Document · PDF

RIS315261 Bijlage 1-6 Milieu Effect Rapport Den Haag Zuidwest

Gemeenteraad 14 december 2023, gemeente Den HaagBij agendapunt: Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261)34.195 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

MER Zuidwest Den Haag

projectnummer 0462353.100 definitief maart 2023

MER Zuidwest Den Haag

projectnummer 0462353.100 maart 2023

Auteurs W. Daggenvoorde V. Noordink H. Lindeboom

Opdrachtgever Gemeente Den Haag (DSO) Spui 70 2511 BT 's-Gravenhage

Gecontroleerd: H. Lindeboom

datum maart 2023

beschrijving definitief

vrijgave drs. T. Artz

Inhoudsopgave

Blz.

MER Zuidwest

Samenvatting

MER Deel A

Inleiding

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

De opgave: transformatie van Den Haag Zuidwest De Structuurvisie Waarom een m.e.r.? Relatie tussen de plannen, projecten en besluiten in Zuidwest Doel van de m.e.r. De m.e.r.-procedure

20 21 22 22 24 25

Den Haag Zuidwest in vogelvlucht

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Ligging plangebied Historische ontwikkeling Huidige situatie Referentiesituatie en autonome ontwikkelingen Raakvlakprojecten

35 36 37 39 41

Kaders, opgaven en te onderzoeken alternatieven

3.1 3.2 3.3

Ruimtelijk beleid Gewenste kwaliteiten en opgaven voor Zuidwest in 2040 Programma en te onderzoeken alternatieven en varianten

43 45 50

Opzet van het MER

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Onderzoeksopzet op hoofdlijnen Beoordelingskader Stap 1: Foto van de leefomgeving Stap 2: Effecten van de alternatieven en varianten voor Zuidwest Stap 3: Effecten van concrete(re) ontwikkelingen binnen Zuidwest Stap 4: Effecten van het voorkeursalternatief Stap 5: Monitoring en flexibiliteit

65 66 69 71 71 72 72

Foto van de leefomgeving

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Inclusief Leefbaar Mobiliteit en bereikbaarheid Geluid Geur en stof

74 82 90 104 114

5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14 5.15 5.16 5.17 5.18

Luchtkwaliteit Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering Veiligheid Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Economisch vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur Bodem Waterkwaliteit Circulariteit Samengevat: de kwaliteit van de leefomgeving

117 123 126 130 140 144 149 153 160 170 175 177 181

MER Deel B

184

Effecten alternatieven 10.000 en 15.000 woningen

185

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9 6.10 6.11 6.12 6.13 6.14 6.15 6.16 6.17 6.18 6.19

Inclusief Leefbaar Mobiliteit en bereikbaarheid Geluid Geur en stof Luchtkwaliteit Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering Veiligheid Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Economisch vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur Bodem Water Circulariteit Samenvattende effectbeoordeling en toetsing aan ambities Gevoeligheidsanalyse raakvlakprojecten

185 188 191 203 210 211 213 215 216 223 225 227 230 237 240 240 242 243 248

MER Deel C

251

Ontwikkeling Dreven, Gaarden en Zichten

252

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Ontwikkeling Dreven, Gaarden en Zichten Inclusief Leefbaar Mobiliteit en bereikbaarheid Geluid

252 254 258 260 267

7.6 7.7 7.8 7.9 7.10 7.11 7.12 7.13 7.14 7.15 7.16 7.17 7.18 7.19 7.20

Geur en stof Luchtkwaliteit Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering Veiligheid Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Economisch vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur Bodem Water Circulariteit Samenvattende effectbeoordeling en toetsing aan ambities Toetsing aan spelregels

272 273 273 276 277 280 282 283 285 288 291 291 292 293 299

Ontwikkeling De Venen

305

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 8.10 8.11 8.12 8.13 8.14 8.15 8.16 8.17 8.18 8.19 8.20 8.21

Ontwikkeling De Venen Inclusief Leefbaar Mobiliteit en bereikbaarheid Geluid Geur & stof Luchtkwaliteit Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering Veiligheid Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Economisch vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur Bodem Water Circulariteit Samenvattende effectbeoordeling Toets aan ambities Toets aan spelregels

305 307 308 308 312 313 313 313 314 314 315 315 316 316 317 317 318 318 318 319 322

MER Deel D

328

Het Voorkeursalternatief

329

9.1 9.2 9.3

Het Voorkeursalternatief Inclusief Leefbaar

329 340 341

9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 9.10 9.11 9.12 9.13 9.14 9.15 9.16 9.17 9.18 9.19

Mobiliteit en bereikbaarheid Geluid Geur en stof Luchtkwaliteit Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering Veiligheid Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Economisch vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur Bodem Water Circulariteit Samenvattende effectbeoordeling en toetsing van de ambities

344 350 351 351 351 351 353 353 355 355 356 358 358 359 359 359

Effecten tijdens de realisatiefase

364

10.1

Hinder tijdens de realisatiefase

364

Spelregelkader voor de transformatie

370

11.1 11.2

Inleiding spelregelkader Het spelregelkader

370 371

Monitoring en leemten in kennis

376

12.1 12.2 12.3

Aanzet monitoringsprogramma Gevoeligheidsanalyse Leemten in kennis

376 380 381

Bijlage 1:

Antea Group; Verkeersonderzoek Den Haag Zuidwest; 13-04-2022.

Bijlage 2:

Antea Group; Akoestisch Onderzoek Den Haag Zuidwest; 02-03-2022.

Bijlage 3:

Antea Group; Onderzoek Luchtkwaliteit Den Haag Zuidwest; 22-02-2022.

Bijlage 4:

Antea Group; Externe Veiligheid Den Haag Zuidwest; 06-10-2021.

Bijlage 5:

Antea Group; Stikstofberekening Den Haag Zuidwest; 13-04-2022.

Bijlage 6:

Antea Group; Toets N2000 Den Haag Zuidwest; 14-04-2022.

Bijlage 7:

Antea Group; Quickscan beschermde soorten en biodiversiteit; 20-10-2021.

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 12 december 2022 Gemeente Den Haag (DSO)

Samenvatting Aanleiding Den Haag Zuidwest staat voor grote opgaven. Door demografische ontwikkelingen en volkshuisvestingsbeleid is de wijk veranderd in een wijk met relatief veel sociaal-maatschappelijke achterstanden. Daarnaast is de woningvoorraad eenzijdig, deels verouderd en is het voorzieningenaanbod verschraald. Ondanks vele inspanningen de afgelopen decennia gaat het op veel plekken in Zuidwest nog steeds niet goed. De gemeente wil Zuidwest daarom op dit soort aspecten verbeteren.

De ligging van Zuidwest in Den Haag

De ambitie is om Zuidwest te transformeren naar een vernieuwd en eigentijds deel van de stad, met een groene, stedelijke leefomgeving, waar mensen met verschillende achtergronden kunnen groeien en ontwikkelen en waar het prettig samenleven is. Dit biedt de mogelijkheid om ook andere opgaven die op stadsniveau en landelijk spelen daaraan te koppelen: de energie- en mobiliteitstransitie, klimaatadaptatie en het huisvesten van de aanhoudende toestroom van mensen naar de stad (de woningbouwopgave). De gemeente stelt een structuurvisie op. Deze structuurvisie kent een aantal aanleidingen. Enerzijds is een aanpak en visie nodig om de huidige situatie in Zuidwest te verbeteren. Anderzijds is ook de groei van Den Haag een aanleiding. De toename van het aantal inwoners van Den Haag brengt met zich mee dat er woningen moeten worden bijgebouwd. Zuidwest is een gebied dat kansen biedt om te verdichten. De Structuurvisie is een middel om te sturen op wenselijke ontwikkelingen in Zuidwest. De structuurvisie heeft als doel om de verschillende factoren die bijdragen aan een prettige toekomstbestendige woonomgeving, voor bestaande en nieuwe bewoners, in combinatie met het toevoegen van 10.000 woningen in samenhang bij elkaar te brengen.

Het gaat dus niet alleen maar om het bouwen van woningen, het doel van de structuurvisie is juist om daar ook te verbinden met de opgaven van verduurzamen, vergroenen, verbeteren bereikbaarheid en bij te dragen en de

Blad 1 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

sociaal maatschappelijke opgaven. Op die manier draagt de Structuurvisie Zuidwest bij aan de ambitie om Den Haag Zuidwest weer een gebied te laten zijn waar bewoners trots op zijn, waar perspectief is en waar het prettig samenleven is. De structuurvisie richt zich vooral op de ruimtelijke component van de opgaven in Zuidwest. De invloed van de ruimtelijke ingrepen is wezenlijk voor een verbetering van ontwikkelkansen, het woonklimaat, de fysieke gezondheid van inwoners, de veiligheidsbeleving en de leefbaarheid van de wijken. Er is natuurlijk meer nodig dan alleen het ruimtelijke om de opgaven aan te pakken. Gelijk met het proces van de Structuurvisie wordt hiervoor ook een programma Zuidwest vorm gegeven. In dit programma worden de sociaalmaatschappelijke ambities voor Zuidwest verder uitgewerkt. Waarom een m.e.r.? Het doel van de m.e.r. is het inzichtelijk maken van de effecten van de transformatie van Zuidwest en het milieubelang te borgen in de structuurvisie (en verdere uitwerking van plannen en projecten). De m.e.r.-procedure is doorlopen vanwege de volgende redenen: ▪ Het is verplicht om voor ontwikkelingen met mogelijk belangrijke nadelige milieugevolgen de m.e.r. (procedure) te doorlopen en een MER (rapport) op te stellen. De Structuurvisie voor Zuidwest wordt kaderstellend voor m.e.r.-plichtige activiteiten en is daardoor m.e.r.plichtig.

▪ Onderdeel van Zuidwest is onder andere de bouw van circa 3.500 extra woningen in het gebied Dreven, Gaarden en Zichten. Hiervoor wordt een bestemmingsplan/ omgevingsplan voorbereid. De omvang van deze concretere ontwikkeling leidt tot een mogelijke impact op de fysieke leefomgeving. Hoewel formeel een m.e.r.-beoordeling geldt, is vanwege omvang een directe m.e.r.-plicht logisch. ▪ Tot slot is voor de plannen in Zuidwest niet uit te sluiten dat mogelijke significant negatieve effecten op Natura 2000-gebieden aanwezig zijn. Om deze redenen is het vanuit de Wet natuurbescherming ook verplicht een m.e.r.-procedure te doorlopen. De m.e.r.-plicht houdt in dat een m.e.r.-procedure moet worden doorlopen, met als resultaat een milieueffectrapport (plan-MER) dat met de ontwerp-Structuurvisie ter inzage wordt gelegd. Het MER is naast een planMER bij de Structuurvisie Zuidwest, een projectMER bij de ontwikkeling in Dreven, Gaarden en Zichten en als m.e.r.-beoordeling te gebruiken voor andere vervolgbesluiten binnen het plangebied, zoals de ontwikkeling van De Venen met circa 760 extra woningen. Het spelregelkader, dat het resultaat is van dit MER, wordt bij toekomstige ontwikkelingen in Zuidwest gebruikt om negatieve effecten op de leefomgeving te voorkomen en positieve effecten te versterken.

Programma en te onderzoeken alternatieven Voor de vier grote opgaven voor Zuidwest (de sociaal-economische opgave, woningbouwopgave, duurzaamheidsopgave en mobiliteitsopgave) dient een grote inspanning geleverd te worden om de ambitie voor Zuidwest te verwezenlijken. De keuze voor een set aan maatregelen om de ambities te realiseren, is nog niet uitgekristalliseerd. Hiervoor bestaan nog diverse keuzemogelijkheden. In het MER zijn voor de meeste opgaven alternatieven afgebakend, om hiermee de effecten van de keuzemogelijkheden te onderzoeken. Alternatieven woningbouwopgave De gemeente Den Haag heeft onderzoek gedaan naar de verdichtingskansen en het aantal woningen dat binnen Zuidwest kan worden toegevoegd. De kansenkaart leidt tot twee alternatieven met betrekking tot de woningbouwopgave die in het MER zijn onderzocht: een alternatief met per saldo 10.000 extra woningen en een alternatief met per saldo 15.000 extra woningen (een deel van de huidige woningvoorraad wordt gesloopt en nieuw gebouwd).

Blad 2 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Naast het toevoegen van woningen hebben de nieuwe bewoners ook behoefte aan bijpassende stedelijke voorzieningen. Denk bijvoorbeeld aan de toevoeging van basisscholen, voortgezet onderwijs, eerstelijnszorg, club- en buurthuizen, een bibliotheek, kleinschalige bedrijvigheid en voorzieningen ten behoeve van leisure Hiervoor werkt de gemeente Den Haag een voorzieningenprogramma uit. Voor dit MER is op basis van de Haagse Referentienormen, die door gemeenteraad zijn vastgesteld, het voorzieningenprogramma per alternatief indicatief in beeld gebracht. Deze referentienormen vormen een richtlijn voor het toe te voegen aantal voorzieningen bij gebiedsontwikkelingen. De alternatieven voor de woningbouwopgave zijn: A. Toevoeging van 10.000 woningen en ca. 68.500 m2 ‘niet wonen’ functies in Zuidwest B. Toevoeging van 15.000 woningen en ca. 100.750 m2 ‘niet wonen’ functies in Zuidwest Per alternatief is vervolgens het aantal extra woningen en stedelijke voorzieningen (‘niet wonen’ functies) verdeeld over deelgebieden binnen Zuidwest.

Deelgebieden Zuidwest Toevoeging 10.000 woningen

Totaal na toevoeging 10.000 woningen

Toevoeging 15.000 woningen

Totaal na toevoeging 15.000 woningen

Huidige situatie

Referentiesituatie

1. Bouwlust woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

6.567

+90 +0

+2.156 +9.687

8.813

+2.956 +14.247

9.613

2. Vrederust woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

4.468

+0 +0

+ 2.200 +6.212

6.668

+2.800 +9.136

7.268

3. Morgenstond-Noord woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

7.378

+0 +0

+2.552 +9.939

9.930

+3.852 +14.618

11.230

4. Morgenstond-Zuid woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

3.376

+0 +0

+1.117 +3.754

4.493

+1.917 +5.521

5.293

5. Moerwijk-Noord woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

6.117

+32 +0

+1.400 +8.174

7.549

+2.500 +12.023

8.649

6. Moerwijk-Zuid

Blad 3 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

4.166

+882 +0

+640 +5.915

5.688

+1.040 +8.699

6.088

7. Uithof woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

530

+0 +0

+0 +10.578

530

+0 +15.558

530

8. Zuiderpark woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

252

+0 +0

+0 +9.867

252

+0 +14.512

252

9. Groen assenkruis woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

126

+0 +0

+0 +4.374

126

+0 +6.436

126

478

33.458 695.189 m2

+1.004

+10.065

44.527

+15.065

49.527

+0 m2

+68.500 m2

763.689 m2

+100.750 m2

795.939 m2

Overige woningen (Meppelrade en Willem Dreespark) Totaal programma woningen aantal m² bvo 'niet wonen'

Alternatieven verduurzamingsopgave Eén van de grote opgaven voor Nederland, Den Haag, maar ook in Zuidwest is het omschakelen van een fossiele energievoorziening naar een duurzame energievoorziening. Los van de verduurzaming van bestaande woningen en energieneutrale nieuwe woningen, wordt specifiek gekeken naar de energieopwekking (warmtelevering) in Zuidwest. De alternatieven die in het MER worden onderzocht zijn onderverdeeld in bestaande bouw en nieuwbouw. Bestaande bouw: A. bestaande bouw in hele wijk voorzien van warmtesystemen op middentemperatuur B. bestaande bouw in hele wijk voorzien van hybride warmtesystemen C. bestaande bouw in hele wijk voorzien van WKO systemen Nieuwbouw: A. nieuwbouw in hele wijk voorzien van warmtesystemen op middentemperatuur B. nieuwbouw in hele wijk voorzien van WKO systemen Alternatieven mobiliteitsopgave De laatste grote opgave voor Zuidwest betreft het aanpakken van het mobiliteitssysteem. Het gaat hier om een betere bereikbaarheid voor alle mensen in en buiten het gebied en ook de ‘verduurzaming’ van de mobiliteit. Een mindere focus op de auto, ten opzichte van het OV, fiets en lopen. Hiervoor worden in het MER drie alternatieven onderzocht: A. Vigerend beleid. Dit alternatief is vrijwel gelijk aan de referentiesituatie, echter zitten hierin diverse maatregelen die nog niet planologisch-juridisch zijn vastgelegd. B.

Transitie: inzet op de transitie naar minder autogebruik en meer duurzaam vervoer. Dat betekent invoeren van een meer sturend parkeerbeleid, meer wegen inrichten als 30 km/u-gebied, verbetering van het openbaar vervoer en investeren in betere voorzieningen voor fietsers en voetgangers. Een belangrijk aandachtspunt is het beter aansluiten van de wijk met OV, fiets- en loopverbindingen op het omliggend gebied om de relatief geïsoleerde situatie van Zuidwest te doorbreken. C. Sterk sturen op transitie: meer en zwaardere maatregelen om de transitie te versnellen. Sterker sturend parkeerbeleid, Schaalsprong OV door naar het Westland, 30 km/u wordt

Blad 4 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

de norm, autovrije bouwblokken van circa 300x300 m. Lopen, als eerste en meest menselijke mobiliteitsvorm, vormt de basis voor de indeling en beheer van de openbare ruimte. Dit wordt ook wel het 'omgekeerd ontwerpen' genoemd. Fietsen, OV en auto als modaliteitsvorm zijn, in die volgorde, voor de inrichting van de openbare ruimte daaropvolgend. Bij lopen als sturend inrichtingsprincipe, is de loop-bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen en activiteiten richtinggevend. De loop-inrichting van de openbare ruimte wordt zodanig vormgegeven dat deze actief verleidend is, toegankelijk is, aantrekkelijk en vrij van obstakels en barrières is, en veilig is. Sociaal-economische omstandigheden als overkoepelende opgave De insteek voor de Structuurvisie is het bijdragen aan de verbetering van de sociaal-economische omstandigheden in Zuidwest. Er wordt gestreefd naar de grootst mogelijke verbetering en er is hiermee geen sprake van alternatieven. Het is daarom relevant om de impact van ontwikkelingen op de sociaal-economische omstandigheden te meten, zodat dit een (mogelijk doorslaggevende) factor kan zijn in de afweging van alternatieven. Een beoordeling van de mate waarin een alternatief bijdraagt aan de sociaal-economische omstandigheden wordt in de beoordeling van ieder alternatief nadrukkelijk meegenomen.

Opzet van het MER De Structuurvisie schetst de transitie van Zuidwest naar een duurzame, leefbare, sociaal sterke wijk aan de hand van de gewenste kwaliteiten en bijbehorende ambities, zodat invulling wordt gegeven aan de (grote) opgaven in Zuidwest. Het MER geeft antwoord op een aantal vragen die cruciaal zijn voor een evenwichtige en haalbare visie voor de toekomst van Zuidwest. De vragen die beantwoord worden zijn: 1. 2. 3. 4.

Wat is de kwaliteit van de fysieke en sociale leefomgeving in de huidige situatie? Wat is de kwaliteit van de fysieke en sociale leefomgeving in de toekomst (2040) als niet ingegrepen wordt (de referentiesituatie)? Welke keuzes zijn nog te maken binnen de grote opgaven voor Zuidwest? En welke maatregelen en spelregels gelden per thema om de ambities van Zuidwest te behalen? Wat zijn de effecten van het totaalpakket (het zogenaamde Voorkeursalternatief) aan maatregelen en spelregels die overwogen worden om de ambities van Zuidwest te behalen? Wat zijn de effecten van de concrete ontwikkeling Dreven, Gaarden en Zichten, alsook De Venen? En hoe werkt het pakket aan maatregelen en spelregels door op deze concretere ontwikkelingen? Hoe monitoren we de daadwerkelijke effecten van de voorgestelde maatregelen en keuzes en sturen we bij wanneer de situatie daar om vraagt?

Om deze zes vragen te beantwoorden, is een ‘beoordelingskader’ nodig. Dit beoordelingskader omvat alle relevante thema’s van de fysieke leefomgeving, aangevuld met aspecten uit het sociaal domein. Aan de hand van het beoordelingskader worden in het MER zes bovengenoemde vragen in stappen doorlopen.

Blad 5 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Effectbeoordeling van de alternatieven In de tabel op de volgende pagina is de effectbeoordeling van de alternatieven weergegeven. Bijvoorbeeld, het alternatief 10.000A staat voor het woningbouwalternatief met 10.000 woningen in combinatie met mobiliteitsvariant A. Voor alle onderdelen uit het beoordelingskader is elk alternatief beoordeeld op potentiële milieueffecten. Deze beoordeling kan variëren van zeer positief (++) tot zeer negatief (- -). ++ + 0/+ 0 0/--

Kans op het optreden van een zeer positief effect ten opzichte van de referentiesituatie Kans op het optreden van een positief effect ten opzichte van de referentiesituatie Kans op het optreden van een licht positief effect ten opzichte van de referentiesituatie Een neutraal effect ten opzichte van de referentiesituatie Risico op het optreden van een licht negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie Risico op het optreden van een negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie Risico op het optreden van een zeer negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

De alternatieven met 3.500 woningen betreft de ontwikkeling Dreven, Gaarden en Zichten. Dit is de eerste ontwikkeling binnen Zuidwest. De plannen voor Dreven, Gaarden en Zichten zijn al concreter uitgewerkt in Nota’s van Uitgangspunten en een projectendocument. De stedenbouwkundige inrichting is een stuk verder uitgewerkt dan voor de alternatieven met 10.000 en 15.000 woningen het geval is. Deze nadere uitwerking beïnvloedt de effecten op de leefomgeving. De effecten van Dreven, Gaarden en Zichten zijn dus niet één-op-één te vergelijken met de alternatieven met 10.000 en 15.000 woningen, maar het geeft wel inzicht in de effecten van de eerste ontwikkeling met 3.500 woningen met bijbehorende voorzieningen (ten opzichte van de 10.000 en 15.000 alternatieven) en met name de manier waarop de nadere planuitwerking effect heeft op de leefomgeving.

Blad 6 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Thema Inclusief

Leefbaar

Mobiliteit en bereikbaarheid

Geluid

Geur en stof Luchtkwaliteit

Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering

Veiligheid

Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit

Economische vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur

Bodem Water Circulariteit

Indicator Mate van segregatie Ontmoeten Eenzaamheid Vervoersarmoede Betaalbaarheid woningen Voorzieningenniveau Sociale veiligheid Nabijheid openbaar groen Verkeersafwikkeling en reistijd Kwaliteit langzaam verkeerverbindingen Modal split Parkeerdruk Wegverkeerslawaai Railverkeerslawaai Bedrijvenlawaai en lawaai van sportvelden Evenementenlawaai Cumulatieve geluidbelasting Geur- en stofhinder Concentratie stikstofdioxide Concentratie fijnstof Concentratie roet Bezonning Windhinder Overgewicht en gezond voedselaanbod Beweegvriendelijke omgeving Rookvrije omgeving Verkeersveiligheid Externe veiligheid Waterveiligheid Stralingsrisico’s Hittestress Droogteproblemen Rainproof Cultuurhistorische waarden Archeologische waarden Landschap, stedenbouw en architectuur Werkgelegenheid en werkloosheid Aantal arbeidsplaatsen Aantal vestigingen Energiegebruik- en besparing Duurzame energieopwekking CO2 uitstoot Oppervlak beschermde natuur Stikstofverbindingen, excl. salderen Stikstofverbindingen, incl. salderen Biodiversiteit Bodemverontreinigende stoffen Waterkwaliteit Afval- en grondstoffenstromen Consumptiegoederen Gebouwde omgeving

3.500A + + 0/+ + + + + 0/+ 0/+

3.500B + + 0/+ + + + + 0/+ 0 ++

10.000A + 0/+ 0/0 + + 0 0 0

10.000B + 0/+ 0/0/+ + + 0 0 0 +

10.000C + + 0/+ + + 0 0 0 ++

15.000B 0/+ 0/+ 0/0/+ + + 0 0/+

15.000C 0/+ + 0/+ + + 0 0/++

0 + 0/0 0

0/+ + 0 0 0

0 -0 0/-

+ 0/+ 0 0/-

++ + + 0 0/-

+ 0 0 0 0/-

++ 0/+ 0/+ 0 0/-

0 0/0/0 0 0 0 0/0/+

0 0 0/0 0 0 0 0/0/+

0 0/0 0 0 0

0 0/0/0 0 0 0

0 + 0/0 0 0 0

0 0/0 0 0 0

0 0/+ 0/0 0 0 0

0/+ 0 0/0 0/+ 0/+ + 0/0 -

+ 0 0 0 0/+ 0/+ + 0/0 -

0/0 0 0/0 0

0 0 0/+ 0 0/0 0

0/+ 0 + 0 ---0/0 0 /+

0 0 0/+ 0 ---0/0 0

0/+ 0 + 0 ---0/0 0/+

0/+ 0 0/0/+ 0/+ 0 -0 0 ++ ++ 0 +

0/+ 0 0/0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

0/+ 0 0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

Blad 7 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

De transformatie van Zuidwest met extra woningen en voorzieningen leidt tot positieve en negatieve effecten. De effecten in relatie tot het sociaal fundament (inclusiviteit, mobiliteit, geluid, veiligheid, klimaatbestendigheid, werkgelegenheid e.a. aspecten) laten wisselende effecten zien. Enerzijds verbetert de inclusiviteit de leefbaarheid en de werkgelegenheid door de extra woningen en voorzieningen. Anderzijds neemt de bezonning en windhinder, de externe veiligheid en de klimaatbestendigheid af door de verdichting van het gebied met meer bebouwing. De effecten op mobiliteit en daaraan gerelateerd geluid, de beweegvriendelijke omgeving en verkeersveiligheid wisselen per mobiliteitsvariant. Variant B (transitie) en variant C (sterk sturen op transitie) laten vanwege de mobiliteitsmaatregelen positievere effecten zien, dan variant A, waarbij niet gestuurd wordt op de mobiliteitstransitie: enerzijds vanwege het kleinere aandeel autogebruik, minder knelpunten en betere OV- en fietsvoorzieningen, maar anderzijds ook vanwege het straatbeeld met minder geparkeerde auto’s. Effecten in relatie tot het ecologisch plafond De effecten in relatie tot het ecologisch plafond (klimaatneutraal, natuur, bodem, water en circulair) verschillen sterk per indicator. De transformatie veroorzaakt vanwege de extra woningen en voorzieningen tot een toename in het energiegebruik.

Niettemin biedt deze transformatie kansen om de warmte op een duurzame wijze toe te passen. Uit de variantenstudie van de duurzame warmtevoorzieningen zijn voor de bestaande woningen en voorzieningen een collectief warmtenet op midden temperatuur (70 graden Celsius) en voor nieuwe woningen een WKOsysteem als voorkeur naar voren gekomen. Ook zijn er kansen voor een circulaire aanpak van deze transformatie en verduurzaming van de bestaande woningen. Er is sprake van een stikstofbijdrage op Natura 2000-gebieden indien nog geen rekening wordt gehouden (salderen) met de bestaande woningen in Zuidwest die van het gas af moeten. Met saldering van deze woningen is er geen sprake van een stikstofbijdrage op Natura 2000-gebieden. Tot slot zijn er door de transformatie en verdichting risico’s op verslechtering van de biodiversiteit en waterkwaliteit. In zijn totaliteit bezien scoort de 10.000C-variant net iets positiever dan de andere varianten (10.000B, 15.000B en 15.00C-variant). Deze variant bevat de meeste mobiliteitsmaatregelen (sterke sturing op transitie) en bevat een minder groot programma dan de 15.000-varianten waardoor de effecten van verdichting op de leefomgeving en het ecologisch systeem (Natura 2000 en biodiversiteit) iets minder groot zijn.

Toetsing aan ambities Voor de verschillende woningbouwalternatieven en mobiliteitsalternatieven is niet alleen het effect op de leefomgeving inzichtelijk gemaakt. Deze alternatieven zijn ook getoetst aan de ambities. Per alternatief is beoordeeld in welke mate bijgedragen wordt aan de negen ambities voor Zuidwest. Deze beoordeling is op de volgende pagina weergegeven. De bijdrage van Dreven, Gaarden en Zichten aan de ambities is over het algemeen kleiner dan de alternatieven voor 10.000B of 15.000C omdat de schaal Dreven, Gaarden en Zichten kleiner is. Zo wordt er bijvoorbeeld een minder grote bijdrage geleverd aan de woningbouwopgave. Daar staat tegenover dat het plan voor Dreven, Gaarden en Zichten concreter is uitgewerkt dan de onderzochte alternatieven. Zo ligt er bijvoorbeeld een stedenbouwkundig plan met voldoende groen- en waterstructuren en is het voorzieningenprogramma verder uitgewerkt. Hierdoor worden risico’s ondervangen, bijvoorbeeld ten aanzien van klimaatbestendigheid. Een vergelijking tussen Dreven, Gaarden en Zichten en de alternatieven kan door de mate van concreetheid niet zomaar gemaakt worden. Toch zijn deze wel naast elkaar gezet, om te verduidelijken dat een groot aantal risico’s ondervangen kunnen worden door de plannen nader uit te werken en de spelregels hierbij te betrekken.

Blad 8 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Blad 9 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

De Venen Een ontwikkeling binnen Zuidwest die vooruitloopt op de structuurvisie is De Venen. Het gaat om de toevoeging van circa 759 extra woningen en 700 m2 extra commerciële functies. Het ruimtelijk besluit bij het uiteindelijke plan voor De Venen moet gepaard gaan met een toets aan de effectbeoordeling uit dit MER, waarmee onderbouwd wordt of het plan voor De Venen past binnen de onderzochte effecten. Om deze toets gemakkelijker te maken zijn verwachte effecten voor specifiek De Venen beschreven in dit MER. Daarnaast is De Venen getoetst aan de ambities voor Zuidwest.

Het voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief (VKA) is het alternatief dat uitgewerkt is in de structuurvisie. Het VKA betreft dat Zuidwest wordt verdicht met 10.000 extra woningen, er gestuurd wordt op de mobiliteitstransitie (variant B, aangevuld met enkele maatregelen uit variant C), er ingezet wordt op een warmtenet op middentemperatuur en dat de huidige woningvoorraad wordt verduurzaamd om stikstofdepositie tegen te gaan (salderen). Daarnaast zijn een groot aantal maatregelen voorzien die moeten bijdragen aan de sociaal-economische leefbaarheid (dit wordt nader uitgewerkt in een Programma Zuidwest). De effecten van het voorkeursalternatief is naast de effectbeoordeling van de alternatieven gezet, om een vergelijking te maken. Daarbij is het belangrijk om in het achterhoofd te houden dat de stedenbouwkundige inrichting van het VKA een stuk concreter uitgewerkt is dan de onderzochte alternatieven. Deze nadere uitwerking beïnvloedt de effecten op de leefomgeving.

Blad 10 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Thema Inclusief

Leefbaar

Mobiliteit en bereikbaarheid Geluid

Geur en stof Luchtkwaliteit

Bezonning en windhinder Gezondheidsbevordering Veiligheid

Klimaatbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Economische vitale leefomgeving Klimaatneutraal Natuur

Bodem Water Circulariteit

10.000A + 0/+ 0/0 + + 0 0 0 0 -0 0/-

10.000B + 0/+ 0/0/+ + + 0 0 0 + + 0/+ 0 0/-

10.000C + + 0/+ + + 0 0 0 ++ ++ + + 0 0/-

15.000B 0/+ 0/+ 0/0/+ + + 0 0/+ + 0 0 0 0/-

15.000C 0/+ + 0/+ + + 0 0/++ ++ 0/+ 0/+ 0 0/-

VKA + ++ 0/+ + + ++ + 0/+ 0 ++ + 0/+ 0/0 0/-

0 0/0 0 0 0 0/0 0 0/0 0 0/+ 0 0/0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

0 0/0/0 0 0 0 0 0 0/+ 0 0/0 0 0/+ 0 0/0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

0 + 0/0 0 0 0 0/+ 0 + 0 ---0/0 0 /+ 0/+ 0 0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

0 0/0 0 0 0 0 0 0/+ 0 ---0/0 0 0/+ 0 0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

0 0/+ 0/0 0 0 0 0/+ 0 + 0 ---0/0 0/+ 0/+ 0 0/+ 0/+ 0 -0 0 0/+ 0 +

0 0/0/0 0 0 0/+ ++ 0 + 0 + + + 0/0 0 0/+ 0 0/0/+ 0/+ 0

Blad 11 van 382

0 0 0 0 0/+ 0 +

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Uit de effectbeoordeling blijkt dat het VKA over het algemeen positiever is beoordeeld dan de alternatieven. Dit is het gevolg van de nadere stedenbouwkundige uitwerking. Enkele risico’s die bij de alternatieven zijn aangekaart, zijn met deze nadere uitwerking ondervangen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de risico’s ten aanzien van klimaatbestendigheid. Daarnaast zijn er enkele effecten versterkt, zoals de ruimte voor ontmoeten en het voorzieningenniveau. Dit wordt veroorzaakt doordat in het VKA uitgegaan wordt van een groter voorzieningenprogramma. Toch bestaan er ook nog een aantal risico’s die bij deelontwikkelingen in Zuidwest ondervangen moeten worden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de risico’s ten aanzien van bezonning, windhinder, externe veiligheid en stralingsrisico’s. Naast de aandachtspunten voor de nadere uitwerking, bestaat er een aandachtspunt met betrekking tot gezondheid. De gezondheid van bewoners van Zuidwest ligt over het algemeen onder het gemiddelde van Den Haag. De ambitie van Den Haag is om deze te situatie aanzienlijk te verbeteren. Hoewel er op verschillende indicatoren een positieve bijdrage wordt geleverd (zoals ruimte voor ontmoeting, overgewicht en gezond voedselaanbod en beweegvriendelijke omgeving) zijn er ook indicatoren waarop geen vooruitgang wordt geboekt (zoals rookvrije omgeving en geluidhinder).

Het voorkeursalternatief is niet alleen beoordeeld op de effecten op de leefomgeving. Ook is inzichtelijk gemaakt in welke mate het voorkeursalternatief bijdraagt aan de ambities voor Zuidwest. Dit is hieronder weergegeven.

Effecten tijdens de realisatiefase De transformatie van Zuidwest vindt gefaseerd plaats met een doorlooptijd van circa 20 jaar. De eerste ontwikkelingen zijn Dreven, Gaarden, Zichten en De Venen. Daarna worden andere ontwikkelingen in Zuidwest gerealiseerd. Tijdens deze realisatiefase kunnen effecten optreden. Dit zijn hinder door bouwverkeer, hinder door stof, geluid, trillingen en licht, visuele aspecten en sociale aspecten. In het participatieproces zijn zorgen geuit over de impact van gedwongen verhuizing, de impact van een sterk veranderende wijk voor de bewoners die blijven en overlast van de fysieke werkzaamheden. In het spelregelkader zijn daarom verschillende spelregels opgenomen die ervoor moeten zorgen dat de hinder tijdens de realisatiefase beperkt blijft. Een van de spelregels gaat over het opstellen van herhuisvestingsbeleid. Dit is voor de ontwikkeling Dreven, Gaarden en Zichten al uitgewerkt en biedt een goed voorbeeld voor Zuidwest als geheel. Dit vraagt wel om nauwe samenwerking met woningbouwcorporaties.

Blad 12 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Spelregelkader voor de transformatie Het resultaat van het MER is een spelregelkader om de beoogde transformatie van Den Haag Zuidwest te kunnen realiseren en de ambities waar te maken. Het spelregelkader bevat verschillende spelregels die randvoorwaardelijk zijn voor de transformatie van Zuidwest vanuit het belang van de leefomgeving. Deze milieuspelregels kunnen randvoorwaarden voor de gemeente zijn om de ambities te kunnen verwezenlijken, bijvoorbeeld het borgen van voldoende groen in de openbare ruimte. Het kunnen ook milieuspelregels (mitigerende maatregelen) zijn die voor elke ontwikkelende partij geldt, ter verbetering van de fysieke leefomgeving. Of het kunnen onderzoeksverplichtingen voor nieuwe ontwikkelingen zijn, waarbij de resultaten moeten uitwijzen of deze bijdragen aan het halen van de ambities. Daarnaast zijn ook optimaliserende maatregelen opgenomen: deze zijn niet randvoorwaardelijk om de transformatie succesvol te laten zijn, maar dragen wel verder bij aan de verbetering van de fysieke leefomgeving. Deze milieuspelregels geven de input voor de volgende stap in de besluitvorming. Het spelregelkader wordt als bijlage bij de structuurvisie vastgesteld. Hiermee stelt de Structuurvisie voorwaarden aan toekomstige ontwikkelingen.

Het betekent dat elke toekomstige ontwikkeling binnen Zuidwest getoetst moet worden aan het spelregelkader om zo inzichtelijk te maken of er aan de ambities voor Zuidwest wordt voldaan. Concreet betekent de toetsing aan het spelregelkader dat elk ruimtelijk besluit dat uitvoering geeft aan de transformatie van Zuidwest: • Een paragraaf bevat waarin wordt getoetst of het besluit past binnen de ambities voor Zuidwest en waarin wordt beschreven hoe wordt voldaan aan het spelregelkader; • Een beoordeling van de mate waarin de milieugevolgen van het besluit afwijken van de in het MER beschreven gevolgen. Hieronder is het spelregelkader weergegeven. Een aantal spelregels die vanuit dit MER zijn meegegeven, zijn al uitgewerkt en geborgd in de structuurvisie of een van de bijlagen (zoals het Ruimtelijk Raamwerk en Kansenkaartboekje). Dit gaat met name om de randvoorwaarden voor de gemeente. Om navolgbaar te houden welke adviezen dit MER heeft gegeven en aan te tonen dat deze adviezen zijn opgevolgd, is door middel van een groene kleur ( ) weergegeven welke spelregels reeds zijn uitgewerkt in de structuurvisie of haar bijlagen.

Blad 13 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Randvoorwaarden door de gemeente Algemeen

Inclusief

Leefbaar

• Werk per ontwikkeling een goede mix van type woningen uit (bv. in NvU, PUK of vergunning). • Werk de ruimtelijke uitgangspunten van ontmoetingsplekken uit conform het Ruimtelijk Raamwerk (bv. in NvU, PUK of vergunning). • Stimuleer de mobiliteitstransitie om o.a. vervoersarmoede tegen te gaan. Dit wordt geborgd in de gemeentelijke mobiliteitsstrategie. • Houdt bij het uitwerken van de wijkuitvoeringsplannen voor energietransitie rekening met de vernieuwingsopgave en voorkom dat grote verschillen in energieuitgaven ontstaan (energiearmoede voorkomen) • Werk het voorzieningenprogramma uit. Betrek daarbij de benutting van de huidige voorzieningen in Zuidwest. Dit is geborgd in het voorzieningenprogramma, behorend bij de

Milieuspelregels Elk ruimtelijk besluit dat uitvoering geeft aan de transformatie van Zuidwest bevat: • Een toetsing aan de ambities voor Zuidwest (bv. als onderdeel van een NvU); • Een toetsing aan het spelregelkader voor Zuidwest, waarbij ook ingegaan wordt op de effectiviteit van de beoogde maatregelen; • Een beoordeling van de mate waarin de milieugevolgen van het besluit afwijken van de in het MER beschreven gevolgen. n.v.t.

Optimaliserende spelregels

• Borg in het ontwerp de toegankelijkheid van voorzieningen, bijvoorbeeld voor minder validen

n.v.t.

• Toetsing aan het parkeerbeleid voor Zuidwest • Bereikbaarheid voor hulpdiensten moet op peil blijven, ook in tijden van bijvoorbeeld wateroverlast of extreme hitte. Los de knelpunten niet alleen vanuit verkeerskundig oogpunt op, maar zoek hierbij de samenwerking met de Veiligheidsregio Haaglanden • Voor elke ontwikkeling wordt voor het ruimtelijk besluit een geluidonderzoek uitgevoerd waarin getoetst wordt aan de grenswaarden uit de Wet geluidhinder • Bij overschrijding van de grenswaarden kan gekozen worden de eerstelijnsbebouwing verder van de weg

• Het inrichten van efficiënte stadsdistributie kan bijdragen aan het verminderen van de verkeersintensiteiten en daardoor verbeteren van de doorstroming en verkeersveiligheid.

n.v.t.

structuurvisie. • Werk het Ruimtelijk Raamwerk uit waarbij rekening wordt gehouden met toezicht vanuit woningen en voldoende ontmoetingsplekken, zodat de sociale veiligheid wordt bevorderd en inwoners zich veilig voelen. • Toets van de inpasbaarheid van de verdichtingsopgave voor heel Zuidwest (extra woningen en voorzieningen vs. druk op de openbare ruimte). Dit is uitgewerkt in het Mobiliteit en bereikbaarheid

Geluid

Ruimtelijk Raamwerk. • Werk de keuzes ten aanzien van mobiliteit (Tabel 9.1) uit in een mobiliteitsstrategie • Werk het parkeerbeleid nader uit en monitor dit 2-jaarlijks. Anders kunnen de maatregelen achter de hand (zie paragraaf 9.4) ingezet worden om parkeerproblemen aan te pakken.

• Behoud de huidige bebouwingsstructuur, zodat de afschermende werking van de bebouwing gehouden blijft. • Werk het voorzieningenprogramma nader uit waar niet-woonfuncties worden gepositioneerd. Voorkom dat gevoelige functies op de meest belaste plekken (net

Blad 14 van 382

• Pas bronmaatregelen toe om de geluidbelasting te beperken, zoals geluidreducerend asfalt

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

onder de maximaal te ontheffen waarde en daarboven) worden gerealiseerd. • Voorkom dat sociale huurwoningen op de meest geluidbelaste plekken komen te staan, houdt een evenwichtige mix van spreiding t.a.v. geluidbelasting en woningklassen aan.

Geur & stof

n.v.t.

Luchtkwaliteit

• Stimuleer de mobiliteitstransitie. Dit wordt

Bezonning en windhinder

Gezondheidsbevordering

uitgewerkt in de mobiliteitstrategie. • Werk het voorzieningenprogramma nader uit waar niet-woonfuncties worden gepositioneerd. Om zo te voorkomen dat gevoelige functies op de meest belaste plekken worden gerealiseerd (bijvoorbeeld kinderdagverblijf niet langs drukke wegen). • Werk in regionaal (en landelijk) verband aan het verbeteren van de luchtkwaliteit richting de WHO-adviesnormen n.v.t.

• Werk het Ruimtelijk Raamwerk uit waarbij groenstructuren behouden blijven en gebruik wordt gemaakt van collectieve binnentuinen. • Stimuleer de mobiliteitstransitie en realiseer voldoende groenstructuren om zo een beweegvriendelijke leefomgeving te creëren

Veiligheid

Klimaatbestendigheid

• Tref maatregelen waarmee de verkeersveiligheid verbetert. Denk bijvoorbeeld aan snelheidsverlagingen en bijbehorende infrastructurele wijzigingen (zoals verkeersdrempels) • Stimuleer de mobiliteitstransitie, waarbij autoverkeer wordt beperkt en meer bewegingen plaatsvinden met het OV, deelmobiliteit en/of langzaam verkeer. Dit komt de verkeersveiligheidssituatie ten goede • In het kader van de Omgevingswet dienen voorschriften voor nieuwbouw binnen aandachtsgebieden van risicobronnen nader uitgewerkt te worden. • Werk het Ruimtelijk Raamwerk uit met voldoende ruimte voor groen- en waterstructuren

af te leggen, dan wel hogere waarden aan te vragen en met technische geluidwerende gevelmaatregelen een akoestisch acceptabel binnengeluidklimaat te garanderen • Vermijd de toepassing van dove gevels, zeker voor eenzijdig georiënteerde woningen vanwege de leefbaarheid • Zorg dat iedere woning een aangename (geluidluwe) zijde heeft om een gezonde leefomgeving te waarborgen • Ontwikkelaars situeren de slaapkamer van woningen waarbij de geluidbelasting boven de voorkeursgrenswaarde komt bij voorkeur aan de stille zijde. • Nieuwe bedrijven mogen geen geur- of stofhinder buiten de perceelsgrens veroorzaken • Beperk mogelijkheden voor houtstook bij nieuwe ontwikkelingen n.v.t.

• Scherp de regelgeving rondom gebruik van barbecues aan op de aangewezen barbecueplekken in het Zuiderpark en de Uithof (Escamp) • Het planten van bepaalde type bomen in openbare groenvoorzieningen kan de luchtkwaliteit verbeteren

• Toets concrete ontwikkelingen aan de • Voor windgevoelige functies, waaronder Haagse Bezonningsnorm en de NEN 8100 gebouw entrees maar ook plantsoenen, is het wenselijk om windafschermende maatregelen te treffen • n.v.t • Werk maatregelen uit om een extra impuls te geven aan gezond gedrag. Bijvoorbeeld ongezonde eetgelegenheden beperken en rookvrije plekken aanwijzen • Combineer maatregelen, bijvoorbeeld vergroening in combinatie met speelterreinen en energietransitie met groene daken. n.v.t. • Sluit nieuwe risicobronnen uit ten aanzien van externe veiligheid binnen het plangebied • Verantwoord het groepsrisico bij ontwikkelingen nabij risicobronnen • Eventuele nieuwe hoogspanningskabels (bijvoorbeeld ten behoeve van de duurzame energievoorzieningen van Zuidwest) moeten zoveel mogelijk ondergronds gerealiseerd worden

• Werk voor elke ontwikkeling binnen Zuidwest een klimaatadaptieve inrichting uit, aan de hand van het stappenplan Klimaatbestendig inrichten, de

Blad 15 van 382

• Maak met de uitwerking van de klimaatopgave zoveel mogelijk een koppeling met het realiseren van een aantrekkelijke en groene leefomgeving

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Ruimtelijke kwaliteit

n.v.t.

Economisch vitale leefomgeving

• Werk het voorzieningenprogramma uit, waarbij economische voorzieningen op strategische plekken worden geclusterd om zo het vestigingsklimaat te bevorderen, bijvoorbeeld

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig, de watersleutel van het Hoogheemraadschap Delfland en het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. • Zorg voor een klimaatadaptieve inrichting van de binnentuinen. Zeker op de verhoogde binnentuinen (boven parkeergarages) is minimaal 1 meter diepe grond nodig voor begroeiing.

en het verbeteren van de robuuste ecologische natuurverbindingen • Het planten van bepaalde type bomen in openbare groenvoorzieningen kan bijdragen aan klimaatadaptatie

• Behoud zoveel mogelijk cultuurhistorisch waardevolle panden en structuren • Voer archeologisch onderzoek uit wanneer bodemverstorende activiteiten plaatsvinden n.v.t.

n.v.t.

• Alle functies, woningen en ‘niet-wonen’ functies, worden zonder een aardgasaansluiting ontwikkeld • Voor elk deelplan binnen Zuidwest moet aangetoond worden dat negatieve effecten door stikstofdepositie uitgesloten kunnen worden • Maak zoveel mogelijk gebruik van schone technieken in de bouw om stikstofdepositie te beperken • Pas zoveel mogelijk natuurinclusieve bouwtechnieken toe • Bij elke ontwikkeling wordt nader onderzocht of er beschermde soorten aanwezig zijn. Dit moet uitwijzen of mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn. • Per ontwikkeling dient inzichtelijk te worden gemaakt of en hoe de biodiversiteit hiermee verbeterd kan worden. • Saneer de bodem (indien nodig) passend bij de gewenste functie

n.v.t.

door clustering bij mobiliteitsknooppunten. • Zorg naast clustering ook voor voldoende spreiding van voorzieningen over de wijk, zodat voorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn • Onderzoek de beschikbare ontwikkelruimte voor extra werklocaties en voorzieningen om zo de balans tussen wonen en werken in Zuidwest

Klimaatneutraal Natuur

te verbeteren • Werk het voorzieningenprogramma met betrekking tot typen werkruimtes verder uit. Zorg voor een divers aanbod van werkruimtes, zodat iedere ondernemer een geschikte ruimte kan vinden. Denk daarbij ook aan de betaalbaarheid van werkruimtes. • Werk een energiestrategie uit in wijkuitvoeringsplannen en besteed daarin ook aandacht aan de (ondergrondse) inpassing. • Stimuleer de mobiliteitstransitie om stikstofemissie te beperken • Werk maatregelen uit die de recreatiedruk in de parken (De Uithof en het Zuiderpark) en groenzones in het plangebied kunnen beperken • Werk het Ruimtelijk Raamwerk uit met voldoende ruimte voor groen- en waterstructuren

Bodem

n.v.t.

Blad 16 van 382

• Realiseer natuurvriendelijke oevers. Met name in een samenhangend netwerk kunnen deze tot positieve effecten op de biodiversiteit (en waterkwaliteit) leiden.

• Hanteer voor gevoelige bodemfuncties (zoals kinderspeelplaatsen, groene schoolpleinen en moestuinen) de klasse ‘gezondheidskundig voldoende bodemkwaliteit’

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Water

• Werk het Ruimtelijk Raamwerk uit met voldoende ruimte voor waterstructuren.

Circulariteit

• Ten aanzien van het thema circulariteit wordt aanbevolen om bij de herontwikkeling van Zuidwest diverse pilots uit te voeren om de kennisontwikkeling rondom circulariteit te vergroten

Hinder tijdens de realisatiefase

• Vermijd langdurige hinder op dezelfde locatie door een gefaseerde ontwikkeling van Zuidwest. • Stel een communicatie- en participatieplan op voor ontwikkelingen in Zuidwest • Werk herhuisvestingsbeleid voor heel Zuidwest uit.

• Toets elke ontwikkeling aan de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig • Pas elke ontwikkeling zodanig in dat er geen verdere verslechtering van de waterhuishouding optreedt en kansen voor verbetering worden benut. Dit kan getoetst worden door middel van de watersleutel van het Hoogheemraadschap Delfland • Vervang het huidige gemengde rioolsysteem in een gescheiden riool • Reststromen worden zoveel mogelijk collectief ingezameld, dit geldt ook voor afval van bedrijven • Nieuwbouw krijgt een materialenpaspoort. • Er wordt volgens het ‘urban mining’ principe gewerkt in Zuidwest • Laat bouwverkeer zoveel mogelijk buiten de spits rijden. • Beperk bouwverkeer door een goede planning van aanvoer van materialen. • Parkeren van bouwverkeer en voertuigen van werknemers is alleen toegestaan op het bouwterrein. • Beperk hinder volgens de regels in het bouwbesluit en de ‘Beleidsregel bouwen sloopgeluid Den Haag 2017’. • Maak zoveel mogelijk gebruik van schone technieken in de bouw om stikstofdepositie te beperken.

• Realiseer natuurvriendelijke oevers. Dit kan een positief effect op de waterkwaliteit teweegbrengen

n.v.t.

Voorafgaand aan ieder bouwplan wordt een BLVC-plan opgesteld om negatieve gevolgen van de bouw op de omgeving te beperken.

In dit MER is voor de concretere ontwikkelingen Dreven, Gaarden en Zichten en De Venen al een eerste toets aan het spelregelkader uitgevoerd. Hiermee is inzichtelijk gemaakt welke spelregels al in de plannen zijn verwerkt, en welke spelregels nog aandacht vragen bij de nadere planuitwerking. Bij de indiening van het ruimtelijk besluit moet deze toets aan het spelregelkader geactualiseerd worden. Monitoring Om de resultaten van dit MER actueel en ‘levend’ te houden, is monitoring belangrijk. Het is namelijk op voorhand moeilijk te voorspellen hoe deze organische en gefaseerde ontwikkeling zich in de komende twintig jaar ontwikkelt en wat de feitelijk optredende effecten zullen zijn. Het volledige raamwerk van te monitoren indicatoren dient in een nader op te stellen monitoringsplan te worden opgenomen en uitgewerkt. Dit monitoringsplan dient te worden vastgesteld door het gemeentelijk bestuur en de gemeente committeert zich dan ook aan de inhoud. Het beoordelingskader uit dit MER vormt een belangrijke basis voor het afbakenen van het beoordelingskader voor de monitoring. Het is met name belangrijk om de voortgang op de grote opgaven voor Zuidwest goed te monitoring. Daarvoor zijn o.a. de volgende thema’s en indicatoren relevant. Belangrijke thema’s/indicatoren Sociale inclusiviteit en leefbaarheid Modal shift Energiegebruik en -opwekking Klimaatbestendig

Relevant voor monitoring van: De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de sociaal-economische opgave binnen Zuidwest De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de mobiliteitstransitie De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de duurzaamheidsopgave en energietransitie De wijze waarop Zuidwest klimaatadaptief wordt ingericht

Blad 17 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Naast de grote thema’s blijkt uit het MER dat het wenselijk is om een aantal aanvullende thema’s te monitoren. Dit betreffen: • Monitoring van het parkeerbeleid. Het voornemen is om het aantal parkeerplaatsen in de openbare ruimte te verminderen. Parkeerplaatsen worden zoveel mogelijk op eigen terrein of in centrale parkeergebouwen voorzien. Monitoring is van belang om bij te houden in hoeverre dit de mobiliteitstransitie stimuleert, zonder dat dit ten koste gaat van de bereikbaarheid van woningen en voorzieningen. Daarnaast speelt monitoring een belangrijke rol bij de fasering. Wanneer de eerste ontwikkelingen in Zuidwest gerealiseerd worden, zijn de centrale parkeergebouwen mogelijk nog niet gereed. Monitoring maakt inzichtelijk hoe omgegaan kan worden met dit tijdelijke tekort aan parkeerplaatsen. • Uitwerken en monitoring van de stikstofstrategie. Zoals in dit MER is aangegeven, moet voor elke ontwikkeling in Zuidwest aangetoond worden dat negatieve effecten door stikstofdepositie uitgesloten kunnen worden. Voor De Venen, Steenzicht en Ruimzicht is bijvoorbeeld duidelijk dat de voorgenomen ontwikkeling niet bijdraagt aan stikstofdepositie omdat er voldoende woningen binnen het plangebied van de ontwikkeling gesloopt worden en daarmee wordt bijgedragen aan het verduurzamen van de woningvoorraad.

De verwachting is dat voor enkele grotere ontwikkelingen (waaronder Dreven, Gaarden en Zichten) ook buiten het plangebied (van Dreven, Gaarden en Zichten) maar binnen Zuidwest woning verduurzaamd moeten worden om negatieve effecten uit te sluiten. Een woning mag maar één keer gebruikt worden om stikstofruimte voor een ontwikkeling te creëren. Het is dus belangrijk om te monitoren welke woningen voor welke ontwikkeling worden ingezet. • Monitoring van de realisatiefase, zodat tijdig significante hinder gesignaleerd wordt. Dit biedt de mogelijkheid om tijdig aanvullende maatregelen te treffen om hinder te beperken of de beoogde fasering van de ontwikkeling aan te passen zodat bepaalde delen van Zuidwest ontlast worden.

Blad 18 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

MER Deel A Opgave, onderzoeksopzet en foto van de leefomgeving

Blad 19 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

Inleiding

1.1

De opgave: transformatie van Den Haag Zuidwest Den Haag Zuidwest staat voor grote opgaven. Door demografische ontwikkelingen en volkshuisvestingsbeleid is de wijk veranderd in een wijk met relatief veel sociaal-maatschappelijke achterstanden. Het gebied scoort op aspecten als werkloosheid, gezondheid, veiligheid leefbaarheid en onderwijsachterstanden minder dan de rest van de stad. Daarnaast is de woningvoorraad eenzijdig, deels verouderd en is het voorzieningenaanbod verschraald. Ondanks vele inspanningen de afgelopen decennia gaat het op veel plekken in Zuidwest nog steeds niet goed. De gemeente wil Zuidwest daarom op dit soort aspecten verbeteren.

Figuur 1.1 De ligging van de wijk Zuidwest in Den Haag

De gemeente stelt een structuurvisie op. Deze structuurvisie kent een aantal aanleidingen. Enerzijds is een aanpak en visie nodig om de huidige situatie in Zuidwest te verbeteren. Anderzijds is ook de groei van Den Haag een aanleiding. De toename van het aantal inwoners van Den Haag brengt met zich mee dat er woningen moeten worden bijgebouwd. Zuidwest is een gebied dat kansen biedt om te verdichten. Daarnaast zijn er ook een aantal andere opgaven en transities die een plek moeten krijgen in de structuurvisie. Zo moet Den Haag in 2050 klimaatneutraal zijn en is de stad bezig met een transitie naar duurzame mobiliteit met minder focus op de auto. Deze structuurvisie is een middel om te sturen op wenselijke ontwikkelingen in Zuidwest en richt zich vooral op de ruimtelijke component van de opgaven in Zuidwest. De invloed van de ruimtelijke ingrepen is wezenlijk voor een verbetering van ontwikkelkansen, het woonklimaat, de fysieke gezondheid van inwoners, de veiligheidsbeleving en de leefbaarheid van de wijken. Er is natuurlijk meer nodig dan alleen het ruimtelijke om de opgaven aan te pakken. Gelijk met het proces van de

Blad 20 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

structuurvisie wordt hiervoor ook een programma Zuidwest vorm gegeven. Om de effecten van de transformatie van Zuidwest inzichtelijk te maken en het milieubelang te borgen in de besluitvorming met betrekking tot de structuurvisie (en verdere uitwerking van plannen en projecten) is een milieueffectrapport opgesteld.

1.2

De Structuurvisie In het coalitieakkoord Samen voor de Stad (RIS 304121), als ook in het nieuwe coalitieakkoord ‘Voor een stad die tegen een stootje kan’ (RIS 313189), is aangegeven dat het college verder wil bouwen op de goede ervaringen die zijn opgedaan in de wijkaanpak nieuwe stijl en wil investeren in wijken en buurten die kampen met meerdere problemen. Hierin wordt een brede aanpak voorgestaan, die veel breder is dan ruimtelijke inrichting. Participatie, werkgelegenheid, huisvesting, veiligheid, gezondheidsbevordering, ontmoeting en sociale cohesie zijn thema’s die onderdeel zijn van deze wijkaanpak nieuwe stijl. Met een andere manier van samenwerken aan deze thema’s wil het college toewerken naar een krachtige aanpak, zodat Zuidwest over twintig jaar weer een wijk is die scoort op het Haags gemiddelde: Zuidwest op zijn best. In de raadsmededeling ‘Visie Programma Leefbaarheid en Veiligheid’ (RIS 310939) informeert het college de raad over de stappen die de gemeente heeft gezet om de aanpak voor Den Haag Zuidwest verder vorm te geven. Voor Zuidwest wordt er een integraal programma Zuidwest (RIS 306942) opgestart. De bouwstenen analyse en toekomstvisie vormden de basis voor het op te bouwen programma. De bewoners, de ondernemers en de maatschappelijke partners, vormen de essentie voor het programma voor Zuidwest.

De sociaal-maatschappelijke opgaven voor Zuidwest zijn groot en verweven en om focus aan te brengen zijn zes inhoudelijke thema’s geformuleerd waarlangs gewerkt wordt om de inhoud van het programma voor Zuidwest te structureren: Sociale Samenhang & Participatie, Onderwijs, Werk & Economie, Veiligheid & Leefbaarheid, Gezondheid & Vitaliteit en Wonen & Leefomgeving. Er zijn dus zowel kwalitatieve als kwantitatieve aanleidingen voor de structuurvisie. De Structuurvisie Zuidwest heeft dan ook als doel om de verschillende factoren die bijdragen aan een prettige toekomstbestendige woonomgeving, voor bestaande en nieuwe bewoners, in combinatie met het toevoegen van 10.000 woningen in samenhang bij elkaar te brengen. Het gaat dus niet alleen maar om het bouwen van woningen, het doel van de structuurvisie is juist om daar ook te verbinden met de opgaven van verduurzamen, vergroenen, verbeteren bereikbaarheid en bij te dragen en de sociaal maatschappelijke opgaven. Op die manier draagt de Structuurvisie Zuidwest is bij aan de ambitie om Den Haag Zuidwest weer een gebied te laten zijn waar bewoners trots op zijn, waar perspectief is en waar het prettig samenleven is. De visie wordt geen dichtgetimmerd verhaal. Bewust wordt ruimte open gelaten voor nadere invulling, die voortvloeit uit samenwerking met of initiatieven van andere partijen, bewoners en bedrijven.

Ook is er geen rechte lijn van nu naar het behalen van de ambities. De wereld van morgen is al moeilijk te voorspellen, laat staan die van 2040. Daarom moet de visie, en daarbij ook het MER, flexibiliteit bieden om met alle onzekerheden die er nog zijn en gaan komen toch op het (zoveel mogelijk) behalen van de ambities te koersen.

Blad 21 van 382

MER Zuidwest Den Haag projectnummer 0462353.100 maart 2023 Gemeente Den Haag (DSO)

1.3

Waarom een m.e.r.? In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) 1 doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De Structuurvisie voor Zuidwest wordt kaderstellend voor m.e.r.-plichtige activiteiten en is daardoor m.e.r.-plichtig. Daarnaast is onderdeel van Zuidwest ook de bouw van circa 3.500 extra woningen in het gebied Dreven, Gaarden en Zichten. Hiervoor wordt een bestemmingsplan/omgevingsplan voorbereid. De omvang van deze concretere ontwikkeling leidt tot een mogelijke impact op de fysieke leefomgeving. Hoewel formeel een m.e.r.-beoordeling geldt, is vanwege omvang een directe m.e.r.-plicht logisch. Tot slot is voor de plannen in Zuidwest niet uit te sluiten dat mogelijke significant negatieve effecten op Natura 2000-gebieden aanwezig zijn. Om deze redenen is het vanuit de Wet natuurbescherming ook verplicht een m.e.r.-procedure te doorlopen. De m.e.r.-plicht houdt in dat een m.e.r.-procedure moet worden doorlopen, met als resultaat een milieueffectrapport (planMER) dat met de ontwerp-Structuurvisie ter inzage wordt gelegd.

Het MER is naast een planMER bij de Structuurvisie Zuidwest, een projectMER bij de ontwikkeling in Dreven, Gaarden en Zichten en als m.e.r.-beoordeling te gebruiken voor andere vervolgbesluiten binnen het plangebied, zoals de ontwikkeling van De Venen met circa 760 extra woningen. MER+ In dit MER wordt voor de opgaven in Zuidwest nadrukkelijk aandacht besteed aan het economische en sociale domein. Daarmee wordt een extra kwaliteitsslag geleverd voor thema’s zoals leefbaarheid, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, energie en circulair bouwen. Daarnaast is gebruik gemaakt van de opbrengsten van het participatieproces, waardoor meer aandacht is besteed aan de emotionele beleving van de leefomgeving. Dit MER maakt daarmee meer inzichtelijk dan een traditioneel MER waarin alleen wordt ingegaan op klassieke milieuthema’s zoals verkeer, geluid en ecologie. Vandaar dat dit MER gezien kan worden als een MER+.

1.4

Relatie tussen de plannen, projecten en besluiten in Zuidwest In Zuidwest spelen diverse plannen, projecten en overige besluiten. Van belang is dat de Structuurvisie Zuidwest het overkoepelend beeld schetst, maar de wereld niet stil staat. Er zijn al (project)besluiten genomen, tegelijkertijd met de visie zullen diverse ruimtelijke besluiten voor ontwikkelingen en gebiedsagenda’s worden genomen.

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12654936/1