk punt hierbij is te beseffen dat de A4 een belangrijke transportas is voor energie. Langs de A4 komt een warmtenet te liggen en er liggen diverse stroomkabels en gasvoorzieningen. Bij de inpassing van de A4 moet hier rekening mee gehouden worden.

met elkaar te verbinden en rondjes door het gebied mogelijk te maken: de groenblauwe loper. Deze route kan op vele plekken een aanvulling vormen voor de drukke route langs de Vliet. Bij het aanleggen van een nieuwe route moet er ook aandacht zijn voor natuurdoelstellingen, bijvoorbeeld voor weidevogels in de Oostvlietpolder. Hierbij kan het logisch zijn om de route om de ‘kwetsbare’ plekken heen te trekken. Het is essentieel om onderbrekingen in recreatieve routes (op de Vlietwegen en in de nieuwe langzaamverkeersroute) op te lossen en te voorkomen. De dwarsverbanden, met name over de Vliet, worden verbeterd door nieuwe of verbeterde bruggen: fiets/voetgangersbrug bij Zuiderweg, kippenbruggetje bij Spoorlaan en bij Leiden Zuidwest.

Ook wordt er een nieuwe langzaamverkeersroute door het gebied ingericht, om doodlopende paden

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 77

fietsstraat de Vlietweg

bomenrij tussen voetpad en fietsstraat toevoegen van natuurvriendelijke oevers (achter de kade/ beschoeiing of toepassing van drijvende elementen voetpad langs het water (referentie aan het oude jaagpad)

Visualisaties van slowlane, op verschillende plekken langs de Vliet

78 - BoschSlabbers

Ruimtelijke interventie: Slowlane De belangrijkste ruimtelijke drager van het gebied is de Vliet zelf. Deze eeuwenoude lijn is vele malen meer dan alleen de watergang. Het is de oevers, de wegen (eventueel aan weerszijde) en de aanpalende erven met bebouwing. Gemiddeld is deze zone, gerekend vanaf de Vliet. minimaal 100 meter breed. Cultuurlijke oevers De Vliet zelf is een belangrijke watergang en wordt zowel voor beroepsvaart als voor pleziervaart gebruikt. De vele boten die over het water gaan en de veelal kleinschalige aanlegplekken en haventjes versterken het maritieme karakter van de Vlietzone. Dit kan verder versterkt worden door extra aanlegplekken te realiseren. De oevers langs de Vliet tonen vaak nog groen, maar zijn hard vormgegeven, veelal met stortsteen, basalt of een damwandconstructies. De plek en het gebruik bepaalt in sterke mate het beeld van de oevers. In de binnenstedelijke plekken zijn

het vaak kademuren (b.v. Leidschendam) en buiten de kernen ogen ze vaak groener. De Vliet is een cultuurdaad, een door mensen gegraven watergang. Dus het cultuurlijke (en historische) beeld is een essentieel onderdeel van de identiteit van de Vliet en moet gehandhaafd blijven. Desalniettemin is het heel wel mogelijk om meer natuurvriendelijke oevers te realiseren, zonder het verlies van de strakke cultuurlijke lijnvoering van de oevers. Dit kan door groene vooroevers aan te leggen met bijvoorbeeld drijvende constructies en waar ruimte is achter de oeverlijn plasdrasgebieden aan te leggen. Doorgaande recreatieve route Langs de Vliet ligt over de gehele lengte een doorgaande wegen(paden)structuur aan de oostzijde. Maar op enkele plekken wijkt deze structuur van de Vliet om ergens omheen te gaan. • Nabij Leiden zijn dat enkele boerderijen en andere historische clusters. In Vlietland wijkt de route van de Vliet vanwege een jachthaven. Dit is een zeer hinderlijke omlegging. Hier zou

•

•

herstel van de historische route met een brug t.h.v. de jachthaven op zijn plek zijn. Zeker gezien de route door Vlietland langs de nieuwe ontwikkeling van het recreatieterrein relatief krap gedimensioneerd wordt. In contrast met de oostzijde heeft de westzijde een meer verbrokkelde wegen(paden)structuur. Hier liggen soms wegen waar de stad zich tot de Vliet heeft ontwikkeld, soms achtertuinen, soms buitenplaatsen, soms parken met openbare oevers en soms weilanden met of zonder wandelpad. Behoud van het contrast tussen de oost- en westoever is gewenst, waarbij een openbaar en toegankelijk karakter aan de westzijde waar mogelijk zeker aanbevolen wordt. Delen van de oostelijk gelegen wegenstructuur is zeer druk (qua aantallen en zwaar verkeer) en voor recreatief verkeer oncomfortabel om te gebruiken. Hier is ontvlechting van verkeersstromen en verlaging van de verkeersintensiteit gewenst. Dat moet gedaan worden door het zware verkeer van deze wegen af te

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 79

Beelden ter inspiratie

Fietsstraat uitgevoerd in asfalt

Fietsstraat

Paden door de natuur

Multifunctioneel recreatief pad - ecolint Okra

Fietsstraat uitgevoerd in duurzame materialen

80 - BoschSlabbers

Groenblauwe slinger in landelijke deel

•

halen en via nieuw aan te leggen verkeersstructuren af te wentelen. Met lagere intensiteiten is het ook mogelijk om de Vlietweg her in te richten en meer af te stemmen op de overige delen langs de Vliet en daarmee ook meer in te richten op recreatief gebruik. Hierbij moeten de fietser, de sporter en de wandelaar leidend zijn.

Erven versterken het karakter De erven, percelen met bebouwing langs de Vliet horen bij het beeld van de Vliet. Hierin is grote diversiteit in het gebied. Meer nabij historische kernen hebben de panden veelal geen tuinen en meer uit de kernen ontstaan er meer voortuinen. Buitenplaatsen hebben vaak een royale breedte en het hoofdgebouw staat relatief diep op het perceel, ongeveer 30 meter van de Vliet af. Het gros van de bedrijvigheid ligt op afstand van de Vliet. Ook ligt er nog een strook met woonbebouwing op erven tussen de bedrijven en de Vliet met de Vlietweg. Hetgeen voor het beeld langs de Vliet gewenst is.

Buiten de kernen is van belang om nieuwe ontwikelingen op afstand van de Vliet te ontwikkelen om zo zichtlijnen te behouden en een groen beeld langs de Vliet te borgen. Een grote, bedrijfsmatige korrel detoneert langs de Vliet en moet in de verdere doorontwikkeling voorkomen (of hersteld) worden. In de huidige situatie zijn de Argos, CEVA, Sligro, NS onderhoudsbedrijf en Fleetpark dergelijke verbeterlocaties.

Hoofdpunten Verkeer en Vervoer: • De Vlietwegen (oostelijke oever) inrichten als slowlane; • De Vlietwegen,-paden en -oevers waar mogelijk openbaar toegankelijk maken (westelijke oever) • Alternatieve wegenstructuur voor het een groot deel van het (zwaar) verkeer onderzoeken en randvoorwaardelijk stellen voor grootschalige uitbreidingen; • Beter benutten van OV in het gebied en toekomstig OV (Koningscorridor); • Nieuwe langzaamverkeersroute door de Vlietzone (de groenbauwe loper); • Dwarsverbanden en overgangen over de Vliet verbeteren.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 81

lineair sporten: langs de Vliet & de Vlietwegen

82 - BoschSlabbers

4.6 S P O R T E N R E C R E AT I E In de omgeving worden in de nabije toekomst meerdere woningbouwprojecten voltooid, zoals de Nieuwe Plaspoelpolder in Rijswijk, de CID en Binckhorst in Den Haag. Ook wordt er vanwege de woningbouw STAR een nieuwe locatie voor het rugbyveld gezocht. Hierdoor stijgt de vraag naar sportmogelijkheden, waar de Vlietzone een logische plek voor is. Er is zowel vraag naar uitbreiding in sportterreinen als in mogelijkheden voor lineair sporten. Deels kan dit worden gerealiseerd door het efficiënter inrichten van bestaande sportterreinen, om meer typen sport te kunnen faciliteren. Daarnaast is er alleen ruimte voor (uitbreiding van) sportterreinen wanneer multifunctioneel ingericht en gebruikt. Dit kan bijvoorbeeld door calamiteitenberging voor piekbuien hier te organiseren. Sportvelden en de inpassing daarvan dienen bij te dragen aan de ontwikkeling van biodiversiteit, het versterken van recreatieve structuren en toegankelijkheid, het bergen van water en het tegen-

gaan van hittestress. Ook kunnen er combinaties gezocht worden in parkeren onder de sportvelden of sporten op bedrijfsgebouwen. Daarnaast zullen er ook locaties gevonden moeten worden voor uitbreiding van sportvelden, met name in Den Haag. Hiervoor lijken de Vijfpolder (uitbreiding van sportpark Westvliet en het gebied tussen Drievliet en de Spoorlaan logisch. Dit zal betekenen dat er keuzes gemaakt moeten worden t.o.v. het huidige gebruik. Ter uitwerking is een regionaal onderzoek naar de sportbehoeften nodig. Naast de sportterreinen wordt er in de Vlietzone ingezet op lineair sporten. Er wordt gestreefd naar een ononderbroken recreatieve route langs de Vliet: via de Vlietwegen, maar ook via het water. De Vliet wordt doorontwikkeld tot de blauwe entree van het gebied. Hiervoor worden ook aanlegplaatsen en rustpunten langs het water worden uitgebreid. Vaarverbindingen naar de omgeving worden ook verbeterd, bv kanoroutes.

In de Vlietzone worden informele sportroutes ingericht voor wandelen, hardlopen, fietsen en skeeleren. Een belangrijke spil is hierbij de nieuwe langzaamverkeersroute door het gebied (alternatief voor en aanvulling op de Vlietwegen). Dit zorgt ook voor een verbeterde verbinding tussen het zuidelijk deel van de Vlietzone met het noordelijke deel. Door deze route d.m.v. dwarsverbanden goed aan te haken op de Vlietwegen en de omgeving, wordt het mogelijk gemaakt om verschillende ‘rondjes’ te maken. Het is essentieel om onderbrekingen in recreatieve routes (op de Vlietwegen en in de nieuwe langzaamverkeersroute) op te lossen en te voorkomen. De sportroutes worden sociaal veilig ingericht: oa. door overzichtelijkheid, goede verlichting en bankjes.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 83

Beelden ter inspiratie

Volkstuinen als recreatief element, openbaar en in gemeenschappelijkheid

Bosjes van Pex in Den Haag is een mooi voorbeeld van een multifunctioneel sportlandschap met hoge recreatie en natuurwaarde

84 - BoschSlabbers

Luchtfoto van multifunctioneel ruimtegebruik, golfterrein heeft medegebruik voetbalvelden, wandelroute door de velden en het golfterrein en landschappelijk fraai ingepast (Wassenaar)

Hardlopen langs de Vliet, lineair sporten

Multifunctioneel ruimtegebruik: Ikea Utrecht met sport op het dak, foto multifunctioneledaken.nl

Fietsen in het gebied

Skipiste op energiecentrale, Kopenhagen, foto manners.nl

Vermaak op het water

Hoofdpunten Sport en Recreatie: • Uitbreiding van sportterreinen; • Bestaande sportterreinen efficiënter inrichten en inrichten voor meervoudig ruimtegebruik (bijvoorbeeld voor calamiteitenberging); • Meer mogelijkheden creëren voor lineair sporten; • Nieuwe langzaamverkeersroute als spil van informele sportroutes door de Vlietzone; • Ononderbroken recreatieve route langs de Vliet via de Vlietwegen; • Vaarverbindignen naar de omgeving verbeteren; • Aanlegplaatsen en rustpunten langs de Vliet uitbreiden.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 85

86 - BoschSlabbers

4.7 D U U R Z A A M H E I D E N E N E R G I E Energie Er is geen plek in de Vlietzone voor grootschalige energieopwekking. De ruimte is te klein voor windenergie in de vorm van windmolens en de impact te groot, vanwege de nabijheid van bewoning overal in het gebied. Ook voor zonneakkers zijn er teveel claims op de beschikbare ruimte, al is de Vlietzone wel een zoekgebied voor zonne-energie in de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0. Er wordt ingezet op zonne-energie op daken (evt. op wateroppervlaktes).Ook worden er bij ter hoogte van Vlietland geluidsschermen langs de A4 geplaatst. Deze worden gecombineerd met zonnepanelen. Waar mogelijk (vanwege de aardgasbuis in de ondergrond) wordt deze ook groen ingepast. Het geluidsscherm moet de ecologische verbinding t.h.v. de Kniplaan niet in de weg zitten: het is van belang dat de dieren naar het ecoduct worden geleid.

Voor de uitbreiding van het hoogspanningsnet zullen er in de toekomst nieuwe onderstations nodig zijn in de regio. De energienetten raken nu al vol, en de druk zal vanwege de energietransitie alleen maar hoger worden. Het is nog niet bekend of deze onderstations daadwerkelijk in de Vlietzone terecht zullen komen. Wanneer dit zo is: zorg dat deze zorgvuldig worden ingepast.

het gebied, met de spoorlijn Leiden-Utrecht, de Randstadrail, de spoorlijn Utrecht - Den Haag en de spoorlijn Delft - Rijswijk. Bij de laatste is een nieuw station voorzien bij Rijswijk Buiten.

De Vlietzone faciliteert een grote ader voor energie (gas, warmte, energie) langs de A4, van Rijswijk tot Leiden: de A4 als energiedrager. Ook langs de Prinses Beatrixlaan in Rijswijk wordt een warmteleiding aangelegd. Dit is onderdeel van Wartmelinq: een ondergrondse leiding van restwarmte vanuit de Rotterdamse havens.

Een schone leefomgeving Om de leefbaarheid van de regio ook op de langere termijn te kunnen waarborgen, moet er in de ontwikkelingen van nu gestreefd worden naar een duurzame en schone leefomgeving. Dit betekent bijvoorbeeld dat ontwikkelingen klimaatbestendig worden aangepakt. In de stedelijke omgeving zijn met name maatregelen tegen hittestress en wateroverlast belangrijk. Bij nieuwbouw en renovatie worden deze maatregelen integraal mee ontworpen.

Schoon vervoer In de Vlietzone geven we vorm aan de mobiliteitstransitie om deze om te vormen naar een duurzame vorm van vervoer. Door in te zettten op het OV en andere vormen van slimme mobiliteit. Voor het OV zijn als diverse aansluitingen nabij

De Vlietzone ligt langs twee grote snelwegen, de A13 en vooral de A4. Twee andere kruisen de zone, de A12 en de N206. Deze wegen zorgen voor hinder in de vorm van geluid en fijnstof. De aanplant van bomen langs de A4 en in de flanken en restzones van de kruising A12 en A4, kan

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 87

Beelden ter inspiratie

Zonnepanelen in combinatie met parkeren

Zonnepanelen in combinatie met groene daken

Vergroten biodiversiteit en educatief waardevol

Ekokathedraal van Le Roy Heereveen (circulair materiaalgebruik)

Geluidswerende voorziening met zonnepanelen (Trouw.nl)

88 - BoschSlabbers

Ontharden van het gebied (beeld van Lola)

een belangrijke bijdrage leveren aan het vangen van fijnstof en het dempen van geluid. Ook zijn aanvullende geluidswerende voorzieningen gunstig voor het leef-, werk- en recreatieklimaat van het gebied. Duurzamer omgaan met grondstoffen Er zijn mogelijkheden om in de bedrijventerreinen rond het Prins Clausplein te sturen op bedrijven met focus op de maakindustrie en circulaire economie. Uiteraard brengt elke vorm van bedrijvigheid een mogelijke milieubelasting met zich mee, waardoor hier een afweging van belangen moet worden gemaakt.

Hoofdpunten Duurzaamheid en Energie: • Zonne-energie op daken en in combinatie met geluidsschermen is mogelijk in de Vlietzone; • De A4 als een grote ader voor energie (gas, warmte, energie); • Warmteleiding langs de Prinses Beatrixlaan, Rijswijk; • Schoon vervoer (o.a. aanhaken op OV); • Een schone leefomgeving; • Duurzamer omgaan met grondstoffen; • Circulair denken en handelen; • Vergroten biodiversiteit; • Inzetten op vasthouden van water in het gebied.

Voor de ingrepen die voorgesteld worden streven we naar duurzame materialen en circulair denken (bijv. door bestaande groengebieden en structuren te “hergebruiken”). In andere thema’s zijn de voorstellen voor water, natuur en groen al besproken.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 89

90 - BoschSlabbers

5. Aanbevelingen

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 91

5.1 D E 7 A A N B E V E L I N G E N Overkoepelende samenwerking Het is essentieel om als overheden samen te blijven werken, de Vlietzone is van ons allemaal! Het is belangrijk om de identiteit van de Vlietzone te bewaken. Dit werkt alleen gezamenlijk, zo kan je elkaar scherp te houden. Zorg voor een platform waar de samenwerking verder vorm krijgt (b.v.: zet de huidige samenwerking door). Zoek hierin ook de samenwerking met initiatiefnemers en de betrokkenen uit het gebied. Vlietzone als stadslandschap Maak een principiële keuze voor ruimte, water, groen, sport en ontspanning in de Vlietzone. De intense Vlietzone verzorgt de regio. Dat is de primaire kans voor de Vlietzone. Zorg daarbij dat alle toekomstige ontwikkelingen hierin bijdragen. Integrale afweging Afspraken die gemaakt worden in het woonwerkakkoord en de RES zijn onderlegger voor het toekomstbeeld van de Vlietzone. Dit is een sectoSchets toekomstbeeld Vlietzone

92 - BoschSlabbers

5. Aanbevelingen

rale benadering. Het is beter een integrale afweging te maken in het belang van de Vlietzone. Ontwarren en downgraden Vlietwegen Zet maximaal in op het ontwarren en downgraden van de Vlietwegen, hier principieel kiezen voor bestemmingsverkeer om het langzaam verkeer meer ruimte te geven. Dit in combinatie met versterking van de ruimtelijke kwaliteit van de Vliet. Om de implicaties voor het verkeer goed te kunnen beoordelen is een integraal verkeersonderzoek voor het gebied en de wijde omgeving noodzakelijk (voor een mogelijke alternatieve ontsluiting voor zwaar verkeer, maar ook de belasting op de Vlietwegen i.v.m. meer ruimte voor de fietser). Integraal beeldkwaliteitsplan Het creëren van een collectieve identiteit voor de Vlietzone is uitgangspunt. Deze identiteit wordt verder uitgewerkt in beeldkwaliteit en wordt toetsbaar en meetbaar gemaakt. Dit wordt kan bijvoorbeeld verder worden uitgewerkt in een integraal beeldkwaliteitsplan voor de Vlietzone. Dit kan opgenomen en geborgd worden in lokale beleidsdocumenten.

Hierin zouden enerzijds regels moeten opgenomen worden over natuurinclusiviteit, hoe om te gaan met water, publieke kwaliteiten, etc., en anderzijds voorbeelden van uitwerkingen die esthetisch passen bij de Vlietzone. Onderdeel hiervan is een handboek voor het publieke domein, waarin voorbeelden zijn opgenomen van passende inrichtingen van gebieden, materiaalgebruik, beplantingen en sferen.

• • • •

• Ontwikkelingen met meerwaarde Voor ontwikkeling in welke vorm dan ook, zowel bij renovatie (herinrichting) als nieuwbouw, wordt een set aan spelregels of toetscriteria opgesteld. Het beeldkwaliteitsplan kan één van die spelregels zijn. Hieronder een eerste aanzet voor deze spelregels: • Elke ontwikkeling draagt bij aan veilige en ontspannen mobiliteit; • Elke ontwikkeling draagt bij aan een ecologisch waardevol gebied; • Elke ontwikkeling wordt klimaatadaptief uitgevoerd; • Elke ontwikkeling draagt bij aan een gezond en toekomstbestendig watersysteem; • Elke ontwikkeling is zo publiek toegankelijk

•

mogelijk en vergroot de doorwaadbaarheid; Multifunctioneel ruimtegebruik is regel; Elke ontwikkeling heeft de voorzijde aan de Vliet; Elke ontwikkeling vergroot de collectieve kwaliteit; Elke nieuwe ontwikkeling wordt bij voorkeur gekoppeld aan een alternatieve ontsluitingsstructuur, i.p.v. op de Vlietwegen; Natuurinclusief bouwen is uitgangspunt (zie bijvoorbeeld de Keuzelijst Natuurvriendelijke Maatregelen van de Gemeente Den Haag); Elke ontwikkeling wordt uitgevoerd in relatie met de UNESCO-status van de Limes.

Kwaliteitstoets Stel een loket voor de kwaliteit in! Dit kan een Q-team Vlietzone zijn die alle plannen die in de Vlietzone ontplooid worden toetst op “Vlietwaardigheid”. Kwaliteitsborging moet zich altijd verhouden tot de gemeentelijke commissies op dit gebied en de invoering van de Omgevingswet.

Toekomstbeeld van de Vlietzone - 93

© Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en BoschSlabbers Tuin- en Landschapsarchitecten B.V. (hierna: “BoschSlabbers”). BoschSlabbers heeft bij haar werkzaamheden de zorgvuldigheid in acht genomen die van haar kan worden verwacht. Aan de getoonde informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Op onze werkzaamheden zijn de voorwaarden van toepassing zoals vastgelegd in De Nieuwe Regeling 2005 (DNR 2005). BoschSlabbers heeft met zorgvuldigheid de beelden in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met BoschSlabbers.

Den Haag 1e Sweelinckstraat 30 2517 GD Den Haag T 070 3554407 denhaag@bsla.nl

Bergen op Zoom De Statie 3 4611 CZ Bergen op Zoom T 0118 592288 bergenopzoom@bsla.nl

Maarn Landgoed Plattenberg – Het Koetshuis Amersfoortseweg 38 3951 LC Maarn T 0118 592288

b o schs l ab b er s. n l