RIS315401 Bijlage

PAKKET DIENST

Deelbakfiets

HUB 15

< I N HOU D

4 Grondstoffen

GRONDSTOFFEN De transitie van afval naar grondstoffen had ook in 2022 weer onze volle aandacht. Door invulling te geven aan het Grondstoffenplan worden de volgende stappen gezet. Steeds vaker slagen we erin om afval dat ontstaat als grondstof weer in te zetten. Dit bereiken we door circulaire maakbedrijven naar Den Haag te halen en bestaande Haagse bedrijven te helpen de grondstoffen weer in te zetten. Mooi voorbeeld is het bedrijf Buurman, dat als missie heeft gebruikt hout weer een tweede leven te geven.

16

Aanpak grondstoffentransitie

Circulair Ambachtscentrum

Er is invulling gegeven aan het Grondstoffenplan, waarbij er is ingezet om afval dat ontstaat een tweede leven te geven als grondstof. Hierbij is met name aandacht gegeven aan diverse prioritaire stromen (o.a. elektrische apparaten, plastic, etc.). In projecten zoals het; Circulair Ambachtscentrum, Grondstoffenloket, textiel sorteren, Upcycle your Waste, PlastiCity en Circulair afvalmanagement Zuiderstrand wordt dit concreet.

De coalitie van bedrijven en instellingen, met Kringloop Den Haag als trekker, welke aan de slag is gegaan met het circulaire ambachtscentrum, heeft al diverse stappen gezet. Naast het opstellen van een missie en een visie zijn ook, uitgaande van producten die de kringloopwinkel normaliter zou weggooien, nieuwe producten ontworpen. Van elk van deze producten is een prototype gemaakt en getest. De zoektocht naar een geschikte locatie is voortgezet en de onderhandeling over één locatie waren eind 2022 in een

< I N HOU D

Grondstoffen

vergevorderd stadium. De initiatiefnemers werken toe naar de opening van het Circulair Ambachtscentrum medio 2023.

Proef vraaggericht inzamelen huishoudelijk afval: Spullenbak en Grondstoffenloket Met de zogenaamde Spullenbak is getest hoe we vraaggericht inzamelen kunnen implementeren in Den Haag. De basis is dat (lokale) ondernemers materialen en spullen, die anders in het restafval gaan, als input voor hun werkproces vragen. Hier voegen ze vervolgens waarde aan toe en zetten dit af als nieuw product. Deze materialen zamelen we op afspraak in bij Haagse huishoudens. In oktober is een pilot in drie wijken van start gegaan. Eind december waren er 350 deelnemende huishoudens­en dertien deelnemende ondernemers. Naast materialen uit de restafvalstroom willen we ook materialen uit de grofvuilstroom vraaggericht ontsluiten onder de naam Grondstoffenloket.

Proef sorteren textiel Een haalbaarheidsonderzoek is uitgevoerd naar een lokaal en sociaal sorteercentrum voor het textiel dat in de stad wordt ingezameld. In navolging van andere gemeenten lijkt er een kans van slagen te zijn, als diverse lokale partijen de handen ineenslaan. Het wachten is op de landelijke invulling van de Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) voor het inzamelen van textiel. Als in de loop van 2023 duidelijk is wat de rol van de gemeente wordt, kan een volgende stap gezet worden.

4.1. AFVAL VAN HUISHOUDENS

de Freshstation en de minicontainer als inzamelmiddel voor in de gestapelde bouw en hoogbouw. Deze middelen worden samen met de Biococon beoordeeld en in de loop van 2023 volgt een voorstel hoe deze inzamelmiddelen kunnen worden opgeschaald.

In volgende rapportages zal de voortgang op huishoudelijk afval worden meegenomen bij het onderdeel Buitenruimte.

Goede dienstverlening afvalinzameling In 2022 zijn 56 ondergrondse restafvalcontainers (ORAC’s) geplaatst in buurten met meerlaagse woningbouw. Met de uitrol van het ORAC-programma krijgt circa 80% van de Haagse huishoudens de beschikking over ondergrondse restafvalcontainers. Ook zijn er 42 containers geplaatst in zes afvalsorteerstraatjes met containers voor papier, PMD (plasticverpakkingen, metaal en drankkartons), textiel en glas.

4.2. AFVAL VAN BEDRIJVEN, SCHOLEN EN EVENEMENTEN

Inzameling bedrijfsafval Het afgelopen jaar is er gestart met een verkenning van mogelijkheden om vervoersbewegingen voor de inzameling van bedrijfsafval te beperken. Bij deze verkenning wordt ook onderzocht of de oplossingsrichtingen bijdragen aan meer grondstoffenbehoud. De uitkomsten hiervan worden onder andere mee­genomen in het integrale plan bedrijfsafval dat voor de zomer aan de raad zal worden toegestuurd.

Circulair afvalmanagement Zuiderstrand

In Scheveningen en Haagse Hout is een proef uitgevoerd­met een mobiel inzamelvoertuig waar kleine afval­voorwerpen zoals elektronische apparaten, chemisch afval en plastic speelgoed gescheiden ingeleverd­konden worden. De proef liep tot maart 2023.

Het afgelopen jaar is bedrijfsafval op het Zuiderstrand emissievrij en fijnmazig ingezameld en overgebracht naar een hub voor verdere verdeling over (zoveel mogelijk duurzame) verwerkers. Hiervoor is door de paviljoenhouders en inzamelaar gebruik gemaakt van een afvalbeheerapp. Na een pilotfase in 2021 is in 2022 gestreefd naar het rendabel krijgen van het proces, het verminderen van het percentage restafval en de optimalisatie van de operatie. Dit heeft tot onvoldoende resultaat geleid. Bij voortzetting zou een structurele­bijdrage nodig zijn om niet rendabele stromen in te kunnen zamelen. De doelstelling van minder dan 40% restafval is niet behaald. Het uiteindelijke percentage was 48%, toch ruim een halvering. Voor goedlopend emissievrij vervoer bleken nabijgelegen hubs nodig te zijn die gedurende het project niet zijn gevonden. De afvalbeheerapp is voor paviljoenhouders nog beschikbaar en we beraden ons over een vervolg.

Scheiding en hergebruik

Project Upcycle your Waste

Er heeft in 2022 een substantiële daling plaatsgevonden van het aantal kilo restafval per inwoner: 248 in plaats van 268 kilo, een daling van 7,5%. Hier staat wel tegenover dat het scheidingspercentage in de stad is gedaald met 1,5% naar 32,41%. Samen met de TU Delft is een verkenning gedaan om nieuwe inzamelmethoden voor Groente- Fruit, en Etensresten (GFE) in de hoogbouw te ontwikkelen. Er is gestart met het beproeven van zowel

In juni 2022 is er een evenement georganiseerd om ondernemers van bedrijventerrein ZKD te matchen voor het opzetten van circulaire ketens voor hun afvalstromen. Dit heeft helaas niet de gezochte business case(s) opgeleverd. Voor veel bedrijven is circulaire verwerking van hun afval financieel en/of juridisch niet urgent genoeg om aanpassingen te maken. Door de nadruk te leggen op de voorlopers­,

Op één container na zijn alle verzamelcontainers waar elektrische apparaten konden worden ingeleverd, de zogenaamde driehoekjes, vervangen door reguliere glas- of papiercontainers. De driehoekjes werkten niet goed en kleine elektrische apparaten kunnen op andere plekken in stad worden ingeleverd zoals bij winkels, kringloop, stadsboerderijen en het afvalbrengstation. Ook zijn de containers voor wit en bont glas vervangen door containers voor gemengd glas omdat aparte inzameling voor hergebruik niet langer nodig is. Deze maatregelen verhogen de capaciteit voor papier en glas.

17

< I N HOU D

Grondstoffen

best practices op te halen en deze breder te communiceren­naar andere bedrijven kunnen ook zij daar voordeel uithalen. Aan ondernemers zijn zogenaamde projectproducten aangeboden, zoals; een gids met daarin kansen voor bedrijfsafvalbeheer, een gratis onlinecursus over circulariteit en de toepassing hiervan op bedrijfsafval (Upcyclen Your Waste Academy), en het WatRest.nl platform waarop vraag en aanbod van materialen kan worden geplaatst en is ontwikkeld en beheerd door de TU Delft. Uit gesprekken met ondernemers is gebleken dat er potentie is voor het aangaan van collectieve inzamelings­contracten. De bedrijven op het ZKD zijn echter nog onvoldoende georganiseerd om daar ook echt vorm aan te geven. De gemeente heeft aan­geboden de ondernemers bij vragen bij te staan met kennis ten aanzien van collectieve contracten.

Educatie over afval Het afgelopen jaar is op 21 scholen een sorteeranalyse van schoolafval uitgevoerd. De scholen zijn aan de hand van de sorteeranalyses geadviseerd over afvalpreventie en hoe beter kan worden gescheiden. Ook zijn zij, evenals de overkoepelende schoolbesturen, in kennis gesteld van het initiatief Afvalgoedgeregeld waarmee plastic, drankkartons en glas vanaf 2023 gratis kan worden ingezameld.

4.3. ONDERSTEUNING VAN DUURZAME VOEDSELINITIATIEVEN

water terechtkomt. Zowel volwassenen als kinderen (in totaal rond de 1.100 deelnemers) hebben daarnaast al suppend zwerfafval uit de grachten meegenomen, met het doel om de bewustwording over dit onderwerp te vergroten.

Schooljaar 2021-2022 Product

Afgelopen jaar is op incidentele basis een E-waste Race georganiseerd. Hieraan namen negen basisscholen deel met negentien groepen 6/7/8 en ongeveer 375 leerlingen. Met de race zijn in totaal 8.690 elektrische apparaten ingezameld.

Project PlastiCity

In 2022 heeft de gemeente veel duurzame voedsel­ activiteiten ondersteund ter uitvoering van het Initiatiefvoorstel Duurzaam voedsel: Een Tandje Erbij (2019). Alle onderstaande activiteiten zijn door de gemeente ondersteund via kennis, budget en/of netwerk.

Alles voor een pannenkoek

62

Kaas maken

16

Smaaklessen

45

Keuzekisten over voedsel

12

Champignonpakket

119

Educatie over voeding

Bezoek aan de boerderij

246

Stilte naast de stad

42

Ontdekkend tuinieren

52

Tuinbouw

19

Zelfstandig tuinieren (bij school of Milieueducatie)

24

Zadenexperimenteerpakket

76

Archeologische lessen rond voedsel

18

Les over de kip

49

Natuur en Milieu Educatie (NME), GGD en SZW boden in 2022 verschillende lespakketten aan voor scholen en volwassenen, zoals lessen over tuinieren die de oorsprong van voedsel lieten zien. Daarnaast is de Duurzame Masterchef gegeven aan acht klassen. Verder waren er activiteiten rondom de verpakkings­ vrije week, een cursus ‘goed eten voor weinig geld,’ een supermarktsafari met als doel gezonder eten stimuleren, en een bijeenkomst met chefkok Rudolph van Veen.

Het Europese project plastiCity is in 2022 inhoudelijk afgerond. Uit de resultaten bleek dat het goed mogelijk was om bij de deelnemende Haagse bedrijven verregaande­bronscheiding door te voeren en deze effectief in te zamelen met de uitstootloze Grondstoffenfiets. Hoogwaardig hergebruik bleek alleen mogelijk als deze stromen zuiver werden ingezameld. Een ontbrekend stuk van de lokale keten is opgezet in de vorm van een Plastic Hub. In eerste instantie in een bescheiden vorm, kunnen hiermee de plastic stromen worden omgezet naar herbruikbare producten.

Hoeveelheid groepen

Totaal 780

In het schooljaar 2021-2022 zijn aan 57 verschillende scholen negen verschillende leskisten uitgeleend waarmee lessen verzorgd kunnen worden op het gebied van Afval en Grondstoffen. Hiermee zijn 184 groepen en ongeveer 4.650 leerlingen bereikt. Daarnaast is op 24 scholen een gastles verzorgd met als titel “Het beroep van de straatveger”. Met deze les zijn 80 groepen en ongeveer 1.900 leerlingen bereikt. Er zijn 188 leerlingen met een rondvaartboot het water opgegaan om zwerfafval uit de Haagse grachten te vissen en te leren over de gevolgen van afval dat in het

18

< I N HOU D

Grondstoffen Ondersteuning van (duurzame) voedselinitiatieven In samenwerking met Ons Eten, een vereniging van voedselinitiatieven, is een netwerk- en kennisontwikkelings­bijeenkomst georganiseerd en zijn acht drukbezochte fietstochten georganiseerd: vier in het voorjaar en vier in de herfst. De route ging langs producenten, ondernemers, (tuin) initiatieven en historische plekken met een relatie met voedsel. Verder zijn voedselinitiatieven ondersteund door placemaking activiteiten en subsidie via de Duurzame Wijkactie. Ook hadden initiatieven een podium tijdens het Stadsmakersfestival. Via de Regiodeal Zuidwest Stadslandbouw was er financiering voor de begeleiding, inrichting en materialen van De Mengelmoestuin, Groene Matties Boerendorp, het talud op de Sara Burgerhartweg en het Oogstfeest XL. Tijdens het Oogstfeest was de uitreiking van de Potjes Challenge. Op vijf locaties in Den Haag Zuidwest was er Oogstfeest. De Voedselbank Haaglanden heeft gezorgd voor veel voedselpakketten voor de allerarmste huishoudens. Supermarktketens en productiebedrijven verstrekken producten die zij zelf niet meer kunnen verkopen maar die nog wel goed consumeerbaar zijn. Afgelopen jaar was er een grote stijging van het aantal klanten. Daarnaast is de levering van bijvoorbeeld supermarkten minder.

Ondernemers in de stad Afgelopen twee jaar hebben we met de hotels gewerkt aan het reduceren van voedselverspilling (FoodWaste City Challenge). Met hen hebben we een besparing van gemiddeld 40% kunnen realiseren. Verduurzamen van de menukaarten stond bij de duurzaamheidskringen hotels en strandpaviljoens weer op de agenda. Tijdens ImpactFest 2022 was de voedseltransitie naast de energie­transitie, circulaire economie en klimaatadaptie een thema op de agenda.

Zelf het goede voorbeeld geven Iedere tweede donderdag van de maand is ‘groene donderdag’ in het bedrijfsrestaurant, waarbij het aanbod bijna helemaal vegetarisch is. Den Haag is een Fairtrade gemeente. Daarvoor moet de gemeente

Eigen vastgoed

aan verschillende criteria voldoen, onder andere zelf het goede voorbeeld geven. Daarnaast moeten er voldoende ondernemers en organisaties in de stad met Fairtrade producten zijn en contributie betalen. Den Haag doet sinds eind 2021 mee aan de Citydeal gezonde en duurzame voedselomgeving. Dit is een samenwerking van ministeries, acht gemeenten en andere partners, zoals het Voedingscentrum en Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) om de voedsel­ omgeving in 2030 gezond en duurzaam te maken.

Verduurzaming van het eigen vastgoed wordt voortgezet. Belangrijke mijlpalen in 2022 zijn bijvoorbeeld: • De kozijnen van het Museon die circulair zijn gerenoveerd­en zijn voorzien van HR++-glas; • De tiny Houses aan de Henry Faasdreef die allen zijn voorzien van zonnepanelen en warmtepompen; • De vleugel van het pand De La Reyweg 530 en het dak van Stortenbekerstraat 201 zijn voorzien van groene daken; • In het stadhuis is de proefopstelling voor de nieuwe verlichting opgeleverd; • Het stadskantoor Fruitweg is bijna energieneutraal en van het gas af opgeleverd. Met de plaatsing van het Powernest in 2023 wordt dit pand energieneutraal; • De grote panden van DHW en DBV aan de Zilverstraat/Kerketuinenweg zijn van het gas af en aangesloten op geothermie. Na het proefdraaien worden de gasinstallaties nu definitief ontmanteld; • Er zijn vorig jaar 2.459 zonnepanelen geplaatst op twaalf verschillende panden; • Daarnaast is ruimte gegeven voor het plaatsen van 4.270 zonnepanelen door lokale (buurt-)energie­ coöperaties op vier verschillende panden; • Zwembad Zuiderpark gaat in 2024 voorzien worden van warmteterugwinning, maar het blijft een intensief­project met veel onzekerheden; • Stadsboerderijen zijn van het gas af d.m.v. warmtepomp in combinatie met infrarood (en PV).

Beatrijsstraat is nog in ontwerpfase en daar wil men van het gas af door eveneens een combinatie van warmtepompen (in de luchtbehandeling) en i­ nfrarood toe te passen.

4.4. EIGEN BEDRIJFSVOERING

Energiebesparing De energiebesparing voor de eigen organisatie heeft een grote impuls gekregen door de energiecrisis. In het najaar is een energiebesparingsplan opgesteld dat in 2023 moet leiden tot een besparing van 15% gas. Het gaat hierbij onder andere om: • Verlaging van de temperatuur in onze kantoorpanden van 22 naar 19 graden; • Het beter inregelen van klimaatsystemen met zelflerende logaritmes. We zijn gestart met een pilot in onder andere het stadsdeelkantoor aan de Leyweg; • Het aanpassen van de gebruiksregimes van kantoorpanden; • Het versneld verduurzamen van panden door kleinere­maatregelen als het aanbrengen van radiator­folie, tochtstrips e.d.; • Het versneld uitvoeren van verduurzamings­ maatregelen bij zwembaden, zoals het afdekken van zwemwater met isolatiedekens en de inzet van warmteterugwinning. In 2023 zal een riothermie installatie worden gerealiseerd in zwembad de Blinkerd.

Gemeentelijk wagenpark

De monitoring van het energieverbruik en de daarmee gepaard gaande CO2-uitstoot is verbeterd door de inkoop van een nieuw energiemanagementsysteem. Hierdoor beschikken we over betere sturingsinformatie en kunnen we beter en sneller rapporteren over het energieverbruik door de gemeentelijke organisatie. Hiermee hebben we tevens een stap gezet op weg naar de certificering voor de CO2-Prestatieladder die dit jaar haar beslag moet krijgen.

Het gemeentelijke wagenpark wordt stapsgewijs verduurzaamd. De gemeente kiest waar mogelijk voor de inkoop van elektrische voertuigen. De uitdaging bij elektrificatie van het wagenpark in het voorzien van voldoende laadvoorzieningen op de juiste plaatsen.

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen Het afgelopen jaar hebben we weer uitvoering gegeven aan het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). In het fysiek domein hebben we onze samenwerking met BouwCirculair uitgebreid, waardoor duurzaamheidseisen op het gebied van duurzame bouwmachines, circulair beton en asfalt nu standaard in onze uitvragen worden meegenomen. Voor de Grond- Weg en Waterbouw (GWW) ontwikkelen­we in samenwerking met BouwCirculair een monitorings­ tool, waarmee we beter zicht krijgen op de effecten van onze aanbestedingen op de uitstoot van CO2, fijnstof en NOx, alsmede het materiaalgebruik. In het bedrijfsvoeringsdomein zijn we doorgegaan met het uitvoeren van zero emissie vervoer voor leveringen en diensten en zijn eerder afgesloten circulaire inkoopcontracten geïmplementeerd. Een belangrijke mijlpaal op het gebied van duurzaam inkopen in het sociaal domein was de gunning van het doelgroepenvervoer dat geheel zero emissie zal worden uitgevoerd. In november heeft wethouder Kapteijns namens het college het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ondertekend. Als uitvloeisel van deze ondertekening zal de gemeente een Actieplan MVOI opstellen dat dient ter vervanging van het Actieplan MVI.

Binnen het nieuwe Actieplan MVOI zal meer aandacht worden besteed aan het opdrachtgeverschap, waardoor we meer impact kunnen maken op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Daarnaast gaan we de monitoring ook op het gebied van effectmeting van duurzaam inkopen verbeteren. Zoals eerder aan de raad gemeld (RIS 314469), gaan wij een pilot uitvoeren met CO2-beprijzing bij onze eigen opdrachten.

In 2022 is een pilot Autodelen bij één afdeling gestart, waarbij gebruik gemaakt is van een autodeelsysteem.

19

< I N HOU D