RIS315261 Bijlage 1-6 Milieu Effect Rapport Den Haag Zuidwest

figuur 4.3 Beoordeling referentiesituatie 2040 (voorbeeld)

Aandacht voor beleving van bewoners Eén van de uitgangspunten van de Structuurvisie is dat de visie het perspectief en de beleving van de inwoners van Zuidwest centraal stelt. In het proces voor de structuurvisie zijn inwoners op verschillende momenten betrokken. Daarbij zijn vragen gesteld over bijvoorbeeld waar zij mogelijkheden voor verdichting zien en welke OV-verbindingen belangrijk zijn. De resultaten van de verschillende studies voor de Structuurvisie zijn geconfronteerd met de beleving van bewoners. Op basis daarvan is gekeken of de beoogde Structuurvisie op draagvlak kan rekenen op de belangrijke punten of niet (en wat de gemeente daar vervolgens mee moet doen). Dit vormt een onderdeel voor de beoordeling in dit MER.

Blad 70 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

4.4

Stap 2: Effecten van de alternatieven en varianten voor Zuidwest Effectbeoordeling alternatieven In het MER zijn de alternatieven voor de structuurvisie beoordeeld. Dit betreffen de alternatieven zoals beschreven in paragraaf 3.4. Gedurende de totstandkoming van de structuurvisie worden tal van keuzes gemaakt om de ambities en opgaven te behalen. Veelal zijn dit impliciete keuzes die al voortkomen uit eerdere beleidskeuzes of het ontbreken van kansrijke realistische alternatieven. In het MER worden deze overige keuzes inzichtelijk gemaakt door aan te geven hoe de afweging plaats heeft gevonden. Per thema is beschreven en beoordeeld of een alternatief een positieve of negatieve bijdrage levert aan de verwachte score van de referentiesituatie. De beoordeling vindt plaats op een meer traditionele manier met plussen en minnen (zie onderstaande tabel). Dit betekent dat er geen ‘trendgrafiek’ is gemaakt.

Tabel 4.4 De zevenpuntschaal die gebruikt is bij de beoordeling van de alternatieven ++ Kans op het optreden van een zeer positief effect ten opzichte van de referentiesituatie + Kans op het optreden van een positief effect ten opzichte van de referentiesituatie 0/+ Kans op het optreden van een licht positief effect ten opzichte van de referentiesituatie 0 Een neutraal effect ten opzichte van de referentiesituatie 0/Risico op het optreden van een licht negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie Risico op het optreden van een negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie -Risico op het optreden van een zeer negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

In hoofdstuk 6 is deze effectbeoordeling voor de alternatieven uitgewerkt. Hierbij is gebruik gemaakt van de verdichtingskaarten (Figuur 3.4 en Figuur 3.5). Een groot aantal thema’s is kwalitatief onderzocht. Voor een aantal thema’s (zoals verkeer, geluid en luchtkwaliteit) zijn de effecten en bijbehorende aanbevelingen kwantitatief in beeld gebracht aan de hand van modelberekeningen. Toetsing aan de ambities voor Zuidwest De alternatieven zijn getoetst aan negen ambities voor Zuidwest. Deze zijn gebruikt bij het bepalen van de streefwaarde en gewenste beweging, zoals verwerkt in het beoordelingskader. Dit betreft een kwalitatieve beschouwing hoeverre de alternatieven aan de ambities voor Zuidwest voldoen. Deze beoordeling is weergegeven in een dashboard.

4.5

Stap 3: Effecten van concrete(re) ontwikkelingen binnen Zuidwest Effectbeoordeling De transformatie heeft een lange doorlooptijd (20 jaar), zal gefaseerd plaatsvinden en bevat nog onzekerheden wat betreft de concrete ontwikkelingen in het gebied. Door de analyse en beoordeling van concrete ontwikkelingen binnen Zuidwest worden de effecten van deze eerste ontwikkelingen nader in beeld gebracht en de werking van het MER met spelregels getoetst. Voor twee concrete ontwikkelingen, die verder zijn uitgewerkt dan de onderzochte alternatieven, worden deze analyses uitgevoerd. Dit betreffen: • De ontwikkeling van Dreven, Gaarden en Zichten met 3.500 extra woningen en 27.050 m2 bvo extra bedrijven en voorzieningen ; • De ontwikkeling van De Venen met 759 extra woningen en 350-700 m2 bvo extra voorzieningen en commerciële functies.

Blad 71 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Werking en toetsing aan spelregels Deze analyses maken duidelijk waar zich welke effecten gaan voordoen. Daarnaast laten de analyses zien hoe het spelregelkader werkt. Het maakt concreet welke spelregels al in het plan of project zijn geborgd, of dat voor bepaalde spelregels in de verdere planuitwerking aandacht nodig is. Toetsing aan de ambities voor Zuidwest Tot slot bieden deze analyses inzicht in de mate waarin de ontwikkelingen bijdragen aan de ambities voor Zuidwest.

4.6

Stap 4: Effecten van het voorkeursalternatief Bepalen van het voorkeursalternatief Op basis van de beoordeling van de alternatieven voor Zuidwest en mede de resultaten van de analyses van de eerste concrete ontwikkelingen wordt een keuze gemaakt voor een voorkeursalternatief waarin de gekozen alternatieven (en andere keuzes) samengebracht zijn. Dit voorkeursalternatief betreft het nieuwe beleid en bijbehorende maatregelen dat in de Structuurvisie wordt opgenomen. Effectbeoordeling voorkeursalternatief De effecten van het voorkeursalternatief zijn eveneens beoordeeld op de thema’s (zie tabel 4.1 en 4.2). Veel effectbeschrijvingen zijn ontleend aan de eerder onderzochte alternatieven. Ook het voorkeursalternatief is beoordeeld door plussen en minnen (zie tabel 4.4). Daarnaast is voor het voorkeursalternatief (op basis van de beoordeling met plussen en minnen) de impact op de verwachte ontwikkeling van het thema weergegeven. Dit betekent dat de ‘trendgrafiek’ zoals gepresenteerd bij de huidige situatie en referentiesituatie is aangevuld met de effecten die het voorkeursalternatief teweeg brengt. Deze trendgrafieken zijn samengevoegd in één overzicht. Toetsing aan de ambities voor Zuidwest Het voorkeursalternatief is uitgewerkt in de structuurvisie Zuidwest. Dit resulteert in negen ambities.

Deze zijn gebruikt bij het bepalen van de streefwaarde en gewenste beweging, zoals verwerkt in het beoordelingskader. Ten aanzien van het voorkeursalternatief wordt een kwalitatieve beschouwing gegeven in hoeverre de structuurvisie aan de ambities voor Zuidwest voldoet. Deze beoordeling is weergegeven in een dashboard. Conclusies en aanbevelingen bij het voorkeursalternatief Bij de beoordeling van de effecten van het voorkeursalternatief uit de structuurvisie worden diverse conclusies getrokken. Ook zijn er diverse mogelijkheden om effecten te versterken of juist te beperken. In de vorm van aanbevelingen zijn diverse spelregels per thema en in het algemeen gemaakt. Deze kunnen helpen om gedurende de uitvoering van de visie de kwaliteit van de leefomgeving zo hoog mogelijk te maken en houden. Hier is een duidelijke link te maken met het monitoren van hetgeen onderzocht is en nader uitgewerkt wordt.

4.7

Stap 5: Monitoring en flexibiliteit Flexibiliteit en adaptiviteit van dit MER en de structuurvisie is van belang. Zo kunnen, nadat de Structuurvisie is vastgesteld keuzes in een later stadium mogelijk verder aangescherpt worden. Hierbij speelt monitoring een belangrijke rol. Wanneer blijkt dat ambities niet worden gehaald of

Blad 72 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

dat maatregelen niet doelmatig blijken te zijn, kan het zijn dat ook de Structuurvisie moet worden aangescherpt. Immers, naar mate de Structuurvisie verder wordt vormgegeven, komt er steeds meer informatie en kennis beschikbaar. Dit vraagt om flexibiliteit van zowel het programma Zuidwest, de Structuurvisie als het MER. Richting 2040 kunnen de opgaves veranderen, net als de technologie en mogelijke oplossingen. Het MER moet er dus op gericht zijn om heldere en toetsbare kaders te scheppen waarbinnen een ontwikkeling zich kan voordoen. Wanneer de structuurvisie op hoofdlijnen deze ruimtelijke kaders heeft geschetst, kan de invulling van opgaven nader vormgegeven worden binnen deze kaders.

Blad 73 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

5

Foto van de leefomgeving In dit hoofdstuk zijn de fysieke leefomgeving in de huidige situatie (2021) en de referentiesituatie (2040) inzichtelijk gemaakt. De referentiesituatie is de situatie in 2040 zonder de ontwikkelingen en maatregelen uit de Structuurvisie. Per thema is de huidige situatie en de referentiesituatie beschreven. Daarnaast is voor ieder thema een trendgrafiek opgesteld.

5.1

Inclusief

5.1.1

Definities, beleidskader en beoordelingskader Inleiding: wat betekent inclusief? Een inclusieve samenleving is een samenleving waar iedereen tot zijn recht kan komen. Het maakt niet uit welke culturele achtergrond, gender, leeftijd, seksualiteit, talenten of beperkingen iemand heeft: een samenleving die inzet op de participatie van iedereen, een samenleving waarin elk lid een aandeel heeft en waar de notie van wederkerigheid centraal staat. Beleidskader Het beleidskader voor het thema inclusief is samengevat weergegeven in Tabel 5.1. Tabel 5.1 beleidskader

Kader

Belangrijkste randvoorwaarde / uitgangspunt

Actieplan Burgerparticipatie

▪

Wijkprogramma voor stadsdeel Escamp

▪

Programma fiets: ruim baan voor de fiets

▪

Met de vaststelling van het Actieplan Burgerparticipatie heeft de Raad van gemeente Den Haag het belang aangegeven van verdere versterking van de deelname van burgers in alle Haagse wijken aan de samenleving, zowel door meer eigenaarschap en verantwoordelijkheid over de eigen leefomgeving als meer betrokkenheid bij plannen en besluiten Een wijkprogramma richt zich op de belangrijkste vraagstukken op wijkniveau. Zuidwest valt onder het Wijkprogramma Escamp. In deze wijk ligt de prioriteit bij het verbeteren van de positie van de jeugd, hulp bij opvoeding en zorg, verbeteren van de sociaaleconomische positie van bewoners, het benutten van de eigen kracht van bewoners, het realiseren van een schone en veilige wijk en het verhogen van de woonkwaliteit. Hier wordt ingezet op het bevorderen van de fietscultuur in de Haagse wijken Laak, Zuidwest, Transvaal en Schilderswijk onder andere om vervoersarmoede tegen te gaan

Beoordelingskader Het definiëren van inclusiviteit is lastig, zo ook het operationaliseren en nader concretiseren van dit thema in indicatoren. Omdat de mate van inclusiviteit samenhangt met het gevoel dat groepen mensen in de samenleving hebben, is een beoordeling vrijwel altijd onvolledig. De nadruk in de beoordeling in dit MER voor inclusief ligt vooral op indicatoren die een sterke ruimtelijke component hebben, omdat deze ruimtelijke componenten kunnen worden vertaald in de structuurvisie Zuidwest. Sociaal-economische componenten worden uitgewerkt in het programma Zuidwest.

Blad 74 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Tabel 5.2 Beoordelingskader inclusief Thema Indicatoren Inclusief Mate van segregatie

Bandbreedte Gewenste beweging

Streefwaarde

Ontmoeten

Gewenste beweging

Streefwaarde

Eenzaamheid

Gewenste beweging Streefwaarde

Vervoersarmoede

Gewenste beweging

Streefwaarde

5.1.2

Invulling Aantrekkelijke woon- en leefomgeving voor een gevarieerd samengestelde bevolking. Een stadsdeel waar de plek waar je opgroeit niet bepalend is voor je ontplooiingskansen. De voorzieningenstructuur draagt actief bij aan de inclusieve samenleving, ontmoeting, veiligheid en formele en informele sociale netwerken. De openbare ruimte nodigt uit tot verschillend en gezamenlijk gebruik. Een stadsdeel waarin ontmoetingen met anderen aangemoedigd wordt door de inrichting van de ruimte. Verminderen van eenzaamheid in alle doelgroepen. Een stadsdeel waarin niemand eenzaamheid ondervindt, omdat er voldoende (laagdrempelige) mogelijkheden zijn om elkaar te ontmoeten. Verminderen van vervoersarmoede. Oftewel, minder personen die onevenredig veel tijd of geld kwijt zijn om van a naar b te komen en te kunnen participeren in de maatschappij. Iedereen die dat wil kan op maximaal 45 minuten reistijd van zijn woonplek een geschikte baan vinden.

Huidige situatie Als eerste wordt ingegaan op de demografische samenstelling van Zuidwest. Den Haag Zuidwest heeft circa 70.000 inwoners (zie onderstaande tabel). Tabel 5.3 Bevolkingsaantallen per deelgebied (bron: gemeente Den Haag)

Bouwlust/Vrederust Morgenstond Moerwijk Totaal

Aantal inwoners (1 januari 2022) 29.523 20.251 21.504 71.278

Blad 75 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.1 Bevolkingssamenstelling per deelgebied t.o.v. Den Haag als geheel (bron: gemeente Den Haag)

Uit bovenstaande gegevens blijkt dat de leeftijdsopbouw van de bevolking in Zuidwest vergelijkbaar is met die van Den Haag, maar dat het percentage kinderen in Zuidwest net iets hoger ligt. Ook de samenstelling van huishoudens is vergelijkbaar met Den Haag. Mate van segregatie De sociaal-economische status (SES) staat voor de positie van mensen op de maatschappelijke ladder. De SES hangt samen met gezondheid. Mensen met een lage SES hebben vaak een slechtere gezondheid dan mensen met een hogere SES. De SES kan niet op een directe manier gemeten worden. Daarom worden hiervoor de volgende indicatoren gebruikt: het gemiddelde inkomen in een wijk, het percentage mensen met een laag inkomen, het percentage laag opgeleiden en het percentage mensen dat niet werkt. Deze kenmerken worden samengevat in één samengesteld kenmerk: de statusscore. Dit getal geeft de sociale status van een wijk weer: hoe lager de score, hoe hoger de status van de wijk. Gemiddeld in Nederland, over alle jaren, is de statusscore nul. Op basis van deze statusscore, berekend door het Sociaal en Cultureel Planbureau, is te zien dat Zuidwest aanzienlijk lager scoort (5 tot 15) ten opzichte van andere wijken in Den Haag.

Blad 76 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.2 Statusscore naar wijk in 2017 (bron: Sociaal en Cultureel Planbureau)

In Zuidwest is het percentage bewoners met een migratieachtergrond significant hoger dan in de rest van Den Haag. Ook het opleidingsniveau blijft achter bij het gemiddelde in Den Haag, waarbij vooral het lage aandeel hoger opgeleiden opvalt. Ook het gemiddelde inkomen per huishoudens per jaar is een stuk lager (circa € 10.000 per jaar), dan het gemiddelde in Den Haag (CBS, 2021).

Figuur 5.3 Migratieachtergronden in Bouwlust/Vrederust (BV), Morgenstond (MS), Moerwijk (MW), Zuidwest (ZW) en Den Haag (DH). Bron: DHIC, 2020

Het besteedbaar inkomen van huishoudens in Zuidwest is relatief laag. Circa 65% van de huishoudens heeft een laag besteedbaar inkomen. In de gemeente Den Haag betreft dit circa 45% (CBS, 2018). Een derde van de huishoudens in Zuidwest behoort tot de minima populatie (< 130% Wsm en een laag vermogen). Van alle kinderen (4–18 jaar) groeit eveneens een derde op in een minimahuishouden. Beide aandelen liggen in Zuidwest fors hoger (circa 33%) dan in heel Den Haag (circa 18%).

Blad 77 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.4 Inkomensklassen en minimahuishoudens per wijk in Zuidwest en in Den Haag (Den Haag, 2020) (BV = Bouwlust/Vrederust, MS = Morgenstond, MW = Moerwijk, ZW = Zuidwest, DH= Den Haag)

Ontmoeten In het kader van de monitor Prettig Wonen van de gemeente Den Haag (2015/2017) zijn aan inwoners verschillende stellingen voorgelegd met betrekking tot sociale cohesie. Dit betreffen stellingen over bijvoorbeeld de gezelligheid in de buurt, de mate waarin buurtbewoners contact hebben met elkaar, elkaar helpen en de mate waarin bewoners zich thuis voelen in de buurt. Deze stellingen hebben geleid tot één totaal score van sociale cohesie (zie onderstaand figuur). Hieruit is op te merken dat bewoners van Zuidwest in mindere mate sociale cohesie ervaren (score minder dan 5) dan het gemiddelde van de gemeente Den Haag (score hoger dan 5). In Zuidwest lijken bewoners minder tevreden met de buren, voelen zij zich relatief minder vaak thuis bij de buren en gaan zij minder vaak prettig met elkaar om. Desondanks hebben buren wel veel contact met elkaar, vooral in Moerwijk (monitor Prettig Wonen).

Figuur 5.5 Mate van sociale cohesie in Den Haag Zuidwest (bron: monitor Prettig Wonen)

Eenzaamheid Eenzaamheid is een persoonlijke, subjectieve ervaring waarin bestaande relaties worden afgewogen tegen de eigen wensen of verwachtingen ten aanzien van relaties. Het gevoel van gemis in kwaliteit van bestaande relaties of in het aantal bestaande contacten kan leiden tot eenzaamheid. Volgens de monitor Prettig Wonen van de gemeente Den Haag (2015/2017) heeft gemiddeld 53% matig tot zeer ernstige eenzaamheid ervaren in 2016. De mate van eenzaamheid ligt hoger in

Blad 78 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Zuidwest, namelijk 64% in Bouwlust en Vrederust, 71% in Moerwijk en 61% in Morgenstond (zie onderstaand figuur).

Figuur 5.6 Eenzaamheid in Den Haag Zuidwest (bron: monitor Prettig Wonen)

Vervoersarmoede Vervoersarmoede gaat over het niet kunnen komen waar je zou willen komen, waardoor je deelname aan maatschappelijke activiteiten belemmerd wordt. In Zuidwest zijn winkel- en maatschappelijke voorzieningen over het algemeen relatief nabij gelegen. De gemiddelde afstand over de weg van een supermarkt, huisartsenpraktijk en basisschool is minder dan 0,5 km voor de inwoners van Zuidwest (Den Haag in cijfers). In Zuidwest wonen relatief veel huishoudens met een laag inkomen, waarvoor het risico op vervoersarmoede groter is. Het autobezit per adres ligt lager dan in Den Haag gemiddeld (0,66), namelijk 0,66 in Bouwlust/Vredenrust, 0,63 in Morgenstond en 0,54 in Moerwijk. In het ‘Programma fiets’: ruim baan voor de fiets wordt ingezet op het bevorderen van de fietscultuur in de Haagse wijken Laak, Zuidwest, Transvaal en Schilderswijk onder andere om vervoersarmoede tegen te gaan. In deze wijken is sprake van weinig fietsgebruik voor dagelijkse verplaatsingen en heeft de fiets een slecht imago.

5.1.3

Referentiesituatie Uit onderzoek van RIGO blijkt dat er voor heel Den Haag een groei van de bevolking wordt verwacht. In alle woningsegmenten wordt groei verwacht tot 2035, maar in absolute zin het minst in de vrije sector huur. Uit de bevolkingsprognoses van Den Haag blijkt dat het aantal inwoners in Zuidwest (sterk) groeit tot 2030, waarbij de groei in Bouwlust/Vrederust het sterkst is.

Blad 79 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.7 Bevolkingsgroei tot 2030 (percentage t.o.v. 2021)

De bevolkingsgroei in Zuidwest houdt niet expliciet rekening met de bouw van duizenden woningen. Veelal betreft het een autonome bevolkingsgroei (echter in de toekomstprognoses is een deel van de groei van de stad wel in de cijfers verdisconteerd, onduidelijk is echter hoeveel). De individualisering in de samenleving neemt toe. Men heeft steeds minder binding met een groep, traditionele verbanden worden minder belangrijk en er is een steeds grotere diversiteit in leefstijl. Het feit dat elke inwoner een steeds grotere persoonlijke keuzevrijheid heeft, is positief. Het is echter van belang om in het achterhoofd te houden dat sociale cohesie bijdraagt aan de binding van inwoners met de buurt, sociale levendigheid bevordert en eenzaamheid tegen gaat (CBS, 2017). Eenzaamheid is in toenemende mate een probleem. De vergrijzing en toename van eenpersoonshuishoudens versterken dit. Eén van de ambities van de gemeente is ‘bouwen aan een inclusieve stad’. Er is een trend gaande om de inclusiviteit binnen Den Haag, en dus ook Zuidwest, te verbeteren. Zoals uit de beschrijving van de huidige situatie blijkt, kan er echter nog veel verbeterd worden. Verder inzicht in ruimtelijk-sociale indicatoren In dit MER zijn diverse indicatoren gebruikt (vooral ruimtelijke indicatoren) om de effecten in Zuidwest te duiden.

In deze paragraaf zijn hiervoor diverse elementen vanuit demografie en het sociaal domein aan toegevoegd. Deze geven vooral een beeld van de situatie nu. Een voorspelling naar de toekomst (zie in de volgende hoofdstukken) is lastiger te kwantificeren. Voor de monitoring van de effecten in Zuidwest is het zinvol na te denken over een combinatie (en deels nieuwe) van indicatoren om zo goed mogelijk in beeld te krijgen of en hoe het gebied verandert. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden om locatiespecifieker te kijken naar indicatoren (zoals eenzaamheid, sociale cohesie) voor en na aanpassingen in de omgeving (zoals het vernieuwen van woningen, toevoegen andere woonsegmenten en/of aanpassing in de openbare ruimte). Ook een meer kwantitatief inzicht in de impact van ruimtelijke maatregelen is wenselijk (zover mogelijk). Zo ontstaat een beter oorzaak-gevolg inzicht en kan dit ook beter leiden tot sturing bij volgende projecten.

5.1.4

Beoordeling Bewoners in Zuidwest ervaren minder sociale cohesie dan in Den Haag gemiddeld. Daarnaast is ook sprake van meer eenzaamheid en risico op vervoersarmoede door het hoge aandeel huishoudens met een laag inkomen. Dit leidt tot een negatieve beoordeling van de huidige situatie.

Blad 80 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Ondanks de ingezette verbeteringen op gemeentelijk niveau is niet de verwachting dat de geconstateerde aandachtspunten opgelost worden. Er is ook een gerede kans dat de neerwaartse trend zich blijft doorzetten. Door trends als individualisering, vergrijzing, toename eenpersoonshuishoudens en de woningnood wordt de situatie mogelijk slechter dan de referentie.

Figuur 5.8 Beoordeling van de referentiesituatie voor het thema inclusief

Blad 81 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

5.2

Leefbaar

5.2.1

Definities, beleidskader en beoordelingskader Inleiding: wat betekent leefbaar? Leefbaarheid gaat over de mate waarin een buurt, wijk, dorp of ander gebied aantrekkelijk en/of geschikt is om te wonen of werken. Het begrip kent vele omschrijvingen en is dan ook een containerbegrip. Bijna iedereen verstaat er wel iets anders onder. Het woon- en vestigingsklimaat hebben dus invloed op de leefbaarheid en veiligheid. Deze kan fysiek waarneembaar zijn: hoe de ruimte is ingericht en kan worden gebruikt en hoe de omgeving kan worden beleefd. Het Rijk (ministerie van BZK) heeft hiervoor een specifiek instrument ontwikkeld om de leefbaarheid per buurt, wijk en gemeente te meten. Dit is de Leefbaarometer. De Leefbaarometer bestaat uit vijf onderdelen (ook wel dimensies genoemd): woningen, bewoners, voorzieningen, veiligheid en fysieke leefomgeving. De gemeente heeft een onderzoek uitgevoerd naar prettig wonen in Den Haag. In dit onderzoek wordt leefbaarheid gemeten met het rapportcijfer dat mensen geven voor hoe prettig ze wonen in de wijk. Negentien factoren op het gebied van sociaal, fysiek en veiligheid hebben een (statistisch significante) relatie met het rapportcijfer voor prettig wonen. Beleidskader Het beleidskader voor het thema leefbaar is samengevat weergegeven in Tabel 5.4. Tabel 5.4 beleidskader leefbaar Kader Programma Leefbaarheid en Veiligheid Regio Deal Zuidwest

▪

Woonagenda 2020 - 2023

▪

Wijkprogramma voor stadsdeel Escamp

▪

Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen

▪

▪

Belangrijkste randvoorwaarde / uitgangspunt Het doel is een meerjarige Rijksinzet in 16 stedelijke vernieuwingsgebieden in Nederland; Zuidwest is er hier één van. Om de leefbaarheid in Den Haag Zuidwest te vergroten investeren Rijk en regio gezamenlijk ruim 15 miljoen euro in de Regio Deal Den Haag Zuidwest. De gemeente en het Rijk werken samen met bewoners en lokale ondernemers aan het vergroten van de sociale cohesie, werkgelegenheid, veiligheid en de economische positie van de wijken. In de Woonagenda 2020-2023 zijn richtlijnen opgesteld voor nieuwbouw van woningen in het segment sociale huur, het middensegment, het betaalbare segment, leefbaarheid en doelgroepen. Ze moeten zorgen voor voldoende en betaalbare woningen én bijdragen aan de aantrekkelijkheid van Den Haag als woonstad. Een wijkprogramma richt zich op de belangrijkste vraagstukken op wijkniveau. Zuidwest valt onder het Wijkprogramma Escamp. In deze wijk ligt de prioriteit bij het verbeteren van de positie van de jeugd, hulp bij opvoeding en zorg, verbeteren van de sociaaleconomische positie van bewoners, het benutten van de eigen kracht van bewoners, het realiseren van een schone en veilige wijk en het verhogen van de woonkwaliteit.

De Haagse referentienormen vormen een richtlijn voor het toe te voegen aantal (maatschappelijke) voorzieningen bij gebiedsontwikkelingen, zodat hiervoor voldoende ruimte beschikbaar wordt gemaakt.

Blad 82 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Beoordelingskader Hieronder is het beoordelingskader voor leefbaarheid opgenomen. Dit is gebaseerd op de verschillende dimensies van de Leefbaarometer en betreffen indicatoren die niet bij andere thema’s aan bod komen. Tabel 5.5 Beoordelingskader leefbaarheid Thema Indicatoren Bandbreedte Leefbaar Betaalbaarheid Gewenste beweging woningen Streefwaarde Voorzieningenniveau

Gewenste beweging

Streefwaarde Sociale veiligheid

Gewenste beweging

Streefwaarde Nabijheid openbaar groen

Gewenste beweging

Streefwaarde

5.2.2

Invulling Meer balans in de woningvoorraad (sociaal en markt) Iedereen die dat wil kan een passende woning vinden Minder buurten die onder het Nederlands gemiddelde scoren op de Leefbaarometer en Prettig Wonen monitor en een stijging van de gemiddelde score. Een score ‘goed’ (7,5 of hoger) op de Leefbaarometer. Minder buurten die onder het Nederlands gemiddelde scoren op de Leefbaarometer en Prettig Wonen monitor en een stijging van de gemiddelde score. Een score ‘goed’ (7,5 of hoger) op de Leefbaarometer. Versterken van groenstructuren, waarbij o.a. de groene binnenterreinen worden versterkt als gebruiksgroen. Voldoende gebruiksgroen binnen Zuidwest en goede verbindingen naar groenstructuren in de omgeving.

Huidige situatie Leefbaarometer en Prettig wonen De Leefbaarometer geeft een beeld van de beleving van de leefbaarheid in Zuidwest. De leefbaarheid wordt geschat op basis van vijf dimensies: woningen, bewoners, voorzieningen, veiligheid en fysieke omgeving. De score van de Leefbaarometer loopt van zeer onvoldoende (1) tot uitstekend (9). Dit is een totaalscore ten opzichte van het landelijk gemiddelde.

figuur 5.9 Leefbaarheid in Den Haag Zuidwest (2018, Leefbaarometer)

Blad 83 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Uit bovenstaand figuur komen de onvoldoende scorende buurten van Zuidwest duidelijk naar voren, met name het verschil met de omliggende delen van de stad die beter scoren is zichtbaar. Van de vijf dimensies scoort alleen de dimensie voorzieningen veelal positief. De overige dimensies (met name woningen, bewoners en fysieke omgeving) scoren zeer onvoldoende. De gemeente heeft de leefbaarheid vertaald naar hoe prettig mensen in hun wijk wonen. Bewoners in Zuidwest geven gemiddeld een 6,3 voor prettig wonen in hun wijk. Dit is bijna 1 punt lager dan gemiddeld in Den Haag (7,1) (Monitor Prettig wonen Den Haag). Moerwijk hoort met een 6,1 bij de drie meest slecht scorende wijken in Den Haag. Hieronder wordt nader ingegaan op een aantal indicatoren van leefbaarheid. Betaalbaarheid woningen Betaalbaarheid wordt in Nederland over het algemeen gemeten door de verhouding tussen wat een huishouden moet betalen aan huur en het verzamelinkomen. Er zijn steeds minder betaalbare woningen beschikbaar. Daardoor zijn sociale huurders steeds meer aangewezen op woningen met een voor hen dure huur. De druk op de woningmarkt in Den Haag is ongekend groot. Dit uit zich in sterke prijsstijgingen in de koop en- en huurwoningmarkt. Zo is de gemiddelde vierkante meterprijs van verkochte woningen van €1.960 in 2014 gestegen naar €3.007 in 2019.

Dit zorgt er mede voor dat nog maar een beperkt deel van het woningaanbod in Den Haag betaalbare koop betreft. Van het totale woningaanbod in de maand maart (2020) heeft nog geen 2% een vraagprijs onder de €150.000 en circa 20% een vraagprijs tot €250.000. Voor het online aanbod van particuliere huurwoningen in 2019, geldt dat slechts 17% wordt aangeboden met een huurprijs onder de liberalisatiegrens (per 1 januari 2021 € 752,33). De hoge druk op de woningmarkt manifesteert zich ook in een snel teruglopend vrijkomend woningaanbod bij corporaties. Ten opzichte van andere wijken in Den Haag heeft Zuidwest een relatief groot aandeel corporatiewoningen met een huurprijs tot de aftoppingsgrens (< € 651 geldend voor 2019) en ligt de netto woonquote (het percentage van het netto besteedbaar huishoudinkomen dat besteed wordt aan de netto woonuitgaven) gemiddeld lager (31,7 - 34,2%) dan veel andere wijken (31,1 44,3%) (zie Figuur 5.10).

Figuur 5.10 Links: Aandeel corporatiewoningen met huurprijs tot aftoppingsgrens (< € 651 geldend voor 2019) Rechts: Netto woonquote per wijk in Den Haag (het percentage van het netto besteedbaar huishoudinkomen dat besteed wordt aan de netto woonuitgaven) (bron waarstaatjegemeente.nl)

Blad 84 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Circa 68% van de woningen in Zuidwest is in bezit van woning corporaties (sociale verhuur), zie figuur 5.9. Het aandeel is twee keer zo groot als in de rest van Den Haag. In verhouding komen particuliere huurwoningen en koopwoningen weinig voor. De gemiddelde OZB waarde van de woningen in Zuidwest (appartementen: € 140.000 en eengezinswoningen: € 300.000) ligt ver onder die van heel Den Haag, zie figuur 5.9. Dit geeft aan dat de kwaliteit van de woningen en de leefomgeving lager zijn dan het Haags gemiddelde. De gemiddelde OZB waarden zijn bovendien de afgelopen 10 jaar in Zuidwest minder hard gestegen dan in heel Den Haag, waardoor de achterstand groter is geworden. Moerwijk is de meest kwetsbare wijk: het aandeel corporatiewoningen is er het grootst en de OZB waarde het laagst.

Figuur 5.11 Links: Eigendomsverhoudingen woningen, rechts:OZB-waarde woningen per wijk in Zuidwest (DHIC, 2020)

Voorzieningenniveau De voorzieningen in Zuidwest zijn geclusterd rond buurtcentra zoals Leyweg, Zuiderpark en langs de Melis Stokelaan. Echter is in een aantal winkelcentra en kleinschalige winkelstrips in plinten van woningblokken relatief veel leegstand. Wel is er in Zuidwest een breed aanbod aan maatschappelijke voorzieningen. Zo zijn er veel sociaal-maatschappelijk ondersteunende voorzieningen, zorginstellingen en sportvoorzieningen. Er zijn met name veel voetbalverenigingen: van de 21 sportclubs in Zuidwest zijn 15 gericht op voetbal. In Zuidwest zijn drie scholen voor voortgezet onderwijs (vmbo), 25 basisscholen en 12 scholen voor speciaal onderwijs. Onderwijsvoorzieningen van hoger niveau (HAVO-VWO en HBO) liggen buiten Zuidwest. De huidige voorzieningen in de wijk staan in de volgende figuur.

Blad 85 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.12 De huidige voorzieningen in Zuidwest en de nabije omgeving (bron: bestemming Zuidwest gebiedsverkenning, 2019)

Sociale veiligheid Het woon- en vestigingsklimaat van Zuidwest hebben invloed op de leefbaarheid en veiligheid. Deze kan fysiek waarneembaar zijn: hoe de ruimte is ingericht en kan worden gebruikt en hoe de omgeving kan worden beleefd. Om aan te geven dat de veiligheid onder druk staat in Zuidwest volgt hieronder een beknopte toelichting over misdrijven en overlast. Misdrijven en overlast In Zuidwest is sprake van meer misdrijven en overlastmeldingen dan gemiddeld in Den Haag. Morgenstond kent veel geregistreerde misdrijven. Moerwijk valt op door veel overlastmeldingen. Per 1.000 inwoners lijkt Bouwlust/Vrederust het minst slecht te scoren, maar in absolute zin is hier wel sprake van de meeste geregistreerde misdrijven en (na Moerwijk) de meeste overlastmeldingen. Zuidwest kent meer ernstige misdrijven (moord, doodslag en drugsfeiten) in vergelijking met steden met meer inwoners. Dit onderstreept de ernst op het vlak van openbare orde en veiligheid.

Figuur 5.13 Aantal misdrijven en overlast per wijk in Zuidwest en Den Haag in 2019. Bouwlust (BV), Morgenstond (MS), Moerwijk (MW), Zuidwest (ZW) en gemeente Den Haag (DH) (bron: dataportal politie en tabellenboek politie-eenheid Den Haag, 2019)

Blad 86 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Veiligheidsbeleving In het kader van de monitor Prettig Wonen zijn aan inwoners van Zuidwest verschillende stellingen voorgelegd met betrekking tot veiligheid. Bijvoorbeeld: ‘Komt het wel eens voor dat u zich onveilig voelt als u ’s avonds bij u in de buurt op straat loopt?’ of ‘Komt het wel eens voor dat u bang bent dat u zelf slachtoffer wordt van criminaliteit?’. Deze stellingen konden beantwoord worden op een 3-puntschaal of dit vaak, soms of zelden/nooit voorkomt. De algemene veiligheidsbeleving is bepaald door de gemiddelde score op deze stellingen te bepalen, waarbij geldt: hoe hoger de score, hoe veiliger men zich voelt. In Zuidwest voelen bewoners zich vaker onveilig dan het gemiddelde in de gemeente Den Haag (zie onderstaand figuur).

Figuur 5.14 Gevoel van veiligheid (bron: monitor Prettig Wonen)

Nabijheid openbaar groen Groen (zoals bomen, struiken en gras) speelt een belangrijke rol in de woonomgeving. Het draagt bij aan een klimaatbestendige inrichting, doordat groen kansen biedt om wateroverlast te verminderen, gebieden te verkoelen en droogte tegen te gaan. Tegelijkertijd draagt groen bij aan een prettige en gezonde woonomgeving, bijvoorbeeld doordat het uitnodigt om de te wandelen of te fietsen. Zuidwest is één van meest groene wijken van de stad (20 – 75% aan aandeel groen in buurt, zie onderstaand figuur), met een helder raamwerk en weidse opzet van lanen, singels, parken en pleinen. Dit zorgt ervoor dat Zuidwest voelt als een groene stadsoase.

Blad 87 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.15 Aandeel groen per buurt (bron: Klimaateffectatlas)

Ondanks de grote hoeveelheid groen is niet al het groen ‘beleefbaar’. Op veel plekken valt de groene structuur samen met verkeersaders of private functies zoals sportvelden en volkstuinen. Daardoor heeft het groen op veel plekken weinig gebruikswaarde. Op het niveau van het bouwblok is er een overmaat aan groene ruimtes, die vaak geen duidelijk eigenaarschap hebben en een sleetse uitstraling hebben. Het Zuiderpark speelt daarentegen een belangrijke rol in de beleefbaarheid van het groen binnen Zuidwest. Dit is in mindere mate het geval voor de Uithof vanwege de barrièrewerking van de N211/Lozerlaan. Op onderstaand figuur is het aandeel groen in de openbare ruimte weergegeven. Groen in de openbare ruimte draagt namelijk in grotere mate bij aan de leefbaarheid dan groen in bijvoorbeeld private tuinen. Het aandeel groen in de openbare ruimte varieert tussen 30 % en meer dan 75%.

Zuiderpark

Uithof

Figuur 5.16 Aandeel groen in de openbare ruimte (bron: klimaateffectatlas)

Blad 88 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

5.2.3

Referentiesituatie Met betrekking tot voorzieningen worden de Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (2021) gehanteerd. Deze referentienormen vormen een richtlijn voor het toe te voegen aantal voorzieningen bij gebiedsontwikkelingen. De normen zijn opgesteld voor de domeinen onderwijs, zorg, welzijn, kunst en cultuur, sport, spelen en groen. De referentienorm geeft het benodigde aantal vierkante meters of aantallen weer per 1.000 woningen per type voorziening. Voor wat betreft de woningmarkt overtreft de vraag het aanbod. Mensen met een smalle beurs die een betaalbare woning zoeken zijn daardoor deels aangewezen op huurwoningen buiten de gemeente. In de Woonagenda is betaalbaarheid een belangrijk speerpunt. Om de leefbaarheid in Zuidwest te vergroten investeren Rijk en regio gezamenlijk ruim 15 miljoen euro in de Regio Deal Den Haag Zuidwest. De integrale aanpak kent drie pijlers. De eerste pijler richt zich op het vergroten van het welzijn en de veerkracht van bewoners, met als doel dat bewoners meer gaan meedoen in de samenleving en zich betrokken voelen bij hun portiek, straat en wijk. De Regio Deal richt zich onder andere op het realiseren van (lokale) maatschappelijke participatieprojecten.

5.2.4

Beoordeling De leefbaarheid in Zuidwest is op dit moment ondermaats. Dit leidt tot een negatieve beoordeling van de huidige situatie. Onder andere met de Regio Deal Zuidwest wordt geïnvesteerd in diverse projecten om de leefbaarheidssituatie te verbeteren. Hierdoor blijft de referentiesituatie naar verwachting minimaal gelijk of deze verbetert licht.

Figuur 5.17 Beoordeling van de referentiesituatie voor het thema inclusief

Blad 89 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

5.3

Mobiliteit en bereikbaarheid

5.3.1

Definities, beleidskader en beoordelingskader Inleiding: wat betekent mobiliteit en bereikbaarheid? Den Haag maakt een sterke groei door in inwoners en arbeidsplaatsen. Tezamen met de bestaande mobiliteit in de stad levert dit een grote hoeveelheid verplaatsingen op. Dit betreft het verplaatsen met het OV, de fiets, lopend, auto of ander gemotoriseerd verkeer (scooters, motors, busjes, bestelwagens of vrachtwagens). De essentie is dat de stad voor iedereen (bewoners, werknemers en toeristen) toegankelijk moet blijven. De ruimte is echter beperkt. Om de stad bereikbaar en veilig te houden en de openbare ruimte toegankelijk en aantrekkelijk, moet de gemeente keuzes maken en maatregelen treffen. Een steeds belangrijker aspect voor mobiliteit en bereikbaarheid is het sturen op de keuze van de vervoerswijze. Meer gebruik van het OV en meer fietsen/lopen, vermindert het autogebruik en verbetert daarmee de bereikbaarheid. Daarnaast draagt het bij aan duurzaamheid (minder energiegebruik, minder uitstoot) en leefbaarheid (minder geluid, verbetering verkeersveiligheid). Beleidskader Het beleidskader voor het thema is samengevat weergegeven in Tabel 5.6. Tabel 5.6 Beleidskader Mobiliteit en bereikbaarheid

Kader Strategische Agenda 2020 van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH)

Belangrijkste randvoorwaarde / uitgangspunt ▪

▪

Haagse Nota Mobiliteit Haagse Mobiliteitsagenda

▪

Smart Mobility Visie Den Haag

▪

Strategie Mobiliteitstransitie 2040 Parkeren in een leefbare en bereikbare stad Parkeerstrategie 2021-2030

▪

▪

▪

Meer mensen op de fiets naar het werk, dat is de ambitie van de 23 gemeenten in de metropoolregio. Naast Metropolitane Fietsroutes, die lopen door meerdere gemeenten, willen de gemeenten en de MRDH samen de komende jaren ook de veelgebruikte routes tussen en in steden en dorpen verbeteren. Dit heet het ‘regionaal basisnetwerk fiets’. Er wordt ingezet op openbaar vervoer dat meegroeit met het toenemende aantal inwoners. Wat daarvoor nodig is, is gebundeld in het programma OV NEXT (schaalsprong ov). De Haagse Nota Mobiliteit is het verkeersplan van de gemeente waarin staat hoe Den Haag nu en in de toekomst goed bereikbaar en leefbaar blijft. In de mobiliteitsagenda worden een aantal keuzes gemaakt: Schaalsprong openbaar vervoer, Ruimte maken, Vraag en aanbod parkeren beter in balans, Ruim baan voor de fiets en Meer ruimte voor innovatie en experiment. Met een mix van particuliere, markt en eigen initiatieven wil het college smart mobility inzetten om het mobiliteitssysteem efficiënter en toegankelijker te maken. Noodzakelijke doorontwikkeling van het mobiliteitssysteem om de stad leefbaar, bereikbaar en verkeersveilig te houden. Het parkeerbeleid in Den Haag heeft als uitgangspunt dat de beschikbare ruimte leidend is.

In gebieden waar de ruimte schaars is wordt daarom door middel van parkeernomen, maximering van het aantal uit te geven parkeervergunningen en/of verhoogde tarieven voorkomen dat de parkeerproblematiek verslechtert. In gebieden met grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen kan anticiperend op een te hoog oplopende parkeerdruk worden besloten om parkeerregulering in te voeren. Bij een parkeerdruk hoger dan 90% worden geen vergunningen meer uitgegeven voor een tweede of derde auto.

Blad 90 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Beoordelingskader In de volgende tabel is het beoordelingskader voor het thema mobiliteit en bereikbaarheid weergegeven. Het aspect verkeersveiligheid is opgenomen bij het thema veiligheid. Tabel 5.7 Beoordelingskader mobiliteit en bereikbaarheid Thema Indicatoren Bandbreedte Verkeersafwikkeling en Gewenste beweging betrouwbare reistijd Streefwaarde

Gewenste beweging Kwaliteit langzaam verkeerverbindingen

Streefwaarde

Mobiliteit en bereikbaarheid Gewenste beweging Modal split

Streefwaarde Gewenste beweging Parkeerdruk Streefwaarde

5.3.2

Invulling Minder vertragingen bij kruispunten. Bereikbare economische kerngebieden en een betrouwbare reistijd in de spits. Verbetering van de kwaliteit van langzaam verkeersverbindingen. Ruimte voor voetgangers en fietsers op veilige, aantrekkelijke verbindingen naar alle delen van Zuidwest en daarbuiten. Stimuleren overgang naar duurzame mobiliteit, bestaande uit schone, ruimte-efficiënte en veilige mobiliteit. Dus een lager aandeel autogebruik in verplaatsingen dan nu en een optimale inrichting voor voetgangers, fietsers en het OV. Afname van het aandeel autogebruik ten opzichte van fiets, lopen en OV. Ruimte voor bewoners, bezoekers en bedrijven om binnen de gestelde eisen/wensen van de gemeente voor Zuidwest de auto te kunnen parkeren. Parkeerdruk in de openbare ruimte minimaal onder de 90% (bezettingspercentage parkeerplekken).

Huidige situatie Om een beeld te schetsen van de huidige situatie en referentiesituatie ten aanzien van bereikbaarheid is eerst de verkeersstructuur geschetst, vervolgens is ingegaan op de diverse indicatoren. Verkeersstructuur Zuidwest is bereikbaar met het openbaar vervoer, fiets en auto (zie onderstaand figuur). Aan de oostzijde van het plangebied bevindt zich het NS-station Moerwijk. Hier vertrekken sprinters naar Dordrecht (via Delft en Rotterdam) en Den Haag Centraal (via Holland Spoor). Door Zuidwest lopen ook diverse tramlijnen (9 en 16) en busroutes (21 ,23, 25,26 en 27). Zuidwest is verbonden met het hoofdwegennet via de inprikkers Prinses Beatrixlaan en N211/Lozerlaan. Daarnaast hebben de stedelijke hoofdwegen Neherkade/Erasmusweg, Loevesteinlaan, Moerweg en Meppelweg een belangrijke functie voor het autoverkeer naar het centrum en andere stadsdelen. Door dit fijnmazige raamwerk van hoofdwegen is Zuidwest goed bereikbaar met de auto en is de auto dominant aanwezig in het plangebied.

Blad 91 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Station Moerwijk

De Uithof

figuur 5.18 Aanwezige infrastructuur in- en om het plangebied

Verkeersafwikkeling en betrouwbare reistijd Openbaar vervoer Met de OV-dekkingsgraad is in beeld gebracht (zie onderstaand figuur) welk deel van de bewoners en gebruikers in een gebied zich binnen het invloedsgebied van een OV-halte bevindt. De dekkingsgraad van het openbaar vervoer in Zuidwest is 97,3% van het totale oppervlak van Zuidwest. Dit is een stuk hoger dan het Nederlandse gemiddelde voor een sterk stedelijk gebied (89%).

Blad 92 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Figuur 5.19 OV-dekkingsgraad in Den Haag Zuidwest (bron: Antea Group)

Autoverkeer Aan de hand van het verkeersmodel (Metropoolregio Rotterdam Den Haag) is een inschatting gemaakt van de huidige verkeersintensiteiten en I/C-verhoudingen op de wegen in de ochtend- en avondspits. In Figuur 5.20 zijn de locaties aangeduid waarvoor in Tabel 5.8 de intensiteiten in de huidige situatie zijn opgenomen. Dit betreft diverse wegen binnen Zuidwest en enkele buiten Zuidwest.

Figuur 5.20 Plekken in Zuidwest waarvoor de verkeersintensiteiten zijn weergegeven

Blad 93 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Tabel 5.8 Etmaalintensiteiten en I/C-waarden in de huidige situatie op de plekken zoals weergegeven in voorgaand figuur Wegvak Intensiteiten per I/C-verhouding I/C-verhouding etmaal ochtendspits avondspits Lozerlaan 20.300 0,20 0,25 2 Lozerlaan 33.100 0,39 0,47 3 Lozerlaan 32.800 0,42 0,46 4 Wippolderlaan 43.500 0,58 0,65 5 Meppelweg 9.100 0,27 0,28 6 Meppelweg 14.600 0,40 0,39 7 Hengelolaan 8.700 0,24 0,32 8 Hengelolaan 12.500 0,25 0,37 9 Hengelolaan 8.200 0,25 0,25 10 Melis Stokelaan 4.500 0,10 0,14 11 Melis Stokelaan 7.200 0,17 0,24 12 Melis Stokelaan 9.200 0,11 0,14 13 Melis Stokelaan 9.900 0,11 0,15 14 Erasmusweg 23.000 0,31 0,35 15 Erasmusweg 14.600 0,19 0,24 16 Erasmusweg 21.400 0,33 0,31 17 Erasmusweg 23.100 0,39 0,34 18 Beresteinlaan 5.400 0,20 0,20 19 Beresteinlaan 10.500 0,28 0,48 20 Dedemsvaartweg 10.000 0,16 0,17 21 Dedemsvaartweg 5.600 0,17 0,19 22 Dedemsvaartweg 9.200 0,23 0,29 23 Laan van 7.100 Wateringseveld 0,21 0,23 24 Leyweg 13.700 0,38 0,42 25 Loevesteinlaan 30.700 0,37 0,44 26 Loevesteinlaan 21.200 0,53 0,58 27 Loevesteinlaan 17.600 0,22 0,24 28 Loevesteinlaan 21.400 0,27 0,31 29 Moerweg 27.300 0,33 0,44 30 Prinses Beatrixlaan 24.900 0,32 0,42 31 Prinses Beatrixlaan 51.200 0,67 0,72

De hoogste intensiteiten komen voor op wegvakken buiten het plangebied, zoals de Lozerlaan, Wippolderlaan en Prinses Beatrixlaan (43.500 en 51.200 mvt/etm). De drukste wegen binnen het plangebied zijn de Erasmusweg en de Loevesteinlaan (23.000 30.700 mtv/etm). Dit zijn belangrijke gebiedsontsluitingswegen, waar veel verkeer samenkomt. Vanaf deze wegen is bijvoorbeeld de A4 te bereiken. Naast de wegen die in bovenstaande tabel zijn opgenomen, zijn er kleinere wegen binnen Zuidwest. Op deze erftoegangswegen liggen de intensiteiten over het algemeen tussen de 2.000 en 5.000 motorvoertuigen per etmaal (zie onderstaand figuur).

Blad 94 van 382