RIS315711 Bijlage 1 Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 - Ruimte voor ontwikkeling

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028

Ruimte voor ontwikkeling

Inhoud Voorwoord

5

Inleiding

7

1. Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028

10

1.1

De hoofdlijnen van het cultuurbeleid

11

1.2

Terugblik

11

1.3

Rust en ruimte 2025-2028

12

1.4

Het landelijke culturele stelsel

12

1.5

Beleidsdoelstellingen 2025-2028

13

1.6

Adviescommissie

14

1.7

Van kader naar MJB

14

2. Aantrekkelijke stad

16

2.1

Internationale aantrekkingskracht

17

2.2

Nachtcultuur

18

2.3

Festivals

19

2.4

Cultuur in stedelijke gebiedsontwikkeling

19

2.5

Kunst en cultuur in en met de wijken

21

2.6

Samenvattend

21

3. Beleidsdoelstellingen

22

3.1 Een veelzijdig en kwalitatief hoogwaardig cultuuraanbod (de artistieke waarde)

23

3.2 Een vitale, weerbare én duurzame cultuursector

23

3.2.1 Bedrijfsvoering

24

3.2.2 Personeel en organisatie

24

3.2.3 Publiek en aanbod

25

3.2.4 Duurzaamheid

25

3.2.5 Positionering en samenwerking

25

3.2.6 Wie doet wat?

26

3.3

Diversiteit en Inclusie

27

3.3.1 Kunst en cultuur voor iedereen

27

3.3.2 Nabijheid van kunst en cultuur

28

3.3.3 Code Diversiteit en Inclusie

29

3.3.4 Wie doet wat?

29

3.4

29

Cultuureducatie

3.4.1 Cultuureducatie van voorschoolse educatie tot en met mbo

30

3.4.2 Culturele instellingen en het educatieaanbod

30

3.4.3 Wie doet wat?

30

3.5

31

Een levendig makersklimaat

3.5.1 Wie doet wat?

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

32

2

4. Richtlijnen voor de beoordeling van de subsidieaanvragen 4.1

34

Artistiek-inhoudelijk beleid

35

4.1.1 Cultuurankers

35

4.1.2 Cultuureducatie-instellingen en instellingen met cultuureducatieprogramma’s

36

4.1.3 Levendig makersklimaat en talentontwikkeling

36

4.2 Zakelijk beleid (een vitale, weerbare én duurzame cultuursector)

36

4.3

Diversiteit en Inclusie

38

5. Subsidiestelsel Cultuur 2025-2028

40

5.1

Inrichting subsidiestelsel Cultuur 2025-2028

41

5.2 Tweejarige subsidieregeling – categorie A

41

5.3 Vierjarige subsidieregeling MJB 2025-2028 – categorie B

42

5.3.1 Deelplafonds voor de Cultuurankerfuncties in de stadsdelen

42

5.3.2 Deelplafond voor Openluchttheater Zuiderpark

43

5.4 Vierjarige subsidieregeling MJB 2025-2028 – categorie C

44

5.5 Begrotingssubsidie voor drie systeeminstellingen

47

5.6 Begrotingssubsidie voor instellingen die gemeentelijke collecties beheren

49

5.7

50

Begrotingssubsidie voor Amare

6. Financieel kader Cultuur

52

6.1

Totstandkoming budget

53

6.2

Verdeling budget

53

7. Duurzaam cultureel vastgoed

56

7.1

Cultureel vastgoed

57

7.2

Meerjarenonderhoudsplan

57

8. Procedure en besluitvorming 2024

59

8.1 Subsidieregelingen MJB kunst en cultuur 2025-2028 – categorie B en C

60

9. Bijlagen

63

Gemeente Den Haag Juni 2023

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

3

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

4

Voorwoord Kunst en cultuur zijn wezenlijke onderdelen van onze stad. Van de hele stad, en van ieder stadsdeel, want het is van groot belang dat alle inwoners (en bezoekers) de mogelijkheid hebben om te genieten van het rijke culturele aanbod dat Den Haag te bieden heeft. Het college is trots op de Haagse culturele sector, op de kracht en weerbaarheid die de sector de afgelopen jaren heeft laten zien. Op de niet te stuiten drive van makers en instellingen, waardoor er in de stad altijd iets te beleven valt. En dat terwijl het slechts een jaar geleden is dat de laatste corona­ maatregelen werden opgeheven en de sector kort daarna, net als andere sectoren, te maken kreeg met de kostenstijgingen en onzekerheden als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de daaraan gerelateerde energiecrisis. Sterke en gezonde cultuursector De Cultuurvisie Den Haag 2033 is ambitieus en optimistisch. Er is ruimte voor vernieuwing, met accenten op cultuureducatie en -participatie, diversiteit en inclusie, ruimte en aandacht voor (jonge) cultuurmakers en een aantrekkelijk aanbod dat het hele jaar door publiek uit én van buiten Den Haag trekt. Met dit Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 maken we een eerste vertaalslag van de Cultuurvisie voor de periode 2025-2028. Hierbij staan twee onderwerpen centraal: artistiek en divers cultuuraanbod, en een gezonde en vitale bedrijfsvoering.

Dit zijn belangrijke voorwaarden voor een sterke en gezonde cultuursector. En dat vraagt om investeringen. In de makers en vele culturele ­instellingen en initiatieven, en in de voor­zieningen die daarvoor nodig zijn. Hierbij hoort een passend subsidiestelsel. Vanuit de sector is de sterke wens geuit om meer differentiatie aan te brengen in de systematiek. We hebben hieraan gehoor gegeven en drie verschillende meerjarige subsidieregelingen ontwikkeld. Het college hoopt hiermee ruimte te geven aan een vernieuwende en kwalitatief stevige infrastructuur voor de Haagse cultuursector. We bouwen aan een stad die klaar is voor de toekomst Een toekomstbestendige cultuursector vraagt ook om verduurzaming van onze cultuurgebouwen. Bovendien staan we voor de omvangrijke verbouwing van twee musea in het Museumkwartier, willen we de popsector verstevigen en de Cultuurankers in de stadsdelen meer slagkracht geven. Ook in de ontwikkelgebieden, zoals Zuidwest en de Binckhorst, moet ruimte komen voor kunst en cultuur. Veel Haagse instellingen zijn van nationaal belang en hebben een aanbod van ­internationale kwaliteit, waardoor ze bezoekers vanuit de hele wereld trekken. Die internationale aantrekkingskracht wil het college de komende jaren verder versterken en uitbreiden.

Ook de nacht krijgt meer aandacht, omdat ook dan vaak nieuwe kunstvormen ontstaan en (sub)culturen die zich elders niet gepresenteerd voelen, elkaar kunnen vinden. Het college daagt de cultuursector dan ook uit om meer samenwerkingen te initiëren ten behoeve van een bloeiende nachtcultuur. Ontwikkeling is nodig om aansluiting te houden met een veranderende stad. Met dit Beleidskader nodigt het college culturele instellingen en makers uit om de komende jaren gezamenlijk stappen te zetten om de ambities uit de Cultuurvisie Den Haag 2033 waar te maken en zo samen nóg meer ­betekenis te geven aan de stad. Ieder op zijn, haar of hun eigen wijze en plek, en in zijn, haar of hun eigen tempo. Zo bouwen we aan een stad die tegen een stootje kan. Saskia Bruines Wethouder Financiën, Cultuur en Economie

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

5

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

6

Inleiding Van Cultuurvisie Den Haag 2033 naar Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 Dit Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 (hierna te noemen Beleidskader 2025-2028) is een eerste vierjarige uitwerking van het tienjarenperspectief dat de gemeente Den Haag in de onlangs uitgebrachte Cultuurvisie Den Haag 2033 heeft geschetst. In deze Cultuurvisie staan de beleidsdoelstellingen beschreven die de basis vormen voor het cultuurbeleid in de komende tien jaar. Met het Beleidskader 2025-2028 maken we die concreet voor de periode 2025-2028. Ambities en voorwaarden Uitgaande van de actuele opgaven waar Den Haag zich voor gesteld ziet, hebben wij1 in de Cultuurvisie vier opgaven benoemd waarbij kunst en cultuur optimaal van betekenis kunnen zijn: onderwijs en ontwikkeling (cultuureducatie en -participatie), diversiteit en inclusie (van aan­bod, organisaties en publiek), innovatie en creativiteit (het makersklimaat), en de aan­trekkelijkheid van de stad voor bewoners en bezoekers (aantrekkingskracht). Per opgave zijn ambities geformuleerd die in het verlengde van de ambities van de sector liggen. We versterken hierdoor wat er al is en voegen nieuwe ambities toe. Daarnaast stellen we twee voorwaarden die noodzakelijk zijn om aan deze ambities invulling te kunnen geven: een gezonde, vitale en weerbare culturele sector en een verdergaande integrale benadering van gemeentelijk beleid.

Invulling en verfijning De Cultuurvisie Den Haag 2033 is een vergezicht, een stip op de horizon die de koers aangeeft van waar we met elkaar heen willen. De ambities voor 2033 zijn in deze visie zo concreet m ­ ogelijk benoemd, maar de visie is geen gebruiksaanwijzing waarin punt voor punt staat opgesomd wat wel en niet haalbaar is en hoe we een en ander precies denken te realiseren. De hiervoor benodigde strategieën ontwikkelen we de komende jaren en leggen we onder meer vast in de achtereenvolgende (vierjaarlijkse) Beleidskaders. Het Beleidskader voor de periode 2025-2028 is daarmee een eerste uitwerking, invulling en verfijning van het tienjarenperspectief van de Cultuurvisie Den Haag 2033. Aanpassing subsidiestelsel Voor de beleidsperiode 2025-2028 ligt de nadruk op het vitaal en weerbaar maken van de culturele sector enerzijds en het behouden van een breed, toegankelijk en divers kunst- en cultuuraanbod anderzijds. We maken ons hard voor een sector die op een krachtige en duurzame wijze kan bijdragen aan de opgaven van de stad én die in alle delen van de stad zichtbaar is. Om dit te bereiken wordt vanaf 2025 onder meer het subsidiestelsel aangepast2.

We maken voor de beleidsperiode 2025-2028 een onderverdeling naar omvang van de aanvragende instellingen door verschillende subsidieregelingen op te stellen met voorwaarden die zijn afgestemd op het minimale en maximale aan te vragen subsidiebedrag. In de twee vierjarige subsidieregelingen zijn diverse functies benoemd zodat deze binnen de cultuursector zijn gewaarborgd. De nieuwe tweejarige subsidieregeling biedt kleinere organisaties en initiatieven de gelegenheid om op een laagdrempelige manier structurele subsidie aan te vragen. We willen makers en instellingen daarmee de ruimte geven zich verder te professionaliseren en tegelijkertijd vernieuwing en ­innovatie in de kunsten te stimuleren. 1

Lees ‘de gemeente’ waar in het Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 ‘wij/we’ staat.

2

Gemeente Den Haag (2023). RIS315150 ‘Voortgangsbrief subsidiebestel Cultuur en proces MJB 2025-2028’.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

7

Bovendien bieden we een aantal instellingen een andere vorm van meerjarige financiering aan, buiten het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur om (zie hoofdstuk 5 voor een uitgebreidere toelichting hierop). Tot slot zijn er naast de meerjarige subsidieregelingen nog andere (culturele) subsidieregelingen die bijdragen aan de verwezenlijking van de in de Cultuurvisie Den Haag 2033 genoemde ambities (zie bijlage 2). Gedragscodes Door de drie gedragscodes voor de cultuursector (Fair Practice Code, Governance Code Cultuur en Code Diversiteit & Inclusie) tot belangrijke voorwaarden voor het aanvragen van subsidie te maken, moedigen we instellingen aan te werken aan een gezonde en weerbare bedrijfsvoering waarbij een duurzaam artistiek en zakelijk beleid centraal staat. We realiseren ons dat de budgetten die voor deze beleidsperiode beschikbaar zijn gesteld nog niet toereikend zijn voor de ambities die we hebben geformuleerd. We zullen hiermee binnen de gestelde subsidie­ voorwaarden dan ook rekening houden en begrijpen dat ‘fair pay’ voor sommige organisaties kan leiden tot vermindering van het aanbod. Samenwerking en vertrouwen De gemeente zal ook in de komende beleidsperiode een nauwe samenwerking nastreven met het culturele veld, met collega’s van de verschillende gemeentelijke beleidsafdelingen én met inwoners van en andere organisaties in de stad.

Bestaande samenwerkingen zetten we voort en versterken we en waar nodig gaan we nieuwe samenwerkingen aan. Daarnaast zijn we een belangrijke partner voor andere steden, het Rijk, landelijke instellingen en belangenorganisaties om (landelijke) beleidsonderwerpen te agenderen en te verwezenlijken. Wederzijds vertrouwen is daarbij een vanzelfsprekende voorwaarde. Door de handen ineen te slaan, bereiken we meer.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

8

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

9

1. Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028

1.1 De hoofdlijnen van het cultuurbeleid Kunst en cultuur zijn voor onze Haagse samenleving van grote waarde. Met kunst geven wij uitdrukking aan onze eigen cultuur, maar ook aan hoe wij als mensen van verschillende achtergronden (samen)leven, invulling en betekenis geven aan de dagelijkse werkelijkheid. Bij het ervaren van kunst maken we kennis met de belevingswereld van kunstenaars en makers; we zien, horen en voelen hoe zij die werkelijkheid interpreteren en verbeelden. Tegelijkertijd kunnen we door zelf kunst te maken of te beoefenen, uiting (leren) geven aan onze eigen ervaringen, gedachtes en gevoelens. Zo brengt kunst een dialoog tot stand tussen (onszelf als) makers, deelnemers en bezoekers en de wereld om ons heen. Kunst reikt ons nieuwe perspectieven aan en biedt ons daardoor de mogelijkheid de ander en onszelf (beter) te leren kennen. De gemeente Den Haag geeft ruimte aan de verschillende betekenissen die kunst en cultuur in en voor de samenleving hebben en daarmee aan de ontwikkeling van het culturele leven in onze stad. De artistieke waarde van kunst en cultuur vormt samen met het belang dat wij hechten aan een gezonde, vitale en weerbare culturele sector de basis van het Haagse cultuurbeleid in de komende jaren. Wij zijn er trots op dat in Den Haag kunst wordt gemaakt van een hoog artistiek niveau.

Maar we vinden het ook belangrijk dat het kunstaanbod rijkgevarieerd en voor iedereen toegankelijk is.

1.2 Terugblik We kijken terug op een roerige start van de beleidsperiode 2021-2024. Culturele instellingen waren gesloten vanwege de coronamaatregelen, personeel werkte noodgedwongen vanuit huis en plannen en programma’s bleven op de plank liggen. Maar ondanks de fysieke beperkingen bleek de sector vastberaden om het contact met het publiek te onderhouden. De digitalisering nam ­hierdoor een vlucht. Met online-voorstellingen en -programma’s werden nieuwe doelgroepen aangesproken, maar tegelijkertijd was het vaak lastig om de meer traditioneel ingestelde bezoekers te bereiken. De hunkering naar een live-ervaring bleef groot, maar toen de instellingen eenmaal weer open mochten, bleek het bezoeken van een theater, museum of concertzaal voor een groot deel van het publiek toch nog lange tijd een brug te ver. Dit zorgde niet alleen voor financiële zorgen bij makers en culturele instellingen, maar vooral ook voor mentaal zware jaren. Daardoor verlieten ook veel getalenteerde medewerkers de cultuursector. De gemeente heeft getracht verlichting te bieden door coulant te zijn wat betreft het halen van de prestatie-eisen, mee te denken over mogelijke alternatieven en oplossingen en, waar dat kon, financiële ondersteuning te bieden. Inmiddels zijn alle coronamaatregelen opgeheven, maar zijn de problemen en zorgen die in de culturele sector leven nog niet voorbij.

Hoewel het publiek de weg naar de instellingen wel weer steeds beter weet te vinden, is het door personeelstekorten en stijgende kosten nog altijd een lastige en grillige tijd voor de sector. Dat maakt het streven naar een weerbare cultuursector alleen maar nóg urgenter.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

11

1.3 Rust en ruimte 2025-2028 De behoefte aan het creëren van meer rust en ruimte in de culturele sector was groot. Voornamelijk om de bestaande crises op te vangen en hiervan te kunnen herstellen. De roep vanuit de sector om de cultuurbeleidsperiode 2021-2024 met twee of vier jaar te verlengen werd dan ook steeds luider. Maar de juridische en beleidsmatige consequenties die dit zou hebben, hebben het Rijk en de andere overheden doen besluiten om dit verzoek niet in te willigen3. Wel geven wij gehoor aan twee andere belangrijke wensen van de sector: een vereenvoudiging van de subsidieaanvraagprocedure en een beoordeling die meer op basis van vertrouwen en minder aan de hand van kwantitatieve prestatie-eisen plaatsvindt. In overleg met andere (grote) gemeenten en het Rijk zijn de inrichtingseisen en de formats voor subsidieaanvragen zoveel mogelijk op elkaar afgestemd, waardoor de procedures voor de vele instellingen die ook landelijke subsidies aanvragen zijn vereenvoudigd. Ook is hierbij gekeken of het aantal vereiste prestatie-cijfers kan worden teruggebracht. Daarnaast zijn we ingegaan op het verzoek van de Haagse cultuursector om de indieningstermijn van de subsidieaanvragen voor de beleidsperiode 2025-2028 aan te passen van 1 december 2023 Museumnacht Den Haag 2023 – Haags Historisch Museum. Foto: Jorn Baars.

naar 1 februari 2024. Hierdoor hebben culturele instellingen meer tijd om de aanvraag voor het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 (hierna te noemen MJB 2025-2028)

te schrijven en loopt de Haagse indieningstermijn nu gelijk met de indieningstermijn van het Rijk en de andere grote steden. Voordeel hiervan is dat instellingen die zowel een gemeentelijke als een landelijke aanvraag indienen deze beide aanvragen beter op elkaar kunnen afstemmen. Ook volgen we in dit Beleidskader 2025-2028 niet alleen de opgaven zoals deze in de Cultuurvisie Den Haag 2033 zijn beschreven, maar continueren we tevens in grote lijnen de beleids­doelstellingen zoals geformuleerd in het voorgaande Beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024. In de verschillen­de subsidieregelingen brengen we een differentiatie aan in de voorwaarden, afgestemd op de hoogte van de aanvraagbedragen. De (door corona) niet-uitgevoerde programma­voorstellen kunnen, mits zij nog steeds relevant zijn, eventueel opnieuw worden opgenomen in de aanvraag. Hierdoor kunnen instellingen het eerder ingezette beleid continueren, waarbij uiteraard wel gevraagd wordt zich te verhouden tot de huidige ontwikkelingen in de maatschappij.

1.4 Het landelijke culturele stelsel Het Rijk, de provincies en de gemeentes zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de culturele infrastructuur in Nederland. De manier waarop de overheid cultuur ondersteunt, is aan ­her­ziening toe. Dat vinden het culturele veld, onderzoekers en overheden. De huidige systematiek sluit niet meer goed aan op ontwikkelingen en wensen die leven in de sector, de samenleving en bij het publiek. De Staatssecretaris van Cultuur en Media heeft daarom op 2 maart 2023 advies gevraagd aan de Raad voor Cultuur over het cultuurstelsel van de toekomst en daarmee over een vernieuwing van het cultuurbestel vanaf 20294. Vanwege het samenspel tussen de overheden en de cofinanciering met het Rijk van verschillende Haagse instellingen heeft een stelselherziening voor 2029-2032 ook invloed op het gemeentelijke cultuurbeleid. Daarom vindt er voortdurend afstemming tussen de (grote) gemeenten en het ministerie van OCW plaats.

3

Gemeente Den Haag (2022). RIS313547 ‘Geen verlenging van cultuurperiode bij Rijk en gemeente’.

4

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2023). ‘Adviesaanvraag cultuurbestel van de toekomst’.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

12

1.5 Beleidsdoelstellingen 2025-2028 Dit Beleidskader 2025-2028 bevat een toelichting op de beleidsdoelen voor de periode 2 ­ 025-2028 (hoofdstuk 2 en 3), en per beleidsdoel geven we ook aan waar de verantwoordelijkheid van de gemeente op dit punt ligt. Vervolgens zetten we uiteen wat we voor de komende vier jaar van de culturele instellingen vragen en welke beoordelingsrichtlijnen aan de Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 (hierna te noemen Adviescommissie ­2025-2028) worden meegegeven om de subsidieaanvragen te beoordelen (hoofdstuk 4). Een nadere specificatie van de beoordelingscriteria wordt opgenomen in de nog op te stellen meerjarige subsidie­ regelingen 2025-2028. Als laatste wordt de indeling van de meerjarige subsidie­regelingen nader toe­gelicht (hoofdstuk 5), met het bijhorende financiële kader (hoofdstuk 6). De beleidsdoelstellingen voor het MJB 2025-2028 zijn, in het kort: • een veelzijdig en kwalitatief hoogwaardig cultuuraanbod (de artistieke waarde); • een vitale, weerbare en duurzame cultuursector; • diversiteit en inclusie; • cultuureducatie; • een levendig makersklimaat.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

13

De inhoud van het Beleidskader 2025-2028 is gebaseerd op de uitkomsten van de Evaluatie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 en de Cultuurvisie Den Haag 2033. De input van beide documenten is opgehaald middels uitgebreide participatieprocessen, zie bijlage 3.

1.6 Adviescommissie In januari is een deskundige en onafhankelijke Adviescommissie 2025-2028 ingesteld5. Deze heeft zich al vanaf begin 2023 in het culturele veld kunnen verdiepen en kan gedurende het hele jaar activiteiten bezoeken. De Adviescommissie 2025-2028 bestaat uit dertien kernleden (inclusief de voorzitter) en twintig disciplineleden. De commissieleden beschikken over ­expertise op een of meer van de volgende disciplines en/of gebieden: muziek (oud, klassiek, nieuw, muziektheater, pop, jazz, urban, elektronisch), theater, dans, letteren, film, beeldende kunst, musea en collectiebeheer, festivals, jongerencultuur, cultuureducatie en cultuur­ participatie. De taken, bevoegdheden, de wijze van benoeming van de leden én de werkwijze van de Adviescommissie 2025-2028 zijn vastgelegd in het Reglement adviescommissie meerjaren­ beleidsplan kunst en cultuur Den Haag 20236.

1.7 Van kader naar MJB De Adviescommissie 2025-2028 gebruikt dit Beleidskader 2025-2028 om in het eerste ­kwartaal van 2024 de plannen van de aanvragers voor de beleidsperiode 2025-2028 te toetsen. De ­beoordeling vindt plaats op basis van de criteria die zijn opgenomen in de subsidieregelingen meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2028. Daarna volgt een advies aan het college dat zijn weerslag krijgt in het MJB 2025-2028. Hierin staat welke instellingen gedurende de komende beleidsperiode een meerjarige subsidie krijgen.

5

Gemeente Den Haag (2023). RIS314386 ‘Instellen Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028’.

6

Gemeente Den Haag (2023). RIS314884 ‘Reglement adviescommissie meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur Den Haag 2023’.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

14

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

15

2. Aantrekkelijke stad

Een stad als Den Haag – waarin mensen van en met diverse (sub)culturen, opleidingsniveaus, leeftijden, geloofsovertuigingen, samenlevingsvormen, talen, inkomens en leefstijlen met en naast elkaar leven – vraagt om een culturele sector die deze diversiteit weerspiegelt. De gemeente wil voorzien in de verschillende behoeften die er leven en aldus een stad zijn die aantrekkelijk voor álle inwoners is. Dit biedt zowel uitdagingen als kansen voor de culturele sector, die naast de ­gesubsidieerde instellingen ook een groot aantal organisaties en makers telt die niet (door de gemeente) of op projectbasis gesubsidieerd worden. Hiertoe behoren ook de particuliere aanbieders van kunst- en cultuuraanbod in de vrije tijd. Ook zij dragen eraan bij dat iedereen mee kan doen. Een aantrekkelijke stad kan niet zonder een rijk cultureel leven. Den Haag mag zich wat dat betreft gelukkig prijzen met zijn veelzijdige kunst- en cultuuraanbod, veelal van goede, zo niet uitstekende kwaliteit en vaak buitengewoon actueel. Dat geldt zowel voor het aanbod in de vele cultuurgebouwen als voor het brede palet aan festivals en evenementen. In het Coalitieakkoord 2022-20267 wordt Den Haag dan ook gekenschetst als een stad met een veel­ zijdige en contrastrijke kunst- en cultuursector.

Naast de – vaak (inter)nationale – aantrekkings­ kracht van de musea, gezelschappen en festivals zien we daarbij ook een dynamische klein­ schaligheid, die verdieping en contrasten toevoegt aan het bestaande aanbod. Zo telt de stad veel verborgen parels, zowel in het centrum als in de wijken, die bewoners en bezoekers in contact brengen met een verrassend, onverwacht en verfrissend Den Haag. Juist de mix van ‘groot’ en ‘klein’, van traditie en vernieuwing, van lokaal en internationaal belang, maakt Den Haag tot een aantrekkelijke en fascinerende plek om te wonen of te bezoeken. De Haagse culturele sector draagt hiermee bovendien op eigen wijze bij aan de positionering van Den Haag als, onder meer, stad aan zee, koninklijke stad en stad van vrede en recht. Niet altijd letter­­lijk wat betreft de thematiek van voorstellingen en programma’s, maar ook door bewoners, b ­ ezoekers en (cultuur)professionals uit binnen- en buitenland bewust te maken van die positionering én van de vele andere kwaliteiten en mogelijkheden die Den Haag te bieden heeft.

2.1 Internationale aantrekkingskracht Internationaal gezien wordt Den Haag voor young professionals, studenten en andere uit het buitenland afkomstige nieuwkomers steeds aantrekkelijker. Niet alleen om er te wonen, studeren en/of te werken, maar ook als stad om te bezoeken. De ruim 450 internationale o ­ rganisaties, ngo’s, multi­nationals, onderwijsinstellingen en startups zijn samen goed voor ruim 40.000 banen. Jaarlijks ontvangt Den Haag meer dan 25.000 internationale nieuwkomers. Bij de Haagse Hogeschool en Inholland studeren circa 5.000 buitenlandse studenten en door de aan­wezigheid van onder meer de Universiteit Leiden, TU Delft, International Social Studies en de kunstvakopleidingen telt de stad in totaal zo’n 8.000 internationale studenten. Mede ­daardoor is Den Haag – met een overall-aantal van 30.049 studenten in 20218 – een snelgroeiende studentenstad. Een hoogwaardig en veelzijdig (internationaal) kunst- en cultuuraanbod, waarvan de zogeheten language no problem-programmering deel uitmaakt, is niet alleen noodzakelijk voor de internationale inwoners van de stad. Het maakt Den Haag – in combinatie met de ligging aan zee, het groene en koninklijke karakter en het cultuurhistorisch erfgoed – ook aantrekkelijk

7

Gemeente Den Haag (2022). RIS 313189 Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026. ‘Voor een stad die tegen een stootje kan’.

8

Nuffic (2021). Regions and universities | Nuffic.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

17

voor bezoekers uit binnen- en buitenland. Uit de Monitor Toerisme 2021 blijkt dat Den Haag na de coronapandemie van alle Europese steden het beste herstelt gemeten naar het aantal hotel­overnachtingen. Met name voor internationale toeristen blijkt het rijke culturele aanbod, en vooral de musea, een belangrijke reden voor een bezoek aan Den Haag. Wel is het essentieel dat het culturele veld, net als andere aanbieders in de toeristische sector, het aanbod zichtbaar maakt en aantrekkelijk houdt om bezoekers te blijven trekken9. Naast de internationale bezoeker wil Den Haag zich ook meer richten op bezoekers en de inwoners van de stad. In opdracht van de gemeente Den Haag heeft The Hague & Partners een marketingstrategie10 opgesteld waarin meer aandacht wordt besteed aan deze doelgroepen.

2.2 Nachtcultuur De nacht is een onmisbaar onderdeel van onze cultuur en daarmee cruciaal binnen het kunst- en cultuuraanbod. Het is vaak ’s nachts dat er nieuwe kunstvormen ontstaan en dat er ruimte is voor experiment en innovatie. Binnen de nachtcultuur zijn (doel)groepen als jonge kunstenaars, 9

Gemeente Den Haag (2023). RIS314914 'Monitor Toerisme 2021 en huidige stand van zaken bezoekerseconomie, pagina 6 en 30'.

10 The Hague & Partners (2022). 'Strategie lokale en regionale marketing Den Haag'.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

18

studenten, mensen met een migratieachtergrond en de queer community goed vertegenwoordigd. De nacht draagt daardoor bij aan doelstellingen van de gemeente op het gebied van diversiteit en inclusie, aantrekkelijkheid en makersklimaat. Een bloeiende nachtcultuur vergroot de aantrekkingskracht van de stad, bepaalt mede het gezicht van de culturele sector, draagt bij aan sociale cohesie en mentaal welbevinden en kan een ‘safe space’ bieden voor gemarginaliseerde groepen. Er is op dit gebied in Den Haag echter nog veel te winnen. In 2023 wordt een nieuwe nachtvisie gepresenteerd, waarin is opgenomen dat er ook binnen het cultuurbeleid ruimte aan nacht­ programmering wordt gegeven. We stimuleren bestaande culturele organisaties om ondersteuning te bieden aan communities die ‘hun’ nachten zelf vormgeven, bijvoorbeeld door het inzetten van hun netwerk, kennis en infrastructuur. We roepen nieuwe organisaties en makers op om zich op dit gebied verder te ontwikkelen en bieden hiervoor verschillende subsidieregelingen aan. Daarnaast werken we binnen de gemeente nauw samen om de opening van nieuwe locaties voor nacht­cultuur mogelijk te maken.

2.3 Festivals Ook festivals en evenementen dragen bij aan de verlevendiging van de stad, ze brengen ­verschillende groepen mensen samen en zetten Den Haag ‘op de kaart’. De stad heeft een groot aanbod aan festivals die zowel qua omvang als inhoud zeer divers zijn. Tot 2020 was er landelijk en in Den Haag sprake van een aanzienlijke groei van het aantal festivals en ­evenementen, alsook van hun populariteit. Maar door twee jaar van coronamaatregelen en op­lopende (­personeels)kosten door recente mondiale ontwikkelingen beleven festivals momenteel een onzekere periode. De komende periode zullen gratis toegankelijke festivals steeds verder onder druk komen te staan11. Enkele Haagse festivals worden vanuit het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 gesubsidieerd, sommige daarvan ontvangen cofinanciering vanuit het evenementenbeleid. Binnen het MJB 2025-2028 zal er ruimte blijven voor artistiek-inhoudelijke festivals, juist omdat ze een plek bieden aan lokaal talent, de literatuur-, muziek-, theater- en danscultuur in haar volle breedte zichtbaar maken en kunst en cultuur op een laagdrempelige manier toegankelijk maken voor een breed publiek.

2.4 Cultuur in stedelijke gebiedsontwikkeling Een aantal lopende, omvangrijke stedelijke projecten en vernieuwingen kan van grote invloed zijn op het cultuuraanbod en de culturele diversiteit en vitaliteit van de stad. Naast het centrum, Central Innovation District, de Binckhorst en het Museumkwartier vinden ook in Den Haag Zuidwest en de kuststrook van Kijkduin tot Scheveningen-Noord stedelijke vernieuwingen plaats. Om de leefbaarheid binnen deze gebieden straks te kunnen garanderen, zijn een passende rol en ruimte voor kunst, cultuur en creativiteit doorslaggevend. Tegelijkertijd bieden vernieuwings­ projecten ook een kans om de culturele sector te versterken.

11 VNPF (2023). Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

19

Museumkwartier en Spuiplein We vergroten de aantrekkelijkheid van de binnenstad door het brede palet aan kunst- en cultuuraanbod in het Museumkwartier te verstevigen en zichtbaar te maken. We houden het voormalige pand van de Amerikaanse ambassade aan het Lange Voorhout in gemeentelijk eigendom en werken samen met Escher in Het Paleis aan een ontwerp voor de realisatie van een nieuw Escher museum. Ook investeren we in de verbouwing van het Haags Historisch Museum. Met de komst van Amare als ‘Huis voor cultuur, educatie, events en ontmoeting’ is het Spuiplein weer het culturele hart van de stad, waar theater, dans, muziek, festivals en film samenkomen. Culturele topinstellingen, jonge talenten en amateurs dragen in dit gebied samen zorg voor een aansprekende culturele programmering voor alle Hagenaars, maar ook voor bezoekers van (ver) buiten onze stadsgrenzen. De komende jaren wordt verder geïnvesteerd in het toegankelijk en aantrekkelijk maken van het gebied en de diverse cultuurgebouwen. Zuidwest Zuidwest staat voor een transitie: de komende twintig jaar staan in het teken van sloop, nieuwbouw, verdichting en verduurzaming. Via de Brede Aanpak (het ‘nationale programma Zuidwest’) wordt de komende jaren gemeentebreed ingezet op een verbetering van de wijken in Zuidwest.

Dit doen we mede door te zorgen voor een aantrekkelijk kunst- en cultuuraanbod in de buurt, zodat mensen meer ontspanning, schoonheid en plezier kunnen ervaren en er meer gelegenheid is tot onderling contact. Zuidwest is de meest diverse wijk van Den Haag: hier komen 180 culturen bij elkaar. Dit is een enorme kracht en biedt veel kansen. Op het moment ervaren bewoners nog veel drempels om gebruik te maken van kunst en cultuur in Zuidwest. Het is te ver weg of het kost te veel. Kunst en cultuur zijn een middel om verhalen van over de hele wereld te laten zien en horen. We willen meer bewoners uitnodigen dit met elkaar te delen. Het is hierom belangrijk dat culturele plekken dichtbij, bereikbaar en betaalbaar zijn. Extra locaties voor cultuur zorgen ervoor dat bewoners dichter bij huis cultuur kunnen beleven. De wens is dat het aantal culturele voorzieningen zoals theaters, musea en galerieën de komende jaren groeit zodat er een aantrekkelijk kunst- en cultuuraanbod in de buurt komt. Naast Theater en Filmhuis Dakota, Musicon en het Zuiderparktheater willen we ook in de ver­schillende kleinschalige ontmoetingsruimtes cultuur programmeren. De ambitie is meer initiatieven van bewoners te initiëren en te faciliteren om de wijken een stukje mooier te maken.

We faciliteren die initiatieven ook extra via de regeling ‘Zuidwest vertelt zijn verhaal’ en we nodigen bestaande en nieuwe aanbieders dan ook van harte uit om kunst- en cultuuraanbod naar Den Haag Zuidwest te brengen. Op deze manier willen we er de komende jaren voor zorgen dat alle bewoners in Zuidwest kunnen genieten van kunst en cultuur in de buurt.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

20

2.5 Kunst en cultuur in en met de wijken In een stad waarin mensen van circa 180 verschillende nationaliteiten samenleven, kunnen kunst en cultuur van onmisbare waarde zijn voor het vergroten van de sociale cohesie en leefbaarheid. Kunst en cultuur kunnen mensen met elkaar in contact brengen, elkaar beter laten begrijpen en bewoners het gevoel geven dat zij ertoe doen. De komende beleidsperiode stimuleren we daarom samenwerkingsverbanden tussen stedelijke culturele instellingen, Cultuurankers en initiatieven of organisaties uit de stadsdelen/wijken, waarbij we streven naar een evenwichtig kunst- en cultuuraanbod dat toegankelijk is voor inwoners en bezoekers van alle wijken. Daarbij is er ook aandacht voor kunst in de openbare ruimte, waaronder we ook street art rekenen. Op veel plekken in de stad verschijnen steeds meer van dit soort kunstuitingen in het straatbeeld, waardoor woonbuurten worden opgefleurd en veel Hagenaars op een laagdrempelige manier met kunst en cultuur in aanraking komen7.

2.6 Samenvattend In de komende beleidsperiode versterken we het internationale profiel van Den Haag door onder andere meer nadruk te leggen op de zogeheten language no problem-programmering, ­stimuleren we nachtprogrammering om de jongere generatie aan de stad te binden en zetten we in op een toegankelijk en cultureel-divers aanbod dat evenredig verspreid is over de hele stad en dat recht doet aan de 180 nationaliteiten die de stad rijk is.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

21

3. Beleidsdoelstellingen

In dit hoofdstuk worden de beleidsdoelstellingen voor de komende vier jaar toegelicht. Aanvullend geven we aan wat we hierin van de instellingen verwachten en wat de gemeente zelf de komende jaren gaat doen zodat we gezamenlijk werken aan de ambities die in de Cultuurvisie Den Haag 2033 zijn geformuleerd. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 de beleidsdoelstellingen vertaald naar beoordelingsrichtlijnen die de basis vormen voor de beoordeling van de aanvragen van het MJB 2025-2028.

3.1 Een veelzijdig en kwalitatief hoogwaardig cultuuraanbod (de artistieke waarde) De artistieke waarde van kunst en cultuur vormt de basis van het Haagse cultuurbeleid. Den Haag beschikt over een zeer divers aanbod van hoog artistiek niveau waar we als stad trots op mogen zijn. Alle disciplines zijn in de Haagse culturele infrastructuur breed vertegenwoordigd en sterk met elkaar verbonden in vele samenwerkingsverbanden en talentontwikkelingsprogramma’s. Kunst en cultuur zijn van grote betekenis voor maatschappelijke, economische en stedelijke opgaven, zeker wanneer de culturele instellingen en organisaties voldoende ruimte krijgen voor reflectie, ontwikkeling en onderzoek. Publieksaantallen hoeven niet altijd een graadmeter te zijn voor succes, de waarde van het artistieke product uit zich ook op veel andere manieren. Makers en instellingen mogen op het gemeentelijke beleid vooruitlopen en risico’s nemen om zo de sector en het culturele aanbod levendig en vernieuwend te houden. Samen met de sector willen wij het huidige culturele niveau behouden en waar nodig sterker maken. Daarbij leggen we de nadruk op artistiek-inhoudelijke kwaliteit en een gezonde bedrijfsvoering. In samenwerking met The Hague & Partners zetten we de komende jaren steviger in op collectieve marketing zodat het brede culturele aanbod zichtbaarder wordt voor de inwoners en bezoekers van Den Haag.

Bij instellingen die kunst produceren en programmeren, is de artistiek-inhoudelijke kwaliteit een van de belangrijkste voorwaarden om voor subsidie in aanmerking te komen. Kernbegrippen hierbij zijn: vakdeskundigheid, zeggingskracht, oorspronkelijkheid, vernieuwing en/of experiment. Bij instellingen die niet (of in mindere mate) zelf produceren en programmeren – omdat ze bijvoorbeeld een ondersteunende of educatieve taak hebben – is maatgevend hoe adequaat zij hun taak uitvoeren en in hoeverre ze beschikken over de noodzakelijke specifieke deskundigheid en een relevant netwerk. Instellingen die gemeentelijke collecties beheren, moeten met behulp van een collectieplan duidelijk maken op welke wijze zij zorgdragen voor hun collecties en hoe zij deze ontsluiten voor inwoners en bezoekers van de stad.

3.2 Een vitale, weerbare én duurzame cultuursector Een vitale, weerbare én duurzame cultuursector betekent dat instellingen en organisaties goed kunnen inspelen op actuele ontwikkelingen en uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat, hergebruik van middelen, inclusiviteit en eerlijke betaling. Daarnaast is de sector erbij gebaat dat instellingen en organisaties een gezonde en toekomstbestendige bedrijfsvoering (kunnen) hanteren. Er wordt in toenemende mate een beroep op de wend- en weerbaarheid van de sector gedaan. En daarvoor is veerkracht nodig. Het versterken van deze veerkracht is een

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

23

opgave voor de korte termijn, het behouden ervan en het verder ontwikkelen van de wendbaarheid van de sector zijn permanente opgaves.

3.2.1 Bedrijfsvoering De gemeente vereist dat instellingen qua organisatie, bestuur en financiën op orde zijn. De ­toepassing van de Governance Code Cultuur is verplicht en de taken, bevoegdheden en werkwijze van het bestuur van een culturele instelling worden op basis van de principes van deze code ingevuld. ­Door goed toezicht te houden op de artistieke en zakelijke leiding van de organisatie blijven de (financiële) risico’s beheersbaar en is er controle op de bedrijfsvoering in de breedste zin van het woord.

3.2.2 Personeel en organisatie Een vitale culturele sector verlangt dat mensen die in die sector werken een eerlijke beloning ontvangen. Een te lage beloning is niet alleen onrechtvaardig, maar is ook schadelijk voor de sector en de maatschappij als geheel. Werkenden kunnen zich dan onvoldoende professioneel

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

24

ontwikkelen, maken ongezond veel uren en bouwen geen pensioen op. Slechte arbeids­ voorwaarden maken de sector ook onaantrekkelijker, waardoor het moeilijk is om personeel te vinden en te behouden. Wat een eerlijke beloning is, wordt niet door de gemeente bepaald. Dit maken werkgevers en werknemers onderling uit en leggen ze vast in cao’s en honoreringsrichtlijnen. Om te komen tot een culturele sector waarin een eerlijke beloning de norm is, is de Fair Practice Code met het daarin opgenomen principe van ‘fair pay’ een belangrijk instrument. Alle culturele instellingen moeten deze code onderschrijven, vierjarig gesubsidieerde instellingen dienen de code ook toe te passen. Een logische consequentie daarvan is dat dit van invloed is – of kan zijn – op het aantal activiteiten of de manier van produceren. Wij geven ruimte aan andere programmeringsformats om (een verdere stap naar) ‘fair pay’ mogelijk te maken. Denk hierbij aan een langere looptijd van programma’s of exposities, het hernemen van succesvolle ­activiteiten of het uitvoeren van door corona uitgestelde plannen en producties. Van projectg­efinancierde en tweejarig gesubsidieerde instellingen verwachten wij dat zij ten minste toewerken naar het toepassen van de Fair Practice Code.

3.2.3 Publiek en aanbod Na de coronapandemie kwam het publiek niet als vanzelfsprekend terug. De terugkeer van de traditionele (oudere) bezoeker gaat langzaam en het nieuwe (jonge) publiek heeft een ander bezoekgedrag, zoals mede blijkt uit interviews gehouden door onder meer NOS en EenVandaag. Deze verandering van publiekssamenstelling vraagt van instellingen dat zij hierin meebewegen en hun aanbod blijven afstemmen op de behoeften in de samenleving. Dit kan door flexibeler te worden wat betreft openingstijden, toegangsprijs en locatie, maar ook door nieuwe manieren van presenteren te verkennen. Het online-aanbod is daarbij een belangrijke aanvulling en dient niet alleen als vervanging wanneer live-bezoek niet mogelijk is. Vanuit de gemeente willen we vernieuwingen op dit gebied stimuleren, maar we verwachten tegelijkertijd dat instellingen dicht bij zichzelf en zelfkritisch blijven en niet alleen streven naar meer en groter.

3.2.4 Duurzaamheid De activiteiten die culturele instellingen en organisaties ontplooien om te verduurzamen, zijn nu nog voornamelijk gericht op de beperking van afval en elektriciteitsverbruik. Er worden nog te weinig activiteiten ontwikkeld die bijdragen aan bewustwording en daarbij heeft verduur­ zaming vaak nog geen structureel karakter. Zo is er in veel gevallen geen duurzaamheidsbeleid, is er niemand in de organisatie in het bijzonder verantwoordelijk voor en wordt er geen voortgang gemonitord. Verduurzaming lijkt daardoor algauw een onderwerp te zijn dat minder prioriteit heeft. Maar door verder te verduurzamen kan een organisatie zichzelf positief onderscheiden, waardoor zij ook aantrekkelijker wordt voor bezoekers, artiesten, personeel en commerciële locatieverhuur. Mede daardoor hebben circulariteit en duurzame keuzes bovendien een positieve invloed op de (financiële) bedrijfsvoering. Deelname aan een duurzaamheidskring kan helpen bij het daadwerkelijk (verder) verduurzamen van de bedrijfsvoering. In zo’n duurzaamheidskring wisselen de deelnemers kennis en ideeën uit, geven elkaar tips, en zetten vervolgens concrete stappen om hun bedrijfsvoering en huisvesting groener en schoner en hun ecologische voet­ afdruk kleiner te maken.

3.2.5 Positionering en samenwerking Kunst en cultuur bevorderen sociale cohesie en verbinding, hebben een grote economische waarde en dragen bij aan de uitstraling van de stad. Daarom is de positie die een culturele

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

25

in­stelling inneemt binnen het lokale en landelijke (en eventueel internationale) veld van groot belang. Als instelling is het essentieel om naar buiten te treden, midden in de samenleving te staan en hiervoor samen te werken én tot onderlinge afstemming te komen met andere c­ulturele instellingen, maatschappelijke partners zoals het onderwijs en overige relevante partijen. We zien dat de culturele sector door dit soort samenwerkingen al veel in beweging brengt en we stimuleren instellingen dan ook om op de ingeslagen weg verder te gaan. Daarbij blijven stadsbrede verbindingen tussen de grote(re) instellingen, de kunstvak­ opleidingen, jonge makers en kleinschalige initiatieven cruciaal voor talentontwikkeling en innovatie en daarmee ook voor het makersklimaat in de stad.

3.2.6 Wie doet wat? In hoofdstuk 4 (Richtlijnen voor de beoordeling van de subsidieaanvragen) geven wij onder paragraaf 4.2 (pagina 37) weer wat wij met betrekking tot een gezonde en toekomstbestendige bedrijfsvoering van de instellingen verwachten. Aanvullend op het Beleidskader 2025-2028 doet de gemeente het volgende: • We trekken samen op met andere financiers zoals het Rijk en de cultuurfondsen om de positie van werkenden in de culturele sector te versterken. • We hanteren een minimum subsidiebedrag voor het aanvragen van een MJB-subsidie, zodat de beheerlasten voor zowel de instellingen als de gemeente in verhouding staan tot het subsidiebedrag. Ook biedt een minimum subsidiebedrag een waarborg dat een instelling over voldoende middelen beschikt om ‘fair pay’ te hanteren. • We organiseren cursussen, informatieavonden, inspiratiesessies of korte masterclasses voor instellingen die zich verder willen professionaliseren om tot een gezonde en weerbare bedrijfsvoering te komen. • We maken de keuze om ‘prestaties’ van instellingen anders te monitoren en ‘fair pay’ boven bezoekcijfers en aantal producties, voorstellingen en/of tentoonstellingen te stellen. • We continueren en vernieuwen de subsidieregeling voor cultureel ondernemerschap12. • We blijven werken aan het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Ook ondersteunen we Haagse duurzaamheidskringen op aanvraag.

12 Gemeente Den Haag (2020). RIS304586 ‘Subsidieregeling stimulering cultureel ondernemerschap, Den Haag 2020’.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

26

3.3 Diversiteit en Inclusie Het thema ‘diversiteit en inclusie’ staat al jaren op de agenda van de cultuursector. Hierin worden door de culturele instellingen – alleen of in gezamenlijkheid – al veel stappen gezet, maar we hebben op dit gebied nog een weg te gaan. We schrijven hier bewust ‘we’, want ook de gemeente kan, binnen haar eigen organisatie, inclusie nog meer prioriteit geven. Dat neemt niet weg dat bij alles wat wij doen, vooropstaat dat alle Hagenaars belangrijk zijn. Verschillen worden gewaardeerd en iedereen moet in staat zijn om volwaardig deel te nemen aan de samenleving7. Inclusie is daarmee de verantwoordelijkheid van de hele sector en de gemeente. Wat we onder ‘diversiteit en inclusie’ verstaan, is omschreven in de Cultuurvisie Den Haag 2033. Waaróm we er als gemeente zo aan hechten dat kunst en cultuur divers en inclusief zijn, benadrukken we hier nogmaals. Dit doen we allereerst omdat we de cultuursector met gemeenschapsgeld ondersteunen. Wij vinden het daarom belangrijk dat de sector zoveel mogelijk mensen weet te bereiken en te raken. Bij de verdeling van de subsidiemiddelen is het dan ook onze taak om hiervoor aandacht te hebben en te vragen. Sowieso zijn we van mening dat iedere culturele instelling zich heeft te verhouden tot de bevolking van de stad die haar bestaan (mede) mogelijk maakt.

Dus dagen wij instellingen uit om zichzelf op dit punt te bevragen: zijn we met elkaar in staat om zoveel mogelijk mensen deel te laten nemen aan kunst en cultuur, en voelen alle bezoekers zich inderdaad welkom? Tot slot geloven wij dat het putten uit zoveel verschillende verhalen, culturen en stijlen – zowel van families die hier al generaties lang wonen als van hen die net zijn gearriveerd – en de kruisbestuiving die daardoor ontstaat, kan bijdragen aan een rijkere artistieke kwaliteit.

3.3.1 Kunst en cultuur voor iedereen Wij streven naar een cultuursector die toegankelijk, aansprekend en waardevol is voor iedereen. De instellingen vormen hierin de belangrijkste schakel. Zij presenteren een bij de Haagse samenleving passende verscheidenheid aan cultuurvormen, verhalen en perspectieven, en hebben daardoor de sleutel in handen om het bestaande aanbod toegankelijker te maken. Hierbij gaat het om toegankelijkheid in de breedste zin van het woord. Dus naast het wegnemen van fysieke drempels, vragen we instellingen ook om oog te hebben voor financiële en sociale barrières. Partner worden van de Ooievaarspas, prikkelarme ruimtes beschikbaar stellen, instellen van een voorleesknop op de website en zorgen voor een warm en vriendelijk ontvangst zijn allemaal voorbeelden hoe instellingen gastvrijheid kunnen verhogen en daarmee cultuur voor iedereen bereikbaar(der) maken. De gemeente creëert bewustwording voor dit onderwerp tijdens de ‘Week van de Toegankelijkheid’ en faciliteert de benodigde transitie met onder meer de Subsidieregeling toegankelijke stad voor iedereen13.

13 Gemeente Den Haag (2022). RIS312607 ‘Subsidieregeling toegankelijke stad voor iedereen, Den Haag 2022’.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

27

3.3.2 Nabijheid van kunst en cultuur Het gros van de gesubsidieerde culturele instellingen in Den Haag is gevestigd in het centrum. Uit twee publieksonderzoeken die The Hague & Partners in de periodes 2019-202014 en 2021-202215 in opdracht van de gemeente heeft uitgevoerd, blijkt dat deze instellingen met name publiek aantrekken uit de traditioneel ‘beter bedeelde’ wijken. Dat wil niet zeggen dat inwoners uit andere gebieden in de stad geen interesse hebben in kunst en cultuur, maar wel dat zij deze gesubsidieerde instellingen minder snel en vaak bezoeken. Daarom willen we het aanbod van culturele activiteiten in de wijken stimuleren en de zichtbaarheid van het aanbod vergroten. Dit doen we onder meer door de Cultuurankerfuncties steviger te p ­ ositioneren in het cultuurbeleid. Daarnaast willen we cultuuraanbod dat nu (nog) geen plek heeft binnen het subsidiestelsel waar gewenst zichtbaar maken en faciliteren. We onderhouden hiertoe regelmatig contact met de stadsdelen, om zo inzicht te krijgen in wat er leeft binnen de wijken, en bieden financiële ondersteuning door onze samenwerking met Voordekunst en via de Makersregeling16. Op basis van publieksonderzoek15 geven we samen met The Hague & Partners de instellingen tot slot concrete handvatten om alle inwoners van Den Haag te bereiken.

14 The Hague & Partners (2021). Publieksonderzoek cultuursector Den Haag ‘Hoe laten we een breder Haags publiek genieten van cultuur?’. 15 The Hague & Partners (2023). Publieksonderzoek cultuursector Den Haag ‘Hoe laten we een breder Haags publiek genieten van cultuur?’. 16 Gemeente Den Haag (2019). RIS306946 'Subsidieregeling makers, Den Haag 2021'.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

28

3.3.3 Code Diversiteit en Inclusie De Code Diversiteit en Inclusie biedt goede richtlijnen voor organisaties om aan de slag te gaan met diversiteit en inclusie. Wat betreft de 4 p’s van personeel, programma, publiek en partners kunnen er nog grote slagen worden gemaakt. Om hierin verandering te brengen, moeten in­stellingen zich realiseren dat diversiteit en inclusie geen doel op zich zijn, maar onderwerpen die structureel onderdeel moeten zijn van de houding, het beleid, de missie en de visie van de organisatie. In lijn met het Rijk en de andere grote steden verplichten wij subsidie­aanvragers dan ook om op dit onderwerp te reflecteren (pas toe en leg uit), maar ook om concrete doelstellingen op dit gebied te formuleren en duidelijk te beschrijven hoe zij deze in praktijk gaan brengen.

3.3.4 Wie doet wat? In hoofdstuk 4 (Richtlijnen voor de beoordeling van de subsidieaanvragen) vermelden wij onder paragraaf 4.3 (pagina 38) wat wij op het gebied van diversiteit en inclusie van de ­instellingen verwachten. Aanvullend op het Beleidskader 2025-2028 doet de gemeente het volgende: • We ondersteunen culturele organisaties bij het bereiken van nieuwe doelgroepen, bijvoorbeeld aan de hand van de uitkomsten van het publieksonderzoek Cultuursector Den Haag15. • We gaan nauwer samenwerken met de stadsdelen om het wijkgericht werken te stimuleren. • We verhogen het budget van de Subsidieregeling toegankelijke stad voor iedereen13. • We ondersteunen instellingen in het ontwikkelen en uitvoeren van het eigen D&I beleid omwille van het behalen van de eigen opgestelde D&I doelstellingen. • De gemeente maakt gebruik van haar ‘helicopterview’ door instellingen samen te brengen om best practices met elkaar te delen.

3.4 Cultuureducatie Als de stad in Nederland waar de culturele diversiteit en de sociaal-maatschappelijke verschillen het grootst zijn17, staat Den Haag voor de aanzienlijke uitdaging om de kansenongelijkheid aan te pakken en te investeren in het welzijn en de welvaart van álle inwoners in Den Haag. Uit een rapport van SEO Economisch Onderzoek18 blijkt dat cultuureducatie een cruciale rol vervult waar het gaat om sociale cohesie, bevordering van kansengelijkheid en betrokken burgerschap. Cultuureducatie draagt bij aan de persoonlijke en sociaal-emotionele vorming en identiteitsontwikkeling van kinderen en jongeren, en dus kun je er niet vroeg genoeg mee beginnen. Tegelijkertijd is cultuureducatie onmisbaar voor een inclusieve, vitale en toekomstbestendige culturele sector. Cultuureducatieprogramma’s brengen nieuwe, talentvolle makers voort, die zich mogelijk tot professionals kunnen ontwikkelen, en ze zorgen voor een natuurlijke verbinding met (toekomstig) publiek. In het Coalitieakkoord 2022-2026 wordt de noodzaak van cultuureducatie dan ook onderstreept. De gemeente vindt het belangrijk dat alle kinderen en jongeren met betekenisvol kunst- en cultuuraanbod kunnen kennismaken en zich, ook buiten schooltijd, zelf (verder) kunnen bekwamen in het beoefenen van kunst en cultuur. In de komende beleidsperiode blijven we daarom investeren in cultuureducatie.

Zowel via het MJB 2025-2028 als met een gemeentelijke 17 Gemeente Den Haag (2023). Segregatiemonitor - Den Haag, denhaag.incijfers.nl. 18 SEO economisch onderzoek (2022). Rapport ‘Gevolgen kansenongelijkheid in Nederland’.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

29

bijdrage aan de landelijke matchingsregeling in de nieuwe Cultuureducatie met Kwaliteit ­(CmK)-periode. Ook in de Nota Cultuureducatie 202119 geven we al aan hoe we de lange lijn van voorschoolse educatie tot en met mbo willen verstevigen. Voorts geven we speciale aandacht aan de (wijk­gerichte) verbinding tussen cultuuronderwijs en cultuurparticipatie in de vrije tijd, met name waar het gaat om kinderen en jongeren voor wie kunst en cultuur geen vanzelfsprekendheid zijn.

3.4.1 Cultuureducatie van voorschoolse educatie tot en met mbo Onder kunst- en cultuureducatie verstaan wij enerzijds kunst- en cultuuronderwijs in de context van school, zoals het bezoeken van kunst- en cultuuruitingen, het actief beoefenen van kunst en cultuur op school en het volgen van kunst- en cultuurlessen die op of vanuit het reguliere onderwijs (ook binnen de verlengde schooldag en/of Rijke Schooldag) worden georganiseerd. Anderzijds hebben we het over het cultuureducatie-aanbod dat door de culturele sector ten behoeve van het onderwijs wordt ontwikkeld. In de subsidieregelingen van het MJB 2025-2028 zetten we in op versterking van het cultuur­ onderwijs binnen het onderwijscurriculum van alle onderwijstypes, met extra aandacht voor de kinderopvang en voorschoolse educatie, het speciaal- en praktijkonderwijs, het vmbo en het mbo, zodat kunst en cultuur in alle ontwikkelfasen van kind tot adolescent zijn gewaarborgd. Voor het bereiken en bedienen van deze verschillende onderwijsdoelgroepen zijn maatwerk en een ‘vraaggestuurde’ benadering (op basis van vragen uit zowel het onderwijs als van de kinderen en jongeren zelf) als ook ouderbetrokkenheid (met name in de voorschoolse educatie) van groot belang.

We vragen de culturele instellingen om vanuit de eigen expertise én in af­stemming met elkaar en met CultuurSchakel aanbod te genereren voor en in samenwerking met alle doelgroepen, om zo te komen tot een evenwichtig en compleet cultuureducatie-aanbod.

3.4.2 Culturele instellingen en het educatieaanbod Binnen de verschillende kunstdisciplines realiseert een groot aantal Haagse (MJB-)instellingen educatief aanbod, dat veelal is opgenomen in de CultuurSchakel-programma’s Vonk of Expeditie C. Daarnaast zijn er diverse instellingen die cultuureducatie als kerntaak hebben en hierbij ieder hun eigen specifieke diensten aanbieden. De komende jaren stimuleren we cultuurinstellingen en makers om vooral een inclusief en betekenisvol kunst- en cultuuraanbod te ontwikkelen dat aansluit bij actuele ontwikkelingen in het onderwijs en de professionele kunstpraktijk, en daarbij het ‘eigenaarschap’ van kinderen en jongeren te vergroten om zo nog beter in te spelen op de verhalen en behoeften die er leven.

3.4.3 Wie doet wat? In hoofdstuk 4 (Richtlijnen voor de beoordeling van de subsidieaanvragen) vermelden wij onder paragraaf 4.1.2 (pagina 36) wat wij verwachten van gespecialiseerde cultuureducatie-­ instellingen en van culturele ­instellingen die educatieprogramma’s ontwikkelen.

19 Gemeente Den Haag (2021). RIS308968 Nota Cultuureducatie 2021.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

30

Aanvullend op het Beleidskader 2025-2028 doet de gemeente het volgende:: • We blijven in samenwerking met de scholen, CultuurSchakel en de culturele sector investeren in kunst- en cultuuronderwijs als integraal onderdeel van het curriculum. • We continueren het beleid en de financiële middelen zoals ze zijn opgenomen in de Nota Cultuureducatie 2021. • We continueren de subsidie die bij het Onderwijsloket van de gemeente Den Haag beschikbaar is voor cultuuronderwijs in het primair onderwijs, zodat alle kinderen van groep 1 t/m 8 via Vonk kunnen deelnemen aan theater- of museumbezoek en/of voorstellingen op school kunnen beleven. • Met CultuurSchakel als penvoerder sluiten we aan bij de nieuwe Cultuureducatie met Kwaliteit-regeling van het Fonds voor Cultuurparticipatie voor de periode 2025-2028. • De komende jaren zetten we met de combinatiefunctionarissen20 voor cultuur in diverse Haagse wijken samenwerkingsverbanden op voor het toegankelijker maken van het kunst- en cultuuraanbod. Hiermee stimuleren we cultuurparticipatie van (jonge) bewoners in de stad. • We werken samen met het Rijk en de Rijksfondsen en maken gebruik van de Rijksregelingen die inzetten op een versterking van cultuureducatie voor diverse doelgroepen.

• Via de Subsidieregeling Haagse amateurkunst kent CultuurSchakel kleine subsidies toe aan aanbieders van projecten en activiteiten gericht op cultuurbeoefening in de vrije tijd.

3.5 Een levendig makersklimaat Zonder makers is er geen kunst. In een veelzijdig en levendig makersklimaat hebben beeldend kunstenaars, dansers, choreografen, muzikanten, filmmakers, theatermakers, acteurs, schrijvers, spoken word artists en andere creatieven de ruimte en tijd om te produceren en een podium om hun werk te presenteren. Ze worden gefaciliteerd door kunstinstellingen, via talent­ ontwikkelingsprogramma’s en door systeeminstellingen, de eigen community, of anderszins. De huidige generatie jonge makers beperkt zich vaak niet tot één bepaalde discipline, grenzen tussen (kunst)­disciplines blijken steeds meer te vervagen. Het ‘verhaal’ dat de makers willen vertellen staat centraal, de vorm waarin dat gebeurt is flexibel, net zoals de samenwerkings­ partners en netwerken dat zijn. Makers ruimte geven om zich te ontwikkelen, betekent letterlijk meer fysieke ruimte creëren als ook financiële ruimte maken binnen onze subsidieregelingen en figuurlijk makers meer ruimte bieden om te experimenteren en te falen. Door meer doorgroeimogelijkheden te creëren, stimuleren we vernieuwing vanaf de wortel, waarbij het van belang is dat hierbij ook oog is voor de behoeften in de samenleving. Het blijven bevorderen van talentontwikkeling en innovatie is primair de taak van de culturele sector zelf.

We zien dat veel instellingen zich hiervoor al zelfstandig dan wel gezamenlijk verantwoordelijk voelen en we vragen hun hieraan verder inhoud te geven ten behoeve van een duurzaam en toekomstbestendig kunst- en cultuuraanbod. Er zijn ook organisaties die zich uitsluitend op het begeleiden, coachen en de talent­ontwikkeling van jonge makers richten en voor deze organisaties zien we ondanks beperkte artistieke ‘output’ (bezoekersaantallen, aantal voorstellingen) een belangrijke rol weggelegd in het cultuurstelsel.

20 Een combinatiefunctie is een functie waarbij een persoon in ten minste twee sectoren werkzaam is en in dienst is bij een van deze sectoren. In Den Haag betreft het functionarissen op het gebied van sport en cultuur die met name de verbinding leggen met het onderwijs, maar ook met zorg en welzijn.

Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 | Juni 2023

31

Een gezond makersklimaat is overigens niet alleen van belang voor de cultuursector zelf, maar creëert ook creatieve dynamiek in de stad. Bovendien willen we de kracht van kunst en cultuur in het algemeen en de creativiteit van (jonge) makers in het bijzonder de komende jaren ook meer benutten bij stedelijke opgaven als stadsontwikkeling en innovatiebeleid.