RIS315261 Bijlage 3 - Ontwikkelstrategie Den Haag Zuidwest
Tekst van het document
20232024 2023 e.v.
2023 e.v. 2023 e.v.
2023 (e.v.) 2023 e.v.
4 Projecten en opgaven in de deelgebieden We onderscheiden in de Structuurvisie drie gebiedsgerichte opgaven, namelijk voor de wijken Morgenstond, Moerwijk en Bouwlust/Vrederust. In Bouwlust/Vrederust zijn gebiedsgerichte kaders opgesteld voor de Dreven Gaarden Zichten (NvU’s RIS 308511 en projectdocument en beeldkwaliteitsplannen RIS 311093) en voor de Venen (PUK en beeldkwaliteitsplan, RIS 313612). Voor Morgenstond en het gebied rondom Knoop Moerwijk zullen gebiedsNvU’s opgesteld gaan worden.
Van de 10.000 netto toe te voegen woningen zijn circa 7.000 woningen al zijn opgenomen/belegd in lopende projecten. In Moerwijk is de helft van de beoogde verdichting opgenomen in lopende projecten, de andere helft (ca 900 woningen) moet nog gevonden worden in nieuwe projecten. In Morgenstond zal voor de realisatie van ca 2.200 woningen ook een aantal verdichtingslocaties moeten worden gevonden in de bestaande woningvoorraad in met name Morgenstond Oost en Morgenstond Zuid. In Bouwlust/Vredelust zijn de meeste netto toe te voegen woningen al opgenomen in harde en zachte projecten (met een groot aandeel voor DrevenGaarden-Zichten fase 1). Voor de toevoeging van 3128 woningen in Zuidwest worden dus nog ontwikkellocaties gezocht.
Van de woningbouwopgave zijn 6.500 woningen onderdeel van de vernieuwingsopgave (sloop/nieuwbouw) en vindt er tevens een renovatieopgave van 8.500 woningen plaats. In dat kader worden de komende vier jaar onder regie van de gemeente de komende projecten uitgevoerd: -
27
De realisatie van een Warmte Overdracht Station (WOS) om de warmteleiding uit Rotterdam te koppelen aan de te ontwikkelen warmtenetten in Zuidwest
-
De proeftuin Aardgasvrije wijken in de buurt Venen, Oorden en Raden (Bouwlust-Vrederust), waar gestart is met het aardgasvrij maken en aansluiten op een warmtenet van 850 woningen (fase 1). De komende 4 jaar gaan we aan de slag met de volgende fase(s) en worden meerdere straten, buurten verduurzaamd en aangesloten op het warmtenet, zoals de blok voor blok aanpak waarin per straat/ blok de grondgebonden woningen transitie klaar gemaakt worden en vervolgens aangesloten worden op een warmtesysteem. We zijn gestart met de eerste woningen in Meppelrade. De komende 4 jaar zullen we deze aanpak verder opstarten in andere straten rondom het bestaande warmtenet.
Naast deze Zuidwest specifieke maatregelen zullen in het kader van de stads brede energietransitie opgave circa 20.000 bestaande woningen worden geïsoleerd, overgaan op elektrisch koken en zullen de verwarmingsinstallaties geschikt worden gemaakt voor duurzame warmteoplossingen. En stapsgewijs worden aangesloten op een collectief warmtenet. Ook de complexaanpak bij VVE’s vraagt om cofinanciering van subsidies uit het Volkshuisvestingsfonds. We kijken welke instrumenten ingezet kunnen worden om deze te ondersteunen.
4.1 Lopende gebiedsontwikkelingen Op dit moment lopen er al verschillende projecten en gebiedsontwikkelingen en staan andere in de planning (zie tabel). SALDO TOEVOEGING WONINGEN Harde planvoorraad 1
SubTotaal Harde planvoorraad 2
MOERWIJK 01. Levels Assumburgweg 02. Parelmoerwijk Ulenpasstraat e.o. 03. Betje Wolffstraat 04. Schaloenstraat 05. Twickelstraat
MORGENSTOND
BOUWLUST VREDERUST 0 12. De Stede
492 20 32 370 914 40
SubTotaal Zachte planvoorraad
40
SubTotaal Totaal
0 954
Ambitie
1800
0 13. Dreven fase 1 14. Gaarden fase 1 15. Zichten fase 1 16. Lozerhof 06. Steenwijklaan 40 07. Florence Loevesteinlaan 08. Kop Leyweg 09. MeLeCo HaagWonen 10. Denekampstraat HaagWonen 11 K ’
0 45 13. Dreven fase 2 442 15. Zichten fase 2 250 17. Venen 250 400 32 1419 1419 3600
Totaal 90
90 891 586 649 256 2382 720 650 657
1004
2027 4499
3446 6872
4600
10000
2422
Harde planvoorraad 1: Omgevingsvergunning of vastgesteld bestemmingsplan Harde planvoorraad 2: Vastgesteld projectdocument met samenwerkingsovereenkomst of GREX Zachte planvoorraad: Projecten tot en met een vastgesteld Plan Uitwerkingskader (PUK) Harde planvoorraad: -
-
-
-
28
Levels Assumburgweg: Op het terrein van de voormalige brandweerkazerne aan de Assumburgweg wordt het plan Levels ontwikkeld, een stedelijk bouwblok met woningbouw met commerciële voorzieningen, gelegen naast station Moerwijk. Momenteel wordt het vastgestelde bestemmingsplan na uitspraak van rechter aangepast en in 2023 opnieuw ter besluitvorming voorgelegd. Twickelstraat. De GREX en investeringsproject is begin dit jaar vastgesteld. Dit project bestaat uit 4 onderdelen: de nieuwbouw van een school, de realisatie van een gezondheidscentrum 2.0 en 40 sociale huurwoningen en een deel van het oude schoolgebouw dat wordt getransformeerd naar bedrijfsruimte. Betje Wolffstraat: Ontwikkeling van Staedion, in totaal 72 woningen (waarvan 50 sociale en 22 middenhuur woningen) met op de begane grond winkelruimtes. Het gebouw wordt in Q4 2023 opgeleverd. Parelmoerwijk: Ontwikkeling van Vestia en van Wijnen rondom de Ulenpasstraat. Eerste woningen zijn opgeleverd.
-
-
-
Schaloenstraat: Woningbouwontwikkeling met commerciële functies in de plint. Sloop-nieuwbouw van sociale woningen. Bestemmingsplan is vastgesteld, bestaande woningen zijn gesloopt. Bouw van start fase 1 onlangs begonnen. In Dreven, Gaarden, Zichten (fase 1) is sprake van een flinke verdichtingsoperatie met de sloopnieuwbouw, renovatie en toevoeging van woningen 1 en ruimte voor maatschappelijke voorzieningen. De GREX Stede winkelcentrum. Het parkeerterrein heringericht en worden woningen boven winkels gerealiseerd. Lozerhof: herontwikkeling van voormalig verzorgingstehuis tot een stedelijk bouwblok met gemengd woningbouwprogramma, zorgwoningen en commerciële functies. Bestemmingsplan is vastgesteld, tegelijk met omgevingsvergunning ingediend (coördinatieregeling). In 2023 start realisatie. Steenwijklaan 40 en 16 met onder meer huisvesting voor zorgdoelgroepen en noodopvang voor Oekraïners. Beide locaties zijn in opmaat naar een vast te stellen GREX. De Venen. Het betreft een plan voor circa 1.300 woningen waarbij de gemeente samen met Vestia middels de wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM Zuidwest) de uitvoering op zich neemt. De gemeente treedt hier faciliterend op (met circa 40% aandeel in de WOM). Voor de ontwikkeling is een PUK opgesteld die november 2022 door de raad is vastgesteld.
Zachte planvoorraad: -
-
MeLeCo: een ontwikkeling van HaagWonen met BPD voor sloop nieuwbouw en renovatie van een aantal woonblokken. PUK traject loopt. Denekamp: een ontwikkeling van HaagWonen en BPD langs de Loevesteinlaan. Sloop/nieuwbouwtraject waar een PUK traject voor is gestart. Florence Loevesteinlaan: Ontwikkeling van Florence en Stebru voor een combinatie van zorgwoningen en marktwoningen. Vergunningstraject loopt. Kop Leyweg: particuliere ontwikkeling, stedelijk bouwblok met gemengd woonprogramma en commerciële en maatschappelijke voorzieningen, een PUK traject loopt. Keu's Genoeg. Verkenning voor het realiseren van ca. 36 semi-permanente woonunits voor jongeren op het voormalige schoolplein van Keu's Genoeg. Het gebouw zelf is gemeentelijk monument en in gebruik voor bedrijvigheid en biljartzaal. Dreven en Zichten (fase 2), zie toelichting bij fase 1.
Het totaal aan lopende en toekomstige projecten zal getoetst worden aan de DHZWgebiedskaders (H3). Resultaten worden meegenomen in de DHZWmonitoring.
1
Totale programma bestaat uit sloop van 1.700 van de 2.000 Staedion woningen, 300 renovatie en nieuwbouw van 5.200 woningen. In fase 1 worden 995 van 1.137 woningen gesloopt, 148 gerenoveerd en 3.115 woningen nieuw gebouwd. 29
4.2 De huidige opgave Belangrijke hoofdopgaven en aanjagers voor de verdere gebiedsontwikkeling welke nu starten: -
-
Gebiedsontwikkeling Morgenstond en de upgrade van het winkelcentrum Leyweg en toevoeging van woningen en economische functies. Hiervoor is regie nodig van de gemeente en mogelijk ook een actief grondbeleid; Dreven, Gaarden, Zichten en de Venen; hier is de gebiedsontwikkeling al ingezet en loopt er een grondexploitatie vanuit de gemeente De ontwikkeling van de knoop Moerwijk en de verdichting rond het knooppunt; er zal in 2023 worden opgesteld in de vorm van een gebiedsNvU. De gemeente pakt hier een belangrijke sturende rol. Het aanpakken van de groenstructuren en openbare ruimte in heel Zuidwest, zoals uitwerking van de visie voor Zuiderpark en de Uithof en de groene verbinding van de Melis Stokelaan en Hengelolaan. Voor ZKD wordt een kavelpaspoort opgesteld waarbij 40.000 m2 economische functies wordt mogelijk gemaakt.
4.3 Uitwerkingsopgaven In voorgaande paragrafen is een aantal opgaven benoemd die op korte termijn opgesteld gaan worden. Bijgaand een totaaloverzicht van de uitwerkingsopgaven met bijbehorende planning. Nieuwbouwopgave Monitoring totaal optelling deelgebiedsopgaven GebiedsNvU’s
30
Verdichtingsopgave: In Moerwijk nieuwbouwprojecten benoemen voor ca 900 woningen. In Morgenstond nieuwbouwprojecten benoemen voor ca 2.200 woningen Het totaal aan lopende en toekomstige projecten zal getoetst worden aan de Den Haag Zuidwest gebiedskaders (H3). Resultaten worden meegenomen in de monitoring voor Den Haag Zuidwest. Kaders opstellen (GebiedsNvU's) voor deelgebieden Morgenstond, Knoop Moerwijken Uithof.
v.a. 2028 2023 e.v. 2023, 2024, 2025
31
5 Investeringsopgave Er is voor het programmaplan een indicatieve financiële businesscase van de ruimtelijke ontwikkeling opgesteld (stand 01-02-23). Onderstaand zijn de globale uitkomsten van de businesscase opgenomen. Gebied
Investeringsopgave
Dekking
a.
Moerwijk
€ 136.000.000
€ 2.000.000
b.
Morgenstond
€ 84.000.000
€ 16.000.000
c.
Bouwlust Vrederust
€ 131.000.000
€ 69.000.000
d.
Grote groengebieden (Zuiderpark en Uithof)
€ 66.000.000
€ 2.000.000
e.
Zuidwest
€ 423.000.000
€ 135.000.000
Subtotaal*
€ 840.000.000
€ 223.000.000
Nog te dekken
€ 752.000.000
Indexering
€ 184.000.000
€ 49.000.000
TOTAAL
€ 1.024.000.000
€ 1.024.000.000
* In de optelling kan een afwijking van een miljoen euro zitten als gevolg van afronding op miljoenen euro’s
Kosten (a. t/m e.) De uitgaven zijn van belang voor het te bereiken kwaliteitsniveau en om Zuidwest in lijn te brengen met het Haagse gemiddelde. Dit zijn kosten die gemaakt worden ten behoeve van de bestaande stad en de ruimtelijke ontwikkeling. De categorie Zuidwest (e.) omvat maatregelen die deelgebied overstijgend zijn of maatregelen die nu nog niet aan een gebied zijn toe te kennen (omdat bijvoorbeeld de locatie nog niet (exact) bekend is).De kosten in de tabel zijn exclusief kosten voor bijvoorbeeld openbare ruimte en groen die worden aangepakt in het kader van woningbouwprojecten zoals bijvoorbeeld Dreven-Gaarden-Zichten en Assumburgweg. Deze kosten (en hun dekking) maken deel uit van lopende grondexploitaties. Er zijn vier hoofdposten van maatregelen te onderscheiden die zijn ingedeeld per deelgebied of Zuidwest. Het betreft maatregelen voor • • • •
Openbare ruimte en groen Duurzame mobiliteit Duurzaamheid en energietransitie Voorzieningen
Voor de eerste drie thema’s gaat het om maatregelen die ook grotendeels zijn terug te vinden in het programmaplan Zuidwest onder de alliantie Fijn Wonen. Voor openbare ruimte en groen bestaan uit investeringen in groene en ecologische zones, voetgangersnetwerken, ontmoetingsplaatsen, speelplaatsen, water en de 2 grote groengebieden (Uithof en Zuiderpark). De totale kosten voor de openbare ruimte en groen zijn geraamd op € 150 miljoen. De kosten voor duurzame mobiliteit zijn geraamd op 475 miljoen euro en bestaan zoals ook in het hoofddocument is weergegeven uit investeringen in herinrichten van wegen, OV, fiets, parkeerhubs en overige maatregelen (o.a. herontwikkeling station Moerwijk). De begroting is exclusief een aantal grote kostenposten zoals aanleg van HOV verbindingen, en het doortrekken van de tramtunnel (lightrail) naar Haga-Ley. Deze maatregelen dienen niet alleen Zuidwest, maar heel Den Haag en regio. De investeringsopgave voor duurzaamheid en energie is geraamd op € 18 miljoen. Hiervoor wordt een Warmteoverdrachtstation (WOS) voor het warmtenet gerealiseerd, de proeftuin Aardgasvrije wijken (850 woningen worden aangesloten op het warmtenet) uitgevoerd en de blok voor blok aanpak uitgevoerd.
De begroting van de structuurvisie is exclusief de opgave die valt onder de stadsbrede energietransitieopgave, zoals het verduurzamen van circa 20.000 bestaande woningen in Zuidwest. In de verschillende hierboven gepresenteerde thema’s zijn in totaal € 175 miljoen aan investeringen in maatschappelijk vastgoed opgenomen. Voor investeringen in maatschappelijk vastgoed zijn geen middelen 32
gereserveerd in de begroting met uitzondering van onderwijshuisvesting. Daarvoor komt vanaf 2024 circa 1/3 van het stadsbreed benodigde budget beschikbaar. Dit is uitgewerkt in het IHP Onderwijs en het onderzoek naar financiering onderwijshuisvesting op de lange termijn. In de totale investering van € 175 miljoen voor maatschappelijke voorzieningen komt op die manier de komende 20 jaar € 23 miljoen beschikbaar voor onderwijs (gemiddeld € 1,15 miljoen per jaar). Daarnaast is de aanname gedaan dat musea en stedelijke podia voor 50% wordt gefinancierd door marktpartijen. Daarmee ontstaat circa 15 miljoen dekking, dit is een aanname en geen harde dekking. De planning van investeringen wordt uitgewerkt in de diverse IHP’s (Onderwijs, Sport, Cultuur en Welzijn) voor maatschappelijke voorzieningen, waarmee ook in dekking wordt voorzien in de begroting. Specificatie Maatschappelijke voorzieningen
raming
externe dekking
nog te dekken
Onderwijs
69.600.000
23.200.000
46.400.000
Zorg en welzijn
6.800.000
-
6.800.000
Kunst en Cultuur
5.700.000
-
5.700.000
Sport
61.000.000
-
61.000.000
Voorzieningen (zonder referentienorm)
32.300.000
14.900.000
17.400.000
subtotaal
175.400.000
38.100.000
137.300.000
Dekking Dit zijn de grondopbrengsten, interne en externe dekking voor specifieke ruimtelijke projecten, dekking voor onderwijs en dekking vanuit marktpartijen voor specifieke voorzieningen. Interne en externe dekking (zoals WBI-subsidies) die onderdeel uitmaken van grondexploitaties zijn niet opgenomen in de tabel. Er wordt geen hoge opbrengsten verwacht vanuit het kostenverhaal, maar ook niet vanuit grondverkoop. Dit wil niet zeggen dat geen grond gerelateerde opbrengsten verwacht worden en/of dat individuele projecten geen kostenverhaal of grondprijs hoeven te betalen.
Tijdsinvloeden/index De opgenomen ramingen hebben het huidige prijspeil (2022). Voor de ontwikkeling van het gebied wordt uitgegaan van een periode van 20 jaar. Gedurende deze periode zullen prijzen stijgen. Deze kosten zijn opgenomen als indexering waarbij gerekend is met een jaarlijkse prijsstijging van 2%.
Nog te dekken Op basis van de huidige businesscase resulteert in een nog te dekken bedrag van € 752 miljoen. Dit bedrag is nadrukkelijk geen tekort op de businesscase en hoeft ook niet direct beschikbaar te zijn. Er wordt een termijn van 20 jaar gehanteerd voor de ontwikkeling van Zuidwest. De 752 miljoen euro komt daarmee op circa 37 miljoen euro per jaar, voor de komende 20 jaar[1]. Op basis van de inhoud van de businesscase is het waarschijnlijk dat hogere overheden en andere (semi)overheidsorganisatie een financiële bijdrage zullen leveren aan onderdelen van de businesscase. Daarnaast dient de businesscase zelf nog nader uitgewerkt te worden. Voor een deel van de investeringen (zoals maatschappelijk vastgoe) geldt bijvoorbeeld dat zij waarschijnlijk met een kapitaallast kunnen worden gefinancierd. Ten slotte kan de inhoud van de verschillende projecten/maatregelen nog aangepast worden. Het gepresenteerde bedrag moet gezien worden als een startpunt voor de nadere uitwerking van de opgave. Een potentiële financieringsbron voor de plannen in Zuidwest kan gevonden worden in de gemeentelijke financiën. Door een toename van het aantal woningen in Zuidwest nemen de inkomsten vanuit verschillende belastingen en fondsen toe, zoals de OZB en gemeentefonds.
Met de toevoeging van 10.000 woningen in Zuidwest en een verwachte waardestijging van het bestaande bezit van in Zuidwest nemen de OZB inkomsten jaarlijks met circa 1 miljoen euro toe. Vanuit het gemeentefonds krijgen gemeenten geld voor iedere inwoner in hun stad. Deze inkomsten zijn natuurlijk ook nodig omdat nieuwe inwoners bijvoorbeeld ondersteuning nodig hebben in de vorm van maatschappelijke voorzieningen. Den Haag ontvangt nu ongeveer 2.200 euro per inwoner uit het gemeentefonds. Met 10.000 nieuwe woningen en naar schatting 21.000 nieuwe inwoners zouden er ruim 46 miljoen euro per jaar aan inkomsten uit het gemeentefonds worden gegenereerd.
[1] Indien besluitvorming op dekking lang op zich laat wachten dient het tekort per jaar over een korte
tijdsperiode te worden berekend en neemt het tekort per jaar toe. Ook is het aannemelijk dat het tekort per jaar de eerste 10 jaar hoger is dan de 2e tien jaar. 33
Niet opgenomen kosten en baten Kosten die – naast kosten binnen lopende woningbouw projecten - niet opgenomen zijn in het overzicht zijn: -
Aantal Zuidwest overstijgende maatregelen Beheer en exploitatie
De aanpak in Zuidwest leidt ook tot een hele reeks van maatschappelijke baten die niet in zijn meegenomen in de tabel maar mede de benodigde kostenopgave legitimeren. Zonder hier uitputtend te zijn gaat het onder meer om: •
• • •
Het toevoegen van nieuwe woningen en renoveren van bestaande woningen voorziet in een grote maatschappelijke behoefte. Dit leidt tot extra woongenot voor huidige en nieuwe bewoners. Denk bijvoorbeeld aan lagere energierekeningen, minder gezondheidsproblemen als gevolg van vocht, tocht en schimmel, minder geluidsoverlast van buren, etc.. De investeringen in heel Zuidwest in de openbare ruimte en het toevoegen van commerciële en maatschappelijke voorzieningen verbetert de leefbaarheid voor bestaande en nieuwe bewoners De investeringen in energie- en duurzaamheidsmaatregelen zullen leiden tot lagere energielasten voor bewoners. En er zullen met nieuwe voorzieningen en nieuwe bedrijvigheid banen worden gecreëerd waardoor de arbeidsparticipatie in Zuidwest wordt verhoogd. Dit heeft een positief effect op de inkomenspositie en het welzijn van mensen, alsmede een positief effect op de leefbaarheid en de gemeentelijke financiën in de vorm van lagere uitkeringslasten.
Private investeringen Naast de gemeentelijke investeringen investeren ook private partijen in Zuidwest. Veel ontwikkellocaties zijn eigendom van woningcorporaties en zij willen hun vastgoed vernieuwen en uitbreiden. Daarnaast willen ontwikkelaars investeringen in woningen in de commerciële sector. Hierbij wordt bestaand verouderd vastgoed vervangen door nieuw vastgoed in de vorm van woningen, kantoren, bedrijfsruimte en voorzieningen. De gemeente profiteert hier indirect van doordat deze bouwactiviteiten de werkgelegenheid en de economie stimuleren. Maar na oplevering van de bebouwing zorgen de verhoogde OZB-opbrengsten en de groei van het aantal inwoners voor extra inkomsten. Natuurlijk gaat de inwonersgroei gepaard met een groter beroep op gemeentelijke voorzieningen; van kinderopvang tot onderwijs en sociaal-maatschappelijke ondersteuning. Als Zuidwest zich ontwikkelt tot een meer reguliere Haagse wijk dan kan dit de economische potentie van het gebied versterken. Dit kan eveneens positieve gevolgen hebben zoals het doen van meer investeringen. De conclusie van het voorgaande is dat de ontwikkeling van Zuidwest zal leiden tot private investeringen waarvan alle inwoners van Den Haag van profiteren. De maatschappelijke baten van deze private investeringen zijn niet opgenomen in deze Businesscase.
Grondbeleid, kostenverhaal en subsidies Zoals in hoofdstuk 2 en 3 is aangegeven zal voor deel van de opgave Zuidwest sprake zijn van faciliterend grondbeleid waarbij we samen met partners Zuidwest ontwikkelen. De gemeente zal op onderdelen ook actief grondbeleid willen toepassen. Om te borgen dat de benodigde posities op het juiste moment beschikbaar zijn, zal de verwervingsstrategie van de gemeente inzake DHZW nader uitgewerkt worden, inclusief een inschatting van de noodzakelijke middelen. In de financiële strategie van het programmaplan is al rekening gehouden met de kostenstrategie en subsidies. Echter deze zijn doorgaans verbonden aan projecten en cofinancieringen vanuit de gemeente. DHZW heeft vanuit de overheid een aparte status gekregen: Nationaal Programma. Dit biedt kansen voor het aantrekken van extra subsidies met ook kansen voor crossovers tussen fysieke en sociale programma’s. Middels een lobbytraject richting rijksoverheid zal afstemming worden gezocht over subsidies op overheidsniveau (zie figuur).
34
Beheer en exploitatie Na de realisatie van de verschillende projecten zullen gebieden weer in beheer genomen worden. Door de verdichtingsopgave zal er geen sprake zijn van areaal uitbreiding. Echter, in de diverse projecten is sprake van een kwaliteitssprong in de materialisering en de verdichtingsopgave zal leiden tot een intensivering van het gebruik. Ook zullen andere kosten toenemen door de verdichting van Zuidwest, zoals de exploitatielasten van voorzieningen, zorg en welzijn. In de berekeningen zijn alleen de investeringskosten van alle fysieke maatregelen opgenomen. De kosten die gemoeid gaan met exploitatie en gebruik/beheer zullen op de gebruikelijke wijze worden berekend en afgewikkeld.
5.1 Uitwerkingsopgaven Thema
Opgave
Tijdspad
Uitvoeringsplan
Uitwerking Uitvoeringsplan (te nemen maatregelen voor de eerste 4 jaar) uitwerken Om te borgen dat de benodigde posities op het juiste moment beschikbaar zijn, zal de verwervingsstrategie van de gemeente inzake DHZW nader uitgewerkt worden, inclusief een inschatting van de noodzakelijke middelen. Middels een lobbytraject richting rijksoverheid zal afstemming worden gezocht over subsidies op overheidsniveau. De kosten die gemoeid gaan met exploitatie en gebruik/beheer zullen op de gebruikelijke wijze worden berekend en afgewikkeld.
Q3 2023
Verwervingsstrategie Subsidies Beheer
35
2023 -2024 2023 e.v. 2023 e.v.
36
Bijlage 1: Woningbouw programma
Van de 10.000 netto toe te voegen woningen zijn circa 7.000 woningen al zijn opgenomen/belegd in lopende projecten. In Moerwijk is de helft van de beoogde verdichting opgenomen in lopende projecten, de andere helft (ca 900 woningen) moet nog gevonden worden in nieuwe projecten. In Morgenstond zal voor de realisatie van ca 2.200 woningen ook een aantal verdichtingslocaties moeten worden gevonden in de bestaande woningvoorraad in met name Morgenstond Oost en Morgenstond Zuid. In Bouwlust/Vredelust zijn de meeste netto toe te voegen woningen al opgenomen in harde en zachte projecten (met een groot aandeel voor DrevenGaarden-Zichten fase 1). Voor de toevoeging van 3128 woningen worden nog ontwikkellocatie gezocht.
37