Document · PDF

RIS315557 Bijlage

Commissie Ruimte 30 augustus 2023, gemeente Den HaagBij agendapunt: De Binckhorst16.927 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

kwaliteitsteam BINKHORST jaarverslag 2021-2022 Q-team #7 t/m #22

definitieve versie , 25 april 2023

inhoud

Inleiding

Q-team Binckhorst

Reflectie

de plannen

Bijlage: positionering en werkwijze

* 2

Disclaimer

Getoonde beelden van projecten zijn een momentopname zoals getoond aan het Q-team. Niet alle projecten gaan door, of worden gerealiseerd op de wijze zoals verbeeld. De uiteindelijke consolidatie van projecten vindt plaats bij de vergunningverlening aan de Omgevingstafel en na eventuele aanpassingen in het Welstandadviestraject.

inleiding Introductie

voor de eerste tranche woningen die op de Binckhorst gerealiseerd gaan worden. De eerder ingezette reeks van grote bouwprojecten, voortkomend uit reserveringsaanvragen, liep ook in 2021 door. Anders dan in 2020 werden er ook plannen in initiatieffase voorgelegd aan het Q-team. Door de vroege betrokkenheid van het Q-team, vanaf de schetsfase, was er in het proces meer ruimte voor dialoog over uitgangspunten. Adviezen van het Q-team waren welkom en konden in deze fase goed verwerkt worden door initiatiefnemers en ontwerpers.

Het Q-team is ingesteld door het gemeentebestuur, op verzoek van de gemeenteraad, om toe te zien op de integrale kwaliteit van bebouwing en openbare ruimte in de Binckhorst. Zoals vastgelegd in collegebesluit ‘Instellen kwaliteitsteam Binckhorst’ (RIS303213) rapporteert het Q-team jaarlijks over de uitgevoerde werkzaamheden. Ditmaal is ervoor gekozen om twee jaargangen te combineren, mede omdat het vorige verslag pas eind 2021 is toegelicht aan Commissie Ruimte (werkbespreking, 18 november 2021). In dit verslag neemt het Q-team u mee in haar werkwijze en de thema’s die een rol hebben gespeeld in haar advisering.

Naast bouwplannen dienden zich in 2021 ook steeds meer openbare ruimte plannen aan. Bijvoorbeeld voor de inpassing van grote infrastructuurprojecten zoals de Velostrada, maar ook inrichtingsplannen voor de openbare ruimte rondom bouwplannen.

Wie anno 2023 een bezoek brengt aan de Binckhorst zal zien dat het gebied volop in ontwikkeling is. Op diverse plekken zijn bouwplannen in uitvoering. Voordat het zover was hebben deze plannen een planvormingsproces doorlopen waarin de nodige afstemming is geweest tussen ontwikkelende partijen en de gemeente. Ook Kwaliteitsteam (Q-team) Binckhorst heeft hier met veel plezier aan bijgedragen.

Het jaarverslag begint met een terugblik op de afgelopen jaren en een vooruitblik op komend jaar. Daarin wordt in gegaan op het type plannen en stappen die het Q-team heeft gezet om de werkwijze te verbeteren. Vervolgens wordt een reflectie gegeven op de manier waarop het Q-team invulling geeft aan haar kwaliteit borgende rol en de inhoudelijke thema’s die de afgelopen periode veel aandacht hebben gekregen. Het jaarverslag sluit af met een overzicht van de behandelde plannen. Tenslotte vindt u in de bijlage aanvullende informatie over de positionering en werkwijze van het Q-team.

Q-team in 2022

In 2022 werden Corona-restricties opgeheven en is het Q-team weer overgeschakeld naar live vergaderen, op locatie in de Binckhorst. Los van de mogelijkheid om bijvoorbeeld maquettes echt te kunnen bekijken, is de grote meerwaarde vooral gebleken bij het voeren van een open dialoog. Dit is van groot belang omdat het advies, na bestudering van vooraf ingediende stukken, tot stand komt tijdens de bespreking. Een live bespreking vergemakkelijkt de communicatie en het krijgen van begrip voor elkaars standpunten.

In 2022 zette de trend van 2021 zich in grote mate voort. Er stonden nog steeds veel gebouwplannen op de agenda, maar langzaam faseerden deze plannen uit naar de Omgevingstafel en Welstand. In de loop van 2021 en 2022 zijn er tussen Q-team, Welstand en ACOR betere afspraken gemaakt over rol- en taakverdeling en over de wijze waarop projecten worden overgedragen tussen deze adviesorganen. Hierdoor is het voor Q-team in 2021 ontwikkelende partijen en projectleiders helderder geworden In 2021 draaide het Q-team op volle kracht. Met veel te bespreken hoe adviesorganen complementair zijn aan elkaar. In de bijlage plannen hadden vrijwel alle vergaderingen een goed gevulde kunt u hier meer over lezen. agenda. Corona is gelukkig nauwelijks van invloed geweest op de agenda en het functioneren van het Q-team. Men heeft snel Het Q-team heeft in 2021 en 2022 een belangrijk advies kunnen schakelen naar digitale besprekingen en voordrachten in uit het jaarverslag van 2020 tot uitwerking zien komen: de MS-Teams (zie tevens pagina 6). gemeente is raamwerk plannen gaan opstellen voor grotere De drukte op de agenda had vooral te maken met planvorming deelgebieden. Deze raamwerkplannen geven richting aan de

uitwerking van de openbare ruimte, wat een belangrijke impuls betekent voor het realiseren van ruimtelijke kwaliteit. Ruimtelijk raamwerk Trekvlietzone, het Transformatiekader en Raamwerk Begraafplaats- en Spoorboogzone (Mercuriuskwartier) zijn goede voorbeelden. Dergelijke kaders leggen de gewenste structuur van de openbare ruimte vast en bieden een duidelijker beeld van fasering, financiering en samenhang. In een later stadium kunnen afzonderlijke straten vervolgens weer individueel uitgewerkt worden. Ook voor vastgoedeigenaren en ontwikkelende partijen is het prettig dat er een vroeg stadium helderheid wordt geboden.

Voortuitblik

In 2023 zullen er nog steeds grote bouwplannen met woningbouw en/of gemengde programma’s geagendeerd gaan worden voor bespreking in het Q-team. Voor een deel gaat het om projecten die in 2022 zijn gestart en waarvoor de planvorming nog doorloopt. De reserveringsruimte binnen het omgevingsplan voor woningen is bijna opgesoupeerd. Als gevolg daarvan zal het aantal bouwplannen de komende jaren wel gaan afnemen in afwachting van de ‘doorontwikkeling’ van het omgevingsplan. Tegelijkertijd ligt het, gelet op veranderende economische omstandigheden, in de lijn der verwachting dat sommige bouwplannen zullen worden heroverwogen. In dat geval gaan er aangepaste of nieuwe bouwinitiatieven verschijnen op de agenda van het Q-team. Daarnaast gaat het aantal openbare ruimte plannen de komende periode naar verwachting toenemen, aangezien deze volgend zijn op de (vergunde) bouwplannen. Zoals afgesproken bij de instelling komt er in 2023 een evaluatie van Q-team Binckhorst. Deze wordt uitgevoerd als onderdeel van een bredere evaluatie van het ruimtelijke kwaliteitsborgingssysteem in Den Haag (en de rol van Q-teams daarbinnen). De evaluatie wordt uitgevoerd door Hilde Blank in het kader van haar opdracht als kwartiermaker stadsstedenbouwer.

Q-TEAM Binckhorst Vergaderingen 2021

Vergaderingen 2022

#7 #8 #9 #10 #11 #12 #13 #14

#15 #16 #17 #18 #19 #20 #21 #22

22 februari 12 april 17 mei 5 juli 23 augustus 20 september 1 november 13 december

Q-team heeft in 2021 het volgende opgevelerd: • 7 q-team sessies • 16 plannen behandeld • 33 adviezen • 2 plannen overgedragen aan welstand • 1x Afstemmingsoverleg met ACOR • 1x Afstemmingsoverleg met Welstand

2 februari 2 maart 20 april 8 juni 6 juli 31 augustus 12 oktober 23 november

Q-team heeft in 2022 het volgende opgevelerd: • 8 q-team sessies • 14 plannen behandeld • 23 adviezen • 3 plannen overgedragen aan welstand • 2x Afstemmingsoverleg met ACOR • 2x Afstemmingsoverleg met Welstand

Commissie 2021-2022

Wisselingen samenstelling

Kwaliteitsteam Binckhorst bestond in 2021 uit de volgende leden en functies: • •

• • •

Voorzitter, Eit Hasker, expert stedenbouw Gemeente Den Haag. Commissielid stedenbouw/ plaatsvervangend voorzitter, ir. Endry van Velzen, architect en stedenbouwkundige, partner de Nijl architecten, tevens oud lid welstandscommissie Den Haag. Commissielid architectuur: prof. ir. Dick van Gameren, architect, hoogleraar woningbouw TUDelft en partner bij Mecanoo architecten; Commissielid landschapsarchitectuur: ir. Wim Voogt, landschapsarchitect en partner OKRA landschapsarchitecten; Commissielid cultuurhistorie en erfgoed: dr. Jaap Evert Abrahamse, senior onderzoeker bij de Rijkdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).

In 2021 is het Q-team van voorzitter veranderd. Eit Hasker heeft het voorzitterschap overgenomen van ir. John Westrik (waarnemend ‘Expert Stedenbouw’ van gemeente Den Haag in 2020). Het Q-team werd tot december 2021 bijgestaan door ambtelijk secretaris Riikka Tuomisto (coördinerend stedenbouwkundige). Vanaf Q-team #14 heeft Jerryt Krombeen (senior stedenbouwkundige in de Binckhorst) haar taken overgenomen. Dick van Gameren is per 23-11-2022 gestopt als Lid Architectuur. In 2023 wordt gezocht naar vervanging.

*Q-team #6 van 11 januari 2021 is opgenomen in het jaarvrslag van 2020

De vergadermomenten worden ieder jaar vastgelegd in een jaaragenda. In 2021 en 2022 vonden de fysieke bijeenkomsten plaats in de Binckhorst:

Eit Hasker Voorzitter

Endry van Velzen Stedenbouw

Apollo14 Saturnusstraat 14 2516 AH Den Haag Dick van Gameren Architectuur

Jerryt Krombeen/ Riikka Tuomisto Secretaris

Wim Voogt Landschap

Jaap Evert Abrahamse Cultuurgeschiedenis Marja Gruppelaar Ellen Karreman Notulist

Projectenkaart Binckhorst 0

Status plannen januari 2021

100

10-01-2022

200m

reflectie 2021-2022

Legenda Binckplekken - gebouwen BOUWPLANNEN SO | Initatief VO | Lopend

PROJECTNAAM CODE

op aankomt om tijdens het planproces momenten in te bouwen In deze paragraaf schetst het Q-team hoe zij invulling geeft aan voor dialoog over de gewenste ontwikkelrichting en de beoogde In realisatie gerealiseerd / vergund haar /kwaliteitsstimulerende en -borgende rol bij de planvorming in kwaliteiten van een gebied. de Binckhorst. Om te beginnen is het goed om te benoemen dat de Overige projecten transformatie van de Binckhorst een unieke gebiedsontwikkeling GEBIEDSVISIES is. Ten eerste vanwege de schaal van de opgave. De Binckhorst De rol van het Q-team is een van de grootste binnenstedelijke ontwikkellocaties van Het is de ambitie van het Q-team Binckhorst om een gremium Initatief / on hold Nederland, met een ambitieus gemengd bouwprogramma te zijn waar initiatiefnemers terecht kunnen om in dialoog te PROJECTNAAM CODE in hoogstedelijke dichtheden. Naast woningbouw is ook het bepalen wat de beste ontwikkelrichting is voor een gebied of Lopend/ PO ontwikkelen van voorzieningen en werkruimten een belangrijke locatie. Zo helpt het Q-team initiatiefnemers om de vastgestelde Vaststelling gebiedskaders te vertalen naar werkbare uitgangspunten op opgave. projectniveau. INFRASTRUCTUUR

Bijzondere ontwikkelopgave

DO | vergunningsaanvraag

RAAMPROSITUTIE NB

BINCK36 NB

ENTREE BINCK36 NB

RIVIERENBUUR-ZUID VIADUCTEN HOV NB

ONTWIKKELSTRATEGIE S&B 7001351

VOORBURG

VELOSTRADA 7001424

GEBIEDSVISIE NW NB HOV MIRT 7001417

In de tweede plaats zijn er de bijzondere locatiekenmerken. PROJECTNAAM Kenmerkend zijn het stoere industriële karakter en de nog CODE tastbare sporen van de geschiedenis van het gebied, zoals de Tracé Binckplekken. Het is de opgave om deze kenmerken te benutten OPENBARE RUIMTE en erop voort te bouwen. Ten derde is er een forse uitdaging. Het PROJECTNAAM ontwikkelen van een duurzaam en gezond leefklimaat voor de Groen CODE toekomstige bewoners en gebruikers vraagt om een ingrijpende Ruimtelijk knelpunt transformatie van de openbare ruimte: van stenig naar groen, van auto-georiënteerd naar verblijfskwaliteit.

De dialoog met het Q-team is een middel om het planproces te structureren en te bepalen welke ontwerpuitgangspunten per locatie de beste condities vormen voor omgevingskwaliteit. In deze dialoog brengt het Q-team vanuit haar expertise en rol het publieke belang in: het belang van ruimtelijke samenhang en omgevingskwaliteit op de grotere schaal. Daarbij richt het Q-team zich op samenhang en kwaliteit van de openbare ruimte, op de samenhang tussen bouwprojecten (onderling en in samenhang met de context) en op de wisselwerking tussen BINCKHORST BREDE ZAKEN gebouw en openbare ruimte. Het laatste punt dat de gebiedsontwikkeling in de Binckhorst Programmaplan Doorontwikkeling bijzonder maakt is de organische ontwikkelwijze op basis van het Uitvoeringsstrategie vastgestelde Omgevingsplan Binckhorst. Het is één van de pilots Het Q-team vult haar rol op de volgende manieren in: Pilot Omgevingsplan Meedenkend: het Q-team biedt duiding van ruimtelijke Monitoring in Nederland waarbinnen de nieuwe (toekomstige) regelgeving • Maquette kaders en opgaven, helpt bij het maken van de juiste van de Omgevingswet al toegepast mag worden. interpretaties van ontwerpuitgangspunten. De adviezen van het Q-team dragen bij aan het ontrafelen van de complexiteit en het bepalen van richting.

Het belang van dialoog Inspirerend: het Q-team benoemt wat goed is aan Het omgevingsplan bevat geen uitgekristalliseerd eindbeeld • ontwerpvoorstellen, geeft aan welke kansen zij hierin ziet dat richting geeft aan de uitwerking van afzonderlijke en draagt soms referentieprojecten aan ter inspiratie. deelplannen en projecten. Dit betekent dat op projectniveau Bewakend: het Q-team biedt initiatiefnemers waar nodig ontdekt moet worden wat voor stad hier kan ontstaan en wat • duidelijkheid door te benoemen wat nog niet goed is aan de juiste ontwerpuitgangspunten zijn. Met als consequentie ontwerpvoorstellen, op welke punten verbetering nodig is dat initiatiefnemers tijdens de planvorming veel keuzes moeten om te voldoen aan de gemeentelijke ambities. maken. Niet alleen over hun eigen project maar ook over de gewenste structuur en inrichting van de context. Hoe ziet bijvoorbeeld de toekomstige ruimtelijke bebouwingsstructuur eruit, wat is een goede indeling en maatvoering van de toekomstige openbare ruimte, hoe kan het gebied worden ontsloten? Initiatiefnemers dienen zelf, al dan niet in overleg met andere initiatiefnemers, een antwoord te vinden op dergelijke vragen. Dat blijkt in de praktijk best lastig. Hoe globaler en opener het ruimtelijke kader is geformuleerd, hoe meer het er Ruimtereservering

DE BINCKER I 7001054 (340W)

TREKVLIETBRUG NB

MELLOW EXPO NB

HTM NB POLITIEKAVEL 7001626 100% SOCIAAL WE NB

DE BINCKER II 7001054 (”W)

100% SOCIAAL WO NB (300W)

BOOGIEWOOGIE NB (670W)

WEGAPUNT NB

LAAKHAVEN-OOST

6 PAVILJOEN NB

VAN DER KAMP 7001231 (59W)

CARWEIDE NB

RR TVZ 7001071

NIEUWE BRUG/ENTREE NB

FIETSDEPOT NB WERKPLAATS NB

TIJDELIJKE BUSBAAN NB VZ CLUSTER NB

ONDERDOORGANG NB

SATURNUSSTRAAT 9 NB (18W)

NIEUWE HALLEN F2 NB (240W)

BACKBONE ENERGIE NB TIJD. SCHOOL NB

NIEUW ATRIUM UNIVERSE

CREMATORIUM NB

NIEUWE HALLEN F1 NB (298W)

BINCKCITYPARK F1 NB (896W)

HOEKBLOK MAANPLEIN NB (140W) GEOTHERMIE NB

KASTEELTUIN NB

BINCKCITYPARK F2 NB (455W)

KINDOPVANG KASTEEL NB

MAANPLEIN TRANSFORMATIE NB (67W)

ONE MILKYWAY 7001482 (253W)

BHL 151 NB

NIEUWE WATERGANG NB

AANLEG BOUWWEG NB KO KAVEL 7000959 (55W)

HAC LOCATIE 7005407 BINCKBLOCKS 7000959 (294W)

FIEB NB (205W)

LUNA NB (65W)

RESERVERING HORECA SURFPOOL 7001482

BINCKPARK 7000959 (9W)

LINCK 7000959 (77W)

GP MAANWEG 7001584 (900-1100W) DE TITAAN NB

ONTEIGENING FH NB

MOLENBUURT

ROEIVERENIGING NB

GP JUNOPARK 7001584

OMGEVING JUNOBLOK NB

JUNOBLOK 7001634 (115W) GEBOUW BC NB (294W)

VERN. BRUG NB

GEBOUW A NB (98W)

JUNOPARK FASE 1 7001380

VOORBURG-WEST BINCKEILAND 7001583 (160W)

SCOUTING NB

Thema’s

Terugblikkend op afgelopen periode zijn de volgende thema’s vaak aan bod gekomen tijdens de planbehandelingen in het Q-team. Onderstaande beschrijvingen geven een beeld van aspecten die het Q-team van belang vindt en heeft meegegeven aan initiatiefnemers en ontwerpers. Binckhorst karakter Het bestaande ruige industriële karakter van de Binckhorst is uitgangspunt voor ontwerpers die werken aan plannen in de Binckhorst. Om recht te doen aan het industriële karakter van het gebied heeft het Q-team in veel besprekingen gepleit voor een robuuste hoofdopzet en voor een eenduidige en terughoudende vormgeving en materialisering. Dit heeft onder andere een rol gespeeld in de dialoog over de kunstwerken (bruggen, keermuren, onderdoorgang) die ontworpen zijn voor het Velostrada-project. Zie pag. 16 t/m 19. Vormgeven aan stedelijk weefsel Het omgevingsplan Binckhorst spreekt over het maken van een ‘goed stuk stad’. In de ogen van het Q-team begint dit bij een goede inpassing van bouwplannen in het stedelijke weefsel. In de besprekingen over bouwplannen ging het vaak over de vraag waar de rooilijn zou moeten liggen en welke richting aangehouden moet worden. Een andere met regelmaat terugkerende vraag is hoe afzonderlijke projecten samen een ensemble of geheel kunnen vormen. Onder andere Boogiewoogie, Jongeneel en Bincker zijn plannen waar dit speelde.

Gestart als afzonderlijke ontwikkelingen is het in dialoog met ontwikkelende partijen gelukt om deze projecten te benaderen als samenhangend geheel (gefaseerd te realiseren). Woonkwaliteit De basis voor woonkwaliteit wordt gelegd in de gebouw- en woningplattegronden en in de oriëntatie van de woningen op hun omgeving. De vigerende kaders geven daar niet of nauwelijks handvatten voor. Gelet op het belang van het thema woonkwaliteit voor het toekomstige leefklimaat in de Binckhorst heeft het Q-team tijdens besprekingen wel regelmatig aandacht gevraagd voor de kwaliteit van gebouwplattegronden. Met het oog op de doorontwikkeling van het omgevingsplan zou het goed zijn om een analyse te maken van de gebouwplattegronden van de eerste tranche bouwplannen.

Architectuur Beeldkwaliteitsplan Binckhorst bevat spelregels over volumeopbouw, afstanden tussen torens en het werken met setbacks. Over de architectonische uitwerking doet het beeldkwaliteitsplan weinig uitspraken, wat past bij een gebiedsontwikkeling die wil uitnodigen tot experiment. Om deze reden richten de Q-team adviezen over architectuur zich vooral op de helderheid van het gebouwconcept in relatie tot de context en op de compositie van de bouwmassa’s. Vaak ging het bijvoorbeeld over de verhoudingen tussen de onderbouw (de stedelijke laag) en de torens. Ook helpt het Q-team de ontwerpers met de zoektocht naar de ordende principes die een gebouwcomplex of ensemble samenhang geven. Daarmee wordt een basis gelegd voor de besprekingen met de Welstandscommissie tijdens de toetsing van de vergunningsaanvraag. Kwaliteit van de plint De wisselwerking tussen gebouw en openbare ruimte is een belangrijk ingrediënt bij het maken van ‘een goed stuk stad’. De kwaliteit van de plint is daarvoor cruciaal. Sinds de vaststelling van de Nota Eyeline & Skyline zijn ontwikkelende partijen en ontwerpers hiervan doordrongen. Toch is het realiseren van goede plinten in de praktijk een ingewikkelde opgave. Daarom komt dit thema vanaf de eerste planbesprekingen in de initiatieffase aan de orde.

Veelal vraagt het Q-team om aandacht voor een goede ruimtelijke organisatie van alle functionaliteiten die een plek vereisen in de plint. Daktuinen In de Binckhorst wordt in veel bouwplannen gewerkt met daktuinen. Vaak gelegen bovenop een parkeervoorziening, als gemeenschappelijke tuin voor de toekomstige bewoners en gebruikers van het complex. Het realiseren van daktuinen komt voort uit gemeentelijke kaders zoals de Nota Eyeline & Skyline. Goed ontworpen daktuinen zijn van groot belang, zowel voor de woonkwaliteit als vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het Q-team is positief over de getoonde ambities voor de daktuinen en richt zich in haar advisering vooral op het waarmaken in de uitwerking. Het gaat daarbij om toegankelijkheid en een goede verbinding tussen de omliggende woningen en de daktuin, maar ook om praktische zaken als voldoende gronddekking voor biodivers groen.

Openbare Ruimte Het raamwerk van de openbare ruimte - het stelsel van straten, kades, parkstroken etc. - is een belangrijke drager van de ruimtelijke kwaliteit en samenhang van het gebied. Naarmate het drukker gaat worden in de Binckhorst neemt het belang van de openbare ruimte alleen maar toe. In het vorige jaarverslag heeft het Q-team gepleit voor meer sturing vanuit de gemeente op de aanleg van openbare ruimte. Het Q-team ziet dat er afgelopen jaren goede stappen zijn gezet en waardeert het Ruimtelijk Raamwerk Trekvlietzone dat sindsdien is vastgesteld. Het is positief dat in andere deelgebieden ook is gekozen voor een raamwerkbenadering, zoals bij het Mercuriuskwartier. De afgelopen jaren zijn ook meer openbare ruimte plannen voorgelegd aan het Q-team. Het Q-team signaleert dat ontwikkelende partijen zelf landschapsarchitecten inschakelen voor het ontwerp van de openbare ruimte rondom hun bouwplan. Vaak is niet duidelijk wat de status van deze ontwerpvoorstellen is. Op zich is het positief dat externe ontwerpkracht wordt ingezet om de openbare ruimte van de Binckhorst naar een hoger niveau te brengen. Maar het risico is dat er een gefragmenteerde inrichting ontstaat wanneer per plek vanuit een andere visie wordt ontworpen aan de openbare ruimte. In de ogen van het Q-team blijft het sturen op de samenhang van de openbare ruimte een belangrijke opgave voor de komende jaren!

Ruimte voor de voetganger Het transformeren van de Binckhorst tot een ‘goed stuk stad’ valt of staat met ruimte voor de voetganger. Het is een belangrijke opgave om in de Binckhorst een fijnmazig wandelnetwerk te ontwikkelen dat veilig en aantrekkelijk is voor voetgangers. In de gebouwcomplexen, maar vooral ook daarbuiten in de openbare ruimte. Het Q-team heeft daar in haar planbesprekingen consequent aandacht voor gevraagd. Onder andere bij de Velostradabrug over de Trekvliet en bij de onderdoorgang bij de Mercuriusweg is er na dialoog met de initiatiefnemers voor gekozen om extra ruimte te voorzien voor voetgangers. Tijdelijkheid Binckhorst is een gebied in transformatie. Vaak kan de gewenste eindsituatie niet in één keer worden gerealiseerd, bijvoorbeeld omdat de ontwikkeling van aangrenzende panden nog op zich laat wachten. Zowel bij het ontwerpen van gebouwen als de inrichting van de openbare ruimte betekent dit dat rekening gehouden moet worden met tijdelijke situaties. In de Q-team besprekingen is dit thema vaak aan de orde geweest. Het Q-team vindt het van belang dat een tijdelijke situatie in zichzelf ook voldoende kwaliteit heeft, omdat er niet altijd zekerheid is of volgende fases wel tot uitvoering komen.

Groen tenzij Een belangrijk deel van de adviezen van het Q-team over de openbare ruimte zijn gericht op vergroening en een klimaatadaptieve inrichting. De ambities voor vergroening zijn vastgelegd in het Handboek Openbare Ruimte voor de Binckhorst en Plan Openbare Ruimte en Buitenruimte Binckhorst. Toch blijkt de praktijk weerbarstig en is het vaak lastig om robuuste groenstructuren aan te leggen en bomen van eerste orde grootte te planten. Bijvoorbeeld omdat kabels en leidingen in de ondergrond het niet toelaten. Om de noodzakelijke vergroening toch voor elkaar te krijgen agendeert het Q-team dit onderwerp vaak vanaf de initiatieffase, daarbij pleitend voor een gebiedsbenadering. Het vroegtijdig opstellen van ruimtelijke raamwerken zoals voor de Trekvlietzone is van belang omdat daarin op grotere schaal openbare ruimte profielen, vergroening en ondergrond op elkaar kunnen worden afgestemd.

Projectenkaart Binckhorst 0

Status plannen november 2022

100

10-01-2022

200m

de plannen

Legenda Binckplekken - gebouwen

Q-team #7 t/m #22

BOUWPLANNEN SO | Initatief PROJECTNAAM CODE

VO | Lopend

BINCKHORST PROJECTEN Legenda

Binckplekken - gebouwen

100

DO | vergunningsaanvraag

200m

BOUWPLANNEN

In realisatie / gerealiseerd / vergund

SO | Initatief VO | Lopend DO | vergunningsaanvraag VELOSTRADA S2

PROJECTNAAM

Overige projecten

(X WONINGEN)

op basis van gebruiksruimte monitor * aanname

GEBIEDSVISIES

In realisatie / gerealiseerd / vergund

MP SPORENDRIEHOEK BINCK36

Initatief / on hold

GEBIEDSVISIES ENTREE BINCK36

PROJECTNAAM CODE

Initatief / on hold VIADUCTEN HOV

PROJECTNAAM

ONTWIKKELSTRATEGIE B&S

Lopend/ PO

(X WONINGEN)

Lopend/ PO

VELOSTRADA S1 GEBIEDSVISIE NW

op basis van gebruiksruimte monitor * aanname

Vaststelling

INFRASTRUCTUUR Ruimtereservering

Binckhorstbreed

INFRASTRUCTUUR

PROJECTNAAM

Tracé HOV MIRT

Ruimtereservering

OPENBARE RUIMTE VERPLOEGEN

DE BINCKER I (” ”)

TREKVLIETBRUG

Groen

GASOVERSLAG

PROJECTNAAM

AFVALCLUSTER

HTM

KADE NW

POLITIEKAVEL

100% SOCIAAL WE DE BINCKER II (340W)

Programmaplan Doorontwikkeling Uitvoeringsstrategie Pilot Omgevingsplan Monitoring Maquette

GROTE BEERSTRAAT

KADE NW

34 (RVB)

100% SOCIAAL WO (300W)

ANDO

BOOGIEWOOGIE (603W)

KARWEI

WEGAPUNT

PS30 JONGENEEL (79W)

VAN DER KAMP (171W)

RR TVZ

TIJD. BUSBAAN

WERKPLAATS

NIEUWE HALLEN F3

kronen Binckhorst

TIJD. KC

NIEUWE HALLEN F2 (64W+ 180W*)

CREMATORIUM

NIEUW ATRIUM UNIVERSE

KPN GEBOUW (266W)

NIEUWE HALLEN F1 (234W)

BINCKCITYPARK F1 (896W)

HAC LOCATIE (400W*)

ELARA (140W)

GEOTHERMIE

KASTEELTUIN

Gemeente den haag

CID- Binckhorst, en hov-opgave

Gemeente den haag

No regret Verlengde Velostrada

Gemeente den haag ism royal haskoning dhv

transformatiekader openbare ruimte

Gemeente den haag

Velostrada Schakel i

Gemeente den haag ism IPV Delft

Velostrada Schakel II

Gemeente den haag ism royal haskoning dhv

BINCKHORST BREDE ZAKEN

MOOF (18W)

BACKBONE ENERGIE

BINCKCITYPARK F2 (455W*)

Ruimtelijk knelpunt

REGULUSWEG NOODOPVANG

VZ CLUSTER (~1000W)

TIJD. HORECA KINDOPVANG KASTEEL

MAANPLEIN TRANSFORMATIE (67W)

ONE MILKYWAY (253W)

PROJECTNAAM CODE

gebiedsoverstijgende onderwerpen/ plannen

Groen 6

PAVILJOEN

FIETSDEPOT

ONDERDOORGANG MERCURIUSWEG

OPENBARE RUIMTE

BINCKHORST BREDE ZAKEN

VAN LOCHEM

NO REGRET FIETSVERBINDING

PROJECTNAAM CODE

Tracé

INRICHTING PEGASUSSTRAAT

Programmaplan Doorontwikkeling Uitvoeringsstrategie Pilot Omgevingsplan Monitoring Maquette

BHL 151 NIEUWE WATERGANG

SCHOOL (55W)

G WE UW N BO AA EG OL NL ELL AA CAP

FIEB (205W) BINCKBLOCKS (294W)

RESERVERING HORECA

BINCKPARK (9W)

NOVA (183W)

SURFPOOL GP MAANWEG (~900-1100W*)

LINCK (77W) DE TITAAN

VERSTERKING KADE DE HAAS JACHTWERF

ROEIVERENIGING

JUNOBLOK (115W) VERN. BRUG GEBOUW A (79W) TIJD. FIETSPAD MAANWEG

BINCKEILAND (159W)

d.d. 15 november 2022 (DSO|S&P)

10 12

Begraafplaatsen spoorboogzone Noordwest Binckhavens Trekvlietzone

plannen per deelgebied Trekvlietzone

mercuriuskwartier

RUIMTELIJK RAAMWERK TREKVLIETZONE

Gemeente den haag

ontwikkelstrategie mercuriuskwartier

Gemeente den haag

Onderdoorgang Trekvlietbrug

Gemeente den haag ism ipv delft

HTM mercuriusweg

inbo architecten

Junopark, gebouw A

OZ-architecten ism arons gelauff architecten

2x (totaal 3x)

Van der kamp/ Binck Star

LIAG architecten

Junopark, Openbare ruimte

okra

Noordwest

Binck City Park

OZ-architecten

1x (totaal 4x)

Binckhorstlaan 151

Un studio

Boogie Woogie (voorheen B-Houd)

OZ-architecten

5x (totaal 7x)

Bincker

inbo architecten/ Zwarte Hond

Binckhavens ter kennisname/ geen advies positief positief, mits negatief, tenzij negatief

Saturnussraat 9, voormalig Kosovo-tribunaal

roos & ros architecten

plan secrid

architect secrid

Herinrichting maanweg

Gemeente Den haag

voor de streep = 2021, na de streep = 2022

gebiedsoverstijgende opgaven 3. Plantoelichting

Ruimtelijke & technisch, verkeerskundige uitgangspunten

Velostrada schakel i Gemeente den haag ism ipv delft

1. vloeiende lijn, eenduidig, voorrang, fietspad & fietsstraat

3. nieuwe brug versus bestaande bruggen, doorvaart

2. kwaliteiten Haagse Trekvliet doorzetten

4. Aanhechten oeverzone met fietsstraat ter hoogte entree park en monumentaal complex

Q-team #10, ontwerpprincipes 3. Plantoelichting

Q-team #10, #18, #21

Het plan voor de (verlengde) Velostrada is veel omvattender dan hier getoond. Het betreft een regionale fietsroute tussen Delft en Leiden, via station Den Haag HS en station Laan van NOI. De Velostrada loopt parallel aan het spoor en gaat ook door de Binckhorst waar een aantal barrières en ingewikkelde knopen opgelost dienen te worden. Het Q-team heeft over twee van deze knopen, gelegen in de Binckhorst, mogen adviseren.

Het Q-team heeft in de dialoog met de ontwerpers en opdrachtgever aandacht gevraagd voor de samenhang tussen de Velostrada en de stad (de dwarsroutes richting binnenstad, de looplijnen voor voetgangers) en de samenhang met andere lopende projecten in deze omgeving. Ook is gevraagd om afstemming tussen het nieuwe brugontwerp en de bestaande bruggen. Een constructieve dialoog met de ontwerpers heeft geleid tot het schetsontwerp zoals hiernaast getoond. Het De eerste knoop is Schakel 1 bij het Trekvlietplein, brugontwerp is voor verdere advisering overgedragen aan een betekenisvolle Binckplek. Op deze locatie moest Welstand, het inrichtingsvoorstel voor de openbare ruimte een nieuwe brug over de Trekvliet worden ontworpen, is overgedragen aan de ACOR. die Binckhorst en Laakhavens met elkaar verbindt.

Groene oever - Velostrada in de voorrang

Velostrada in de voorrang - fietsstraat

Q-team #21

schil in hoogtes

rs. Een groen ‘overhoekje’

tst, het terrein rond het

striële TenneT-terrein en

NOI met meer of minder

ent hier zowel een hoge

Velostrada Schakel II

n ligging op maaiveld in

egen fietspad ligt tegen

d aan de zuidzijde. Het

ificieel, hoogwaardig en

eferentie ‘The High Line’

Gemeente den haag ism royal haskoning dhv

fsruimte op het voetpad

ub-deelgebieden en kan

ding tussen Voorburg en

e waar geen alternatieve

#13, #16, #17, #19, #20

stukje verdient daarmee

atse van het Binckhorst

Een van de meest complexe knopen op het tracé van de Velostrada is Schakel II. Komend van station Laan van NOI moet bij Schakel II een brede infrabundel van spoor en snelweg overgestoken worden. Vervolgens loopt de route langs Binck36, een van de Binckplekken, waar de fietsroute via een (tijdelijke) helling op de Binckhorstlaan aanlandt. Vanaf hier vervolgt de route zich via het Trekvlietplein naar Schakel I. In een latere fase wordt er ook een brug over de Binckhorstlaan en de toekomstige HOV-lijn gerealiseerd.

n op het kenmerkende

t gebied. Dit kan worden

van de verblijfsruimten

ren aan de omliggende

d zijn op het industriële

enals de toekomstige

van de Velostrada wordt

. Op deze manier is de

d ook op plekken waar

ving kan komen, zoals

rein. De viaducten zijn

optimaal ontworpen om

oog mogelijk te krijgen.

nisch te zijn, omdat deze

n van de ‘lange lijnen’ die

estemd op welke groene de afscherming tussen

geven kan worden.

Figuur 3.13: Visiediagram Verlengde Velostrada (zie omschrijving op pagina 26)

Q-team #13, schetsontwerp/ traceverkenning.

Ruimtelijke visie Verlengde Velostrada

3.1

Ontwerpprincipes

Op basis van de voorafgaande analyse wordt in dit hoofdstuk de visie voor de Verlengde Velostrada opgebouwd en een aanzet voor de uitwerking gegeven. Het overkoepelende thema voor de doorgaande karakteristiek en kwaliteit van de Verlengde Velostrada is ‘een (hoog)stedelijke comfortabele fietsroute in een hoogwaardige en groene openbare ruimte’. Dit thema komt voort uit de analyse van hoofdstuk 2. De term ‘hoogstedelijk’ verwijst zowel naar de huidige zichtbare ruimtelijke context van dit deel van de stad (2.3.2) maar ook zeker naar alle gebiedsontwikkelingen waar de Verlengde Velostrada onderdeel van is (2.2). De ‘comfortabele fietsroute’ staat voor de uitgangspunten die aan de Velostrada als Metropolitane Fietsroute en Sterfietsroute gekoppeld zijn (2.3.1). De ‘hoogwaardige groene openbare ruimte’ refereert naar de ambities in de stedelijke visies om de Verlengde Velostrada als ‘lange lijn’, niet alleen als doorgaande route te ontwerpen maar ook onderdeel te laten zijn van de openbare ruimte rond de route en deze op hoogwaardige wijze in te richten (2.1.2). Door het toevoegen van verblijffuncties wordt de Verlengde Velostrada meer dan de snelste route van A naar B.

Q-team #20, schetsontwerp brugaanlanding

omgeving en het lineaire karakter van de fietsverbinding. Daarbij is aandacht gevraagd voor de verknoping van de Velostrada met de dwarsroutes de stad in. Ook is er in de dialoog veel gesproken over de inpassing van de helling en de aansluiting op het terrein van Binck36. In overleg met het Q-team is ervoor gekozen om de ontwerpen voor de nieuwe kunstwerken (brug, keermuur) te laten aansluiten op het industriële karakter van de direct aangrenzende bestaande bruggen en viaducten.

In de planbesprekingen heeft het Q-team gevraagd om Het project is met een positief Q-team advies overgedragen een sobere en doelmatige vormgeving en inpassing van aan ACOR en Welstand voor nadere advisering. de Velostrada-route, passend bij het karakter van deze

De term ‘groen’ is aan het overkoepelend thema toegevoegd omdat deze in alle stedelijke visies op prominente wijze terugkomt (2.1.2). De doorgaande kwaliteit van de Velostrada zit dus in het profiel, de gestrektheid van het tracé en de hoge kwaliteit van de omgeving. De nadere uitwerking en uiteindelijke beleving op en van de Velostrada wordt bepaald door de omgevingskwaliteit van de deelgebieden en de interactie daarvan met de Velostrada. Als deze kwaliteit afwezig is in de omgeving, verschuift de ontwerpopgave naar de Velostrada om daar de kwaliteiten te realiseren. Doordat een groot deel van de omgeving in transitie is (zie 2.2) kan de beleving op en van de Verlengde Velostrada in de loop van de tijd wijzigen. Om doorgaande karakteristiek en kwaliteit van de Velostrada te kunnen waarborgen zijn de volgende ontwerpprincipes gedefinieerd:

Q-team #20

Figuur 3.1: De vier hoofdontwerpprincipes voor de

Figuur 3.2: Velostada als een continue hoogwaardige,

Verlengde Velostrada

groene langzaamverkeersverbinding die verschillende

delen van Den Haag en Voorburg verbindt. 22

Trekvlietzone Zoneringen raamwerk Trekvlietzone - Parallel aan-Trekvliet Zoneringen Zoneringen raamwerk raamwerk Trekvlietzone Trekvlietzone - Parallel Parallel aan Trekvliet aan Trekvliet

RUIMTELIJK RAAMWERK TREKVLIETZONE 30

70 0/4 22 50 0/3 20 70 30 0/4 222 /2 13 50 0/3 20 30 70 02/4 /2 22 13 50

0/3 20

Het kwaliteitsteam heeft ontwerpers uitgedaagd nauwkeuriger te kiezen en preciezer te worden in de uitwerking en maatvoering van de openbare ruimte. De uitwerking heeft aandacht voor de historische slagenstructuur en ruimtelijke identiteit, er is hiermee een belangrijke drager gekomen voor het gebied. Er is daarnaast goed nagedacht over een ontsluitingsstructuur voor het gebied, iets wat op de huidige wijze van ontwikkelen nooit tot stand was gekomen. Uiteindelijk is er een concreet raamwerk ontstaan, dat ook bij de politieke vaststelling kon rekenen op lof.

2/2 13

Het Raamwerk is meerdere malen besproken in het Q-team, het advies is vooral bedoeld geweest om met ontwerpers te kunnen spiegelen aan de verschillende opgaven in het gebied en de rol van de gemeente hierin. Het Q-team heeft veel waardering voor het raamwerk, omdat pluksgewijze ontwikkeling wordt vertaald in gebiedsontwikkeling. Het nadenken over gebiedsbrede kwaliteit zal ook de kwaliteit van individuele projecten versterken.

0 14 0/4 22 50 0/3 20 0 14 30 0/4 222 /2 13 0 5 0/3 20 0 30 14 02/4 /2 22 13 50

#8, #11, #13

0/3 20

2/2 13

Gemeente den haag

Waterfrontpark BebouwingBebouwing (hoogte)Bebouwing Deelgebieden Waterfrontpark Waterfrontpark (hoogte) (hoogte) Deelgebieden Deelgebieden 26m bebouwingsvrije Trekvlietoever bebouwingsvrije zone LaakmolenLaakmolen 26m bebouwingsvrije 26m bebouwingsvrije Trekvlietoever Trekvlietoever bebouwingsvrije bebouwingsvrije zone zone Laakmolen Zone Waterfrontpark (40%Waterfrontpark bebouwd) waterfrontpark (40%waterfrontpark bebouwd) Zone Waterfrontpark Zone (40% bebouwd) (40% bebouwd) waterfrontpark (40% bebouwd) (40% bebouwd)KasteeltuinKasteeltuin Kasteeltuin Klimaatlinten stedelijke zone Fokkerhaven Klimaatlinten Klimaatlinten stedelijke stedelijke zone zone Fokkerhaven Fokkerhaven Binckplekken hoogbouwzone Binckhorstlaan Zuidkade Binckplekken Binckplekken hoogbouwzone hoogbouwzone Binckhorstlaan Binckhorstlaan Zuidkade Zuidkade

Sfeerbeelden Waterfrontpark

Uranushaven (Laakmolen)

Fokkerhaven

3. RUIMTELIJKE VISIE

Voorbeeld uitwerking 3D impressie

Binckhorstlaan

Capellalaan

Mercuriu

sweg

Binckhorstlaan

Callistoweg

Trekvliet

Kasteeltuin

Zuidkade

Barcode Trekvlietzone

Verbinden van verleden en toekomst

Adres Waterfrontpark

De verbonden stad

Een herkenbare rode draad tussen analyse, concept en uitwerking vormt de belangrijke basis voor de manier waarop tot een helder en ge(s)laagd planresultaat wordt gekomen.

De cultuurhistorische betekenis van de Trekvliet als lange lijn in de stad Den Haag, de Binckhorstlaan tot het gebied, het dwars erop ontstane slagenlandschap en de nog

•

De cultuurhistorische patronen worden zorgvuldig gemaatvoerd op basis van: • de betekenis op wijk-, buurt en stadsniveau;

•

Binckhorstlaan en Mercuriusweg als belangrijke toegangsweg tot de stad; Meerdere entrees met de Capellalaan als hoofdentree tot het gebied;

Onderdoorgang Trekvlietbrug Gemeente den haag ism ipv delft

Junopark, gebouw A OZ architecten i.s.m. arons gelauff architecten

#11, #13, #14

2x (totaal 3x)

#7, #9

CONCEPT GEBOUW A_STEDENBOUW

i.o.v. BPD en AM-ontwikkeling

Junopark [Blok A]

met de initiatiefnemers heeft geleid tot een breder profiel van de onderdoorgang en een ruimtelijkere vormgeving van het landhoofd. Ook is er een verbinding toegevoegd voor de voetgangers, tussen de bovenzijde van de brug de kade.

Boven:

huidig ontwerp:

doozicht onderdoorgang tpv de zinker

Het kunstwerk en de openbare ruimte zijn meerdere Na advisering door het Q-team is het project met groen licht malen besproken met het Q-team. De advisering van het overgedragen aan ACOR (openbare ruimte) en Welstand Q-team heeft zich vooral gericht op het routeconcept, in (viaduct). samenhang met de vormgeving voor het park. De dialoog

MAISON KELDER

nc kh

Junopark [Blok A]

De onderdoorgang Trekvlietbrug betreft het realiseren van een passage voor fietsers en voetgangers onder de drukke Mercuriusweg door. Het is een cruciale schakel in het fietsnetwerk door de Binckhorst én in de realisatie van de Trekvlietparkzone.

or st

la an

MEANDER

Onderdoorgang Uranuskade

D JUNOSTRAAT

huidig ontwerp huidig ontwerp:

Onder:

CALLISTOWEG A

doozicht onderdoorgang tpv de zinker nieuw ontwerpvoorstel: •

voorstel om houten wanden te vervangen voor zweedse keien. De hoek tussen voetpad en wand afronden (nog niet in model verwerkt)

•

duidelijk onderscheid gemaakt tussen bestaande constructie en nieuwe keerwanden tpv het balkon

GROEN

-Behouden bestaande platanen SITUATIETEKENING

-Meander het groene hart van de ensemble

Jup

iter

kad

Junopark [Blok A]

TREKVLIETPARK BINCKSPOT TUIT

voor: Gemeente Den Haag

DHG.56_20210813_presentatie_Qteam

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

Afwerking onderdoorgang - Variant 1 - Bestaande strokenpatroon doorzetten in de

16/08/2021

Boven: Boven:

DHG.56 presentatie Qteam

voor: Gemeente Den Haag

Boven:

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

december 2021

Onder:

•

duidelijk onderscheid gemaakt tussen bestaande constructie en nieuwe keerwanden tpv het balkon

6250

breedte installatieruimte = 23,5 m opp. 6,25 x 23,5 = ca. 145 m2

3000

voor: Gemeente Den Haag

DHG.56 presentatie Qteam

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

4000

december 2021

Onder: Extra:

2000

nieuw ontwerpvoorstel

Onderzocht wordt de mogelijkheid om in het landhoofd een installatieruimte onder te brengen ten behoeve van de energietransitie in de Binckhorst.

INTERACTIE MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIES -Activeren Binckplek -Ontmoeting groene hart met waterzijde

Links is de doorsnede te zien ter plaatse van het midden van de brug. De brug wordt verlengd omde ruimte te creëren. Het idee is om de installatieruimte van een transaparante gevel te voorzien. Enerzijds om de energietransitie toonbaar te maken, en anderzijds om de onderdoorganag op deze manier sociaal veiliger te maken.

buffer riolering: - extra damwand? - binnen ∅500?

linksonder de doorsnede ter plaatse van de brugrand.

Zicht vanuit onderdoorgang - Variant 1 voor: Gemeente Den Haag

DHG.56_20210813_presentatie_Qteam

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

16/08/2021

L LL L L

LL L

GROUTINJECTIEANKERS - Jetmix Ø76,1x14,2 - h.o.h. 2,80 - Hoek met maaiveld 35° - Groutprop 6,0m x Ø260m - Ankerlengte 30,00m

cai

BETONNEN OVERGANGSCONSTRUCTIE -Lijngoot geintegreerd in overgangsconstructie - Werkvloer 50mm

L L

LL L L

LL L

L L

LL L

L L

LL L

LL L L

L L

B.K. DEKSLOOF BESTAAND

TAFELCONSTRUCTIE - 60mm rood asfal - 400mm beton (In het werk gestort) - 50mm Werkvloer

L L L

DROOGLEGGING - Peil = NAP 0.00

L L

L L L

L L

L L L

nieuw ontwerpvoorstel

L L

L L L

L L

2450

L L L

L L

D D D D

VOETPAD - Hergebruikte zweedse keien 200x140x60mm - in zand - RWS-band beton

D D D D

D D

L L L

L L

L L L

L L

250

D L

L L L

-1.20

L LL

L LL L

L LL

L LL D

KOPPELING MIDDELS ANKERSTANGEN

L LL L

L LL

BETONVLOER - 350mm EGALISEERLAAG - 250mm ONDERWATERBETON - 800mm

L LL D

LL L D

L LL D D

L LL

LL L

200

600

800

300

WATERBUFFER BUIS - ø1000mm

∅10

L LL

250 350

D D

WATERPEIL TREKVLIET

POMPPUT - minimaal ruimte voor 2 pompen

B.K. GOOT

TREKSTANG

-0.40

1160

-0.40

WATERPEIL

0.00

NAP

KOLK IN RWS-BAND - Opgenomen in RWS band - Flexigoot 125mm - Kolken sluiten aan op waterbuffer met elk een afzonderlijke afvoer

0.00

NAP

SCHRIKSTROOK - Hergebruikte zweedse keien met grove afwerking aan bovenkant 200x140x60mm - gelijmd

AFWERKING TALUD - Betonnen prefab elementen met een zelfde profilering als brugrand in negatief. Uit deze profilering is de tekst: 'WATERFRONTPARK' gesneden . - Lettertype: BINCKHORST CONCRETE

1:2

600

FIETSPAD - Schelpenkleurig asfalt 60mm

L D

PVR Fietspad 4000x2500

D D

400

D D D D

2700

L L

400

december 2021

+0.60

BESTAANDE DAMWANDPLANKEN

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

Onder:

STOOTPLATEN - bxh: 2000x250mm - grondverbetering onder stootplaat

L L

voor: Gemeente Den Haag

DHG.56 presentatie Qteam

-3.23

2650

BODEMPEIL

Voetpad

4000

600

Fietspad

Schrikstrook

3000

Detail overgangsconstructie onderdoorgang

7250

4000

2000

1514

SCHAAL 1:20

D D

DAMWANDPLANK - Type: AZ12-700 - Plankpuntniveau: NAP -8.00 - aansluitend op bestaande damwandplanken BZ7

D D D D

D D

D D D

1000

313

120

500

120

Bufferleiding

Gebouw A is onderdeel van de ontwikkeling Junopark. Eind 2021 is het opstellen van een gebiedspaspoort voor de gehele ontwikkeling Junopark on-hold gezet, in afwachting van de doorontwikkeling van het omgevingsplan. Uitzondering is de planvorming voor gebouw A omdat daarvoor een deelreservering is toegekend.

50 scale 1:1000

voorstel om houten wanden te vervangen voor zweedse keien. De hoek tussen voetpad en wand afronden (nog niet in model verwerkt)

2645

•

2505

nieuw ontwerpvoorstel:

+2.51

BOVENK. CONST.

Kesp verjongen tpv toegang (tussen 2 kolommen)

huidig ontwerp

bouwregels van het omgevingsplan ligt het bouwplan terug ten opzichte van de kade. Hierdoor ontstaat er ruimte voor het realiseren van een deel van de Trekvlietparkzone. Door de ondergrondse parkeergarage komt de begane grond van het bouwplan en een deel van de aangrenzende buitenruimte net iets hoger te liggen dan het huidige maaiveld. Door het maken van goede hoogte overgangen De locatie van gebouw A is gelegen aan de Jupiterkade, komt het gebouw aan de kade te liggen, met adressen een Binckplek met een kadekarakter. Conform de gericht op het publieke gebied. 8

Fragment VO-tekening VO.06: dwarsdoorsnede onderdoorgang op diepste punt onderdoorgang.

DAMWANDPLANK - Type: AZ24-700 - Plankpuntniveau: NAP -11.50

Ter (diepste plaatse vanpunt) de brugranden is de vrije hoogte 2,55 meter. Dwarsdoorsnede - onderdoorgang SCHAAL 1:50

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

16/08/2021

voor: Gemeente Den Haag

DHG.56 Ontwerprapportage VO_v02

GORDING TBV VERANKERING -HE400B Staalprofiel

GROUTINJECTIEANKERS - Jetmix Ø76,1x14,2 - h.o.h. 2,80 - Hoek met maaiveld 35° - Groutprop 6,0m x Ø260m - Ankerlengte 30,00m

oktober 2021

DHG.56 presentatie Qteam

Qteam #14

DEKSLOOF - ihwg beton - O.K. deksloof sluit aan op bestaande situatie - Stalen dekzerkprofiel als bestaande situatie doorzetten - 1% afschot richting water

250 0.00

NAP

-0.20

600

DRENKELINGEN TRAP - RVS Stalen trap

382

voor: Gemeente Den Haag

DHG.56 presentatie Qteam H

door: ipv Delft creatieve ingenieurs en Den Boer CCI

Qteam #13 O.K. DEKSLOOF

BETONNEN DEKSLOOF - 1% afschot richting fietspad

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

116

314

170 1%

GROUTANKERS - Jetmix Ø76,1 x 14,2mm, - h.o.h. 2,80m, - Hoek met maaiveld 35° - Groutprop 6,0m x Ø260m - Ankerlengte 37,50m

voor: Gemeente Den Haag

door: ipv Delft creatieve ingenieurs

december 2021 DRENKELINGEN TRAP - Stalen trap met coating AKZO 700 - Grepen ø40mm

HE400B STALEN GORDING

+0.40

B.K. KADE

113

voor: Gemeente Den Haag

DHG.56_20210813_presentatie_Qteam

variabel

Qteam #11

200

december 2021

CONCEPT GEBOUW A_ARCHITECTUUR

collectieve functies

parkzijde

maisonettes

straatzijde

buurtfunctie

Junopark, Openbare ruimte

Junopark [Blok A]

okra landschapsarchitecten

#7, #9, #10

i.o.v. BPD en AM ontwikkeling PLANKAART (KLEUR) 1:200 + LEGENDA + SCHAAL .87m

.32m

Hoogtepeilen huidig ten opzichte van N.A.P. Hoogtepeilen nieuw 19.10+ ten opzichte van N.A.P. Maatvoering 1.95 in meters Entree gebouw

19.10+

.32m

.93

.87

.93

Profielaanduiding

1-1' .87m

.32m

Hoogtepeilen huidig Openbare ruimte voor voetgangers ten opzichte van N.A.P. Hoogtepeilen nieuw 19.10+ ten opzichte van Route N.A.P.langs de kade Maatvoering 1.95 Meander in meters Entree gebouw

19.10+

.32m +0

.87

.93m

.87m

DOORSNEDE JUNOSTRAAT / BINCKPLEK

.93m

.72

HART VAN HET BLOK -Binnen met collectieve functies

DUBBELZIJDIG -Straatzijde / parkzijde

INTERACTIEVE PLINT -Maisonettes en buurtfunctie

Taludlijnen

+0 +0

Plein

ACCENT en ACTIEVE DAKEN -Groene terrassen

Taludlijnen

.93

.93m

4.00

.87m

.67m

.70m

Route langs de kade Betonnen keermuur

21.50

.72m

drop-off / delivery

.70m

8.00

17.50

21.50

Opstelplaats busjes en huisvuicontainers +0

.70

m +1

.20

.70m

.93m

.70m

3.00 5.00

4.00 4.50

.70m

Privéterrein voor woonboten Zitelement, bankje

.70m

Junopark [Blok A]

Bliksemafleider

.40

21.50

Bestaande bomen

.00m

.70m

26.00

.40

8.00

9.00

10.00

.20m

.70m

.70

.70m

.40m

.40

.20

Bliksemafleider

.00m +5

.20m

14.00

.40m

.70m

.20m

4.00

.70m

.40m

.70m

.40m

.20m

Binnenplaatsen Plantenhelling Jupiterkade

.40m

.20m

Wadi - Junostraat 3.00

.20m

8.0

.20m

14.00 +0

3.00

5.0

Meander

3.0

.70m

.70

8.50

3.00

.20

8.505% 5%

Varens

.20

.70m

4.00 5.00

20.00

+0 +0

Bodendekker

.20

4.00

3.50

* Inrichting openbare ruimte nog niet volgens voorstel OKRA

Varens

+0 +1

.70m

eigendomsgrens

Wadi - Junostraat

Vaste planten mixGazon 2

1:3

.20m +0 .70m

Vaste planten mix 2

Vaste planten mixBodendekker 1 1:3

8.50

1:3

.70m

3.00

8.50

3.00

Siergrassen

.20

3.00

57.35 m

.20m

.40

.20m

.40

5.0

.70

3.0

8.0

.40m

Vaste planten mix 1

Zitelement, picknicktafel, outdoor Plantenhelling Jupiterkade leslokaal Zitelement, bankje Meander

1:3

.40m

0.7 tot aan eigendomsgrens

7.2 m

.20

21.5 m

Zitelement, tafel

1:3

4.00

3.00 5.00

.70m

drop-off / delivery

.20

8.50

1:3

4.00 4.50

13.00

Siergrassen

Nieuwe bomen

+1 5%

0.5

Zitelement, picknicktafel, outdoor leslokaal

Daktuinen

.70m

.70

.20m

Privéterrein voor woonboten

Zitelement, tafel Betonnen keermuur

8.50 +0

drop-off / delivery

en huisvuicontainers +1 Opstelplaats busjes .2 +0

Daktuinen

Plein

Nieuwe bomen Laad- en losplaats

21.50

13.00

9.00

10.00

drop-off / delivery

.70m

26.00

8.00

17.50

8.00

21.50

Junopark [Blok A]

21.50

0.5

4.00 3.00 6.00

4.00

.67m

Meander

Bestaande bomen Bestrating – Junostraat

Bestrating – Junostraat

Openbare ruimte Laadvoor voetgangers en losplaats

4.00 3.00 6.00

29 m

Profielaanduiding

1-1'

This drawing is copyright and may not be reproduced or made use of unless expressly agreed by OKRA Landscape architects

1:2

Drawing based on unofficial information

.70m

.70

3.00

.70m

OUDEGRACHT 23 3511 AB UTRECHT THE NETHERLANDS T. +31 (0)30 273 42 49 E. mail@OKRA.nl

Binnenplaatsen

.70

Drawings made by OKRA are design drawings and always have to be transformed into construction drawings by the client or the contractor.

Gazon

12.75 +0

Title

SO Plankaart

Projectname

20-058 Junopark

Client

1.300m

Scale Sheet/ Sheets Projectnumber

.20m

.70m

5% 5%

.20m

This drawing is copyright and may not be reproduced or made use of unless expressly agreed by OKRA Landscape architects

1:2

Version Status

22-01-21

Draft

.70m

Drawings made by OKRA are design drawings and always have to be transformed into construction drawings by the client or the contractor.

12.75 +0

Drawing based on unofficial information

OUDEGRACHT 23 3511 AB UTRECHT THE NETHERLANDS T. +31 (0)30 273 42 49 E. mail@OKRA.nl

.70m

3.00

Junopark [Blok A]

4.00 5.00

Date

Drawn by

.20m

In samenhang met de planuitwerking van Junopark gebouw A is ook de buitenruimte ontworpen, die in verbinding staat met de Jupiterkade. Omdat het plan wordt uitgewerkt door OKRA-landschapsarchitecten heeft Q-team lid Wim Voogt niet deelgenomen aan de besprekingen over dit plan. Hij is bij dit bespreekpunt vervangen door Albert Koolma, openbare ruimte adviseur Gemeente Den Haag.

Ext.A0

Phase

20-058_Junopark_Plankaart_210507.dwg

4.00

.70m

Source file

20.00

Format

Filename

3.50

Title

SO Plankaart

Projectname

20-058 Junopark

Het Q-team advies is vooral gericht geweest op het functioneren van de publiek-private buitenruimte in relatie tot de openbare kade. Het Q-team heeft gestimuleerd om voor de kade een robuust ontwerp te maken, met een eenduidig hoogtepeil voor het maaiveld. Na bespreking in het Q-team is het plan is voor verdere beoordeling overgedragen aan de ACOR. Client

Scale

Sheet/ Sheets

Projectnumber

1.300m

Format

Ext.A0

Date

Phase

Version

Drawn by

Status

22-01-21

Draft

Filename

Source file

20-058_Junopark_Plankaart_210507.dwg

Binck City Park OZ-architecten, VMX, Braaksma Roos

1x (totaal 4x)

i.o.v. VORM ontwikkeling

KASTEELLAAN

DEEL 2

STEDELIJKE LAAG

PARKEERGARAGE

DEEL 4 STEDELIJKE LAAG

URANUSSTRAAT

KORT DOORSNEDE

Kasteellaan

APRIL 2021

TOEKOMSTIGE BOUW

BINCK CITY MAKERS 1909 BINCK CITY PARK SCHAAL - A1 1:200 07.04.2021

Binckhorstlaan

Uitzicht langs de Binckhorstlaan - richting het noorden 63

Binck City Park is momenteel de grootste ontwikkeling in de Binckhorst, zowel wat betreft woningbouwprogramma als bouwvolume. Het project dateert van voor vaststelling van het beeldkwaliteitsplan en instelling van het Q-team. In september 2020 is het bouwplan toch besproken met het Q-team, na een aanpassing van de reserveringsaanvraag. De hoofdopzet van het bouwplan lag toen al vast, als gevolg van het vergevorderde stadium van de planvorming.

In het eerste jaarverslag is het plan beknopt toegelicht. Sindsdien is het bouwplan op enkele belangrijke punten aangepast. In veel opzichten is de architectonische opzet helderder geworden. De geleding van de verschillende bouwdelen is verbeterd door toepassing van setbacks.

Het door het beeldkwaliteitsplan gevraagde onderscheid tussen de stedelijke laag (onderbouw) en de hogere Ons voorstel is dat de plint een consistent accenten is hierdoor beter afleesbaar geworden. Verder is is van de stedelijke laag onderdeel (zie volgende pagina), maar wel meer heeft ten opzichte van de er meer rust gekomen in de hoofdopzet van de gevels. transparantie Ook 3e tot en met de 8ste verdieping. de woningtypologie in de plint is op belangrijke plekken Het programma helpt ons om afwisseling te creëren: de verschillende gevels aangepast zodat het bouwplan beter aansluit op maaiveld kalmeren en activeren afhankelijk van hun context. en openbare ruimte. De plint schuift iets omhoog om het stedelijke karakter van de Binckhorstlaan herkenbaar te maken.

Bij de afsluitende bespreking was er nog niet op alle punten overeenstemming tussen de architecten en het Q-team. Het plan is daarna overgedragen naar Welstand voor de formele welstandstoets in het kader van de aanvraag omgevingsvergunning. Momenteel is het project in aanbouw. 45

Kasteellaan

Binckhorstlaan

mercuriuskwartier 08

Binckhorstlaan 151 UN studio

09 3x

#7, #9, #10

ontwikkelstrategie mercuriuskwartier gemeente den haag

#22

i.o.v. NU-ontwikkeling/ mc realestate

i.o.v. BPD Aan de andere zijde van het kasteel, aan Binckhorstlaan 151, wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een bouwinitiatief met toren. Het bouwinitiatief heeft nog geen reservering en is nog niet in behandeling bij de Omgevingstafel. De initiatiefnemers hebben hun voorstel in een vroege planfase voorgelegd aan het Q-team. Het gaat om een schetsmatige massastudie, waarbij vooral is onderzocht hoe de vorm van de bouwmassa moet reageren op de context en de gestelde bezonnings- en windeisen.

Na Ruimtelijk Raamwerk Trekvlietzone is dit het tweede raamwerk dat aan het Q-team is voorgelegd. In dit geval gaat het echter om een breder plan dan alleen voor de openbare ruimte. De Ontwikkelstrategie beoogt helderheid te bieden aan ondernemers in de Binckhorst. Dit wordt bereikt door enerzijds uitspraken te doen over gemeentelijke plannen en beleid en anderzijds door een toekomstvisie te schetsen voor economische functies in het gebied. Naast het openbare ruimte kader is er

In dit planstadium heeft het Q-team vooral geadviseerd op de hoofdlijnen van het plan zoals de massa-opbouw, de ordening van het programma, de woningbouwtypologie en de aansluiting op het vastgestelde Raamwerk voor de Trekvlietzone.

gewerkt aan een economisch profiel, programmastudie, spelregelkaart en ontwikkelstrategie met fasering. Het gaat om een gebiedsvisie op het uitwerkingsniveau van een schetsontwerp. Het ontwerpend onderzoek is ter kennisgeving ingebracht in het Q-team. Het Q-team is wel zo vrij geweest om adviezen mee te geven aan ontwerpers.

ca. 1/3 van de Binckhorst

Eind 2021 is het gebiedspaspoortproces voor de gehele ontwikkeling on-hold gezet, in afwachting van de doorontwikkeling van het omgevingsplan.

Haagse Bos Bezuidenhout

Beatrixkwartier

VORIGE MASSA

Voorburg

Aandachtspunten voorgaand Qteam overleg: - Hoogte stedelijke laag - Definitie karakter en profielen omliggende openbare ruimte

Supernovaweg Binckhorstlaan Noorderkroon str.

Wegastraat Mercuriusweg

Siriusstraat

Mercuriusweg Zonweg

Kasteel

Boogie Woogie tunnel

Binckhavens

Trekvliet Fokkerterminal

Qteam #9

BINCKHORST 151

Qteam #10

Plangebied

Impressie Supernovaweg

HTM Supernova-/ mercuriusweg inbo architecten

1 #12, #22

i.o.v. NU-ontwikkeling/ mc realestate De ontwikkeling van de HTM is bij een van de eerste Q-teams in 2020 al eens besproken. Nadat zelfstandige ontwikkeling op de beoogde kavel niet haalbaar bleek, is ook het naburige kavel betrokken. In de ontwikkeling van het plan kon hierdoor een enorme sprong gemaakt worden met het gebouwconcept en ontwerpkwaliteit. Door de kavelfusie kunnen de overlast gevende bedrijfsactiviteiten en het parkeren van de HTM opgelost worden in de kern van het gebouw. Daaromheen is een schil van bedrijven gesitueerd. Deze reduceert geluidsoverlast voor de omgeving én zorgt voor het ontstaan van een alzijdig gebouw met adressen

gericht op de straat. In samenspraak met de Gemeente Den Haag is er gewerkt aan straatprofielen en aansluitingen op de openbare ruimte.

Impressie Hoek klimaatlinten

HTM Binckhorst - Kerkhof - Gemeente | 12118 | 20 september 2021

Tijdens de laatste Q-team bespreking, op 23 november 2022, heeft het Q-team een positief advies gegeven en is het ontwerp overgedragen aan Welstand.

Impressie Showrooms HTM Binckhorst - Kerkhof - Gemeente | 12118 | 20 september 2021

Stedenbouwkundige inpassing Q-team #22, 23 november 2023 volumebehandeling Contextuele 16

Q-team #12, 20 september 2021

HTM Binckhorst - Kerkhof - Gemeente | 12118 | 20 september 2021

Situatie 15

De herz wegcon verder t

De geve de richt aan de straatpr

Q-team #22, 23 november 2023

Plattegrond 19 oktober 2020

11 januari 2021

20 september 2021

23 november 2022 HTM Binckhorst - Kerkhof - Gemeente | 12118 | 20 september 2021

100% Felxibel / binck star LIAG + SO BINCK-STAR

LIAG architecten

#12, #21

repro van der kamp/ heijmans Het plan aan de Wegastraat 34-40 begon in 2021 onder de naam ‘100% Flexibel’. Het gaat om een herontwikkeling van drukkerij Repro Van der Kamp. In 2021 werd de programmering van het gebouw opengelaten omdat er nog geen reservering was voor woningbouw. In de loop van 2022 vielen er woningen vrij in het reserveringssysteem en kon worden gestart met een bouwplan met zowel wonen als werken. De ontwikkeling is gelegen in Primaat Werken. Dit betekent dat de vierkante meters van de drukkerij gecompenseerd dienen te worden en dat er per wooneenheid 20 vierkante meter werkprogramma toegevoegd moet worden. Door de combinatie van woon- en werkprogramma is de opzet van het plan veranderd en is de naam van het gebouw omgedoopt tot Binck Star.

Het Q-team heeft zich in haar advies gericht op de vertaling van het gemengde bouwprogramma in een passende gebouwtypologie. Gezocht wordt naar een goede ruimtelijke en functionele condities voor zowel de woningen als de werkruimten. Daarnaast is er in de besprekingen aandacht gevraagd voor de aansluiting op de unieke omgeving. In de directe omgeving staat nog veel industrieel erfgoed. Ook staan er meerdere volgroeide bomen die behouden dienen te blijven. De zoektocht naar een passende gebouwtypologie en inpassing was eind 2022 nog niet afgerond.

WEGASTRAAT

LIAG 33 + SO BINCK-STAR

WEGASTRAAT-SIRIUSSTRAAT

LIAG + SO BINCK-STAR

WEGASTRAAT

69,64m

LIAG + SO BINCK-STAR

45m

31,80m

25m

31,80m

5,60m

50,70m

50,60m

Qteam #12

Qteam #21

Qteam #12

Qteam #21

3000

VORM Mevr. E. M. Vrij Schiehaven 13 3024 EC Rotterdam

3000

+31 10 64 21 300 e.vrij@vorm.nl

Projectontwikkelaar Opmerkingen:

9080

9330

9080

9330

7550

9330

24840

Tuin

7550

91 0

3000

techniek

20-765

3000

techniek 117 B-Houd - Binckhorstlaan

VO-03-16

Rooilijn omgevingsplan

3000

13680

97110 Binckhorstlaan Rooilijn omgevingsplan

97110

Unnamed

Binckhorstlaan datum:

Opdrachtgever 02/10/21

3000

versie: 39290 onderwerp:

3000

strategisch scharnierpunt Binckhorst strategisch scharnierpunt Binckhorst Strategisch scharnierpunt Binckhorst Sneak preview strategisch scharnierpunt Binckhorst strategisch scharnierpunt Binckhorst Strategisch scharnierpunt Binckhorst Sneak preview Rooilijn omgevingsplan

2e t/m 6e verdieping Optie B: Nieuwbouw

3000

8980

3000

Optie A: Badger

02/10/21

3000

39290

3000

39290

bladnummer: Binckhorstlaan datum:

Rooilijn omgevingsplan VO-03-16

3000

Rooilijn omgevingsplan

fietsenstalling (3-laags)

97110

entree wonen

13680

20890

Binckhorstlaan

commercieel

Binckhorstlaan

20-765 versie: VO

97110

entree wonen

8980

3000

Alle werkzaamheden worden verricht onder Alle toepasselijkheid werkzaamheden van worden de DNR2011, verricht inclusief onder toepasselijkheid wijziging 2013 waarin van deopgenomen DNR2011, inclusief een wijziging 2013 waarin opgenomen een arbitraal beding, zoals gedeponeerd ter griffie arbitraal van debeding, Arrondissementsrechtbank zoals gedeponeerd ter tegriffie Amsterdam. van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam.

bladnummer:

7000

39290

Binckhorstlaan

expeditiehof fietsenstalling (3-laags)

VO entree wonen

20890

7000 7m vanaf hartlijn bomen

B-HOUD

techniek

fietsenstalling (3-laags)

expeditiehof

3,5m vanaf bebouwing (privéterrein)

B-Houd - Binckhorstlaan 117 Wijzigingen:

Mercuriusweg 6m vanaf bushalte

Poolsterstaat

18110

3000

Jongeneel

20890

6000

4000

18110

2530

4000

6000

2530

4000

12190

20890

commercieel

Rooilijn omgevingsplan

3000

schaal: VORM Mevr. E. M. Vrij 1 : 500 Schiehaven 13 onderwerp: 3024 EC Rotterdam

3000

+31 10 64 21 300 e.vrij@vorm.nl

formaat:

Unnamed Projectontwikkelaar A0

9330

7550

Optie A: Badger

7550

Mercuriusweg

Tuin

Kantoor

Tuin

Mercuriusweg

15600

9080

9340

Kantoor

9340

9330

+31 70 56 90 580 pb@local.nl

Schiehaven 13 3024 EC Rotterdam Adviseur constructies

9330

+31 10 64 21 300 e.vrij@vorm.nl

1 : 500

IMd Raadgevende Ingenieurs formaat: Dhr. P. Peters Projectontwikkelaar A0 010 201 23 60 Piekstraat 77 Local 3071 EL Rotterdam p.peters@imdbv.nl Dhr. P. Boswinkel Bezuidenhoutseweg 27-29 +31 70 56 90 580 2594 AC Den Haag pb@local.nl Adviseur installaties Valstar Simonis B.V. Dhr. Theoconstructies A. de Boer Adviseur Veraartlaan 4 +31 70 30 72 222 Tuin IMd Raadgevende Ingenieurs 2288 GM Rijswijk t.a.deboer@valstar-simonis.nl Dhr. P. Peters 010 201 23 60 Piekstraat 77 3071 EL Rotterdam p.peters@imdbv.nl Adviseur bouwfysica

DGMR Bouw B.V. Dhr. B.H.G. Peters Adviseur installaties Casuariestraat Valstar Simonis5 B.V. 2511 VB Den Haag Dhr. Theo A. de Boer Veraartlaan 4

2288 GM Rijswijk Architect OZ

9270

9340

9270

9340

9270

9250

9270

9250

begrenzingen perceelgrens setbacks

9340

+31 20 31 41 111 1 - parkeren langs de perceelgrenzen info@OZarchitect.nl 2 - gebouw volgens de rooilijn 18 3 - 3m setback bij 23m 9270 4 - 1m setback bij 38m

verschaald (75% van 1:500)

6000 entree p-kelder

entree p-kelder Mercuriusweg

6000

Jongeneel

Poolsterstaat 7m vanaf hartlijn bomen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12781404/1