RIS315436 Toename politiegeweld in Den Haag bijlage 1
Tekst van het document
Totaal aantal beoordeelde geweldsregistraties
Aantal oordelen PC professio neel
Aantal oordelen PC niet professioneel
Aantal nog te beoordelen geweldsregistraties
2
1
1
Eenheid Noord-Nederland
1576
160
60
23
19
4
Eenheid Oost-Nederland
3099
341
445
349
327
22
96
Eenheid Midden-Nederland
1970
221
180
65
57
8
115
Eenheid Noord-Holland
1344
164
172
73
61
12
99
Eenheid Amsterdam
2502
141
233
193
143
50
40
Eenheid Den Haag
3174
233
381
311
231
80
70
Eenheid Rotterdam
1897
611
611
429
397
32
182
Eenheid Zeeland-WestBrabant Eenheid Oost-Brabant
1318
204
204
157
139
18
47
2003
147
241
210
199
11
31
Eenheid Limburg
1481
100
136
87
70
17
49
Landelijke Eenheid
111
99
12
39
2008
1742
266
0 805
478
128
150
Politiedienstencentrum
8
1
1
Ondersteunende Dienst Politieacademie Totaal
4 20667
0 2452
0 2815
Ter toelichting: • De bovenstaande tabel geeft aan het aantal collega’s wiens geweldsaanwending door de politiechef is beoordeeld en wat het oordeel was. • De cijfers hebben betrekking op beoordeling door de politiechef van geweldsaanwendingen van collega’s die onder zijn verantwoordelijkheid vallen. De peildatum van deze cijfers is 31 december 2022. • Onderdeel van deze opgave is een overloop van zaken uit 2021 (zoals dat straks ook zal gelden voor zaken uit 2022 die voor wat betreft de beoordeling overlopen naar 2023). Dat maakt dat er een verschil zit tussen het aantal geweldsregistraties (zoals in tabel 2 opgenomen) en het bovenstaande aantal te beoordelen geweldsregistraties. Bovendien is een deel van de zaken nog in behandeling (die vervolgens weer terugkomen in de rapportage over 2023). • De afdoening van de geweldsregistraties van de stafkorpsleiding en het politiedienstencentrum (beide 1) zijn volgens de standaard werkwijze afgedaan door de politiechef van de eenheid waar de betreffende medewerker actief is geweest ten tijde van de geweldsaanwending. Dat verklaart waarom niet nog sprake is van 807, maar van 805 resterende beoordelingen. • De verklaring van het hoge aantal nog te beoordelen geweldsregistraties is gelegen in o.a.
het feit dat er soms meer tijd nodig is voor de beoordeling, capaciteitsgebrek bijvoorbeeld als gevolg van uitval door ziekte, nadere vragen vanuit de commissie die extra tijd kosten. De doorlooptijd raakt aan de eerdere constatering van het KMTO en in het onderzoek van Otto Adang dat de doorlooptijd moet worden verbeterd. Het is daarom ook een doelstelling van het programma Stelsel Geweldsaanwending.
19 Het verschil in aantal geweldsregistraties en te beoordelen geweldsregistraties binnen de eenheid Noord-Nederland heeft
betrekking op gebruik van het vuurwapen voor afschot van wilde en overige dieren.
Pagina 21 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
37
Tabel 12: Ontwikkeling beoordelingen geweldsregistraties over 2021-2022 Eenheid
2021 Totaal aantal beoordeelde geweldsregistraties
Eenheid NoordNederland Eenheid Oost-Nederland
Aantal oordelen PC professioneel
% prof.
2022 Aantal oordelen PC niet professioneel
% niet prof.
Totaal aantal beoordeelde geweldsregistraties
Aantal oordelen PC professioneel
% prof.
Aantal oordelen PC niet professioneel
% niet prof.
81
81 100,00%
0
0,00%
23
19 82,61%
4 17,39%
342
322
94,15%
20
5,85%
349
327 93,70%
22
Eenheid MiddenNederland Eenheid Noord-Holland
160
144
90,00%
16 10,00%
65
57 87,69%
8 12,31%
99
87
87,88%
12 12,12%
73
61 83,56%
12 16,44%
Eenheid Amsterdam
207
174
84,06%
33 15,94%
193
143 74,09%
50 25,91%
Eenheid Den Haag
413
332
80,39%
81 19,61%
311
231 74,28%
80 25,72%
Eenheid Rotterdam
567
531
93,65%
36
6,35%
429
397 92,54%
32
128
110
85,94%
18 14,06%
157
139 88,54%
18 11,46%
94
91
96,81%
3
3,19%
210
199 94,76%
11
61
56
91,80%
5
8,20%
87
70 80,46%
17 19,54%
127 2279
120 2048
94,49% 89,86%
7 5,51% 231 10,14%
111 2008
99 89,19% 1742 86,75%
12 10,81% 266 13,25%
Eenheid Zeeland-WestBrabant Eenheid Oost-Brabant Eenheid Limburg Landelijke Eenheid Totaal
3.7 VIK 3.7.1 Cijfers 2022 Een incident waarbij geweld is aangewend door een politieambtenaar, kan leiden tot: • Klachten20 van burgers over optreden • Strafrechtelijk onderzoek door Rijksrecherche of VIK i.o.v. OM o naar aanleiding van een kennisgeving van politie aan OM o.g.v. de Ambtsinstructie. Sinds 1 juli 2022 kan niet alleen een regulier opsporingsonderzoek maar ook een feitenonderzoek (511a Strafvordering) worden ingesteld. o naar aanleiding van een aangifte, of o ambtshalve. • Oriënterend onderzoek in opdracht van het bevoegd gezag. • Disciplinair onderzoek in opdracht van het bevoegd gezag.
20
Ten aanzien van klachten geldt dat wordt uitgegaan van de gegevens zoals ingevuld door klachtbehandelaren. Uit analyse bleek dat niet altijd correct geregistreerd wordt. De kwaliteit van deze registratie is verbeterd. Onderdeel daarvan is het beter invullen van de klachtrubriek. Vorig jaar was 12% van de in de eerste of tweede fase afgehandelde klachten niet voorzien van een klachtrubriek. Voor 2022 was dit percentage 6% van het in totaal 9031 afgehandelde klachten door de politie. Het is onbekend hoeveel van deze 535 klachten betrekking hadden op geweld.
Pagina 22 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
6,30%
7,46%
5,24%
Tabel 13a: Overzicht onderzoeken en maatregelen door VIK en/of OM n.a.v. geweldsaanwendingen over 2022 Eenheid
Disciplinaire onderzoek naar geweldsaanwending
Disciplinaire maatregel n.a.v. disciplinair onderzoek naar geweldsaanwending
Geweldsaanwendin g die strafrechtelijk worden onderzocht
n.a.v. aangiften
ambtshalve
feitenonderzoek (511a Sv)
Geen vervolging door OM
Nog in onder zoek bij OM
Strafrechtelijk onderzoek geleid tot vervolging
Staf Korpsleiding
0
0
0
0
0
0
0
0
Eenheid Noord-Nederland
3
geen besluit
16
1
6
10
7
onbekend
Eenheid Oost-Nederland
1
0
9
0
0
31
8
0
Eenheid Midden-Nederland
1
1
21
0
0
14
7
0
Eenheid Noord-Holland
1
geen besluit
18
1
7
2
17
onbekend
Eenheid Amsterdam
2
22
1
11
18
10
0
41
2
22
21
0
4
1 nog geen besluit
Eenheid Rotterdam
5
4
63
1
1
42
10
0
Eenheid Zeeland-WestBrabant Eenheid Oost-Brabant
1
0
17
5
3
21
4
0
1
1
12
0
1
8
2
0
Eenheid Limburg
0
0
23
0
0
8
15
0
Landelijke Eenheid
0
0
5
0
0
5
0
0
Politiedienstencentrum
0
0
1
1
2
0
0
Ondersteunende Dienst Politieacademie Totaal
19
7
248
12
183
101
0
Eenheid Den Haag
29
Ter toelichting: • Het onderzoek naar de aangiften betreft het aantal collega’s, niet het aantal unieke incidenten. • De kolom feitenonderzoek geeft inzicht over de cijfers vanaf 1 juli. Deze kolom is nieuw t.o.v. de tabel in de rapportage over 2021. Per 1 juli 2022 is de Wet geweldsaanwending opsporingsambtenaar in werking getreden. Na een geweldsaanwending kan de OvJ een feitenonderzoek (511a SV) gelasten. Het feitenonderzoek is, anders dan een opsporingsonderzoek, gericht op de vraag of het geweldgebruik in overeenstemming met de geweldsinstructie is geweest, en dus niet gericht op de vraag of de opsporingsambtenaar een strafbaar feit heeft gepleegd. De opsporingsambtenaar is in dit onderzoek geen verdachte, maar heeft wel de rechten van een verdachte (wijziging art. art. 27 lid 3 Sv). • Maatregelen n.a.v. disciplinaire onderzoeken. Tabel 13b: Overzicht maatregelen in 2022 n.a.v. 15 disciplinaire onderzoeken Maatregel Schriftelijke berisping Inhouden verlof Voorwaardelijk ontslag
Aantal
6 2 1
Wel plichtsverzuim, geen straf
1
Totaal
10
Pagina 23 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
•
•
•
Ter toelichting: Het bovenstaande gaat over zaken waarvan het besluit in 2022 is uitgereikt, m.a.w. het kan zijn dat de gedraging voor 2022 heeft plaatsgevonden of dat het disciplinair rapport voor 2022 is afgerond. En verder betreft het zaken waarin één integriteitsschending (lees de 1e verweten gedraging) geweld betreft. Het kan dus zijn dat er meerdere gedragingen worden verweten zoals het opmaken van een vals proces-verbaal en dat al de verweten gedragingen tezamen leiden tot de opgelegde straf. Inzicht kan worden gegeven in het aantal gestarte strafrechtelijke onderzoeken bekend bij VIK, niet de afloop zoals cijfers over wel/geen vervolging en/of veroordeling. Dit is onderdeel van de deelopdracht ‘samenwerking met OM’. Hierover loopt het gesprek en mogelijk dat vanaf 2023 dit wel is op te nemen in de rapportage. Rapportage over de onderzoeken die zijn gestart en afgerond of nog lopende zijn bij de Rijksrecherche is een verantwoordelijkheid die bij de Rijksrecherche ligt. Om die reden is dat niet in deze tabel opgenomen. De cijfers uit deze tabel kunnen deels een ander beeld geven dan bij de eenheid beschikbaar is. De oorzaak daarvan is dat het landelijke systeem om te registreren, Delta, nog niet optimaal wordt benut. Het komende jaar zal hier extra inzet op worden gepleegd vanuit VIK Korpsstaf om dat te verbeteren.
Tabel 14: Overzicht over 2022 inzet geweldmiddelen door een betrokkene en het aantal afgehandelde klachten of onderzoeken die als gevolg daarvan bij c.q. met medewerking van VIK lopen Geweldmiddelen
Afgehandelde klachten
Diensthond
16
Fysiek met als subcategorieën - Fysiek
307
- Fysiek geweld – duwen
83
- Fysiek geweld – naar de grond
42
- Fysiek geweld – hoofdcontroletechniek
8
- Fysiek geweld – schildprocedure
3
- Fysiek geweld – schoppen
18
- Fysiek geweld – slaan
166
Handboeien met als subcategorieën - Handboeien
37
- Handboeien – niet locken
0
- Handboeien – te strak
26
Pepperspray
13
Stroomstootwapen
22
Vuurwapen
12
Wapenstok
48
Totaal
720
Ter toelichting21: • Een klacht kan betrekking hebben op meerdere vormen van geweldsaanwendingen (bijvoorbeeld zowel op slaan als duwen). Hierdoor kunnen de afzonderlijke aantallen opgeteld hoger uitvallen dan de (sub)totalen. Bij de totalen wordt namelijk ontdubbeld, en dus het aantal unieke klachten geteld.
21 Voor de tabellen 14 t/m 18 is als peildatum 17 januari 2023 gehanteerd.
Pagina 24 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
•
•
De zogenaamde “hoofdcontrole” is één van de controletechnieken die onderdeel uitmaken van de lessen in het kader van de RTGP en van de jaarlijkse, door de politiemedewerkers af te leggen, toets AZV (aanhoudings- en zelfverdedigingsvaardigheden) binnen de RTGP. Onder schildprocedure wordt verstaan een procedure waarbij politieagenten zich door middel van schilden afschermen van een persoon. Ze kunnen de persoon vervolgens op een veilige manier klemzetten en aanhouden. Door de inzet van de schilden kan de persoon zich niet goed bewegen en ook niet uithalen met bijvoorbeeld een mes. De schildprocedure wordt toegepast als de kans groot is dat bij een (reguliere) aanhouding de persoon zelf, omstanders en/of politiemensen gewond raken.
3.7.2 Vergelijking cijfers 2019-2022 Tabel 15: Ontwikkeling totaal aantal ontvangen klachten over 2019-2022 Eenheid
2019
2020
2021
2022
Eenheid Amsterdam
59
62
71
93
Eenheid Den Haag
61
56
60
119
Eenheid Limburg
37
39
27
31
Eenheid Midden-Nederland
71
74
82
73
Eenheid Noord-Holland
31
38
35
33
Eenheid Noord-Nederland
40
55
62
88
Eenheid Oost-Brabant
33
48
49
59
Eenheid Oost-Nederland
56
69
91
79
Eenheid Rotterdam
108
132
166
127
Eenheid Zeeland-West-Brabant
54
53
63
53
Landelijke eenheid
11
15
20
28
Staf korpsleiding
1
0
Ondersteunende dienst Politieacademie
0
1
Politiedienstencentrum
0
3
727
787
Totaal
561
641
Tabel 16: Ontwikkeling totaal aantal afgehandelde klachten naar middel over 2019-2022 Middel
2019
2020
2021
2022
Diensthond
21
15
16
16
- Diensthond
21
15
16
16
Fysiek
488
546
613
606
- Fysiek
212
303
330
307
- Fysiek geweld, duwen
89
81
94
83
- Fysiek geweld, naar de grond
57
59
51
42
- Fysiek geweld, hoofd controletechniek
14
11
7
8
- Fysiek geweld, schoppen
15
26
11
18
- Fysiek geweld, slaan
124
102
142
166
Handboeien
63
81
86
62
- Handboeien
42
46
50
37
- Handboeien, niet locken
1
- Handboeien, te strak
21
37
36
26
Pepperspray
6
16
9
13
- Pepperspray
6
16
9
13
- Fysiek, schildprocedure
3
0
Stroomstootwapen
22
- Stroomstootwapen
22
Vuurwapen
Pagina 25 van 36
9
21
22
12
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
Middel
2019
2020
2021
2022
- Vuurwapen
9
21
22
12
Wapenstok
24
11
15
48
- Wapenstok
24
11
15
48
Totaal
560
633
718
720
Tabel 17: Aantal afgehandelde klachten per fase over de periode 2019-2022 2019
2020
2021
2022
Aannemen fase
65
69
54
43
Eerste fase
471
533
633
666
Tweede fase
24
31
31
11
Totaal
560
633
718
720
Tabel 18: Resultaten afgehandelde klachten tweede fase over de periode 2019-202222 2019
2020
2021
Geen oordeel
1
1
2
Geen standpunt
3
2
2
Gegrond
1
6
7
2022 1
Niet van toepassing
1
1
Ongegrond
16
20
18
3
Onterecht
3
2
1
6
Terecht Totaal
1
1 24
31
1 31
11
Ter toelichting op tabel 17 en 18: • De aannemen fase is de fase waarin de ontvankelijkheid van de klacht wordt vastgesteld. • De eerste fase, ook wel de bemiddelingsfase genoemd, is de fase waarin de politie er met de klager samen probeert uit te komen. Als in deze fase sprake is van een samenloop met andere procedures (denk bijv. aan aangifte) kan de klachtbehandeling (al dan niet tijdelijk) worden gestopt. • De tweede fase is de fase dat de klager niet tevreden is met de uitkomst van de eerste fase en een oordeel vraagt van de politiechef, die daarvoor een advies vraagt aan de onafhankelijke klachtencommissie. De burgemeester en de hoofdofficier worden ook gevraagd om advies.
22
Een klacht kan uit verschillende onderdelen bestaan, en daardoor meerdere resultaten kennen. De aantallen per resultaat tellen daarom niet altijd op tot het totaal. Normaliter zijn bij de tweede fase de resultaten gegrond, ongegrond en geen oordeel mogelijk. Zoals te zien in de tabel zijn er echter ook resultaten geregistreerd die passen bij de eerdere fasen. De werkgroep registratie en monitoring zet zich in om de transparantie evenals de kwaliteit van registraties te verbeteren.
Pagina 26 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
4. Wetenschappelijke onderzoeken 2022-2023 4.1 Afgeronde onderzoeken 2022 In 2022 is een aantal wetenschappelijke onderzoeken verschenen dat betrekking heeft op geweldsaanwendingen door de politie. Hieronder wordt voor elk van die onderzoeken kort geschetst wat de conclusies en aanbevelingen waren. • Evaluatieonderzoek tranche I. Dit evaluatieonderzoek is in 2021 gestart en is uitgevoerd door Otto Adang, Bas Mali, e.a. (Politieacademie) i.s.m. de rijksuniversiteit Groningen. Doel was inzicht te verkrijgen in de huidige stand van zaken met betrekking tot Tranche I van de SHG. Het evaluatierapport bevat een groot aantal concrete en waardevolle aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling van het verantwoorden en leren van geweld. Deze aanbevelingen sluiten aan bij de vastgestelde Korpsvisie Leren en Ontwikkelen.
•
•
Het evaluatierapport laat zich op hoofdlijnen samenvatten in de volgende drie aanbevelingen: o Behandel geweldsaanwending als een strategisch belangrijk thema Ieder geweldgebruik door de politie (hoe rechtmatig en professioneel ook) raakt direct aan het gezag en de legitimiteit van de politie. Geweldgebruik is dan ook een strategisch belangrijk thema voor de politie. Dit vraagt om een duidelijk commitment van voornamelijk de hogere regionen van de politieorganisatie op het proces van melden, registreren, beoordelen en leren van geweld. o Faciliteer het nieuwe proces beter Besteed meer aandacht aan een goede facilitering voor alle actoren binnen het nieuwe proces. Niet alleen qua tijd, maar ook qua kennis en middelen. Hiervoor worden in het evaluatierapport concrete aanbevelingen gedaan, waarvan de uitvoering in gang gezet wordt door het programmateam Stelsel Geweldsaanwending en die ook opgenomen zijn in het nieuwe programmaplan ‘Beter verantwoorden en leren van geweld’. o Borg het nieuwe proces beter Verbeter de informatiepositie van alle betrokkenen in het proces rondom het melden van geweld. Maak jaarverslagen niet vrijblijvend en geef ook toelichting op de gepubliceerde cijfers. Borg het leerproces beter t.b.v. de continuïteit van leercirkels.
Beschrijf het proces van melden van geweld in geval van grootschalig optreden uitgebreider zodat dit meer helderheid geeft aan alle actoren. Het onderzoeksrapport ‘Verantwoorden en leren. Evaluatieonderzoek melden, registreren, beoordelen en leren van geweldsaanwending’ is op 17 oktober 2022 gepubliceerd. In reactie op het evaluatieonderzoek is een beleidsreactie opgesteld en zijn de aanbevelingen onderdeel van een congres geweest in januari 2023. De aanbevelingen en conclusies uit het rapport evenals de input die is opgehaald op het congres zullen dienen als leidraad ter verdere verbetering van het proces van verantwoorden en leren van geweld. Onderzoek ‘Fatale politie-incidenten: patronen bij fatale incidenten binnen de context van politieoptreden’. Dit onderzoek is in 2022 gepubliceerd door Bureau Beke. Het onderzoek laat zien dat de meerderheid van de mensen die om het leven komen in de context van politieoptreden betrekkelijk jonge mannen zijn, veelal met een lage sociaaleconomische status, dikwijls met een escalerende historie van betrokkenheid bij strafrechtelijke of openbare-orde incidenten, vaak met een geschiedenis van overmatig gebruik van alcohol en/of drugs en meer dan gemiddeld met een (niet-westerse) migratieachtergrond. Al met al gaat het in meerderheid om kwetsbare personen en vertonen vier op de vijf van hen onbegrepen gedrag tijdens het politievoorval.
Onderzoek ‘Blaffende honden bijten soms…: Onderzoek naar de waarde van de surveillancehond voor de politietaak’. Het onderzoeksrapport is intern opgeleverd in februari 2022 en bevat waardevolle inzichten en aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling van het vakmanschap van de hondengeleiders. Naast het feit dat veel van de uitkomsten passen in de lijn van het nieuwe
Pagina 27 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
•
•
programmaplan ‘Beter verantwoorden en leren van geweld’ (programmateam Stelsel Geweldsaanwending), sluiten de uitkomsten en aanbevelingen uit de onderzoeksrapportage ook naadloos aan bij de eerder toegepaste landelijke leercirkel, later uitmondend in de start van het programma ‘de Koers Politiehonden’ in mei 2022. Onderzoek ‘Geweld en politieteams’. Een deel-publicatie binnen het onderzoek ‘geweld en politieteams’, geschreven door Laura Keesman (UvA) gaat over hoe agenten op informele wijze video’s van politieoptreden bekijken en onderling delen en daarop reageren. De motivatie hiervoor is tweeledig; enerzijds ter reflectie onder collega’s en maar anderzijds ook om geleerde toepassingen te bevestigen. Keesman beschrijft in dit onderzoek hoe dit ook raakt aan een element van leren binnen de politiecultuur. De video’s die bekeken worden gaan zowel over geweldsincidenten waarbij dienders zelf betrokken waren als ’incidenten waarbij collega’s betrokken waren. Een volgend deelonderzoek richt zich op de toestanden flight, fight, freeze in geweldssituaties. Bij de laatste wordt gekeken naar het doorbreken van de freeze reactie. Onderzoek ‘Less lethal weapons’. Dit onderzoek, uitgevoerd door Jaap Timmer en Henk Ferwerda, richt zich op mogelijke aanvullende (geweld)middelen voor de Mobiele Eenheid.
Aanleiding voor het onderzoek zijn de recent uit de hand gelopen demonstraties zoals die op 19 november 2021 in Rotterdam. De focus van het onderzoek ligt op een aantal actuele zaken zoals de polarisatie in de maatschappij, de georganiseerdheid van gewelddadige demonstranten, de mate van geweld dat wordt gebruikt richting de politie (bijv. het gooien van extreem zwaar illegaal vuurwerk) en de werking van social media. De kernvraag is: ‘Zijn de omstandigheden waarin we werken de afgelopen jaren veranderd? En hebben we aanvullende middelen nodig om die omstandigheden veilig het hoofd te bieden?’ Het toevoegen van geweldmiddelen moet altijd zeer zorgvuldig worden gewogen.
4.2 Lopende en voorziene onderzoeken 2022 e.v. Ook in 2023 is voorzien dat een aantal onderzoeken zullen worden gepubliceerd. Hieronder een korte opsomming en beschrijving van elk van die voorziene onderzoeken. Tevens zijn in deze lijst onderzoeken opgenomen die al eerder zijn gepubliceerd en mogelijk relevant kunnen zijn voor GDPA maar vanwege capaciteitskrapte nog niet eerder geadresseerd konden worden. • ‘Met gepast geweld. Politiegeweld in Nederland in 2016’. In hoeverre zijn aard en omvang van politiegeweld in 2016 veranderd ten opzichte van 2000, 2005 en 2010, welke mogelijke verklaringen zijn er voor die veranderingen en welke implicaties heeft dat voor de registratie, geweldsinstructie, opleiding en training? (29-06-2020 Politie & Wetenschap) • Promotieonderzoek ‘Groepsgeweldplegers en groepsgeweld. De rol van individuele kenmerken’. Wat is de rol van persoonskenmerken in (het deelnemen aan) publiek geweld? (29-09-2020 Universiteit Leiden Tom van Ham) • ‘Police Lethal Force and Accountability’. Een internationaal vergelijkend onderzoek met behulp van openbare bronnen naar het verzamelen, vastleggen en openbaar maken van gegevens over het gebruik van geweld door de politie. (11-02-2021 Open Society Foundations / Oak Foundations Project Toward a lethal force) • ‘Luisteren naar burgers na geweldsaanwending’.
Is het, mede gelet op mogelijke juridische gevolgen, mogelijk, en zo ja: op welke wijze, om een hoorrecht van de betrokken burger bij het interne beoordelingsproces door de commissies geweldsaanwending bij de politie in te richten? (16-12-2021 WODC Universiteit Utrecht) • ‘Het fenomeen vechtafspraken: 4 jaar later’. Onderzoek naar de profielen van de deelnemers, kenmerken van de vechtgroepen en - nieuwe ontwikkelingen t.a.v. - het fenomeen vechtafspraken. Wat zijn de profielen van deelnemers aan vechtafspraken, wat zijn kenmerken van de vechtgroepen waarin zitten zij, en heeft het fenomeen vechtafspraken zich ontwikkeld en zo ja, op welke manier? (26-04-2022 Politie & Wetenschap Bureau Beke) • ‘Beinvloed geweld. Evaluatie Wet middelengebruik bij geweldplegers WMG’. Wat heeft de wetgever met de WMG beoogd en op welke wijze wordt verondersteld dat dit doel/deze doelen kunnen worden bereikt? (28-02-2022 WODC Bureau Beke)
Pagina 28 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
•
•
Wetenschappelijk artikel ‘Agressie tegen politiemedewerkers en omgang met burgers: wederkerige beïnvloeding of gemeenschappelijke oorzaken?’. In deze studie wordt onderzocht in hoeverre agressie-ervaringen van politiemedewerkers samenhangen met hun geduld met burgers en gebruik van geweldmiddelen. Daarbij wordt de geldigheid van twee verklaringen getest: dat agressieervaringen en de omgang met burgers elkaar wederkerig beïnvloeden en dat ze gemeenschappelijke oorzaken hebben. (13-04-2022 VU Amsterdam Lisa van Reemst Tamar Fischer Frank Weerman) ‘Verkenning gevolgen van het werken met AI’. Het doel van deze verkenning is om op basis van literatuuronderzoek en gesprekken met experts een beeld te schetsen van de mogelijke menselijke en organisatorische gevolgen van het steeds meer werken met AI-technologie. (29-03-2022 Politie TNO)
Andere onderzoeken die nog lopen met mogelijke relevantie voor het programma Stelsel Geweldsaanwending: • P&W: “Welke politie is nodig in de omgang met nieuwe demonstranten? Een onderzoek naar de betekenis van de inzet en ervaringen van de Mobiele Eenheid bij de ordeverstoringen in 2021” (Call 2021). Wat zijn de recente ontwikkelingen in de aard, omvang, achtergrond en gevolgen van demonstraties en grootschalige verstoringen van de openbare orde? Hoe zijn die te begrijpen en welke betekenis hebben zij voor de sturing en toetsing van het politieoptreden? P&W Bureau Beke VU Amsterdam (1-7-2023) • ‘Effecten van het gebruik van het stroomstootwapen op de gezondheid van doelpersonen’. Het project bestaat uit het opzetten en uitvoeren van een monitorings- en evaluatieonderzoek betreffende de medische gevolgen van het gebruik van het stroomstootwapen. Het doel is, naar aanleiding van het besluit van de Minister, om door middel van wetenschappelijk onderzoek bij te dragen aan medische beeldvorming over de gezondheidseffecten van dit nieuwe wapen in de Nederlandse politiepraktijk. Politie, Nivel / GGD Amsterdam (1-1-2025) • Promotieonderzoek (NSCR) “Geweld door en tegen de politie’. In dit onderzoek worden geweldssituaties door en tegen de politie aan de hand van camerabeelden geanalyseerd.
Door beeldmateriaal van CCTV en bodycams te analyseren, kunnen geweldssituaties van seconde tot seconde worden ontrafeld. Zo kan er nagegaan worden in hoeverre verschillen in handelen bepalend zijn voor de uitkomst. Wanneer escaleert een conflict en wanneer de-escaleert het juist? NSCRDGP&V (Lenneke van Lith) & Politie (Henk van Dijk/GTPA is adoptant) (1-3-2025)
Pagina 29 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
5. Communicatie 5.1 Communicatiestrategie Er is een landelijke communicatiestrategie opgesteld voor de (deel)portefeuille Geweld. Dat heeft ten doel het vertrouwen in de uitvoering van de geweldsbevoegdheid te vergroten. Intern is de communicatie gericht op het geven van veiligheid, erkenning en vertrouwen aan collega’s en draagt communicatie bij aan het lerend vermogen. Extern is het van groot belang om onze geweldsbevoegdheid proactief te verantwoorden. Openheid en transparantie zijn leidend hierin. Onderdeel van de communicatiestrategie is proactieve communicatie over geweldsbevoegdheid. Daartoe worden o.a. de volgende acties ingezet in 2023: • Updaten van gerelateerde themapagina’s politie.nl op inhoud en vindbaarheid; • Regelmatig content over de geweldsbevoegdheid op landelijke en regionale social mediakanalen van de politie; • Het open en transparant delen van relevante rapportages (zoals deze analyse) op politie.nl, waar mogelijk inclusief duiding; • Een interne serie artikelen over hoe de politie invulling geeft aan het leren van geweld; • De alleen voor interne medewerkers te gebruiken intranetpagina Geweldstoepassing waar alle informatie te vinden is over de geweldsbevoegdheid van politieambtenaren en over het verantwoorden, beoordelen en leren van geweld; De e-learning over de vernieuwde wet- en regelgeving (stelselherziening tranche II) blijft beschikbaar.
5.2 Thematische gesprekken Tijdens de themadagen voor de commissies geweldsaanwending worden thema’s aan de hand van casuïstiek besproken. Deze themadagen zijn één van de uitingsvormen van grote leercirkels. Deze dragen bij aan de programmadoelen ‘leren van geweld’ en ‘transparanter verantwoorden van geweld’. Thema’s die eerder werden besproken: methode BTGV (benaderingstechniek gevaarlijke verdachte), inzet diensthonden, inzet dienstvoertuigen bij geweldsaanwendingen, geweld op last van de meerdere. Het themadag onderwerp in 2022 was het stroomstootwapen. De ervaringen opgedaan in dit eerste jaar dat er landelijk werd gewerkt met en geadviseerd over dit geweldmiddel werden gedeeld. Het thema is voorbereid en besproken in nauwe samenwerking tussen deskundigen van directie FM, werkgroep SSW en de PA en medewerkers programma Stelsel Geweldsaanwending.
5.3. Interne gesprekken Op 23 maart 2022 is in eerste instantie in het KMTO gesproken over de rapportage GDPA 2021. Vervolgens is aan de hand van een gespreksnotitie op 10 juni 2022 in het BOO en op 27 juli 2022 in het KMTO nogmaals gesproken over het thema. Deze gesprekken hebben tot de volgende inzichten geleid: • Herkenning op wat geschreven is dat alleen al het registreren van een geweldsaanwending het gevoel van bestraffing oplevert. Dat wordt nog versterkt door het vervolgproces. • De terminologie professioneel/niet professioneel wordt ook beschouwd als een niet handige keuze. Gekeken zou moeten worden of er een andere term te gebruiken is; als dat dan ook geformaliseerd zou moeten worden heeft dat consequenties voor het toetsingskader • Het proces van beoordeling duurt lang en neigt naar bureaucratie. Gekeken zou moeten worden of daar nog winst in te behalen is. • De constatering dat toetsing op de criteria nog verschillend gebeurt. • De inwerkingtreding van de Ambtsinstructie tranche II en de Wet geweldsaanwending opsporingsambtenaar per 1 juli 2022 is een moment dat we in de verslaglegging over 2022 moeten duiden. De oproep is gedaan om daar tijdig in het BOO aandacht aan te besteden (met een soort van thermometer moment).
Pagina 30 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
Voor wat betreft het programma zijn op basis hiervan de volgende (sub)doelen geformuleerd: • Verkeerde beeldvorming rondom het werkproces elimineren (bijvoorbeeld: een geweldsregistratie is niet bedoeld om te straffen); • Uitvoeren impactanalyse op het wijzigen van de terminologie ‘professioneel/niet-professioneel’ op de wijze van intern/extern rapporteren van geweldscijfers, op de gewenste uniforme wijze van toetsen, en op de geloofwaardigheid van onze inspanningen in de afgelopen jaren; • Onderzoeken of de doorlooptijden verkort en overbodige bureaucratie geëlimineerd kunnen worden. • Het verrijken van zaakgerelateerde informatie met informatie over de wijze waarop (voorkomende) zaken door OM, en de rechterlijke macht worden behandeld, waarmee het ook zinvol wordt te kunnen refereren aan de periode voor of na 1 juli 2021. Dit naar analogie van het gegeven dat het relevant is informatie over toetsen en beoordelen te relateren aan de datum van 15 januari 2019 (de datum waarop het nieuwe werkproces in werking is getreden).
5.4 Verantwoorden en leren van geweld: de blik naar voren Op 26 januari jl. vond het congres ‘Verantwoorden en leren van geweld: de blik naar voren’ plaats, dat georganiseerd werd door het programmateam Stelsel Geweldsaanwending. Genodigden waren alle actoren (politieambtenaren uit de operationele dienst zoals hovj’s, teamchefs, sectorhoofden maar ook leden van de commissies geweldsaanwending, portefeuillehouders geweld en politiechefs) uit het interne proces van melden, registreren, beoordelen en leren van geweld, uit alle politie-eenheden. Het congres ving aan met een plenaire presentatie door prof. Otto Adang en Bas Mali over hun evaluatieonderzoek; daarna gingen de deelnemers uiteen voor diverse workshops die gingen over (leren van) geweld. De workshops werden gegeven door meerdere collega’s van onder andere OBT-IBT, de Politieacademie, HRM en operationele collega’s. Tijdens dit congres werden door alle deelnemers inzichten opgedaan om verder te kunnen professionaliseren. De conclusies en aanbevelingen uit het evaluatierapport Tranche I en de oogst van dit congres zijn een steppingstone in de opdracht van het programmateam voor verdere doorontwikkeling in verantwoorden en leren van geweld.
Pagina 31 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
6. Leerpunten Zoals in de inleiding al aangegeven, is dit rapport (de cijfers en de duiding) vooral bedoeld ter ondersteuning voor het lerend vermogen van onze organisatie. Terugkijkend naar 2021 waren de leerpunten kort samengevat: 1. het verder stimuleren van en investeren in de registratie en transparante verantwoording. 2. aandacht voor de inzet van het vuurwapen daarbij waren o.a. wat te leren is van de momenten waarop het wapen wordt ingezet, het mogelijk vaker werken vanuit het holster en op basis van welke informatie de afweging wordt gemaakt het vuurwapen in te zetten. 3. het waarschuwen bij inzet van een geweldmiddel. In het afgelopen jaar zien we dat zowel het waarschuwen zelf (het ‘doen’) als het op juiste wijze registreren daarvan vraagt om verdere verbetering. Dat speelt des te meer nu in de nieuwe Ambtsinstructie die met ingang van 1 juli 2022 van kracht is geworden met daarin wijzigingen op dit onderdeel. Inzet op deze leerpunten heeft het volgende opgeleverd: Ad 1: Via workshops c.q. vakdagen voor hovj’s is dit onderwerp actief onder de aandacht gebracht, mede naar aanleiding van casuïstiek en/of de introductie van tranche II. Daarnaast heeft het aandacht via de reguliere IBT-trainingen.
In enkele eenheden zijn hierop taakaccenthouders, ondersteuners of adviseurs geweldsaanwending actief binnen de districten die hierin faciliteren en/of het gesprek aangaan met hovj’s en sectorhoofden. Ad 2: Binnen een aantal eenheden heeft dit tot extra aandacht geleid in de IBT-trainingen, is het in voorkomende gevallen besproken met de hovj’s en besproken in de kleine leercirkels. Andere eenheden hebben hier nog onvoldoende, planmatig, aandacht aan geschonken. Ad 3: Waarschuwen was bij de IBT-training al een onderwerp, maar is na 1 juli verder aangescherpt. Er is (mede daardoor) een grotere aandacht voor. Er is hiermee ook vanuit dit perspectief geïnvesteerd om te leren van situaties waarin de politie geweld aanwendt. Tegen deze achtergrond, en mede als uitvloeisel van de beoordelingen door de politiechef op de situaties waarin geweld is aangewend, zien we voor het komend jaar de volgende leerpunten: 1. Als uitvloeisel van de ervaringen op de leerpunten over 2021 blijvende aandacht voor: o het registreren, transparante verantwoording en procesvoering. o waarschuwen bij inzet geweldmiddel en meer specifiek het vuurwapen. o benutten van de (kleine en grote) leercirkels om te blijven leren. 2. Toepassing van de methode BTGV (benaderingstechniek gevaarlijke verdachte) en meer in het algemeen planbaar geweld. Het gaat daarbij om betere communicatie c.q.
overleg vooraf, het maken van een plan van aanpak en het ruimer aandacht geven aan dit onderwerp in de OBT-trainingen 3. De wisselwerking tussen het Operationeel Centrum en de collega op straat. Aandachtspunten zijn o.a.: welke informatie wordt vanuit het OC meegegeven aan de collega op straat en met welke ‘mindset’ gaat de collega op de melding af? Welke eigen individuele verantwoordelijkheid neemt de collega op straat gegeven de informatie die hij/zij krijgt van het OC? 4. Inzet van het stroomstootwapen dient plaats te vinden conform de instructie waarbij gebruik van de schokmodus wordt vermeden tenzij de situatie dat vereist. Deze landelijke leerpunten staan naast de specifieke leerpunten die eenheden voor zichzelf benoemd hebben en de uitvoering van het programmaplan ‘Beter verantwoorden en leren van geweld’ d.d. 2 februari 2023 van het programmateam Stelsel Geweldsaanwending.
Pagina 32 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
7. Tot slot Voor een volgende rapportage zal bekeken worden welke verbeteringen en/of nadere concretiseringen in op te leveren informatie mogelijk zijn, bijvoorbeeld door toepassing van het nieuwe Document Management Systeem “Docuflow”. Het doel om het nieuwe document managementsysteem “Docuflow” landelijk in 2022 in gebruik te nemen is niet gehaald. Sinds juni 2022 test de Eenheid Rotterdam met “Docuflow”. Uit de voorlopige testresultaten is gebleken dat “Docuflow nog niet klaar is om landelijk te worden uitgerold. Het programma bevat nog te veel fouten die niet makkelijk kunnen worden opgelost. Hoewel er hard aan wordt gewerkt valt er nog geen datum voor ingebruikname te geven.
Pagina 33 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
Bijlagen Bijlage 1: Definities Term
Omschrijving
Betrokken collega
Iedere unieke collega die in een kalenderjaar één of meer keren geweld heeft aangewend in een incident.
Externe boa’s
Externe buitengewoon opsporingsambtenaren die onder het gezag van verschillende werkgevers acteren (zoals vervoerbedrijven, gemeentes e.d.) en onder direct toezicht vallen van de korpschef. De korpschef beoordeelt ook de geweldsaanwending op professionaliteit.
Geweldsmutatie
Registratie van een geweldsaanwending waarin geen vuurwapen is gebruikt, geen sprake is van dood of letsel van meer dan geringe betekenis, dan wel niet naar het oordeel van de hulpofficier van justitie aanleiding bestaat de geweldsaanwending te registreren.
Geweldsregistratie
Registratie van een geweldsaanwending waarin een vuurwapen is gebruikt, sprake is van dood of letsel van meer dan geringe betekenis, dan wel naar het oordeel van de hulpofficier van justitie aanleiding bestaat de geweldsaanwending te registreren. Dit formulier moet volgens de aanwijzingen van de minister worden samengesteld (besluit geweldsregistratie).
Geweldsaanwending
Het gebruiken van geweld, waaronder mede wordt verstaan het gebruik van een geweldmiddel. In verband met de melding op grond van artikel 17 valt het ter hand nemen van het vuurwapen eveneens onder het aanwenden van geweld tenzij het vuurwapen standaard in de hand of over de schouder wordt gedragen
Geweldmiddel
De krachtens artikel 22 van de Politiewet 2012 toegelaten uitrusting en bewapening waarmee geweld kan worden uitgeoefend, en de door Onze Minister van Defensie ter beschikking gestelde uitrusting en bewapening waarmee geweld kan worden uitgeoefend in de uitvoering van de politietaken, bedoeld in de artikelen 4, 57, 58 en 59 van de Politiewet 2012, zoals het vuurwapen, wapenstok, etc.
Incident
Een situatie waarin één of meerdere collega’s betrokken zijn en één of meerdere keren geweld hebben aangewend.
Incident in groepsoptreden
Een incident waarbij in groepsverband, of op last van de meerdere (bijv. ME) geweld is gebruikt. Omdat door de omstandigheden niet te onderscheiden is door wie wordt
Pagina 34 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
dit als één incident gemeld met één geweldsaanwender en eventueel meerdere individuele middelen. Professioneel/Niet professioneel
Binaire beoordeling door de politiechef aan de hand van het wettelijk kader en de criteria van vakmanschap of er sprake is geweest van professioneel of niet professioneel handelen.
Wettelijk kader
Het wettelijk kader om het handelen te beoordelen kent de volgende criteria: Zie het kader.
Bijlage 2: Stroomschema geweldsaanwending – beoordelen en leren van geweld
Pagina 35 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0
Bijlage 3: Criteria voor professionaliteit handelen
Pagina 36 van 36
Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022 Versie 1.0