RIS315261 Bijlage 1-2 Voorzieningenprogramma Den Haag Zuidwest

Op dit moment vindt een verkenning plaats in Moerwijk naar de haalbaarheid van een gezondheidscentrum waar gezondheidsbevordering centraal staat in plaats van ziekte- en klachtenbestrijding:

Huis van Gé,

het huis van gezondheid. De wijk gaat met ondersteuning van diverse professionals zelf bepalen wat daar in komt. Het idee komt van de Bewonerscoöperatie Moerwijk, welzijnsorganisatie Mooi Welzijn, huisartsen uit Moerwijk.

33

5.2 .1 Programma voor Zorg krijgen en meedoen Referentienorm Eerstelijnszorg: 365m2/ 1.000 woningen: Huisarts: 110m2 Tandarts: 115m2 Apotheek: 40m2 Fysiotherapeut: 90m2 Verloskundige: 10 m2

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

Huisartsen

9

1.100

Satelliet CJG

1

500

Tandartsen

9 a 10

1.150

Wijkcentrum, buurthuis

2?

1.250

Apotheek

2 tot 3

400

Hulp richting werk

1

30

Fysiotherapeuten

18

900

Begeleid Wonen

57

2.000

Maatvoering Eerstelijnszorg Huisarts 120 m2 Tandarts 120 m2 Apotheek 150 m2 Fysiotherapeut 50 m2 Verloskundige 40 m2

Verloskundige

2 tot 3

100

Verslavingszorg

34

plekken

PM

Psychische zorg

Logopedist, Diëtist AUTOPARKEREN

104

2.600

AUTOPARKEREN

47

1.175

FIETSPARKEREN

44

59,4

FIETSPARKEREN

92

124,2

Maatvoering Welzijn CJG 1400 m2 Buurthuis 600 m2 Club/en buurthuis Wijkcentrum/ Servicepunt XL 2500 m2 Begeleid wonen 35 m2 Buiten Referentienorm Psychische zorg: PM Logopedist PM Ruimtelijke vertaling Eerstelijnszorg

RUIMTEBEHOEFTE

RUIMTEBEHOEFTE Bij toename met 10.000 woningen

Referentienorm Welzijn:

plekken of m2/ 1.000 woningen: CJG: 50m2 Club/en buurthuis Wijkcentrum/ Servicepunt XL: 125m2 Hulp richting werk: 3m2 Begeleid Wonen, opvang: 200 m2 Verslavingszorg 3,4 plek

PM

EERSTELIJN LIGGING LIGGING

WELZIJN

centraal in de buurt Een jongerensoos heeft een eigen identiteit en wil niet met zorg worden geassocieerd.

BEREIKBAAR- veilige fiets- en wandelroutes en nabij HEID OV LOCATIE IN BOUWBLOK

begane grond + max. 2 lagen

ZICHTBAARHEID

Zichtbaarheid is essentieel, maar deel programma is gebaat bij privacy.

LOCATIE

Bij toename met 10.000 woningen

KINDER OPVANG

LOGOPEDIE

BASISSPEELSCHOOL PLEK

FYSIO

BIBLIOTHEEK

BUURT SUPER

BEZORGPUNT

VAK SCHOOL

CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN

KOFFIE TENTJE

THUISZORG

WOONZORG APOTHEEK

VERLOSKUNDIGE

HUISARTS

BUURTHUIS WIJKCENTRUM

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE SPORTCOACH

DIËTIST

FYSIO

TANDARTS

COMBINATIEKANSEN

V0 SCHOOL JONGEREN

SOOS

SPORT VELDEN

BEGELEID WONEN VERSLAVINGSZORG

34

Kunst en Cultuur Inventarisatie 2022

35

5.3

Creëren

De meest diverse wijk van Den Haag, waar 180 nationaliteiten wonen, vraagt om een culturele sector die deze diversiteit weerspiegelt. In 2040 zijn de drempels die de huidige bewoners ervaren om deel te nemen aan het cultureel leven weggenomen. In 2040 is meer ruimte voor cohesie, menging en ontmoeting.

Hoe gaan we deze ambitie realiseren?

Actieve en passieve deelname aan kunst en cultuur kunnen zorgen voor een gevoel van zingeving, ontmoeting en daardoor meer sociale samenhang. Aandacht voor kunst en cultuur betekent aandacht voor de mooie en leuke dingen die er te doen en te zien zijn in Zuidwest naast alle aandacht voor problematiek. De diversiteit van de bevolking in Zuidwest is een grote kracht, die de culturele sector kansen biedt om de verhalen, stromingen, innovaties en emoties van over de hele wereld en uit alle generaties te laten zien en horen. Om die creatieve rijkdom te delen is het belangrijk dat de culturele activiteiten zichtbaar, bereikbaar en toegankelijk zijn. De rol die de creatieve sector speelt bij talentontwikkeling van de bewoners, werkgelegenheid, een aantrekkelijke woonomgeving en aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven kan niet onderschat worden. Met de groei van het aantal inwoners zullen de culturele voorzieningen en bibliotheken daarom moeten meegroeien. Ruimte voor ontmoeten Een bijzonder kenmerk van Zuidwest is de grote betrokkenheid die bewoners voelen. Daar waar sprake is van sociale cohesie ontbreekt de mogelijkheid om dit te verzilveren in ruimtes voor ontmoeting, ook bij slecht weer. Een grote wens van bewoners is dan ook meer ruimte om elkaar te ontmoeten. De culturele voorzieningen kunnen hier aan bijdragen.

In de buurt en betaalbaar

Bewoners van Den Haag Zuidwest ervaren veel drempels (afstand, financiële middelen) om gebruik te maken van culturele voorzieningen, waardoor de cultuurdeelname laag is. Nabijheid en betaalbaarheid zijn daarom belangrijke voorwaarden voor het vergroten van de participatie. De bibliotheek krijgt naast de klassieke functie van uitleen-bibliotheek steeds meer de functie van maatschappelijke ontmoetingsplek. Dit blijkt onder andere uit de landelijke cijfers die een licht dalend aantal leden en uitgeleende boeken laten zien en tegelijkertijd de stijging met 15 procent van het aantal georganiseerde activiteiten. De activiteiten richten zich vooral op bestrijding van laaggeletterdheid en bevordering van digitale vaardigheden. Er wordt gestreefd naar een wijkbibliotheek per verzorgingsgebied van ongeveer 30.000 inwoners. De in 2021 geopende bibliotheek aan de Bouwlustlaan voorziet de inwoners van Bouwlust in een maatschappelijk georiënteerde bibliotheek. Over drie jaar stopt de startup bibliotheek Moerwijk aan de Twickelstraat en ontstaat een tekort. Dan zal in Moerwijk de behoefte aan een buurtbibliotheek (circa 450 m2) permanent moeten worden ingevuld. De wijkgerichte culturele en creatieve sector willen we versterken met extra locaties om te programmeren, zodat bewoners dichter bij huis van cultuur kunnen genieten.

Op deze plekken kan door lokale makers geprogrammeerd worden, maar ook door instellingen als Dakota of de instellingen in het centrum.

36

Cultuurhuis Aandacht voor en zichtbaarheid van kunst en cultuur dragen ook bij aan een gevoel van trots op de wijken. Initiatieven van toonaangevende instellingen met een uitstraling die verder reikt dan Zuidwest kunnen dit gevoel verder versterken. Samen met culturele partners en bewoners onderzoeken we daarom hoe een Cultuurhuis met allure kan worden gerealiseerd. Gedacht wordt aan een laagdrempelige plek met een combinatie van functies zoals expositieruimte, podia, ruimte voor workshops, film, bibliotheek en dergelijke, afhankelijk van lokale behoeften en wensen. Hiermee kan Zuidwest aantrekkelijker worden voor een bezoek door mensen van buiten de wijk en hebben de bewoners van Zuidwest een plek waar ze kunnen zíjn en gezien kunnen worden. Kunst in de openbare ruimte Kunst geïntegreerd in de vormgeving van de openbare ruimte of architectuur en kunstobjecten in de openbare ruimte leveren een bijdrage aan de sociale en ruimtelijke kwaliteit van de buurt. Zuidwest kent veel jaren ‘50 gevelkunst. De mogelijkheden voor het realiseren van kunstuitingen in de nieuwe buurten en wandel- en fietsroutes langs kunstlocaties worden verkend. Wij roepen de woningcorporaties op waardevolle geveldecoraties van te sloepen bouwblokken waar mogelijk her te gebruiken. De woningcorporaties dienen daartoe contact op te nemen met de afdeling Cultuurbeleid van de gemeente Den Haag.

Buitenpodia We onderzoeken de mogelijkheid om elke wijk te voorzien van een podium in de openbare ruimte om zo een laagdrempelig podium voor talent te bieden. Dit kan bijdragen aan meer ontmoeting en levendigheid in de wijk.

Levendig en aantrekkelijk: Kunst(enaars) naar Zuidwest

Een stad die de kansen voor de toekomst wil benutten, heeft mensen met een andere blik op het alledaagse en met andere oplossingen nodig. Door te investeren in de totstandkoming van betaalbare (verzamel)gebouwen ontstaat ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid en voor de creatieve sector, waar huurders elkaar en de buurt kunnen inspireren of zelfs versterken. Op dit moment zijn meer dan 200 kunstenaars op zoek naar een atelierruimte/ atelierwoning in Den Haag. Naast kunstenaarsateliers bestaat ook behoefte aan plekken voor kunstenaarscollectieven, de zogenaamde broedplaatsen. De herstructurering biedt kans de tijdelijk leegstaande panden te benutten voor onderzoek, ontwikkeling en experimenten van kunstenaars en mensen uit de buurt. De leefbaarheid en levendigheid in herstructureringswijken wordt hiermee versterkt. De ruimtes kunnen ook dienen als expositieruimte of als plek voor kunstonderwijs.

“Parkpop moet blijven!”

Parkpop dreigt van het Zuiderpark naar het Malieveld te verhuizen. Hoewel dit geen gebouwde voorziening is, is het belangrijk te realiseren dat Parkpop een belangrijke trekker is. Festivals kunnen een culturele dynamiek geven, een visitekaartje voor de wijk zijn. “Voor jongeren is er geen aansluiting op hun kennis en ontwikkeling. Zij moeten daarvoor uitwijken naar voorzieningen buiten het stadsdeel. Zuidwest biedt te weinig op cultureel educatief niveau.”

37

W

•

• • •

• • •

aardering huidig voorzieningenniveau

Zuid 57 vervult de functie van Cultuuranker voor heel Escamp. Hier vind je Theater en Filmhuis Dakota, ruimtes voor cultuureducatie en creatieve bedrijven. De afstand tot het cultuuranker is voor veel bewoners in Den Haag Zuidwest te groot. Zuidwest kent behalve het Openluchttheater Zuiderpark en Filmhuis en Theater Dakota geen culturele voorzieningen met een wijk overstijgend karakter. Culturele ontmoetingsruimtes zijn schaars. Den Haag Zuidwest heeft met drie locaties voldoende bibliotheken. De in 2021 geopende bibliotheek Bouwlust aan de Bouwlustlaan voorziet bewoners van Bouwlust in een maatschappelijk georiënteerde bibliotheek. Over drie jaar stopt de start-up bibliotheek aan de Twickelstraat en ontstaat een tekort. De spreiding van het cultureel educatief aanbod is laag. Den Haag Zuidwest kent veel kunst in de openbare ruimte en een groot aantal gevelversieringen uit de periode 1950-1970.

38

Ruimtelijke vertaling

Met de referentienorm als vertrekpunt zal met de verwachte groei van Zuidwest met 10.000 woningen behoefte bestaan aan een permanente bibliotheekvestiging en een dependance van het cultuuranker Dakota. Het combineren van voorzieningen geeft meer cohesie, menging en ontmoeting en wordt daarom nagestreefd. Te denken valt aan een dependance van Dakota, waarin ook een bibliotheek, onderwijsinstelling, horeca en/ of sport zijn ondergebracht. Met de groei van het aantal inwoners neemt ook de vraag naar bovenwijkse culturele voorzieningen toe zoals podia, ateliers, broedplaatsen en musea. Deze functies bereiken behalve de inwoners van de wijk ook bewoners uit de rest van de stad. Voor de meest geschikte en gewenste locatie wordt naar heel Den Haag gekeken. Een ander deel van Den Haag kan dan beter geschikt zijn. Denk bijvoorbeeld aan een podium in de Binckhorst, waar geluid zich beter verhoudt tot de omgeving. Een aantal cultuuraanbieders zien juist meerwaarde in Den Haag Zuidwest, zoals het MuseonOmniversum.

Aan de straat of uit het zicht

Zowel de omgeving als culturele voorzieningen hebben baat bij een situering aan de straat. Zichtbaarheid draagt bij aan het gewenste uitnodigende karakter en draagt bij aan de levendigheid in de omgeving

Lange tijd gaapte er grote gaten op de kopse kant van het te slopen huizenblok aan de Loevesteinlaan, de plek waar het keramische beeldenreliëf uit 1955 van de beeldhouwer Jacques van Rhijn ooit verwees naar de wederopbouw. Nu heeft het kunstwerk dankzij Toby Paterson in het Zuiderpark een nieuw leven gekregen.

39

5.3 .1 Programma voor Creëren Referentienorm Cultuur: 105m2/ 1.000 woningen: Cultuuranker: Bibliotheek: Maatvoering Cultuuranker Bibliotheek

60m2 45m2

1000-3000 m2 500-1500 m2

Buiten Referentienorm Richtlijn gebaseerd op huidig gemiddelde Musea 200m2/ 1000 inwoners Podia* 75m2/ 1000 inwoners Ateliers 58m2/1000 woningen

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

Programmeerlocaties

min. 1

600

Bibliotheek

1

450

Buitenpodia

4

ca. 240

Cultuurhuis

1

4.000

Ateliers

+/- 15

580

Broedplaatsen

min. 1

4.500

Podium*

SOOS

AIGHT

SHOPPEN

UITGAAN

V0 SCHOOL

BROEDPLAATSEN

VAK SCHOOL

KLEINE BEDRIJVEN

REPAIR CAFE

PM

AUTOPARKEREN

90,2

2.250

FIETSPARKEREN

33

45

RUIMTEBEHOEFTE Bij toename met 10.000 woningen

Buitenpodium 1 per buurt (geen gemiddelde voorhanden)

Wijkvoorziening

Bovenwijks

centraal in de buurt

nabij andere functies zodat omgeving profiteert van levendigheid

BEREIKBAAR- veilige fietsHEID en wandelroutes

veilige fietsroutes en nabij OV knooppunt, aandacht voor laden en lossen en parkeren

LIGGING * Voor de meest geschikte en gewenste locatie voor een podium wordt naar heel Den Haag gekeken.

VERVOLG

JONGEREN

LOCATIE IN BOUWBLOK

begane grond aan straat

ZICHTBAARHEID

Goed zichtbaar, uitnodigend museum kan signatureproject zijn

LOCATIE

SUPERMARKT

RESTAURANT

LUNCH ROOM

PODIUM

WIJKCENTRUM

MUSEUM

ATELIERS

CULTUUR ANKER

MUZIEKSCHOOL

BIBLIO-

LUNCH THEEK ROOM BA SISBUURTSC SPEELHO OL LOGMUZIEKHUIS KOEPELS PLEK OPEDIE KINDER SPEEL OPVANG CENTRUM COURTS GYMZAAL

VOOR JEUGD EN GEZIN

COMBINATIEKANSEN

40

Georganiseerde sport

Inventarisatie 2022, sportverenigingen en commerciele sportvoorzieningen zoals fitnesscentra

41

5.4 Sporten en bewegen De gezondheid van inwoners van Den Haag Zuidwest moet over twintig jaar minimaal op hetzelfde niveau zijn als van de overige inwoners van Den Haag1. Daarom wordt ingezet op een hogere sport- en beweegdeelname: het streven is het percentage regelmatige sporters op 55%2 of hoger te krijgen.

In 2040 zijn er voldoende voorzieningen in Zuidwest op het gebied

Hoe gaan we deze ambitie realiseren?

van sport en spel die van goede kwaliteit, duurzaam, goed bereikbaar en toegankelijk zijn. Deze voorzieningen sluiten aan bij de behoefte van de huidige en toekomstige inwoners van Den Haag Zuidwest. Nu is het percentage regelmatige sporters in het stadsdeel Escamp, waar Zuidwest onderdeel van is, 44%. De grootste winst is te behalen bij de senioren en de allerkleinsten (0 tot 6 jaar). Twee belangrijke gebieden voor het bevorderen van een gezonde leefstijl zijn Sportpark Escamp en Zuiderpark. Daarnaast bieden de sportvelden die midden in de wijken liggen kansen om de sport- en beweegdeelname te verhogen.

Op maat

Sportpark Escamp wordt vernieuwd en ontwikkeld tot een duurzaam sport- en beweegpark. De opgave is het sportpark voor bewoners beter toegankelijk en meer beweegvriendelijk te maken. Het sportpark wordt de plek waar het mogelijk is elkaar te ontmoeten, te spelen, bewegen en te sporten in zowel georganiseerd als ongeorganiseerd verband. Gedacht kan worden aan voorzieningen voor bootcamp, een tiktok-podium, calisthenics, padel, basketball courts en outdoor gym. De beheers- en veiligheidsaspecten en daartoe benodigde menskracht en middelen verdienen hierbij extra aandacht.

Bij elkaar: sport- en andere voorzieningen

Het transformeren van enkele verouderde club-/kleedaccommodaties bij ver-/nieuwbouw tot multifunctionele voorzieningen, waarbij naast sport ook andere maatschappelijke functies, zoals welzijn of onderwijs, worden toegevoegd, biedt een mooie kans om verschillende doelgroepen bij elkaar te brengen: kinderen en volwassenen elkaar laten ontmoeten, samen te sporten en dan ook nog dichtbij school! Ook andere (maatschappelijke) instellingen faciliteren sportmogelijkheden. Door een goede logistieke opzet en het maken van afspraken kunnen deze beter benut worden. Zo is het belangrijk dat voorzieningen voor het beweegonderwijs ook zelfstandig gebruikt kunnen worden, denk daarbij aan een eigen entree van een gymzaal bij een school. Medische centra, zoals Basalt, stellen hun sportvoorzieningen na werktijd beschikbaar voor omwonenden of verenigingen. Van deze sportvoorzieningen wordt nu nog niet optimaal gebruik gemaakt.

In de buurt en toegankelijk

Het belang van openbare ruimte voor sport en bewegen is de afgelopen decennia toegenomen. Dit ‘ongeorganiseerd’ sporten is voor veel mensen aantrekkelijk vanwege de vrije keuze in dag en tijd en de beperkte kosten. Het doel is om in 2040 iedereen binnen een straal van 1 kilometer rond zijn huis een gelegenheid te bieden om te sporten in de openbare ruimte. De inrichting van de openbare ruimte zal zoveel mogelijk uitnodigen tot bewegen en sporten. Daarom worden voldoende speelveldjes en sportfaciliteiten toegevoegd. Beweegroutes worden waar mogelijk aan elkaar verbonden waardoor de wandelaar, skater en de korte en de lange afstand sporter gemakkelijk zijn weg vindt. (Zie ook H3.3 van het Ruimtelijk Raamwerk). 1 2

Bron: RSO onderzoek, Hagenaars en Sport 2019, Desan (RIS:306289) 55% van de inwoners in Den Haag neemt regelmatig/wekelijks deel aan sport. In Escamp ligt dat percentage op 44%.

42

Ongeorganiseerde sport Inventarisatie 2022, sporten in de openbare ruimte

Ongeorganiseerde sport

43

Ruimtelijke vertaling (Buitensportfaciliteiten)

Sportcampus

De in het Zuiderpark biedt een unieke plek voor bewegen en sport in Den Haag. De bundeling van de topsportfaciliteiten en een breed onderwijscluster is ook van grote waarde voor de aangrenzende wijken. De gemeente, de Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan zetten zich hier gezamenlijk in voor de ‘gezonde wijk’, prestatie- en talentontwikkeling.

Voor elke m² buitensport die niet gerealiseerd kan worden binnen het plangebied moet 0,1m2 beweegvriendelijke toegankelijke/ openbare ruimte extra worden toegevoegd binnen het plangebied (dus bovenop de referentienorm), waarbij een minimale oppervlakte ten behoeve van een playground/ Cruijff Court beschikbaar komt.

Zien bewegen doet bewegen, helemaal als je de topvoetballers van ADO kan zien trainen! In het Zuiderpark willen we daarom graag ruimte maken voor het opleidingscentrum en voor trainingsfaciliteiten voor de damestak en de profheren van ADO Den Haag. Dit vraagt om een herindeling van de huidige velden en het herinrichten van het voormalige honkbalcomplex. Op de ADO velden kunnen clinics voor de jeugd en walking football voor ouderen worden georganiseerd. Volgens de Haagse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen dient vanwege de verwachte groei met 10.000 woningen 60.000m2 aan buitensportfaciliteiten gerealiseerd te worden. Dit is vergelijkbaar met het oppervlak van de 5 velden van het sportcomplex aan de Melis Stoke/-Beresteinlaan. Het vinden van extra sportruimte is echter een ingewikkelde opgave in een wijk die al bebouwd is en bovendien wordt verdicht. Daarbij komt dat volgens de bespelingsnorm die sinds 1997 gebruikt wordt om sportvelden doelmatig te benutten, nu al een krapte aan sportvelden in Den Haag Zuidwest blijkt te bestaan. Dit deel van de stad vormt tevens het zoekgebied voor het realiseren van voetbal, hockey- en rugbyvelden om aan de groeiende vraag in de rest van de stad te voldoen.

Hoe gaat deze extra ruimte van 60.000 m2 worden gerealiseerd? Om de extra sportbehoefte van de huidige en nieuwe bewoners te faciliteren dient allereerst het huidige aantal velden behouden te blijven. Vervolgens wordt naar de buitensportmogelijkheden binnen Zuidwest gekeken: • extra velden creëren door herindeling van bestaande complexen, • veldintensivering: kunstgras ipv natuurgras. Op piekzaterdag biedt kunstgras 3 à 4 uur extra speeltijd. 3 à 4 velden van kunstgras voorzien staat gelijk aan beschikken over een extra veld. • grondverwerving voor buitensportfaciliteiten in Zuidwest.

Mochten binnen Zuidwest onvoldoende nieuwe buitensportfaciliteiten gecreëerd kunnen worden, dan kijkt de gemeente, conform de zogenoemde volgordebepaling in het IHP Sport (zie bijlage 6) of de benodigde sportcapaciteit binnen 1,5 km van Zuidwest benut danwel gerealiseerd kan worden. Deze opgave zal samen met andere stadsdelen en gemeenten (Westland, Rijswijk) verkend moeten worden. Daarnaast zal gekeken moeten worden naar dubbelgebruik van gronden, bijvoorbeeld op het dak van een parkeergarage of bedrijfshal of door overkluizing van verkeersaders. Juridische, technische en financiële factoren vragen hier om extra aandacht. Wanneer binnen 1,5 km onvoldoende buitensportfaciliteiten ingezet of gerealiseerd kunnen worden, wordt de hemelsbrede afstand uitgebreid tot 3 km. Hiervoor gelden de volgende uitgangspunten: • De velden voldoen aan de gewenste spreiding van de betreffende sportsoort over Den Haag en aangrenzende gemeenten, • De velden liggen binnen de maximale reisafstand van de betreffende sport. (onderzoek R. Hoekman) • De routes tussen de gebiedsontwikkeling en de velden zijn veilig en goed toegankelijk. In de nog op te stellen Uitvoeringsstrategie zal op basis van de fasering in de woningbouw (inclusief sloop) en de daarmee samenhangende demografische ontwikkelingen bepaald worden wanneer welk deel van de benodigde 60.000m2 gerealiseerd moet zijn.

R

uimtelijke vertaling (Binnensportfaciliteiten) Tot 2040 is in Den Haag uitbreiding van zwemwater (2 wedstijdbassins en 1 instructiebassin en 1 therapeutisch bassin) nodig. Een deel van de benodigde uitbreiding zou gerealiseerd kunnen worden in Den Haag Zuidwest mogelijk door uitbreiding van het huidige zwembad in het Zuiderpark of realisatie van een nieuw zwembad. Mogelijk is op termijn ook een extra sporthal in Den Haag Zuidwest nodig.

44

W •

• • • • • • • •

•

aardering huidig voorzieningenniveau

Den Haag Zuidwest beschikt over een areaal aan sportvelden dat min of meer in balans is met de huidige behoefte aan velden in Zuidwest. Grosso modo is sprake van 0,5 sportveld te kort. Het gebruik kan per sportpark en per vereniging verschillen. Zo heeft rugbyvereniging WRC een tekort aan veldruimte gemeld. Van de 21 sportverenigingen in Zuidwest zijn 15 verenigingen gericht op voetbal. Meer diversiteit in de georganiseerde buitensportvoorzieningen is gewenst. De georganiseerde buitensportvoorzieningen zijn in de eerste plaats bedoeld voor leden van de vereniging, maar hebben de potentie ook als sport, speel en/of ontmoetingsplek in de wijk te dienen. De kwaliteit van club-/kleedgebouwen laat op sommige sommige sportcomplexen te wensen over. Bij ver- of nieuwbouw kan ingespeeld worden op de behoefte aan ontmoetingsruimte in de wijk. Sportcentrum de Uithof, Sportpark Escamp en het Zuiderpark hebben een belangrijke sport- en beweegfunctie voor Zuidwest en Den Haag.

Bewoners geven aan dat ze sportpark Escamp als gesloten ervaren.

In het Zuiderpark is onder meer de Sportcampus gehuisvest. Van deze accommodatie wordt door omwonenden nog te weinig gebruik gemaakt. Ze ervaren een drempel om de Sportcampus binnen te gaan. Het zwembad in het Zuiderpark is voor een groot deel van de inwoners van Zuidwest dé accommodatie om te leren zwemmen. Ook voor het recreatief zwemmen is het zwembad belangrijk. Het schaats- en kartcentrum de Uithof een belangrijke trekpleister. Dit sportcentrum heeft, met ruim 1,5 mln bezoekers per jaar (2019), een verzorgingsgebied dat groter is dan Den Haag Zuidwest. De Uithof is daarnaast ook een belangrijke werkgever. Den Haag Zuidwest is een groen opgezette wijk, maar het aanwezige groen wordt op dit moment nog onvoldoende gebruikt voor sport en bewegen.

45

5.4 .1 Programma voor Sporten en bewegen Referentienorm Sport en bewegen: m2/ 1.000 woningen: Buitensport incl. parkeren, buitenruimte, clubgebouwen: 6.000m2 Speelveldjes zoals Cruyff- en Krajicekcourts: 1.000m2 In de openbare ruimte: 1.000m2 Richtlijn 1 sporthal per 22.000 inwoners (een nieuwe sporthal wordt altijd in combinatie met een gymzaal voor voortgezet onderwijs ontwikkeld) 1 zwembad per 77.500 inwoners Maatvoering Sporthal Zwembad Buiten Referentienorm Commerciële sporten:

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

Buitensport (zie tekst)

10

60.000

Speelveldjes (courts)

10

10.000

Sport in de openbare ruimte Sporthal

1

3.000

Zwembad

1*

4.000

AUTOPARKEREN

161

4.025

FIETSPARKEREN

89

120

Speel- en gebruikersgroen (in Ruimtelijk Raamwerk)

42.500

RUIMTEBEHOEFTE Bij toename met 10.000 woningen

3000 m2 4000 m2

Georganiseerd

PM LIGGING

* Volgens de referentienorm is met de groei

van Zuidwest (+/- 20.000 inw.) nog geen behoefte aan 1 extra zwembad. Dit is pas het geval bij een groei met 77.500 inwoners. In 2021 had Den Haag 547.000 inwoners. Op basis van de referentienorm betekent dit 7 zwemaccommodaties, terwijl er 6 aanwezig zijn. Extra zwemwater is nodig om aan de vraag te kunnen voldoen. Volgens onderzoek (Drijver & Partner, 2021) bestaat vooral behoefte aan zwemwater in het zuidelijke, noordwestelijke en centrale deel van de stad. Voor Zuidwest wordt 1 zwembad gerekend.

10.000

Ongeorganiseerd

Beter toegankelijk Onderdeel van en verbonden netwerk met omgeving

BEREIKBAAR- veilige fiets- en HEID wandelroutes, nabij OV

Binnen 1 km van huis

LOCATIE IN BOUWBLOK

Sporthal koppelen aan VO-school (3 gymzalen vormen samen 1 sporthal)

ZICHTBAARHEID

Zien bewegen doet bewegen

LOCATIE

ZWEMBAD GYMZAAL

SPEELPLEK

SPEEL COURTS

SPORTCOACH

LOGBASISSCHOOL OPEDIE

BUURTTUIN MUZIEKSCHOOL

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE

LUNCH ROOM CULTUUR ANKER

KINDER OPVANG

CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN

FYSIO BUURT SUPER

BIBLIOTHEEK

Relatie sportvoorzieningen met voorzieningen voor 0-12 jaar ZWEMBAD

KANTOREN

VERVOLG ONDERWIJS

SPORT VELDEN

SPORT SCHOOL SPORT HAL

GROTE BEDRIJVEN

V0 SCHOOL

LUNCH ROOM BROEDPLAATSEN

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE

SPORTCOACH

KOFFIE TENTJE

VAK SCHOOL KLEINE BEDRIJ-

JONGEREN SOOS

FYSIO REPAIR CAFE

Relatie sportvoorzieningen met voorzieningen voor 12 jaar en ouder

COMBINATIEKANSEN

46

Winkels en horeca Inventarisatie 2022

47

5.5 Consumeren en ontspannen Bij een aantrekkelijke leefomgeving horen goede voorzieningen, waardoor het prettig wonen is. In 2040 heeft Den Haag Zuidwest een aantrekkelijk winkel- en verblijfsgebied dat het hart van de wijk vormt, waar bewoners elkaar ontmoeten.

Hoe gaan we deze ambitie realiseren?

Het voorzieningenniveau moet voldoende groot zijn met zo min mogelijk overlappende verzorgingsgebieden en tegelijkertijd voldoende fijnmazig zijn, zodat iedere inwoner in een straal van maximaal 1 km van huis de dagelijkse boodschappen kan doen. Tot 2040 worden geen nieuwe winkelgebieden in Zuidwest voorzien. De bevolkingsgroei en toenemende koopkracht in Zuidwest zal in de komende 20 jaar het verlies aan omzet als gevolg van de toename van online winkelen en andere (tijds)bestedingen naar alle waarschijnlijkheid kunnen compenseren. Mocht toch extra winkelruimte in Zuidwest nodig blijken, dan zal dit worden gezocht in en grenzend aan de bestaande winkelgebieden.

In de buurt: dagelijkse boodschappen

Winkelgebieden met een functie voor dagelijkse boodschappen worden actief ondersteund om economisch rendabel voor ondernemers en aantrekkelijk voor consumenten te blijven. Een verbreding van de functiemix, bijvoorbeeld met meer horeca en accommodatie van nieuwe concepten wordt mogelijk gemaakt. De vestiging van horecafuncties is in principe alleen in deze winkelgebieden mogelijk. Daarbij gelden specifieke voorwaarden voor vestiging van lichte of middelzware horeca. Uitgangspunt is dat een goede balans tussen functies bestaat en dat de horecafunctie niet ten koste gaat van de leefbaarheid van de buurt. Voor lunch- en koffiezaken in woonwijken met een wijkverzorgend karakter kan beperkt medewerking worden verleend.

Voormalige winkelstrips buiten de hoofdwinkelgebieden krijgen andere functies om ondermijning en leegstand op te lossen en een nieuwe wijkeconomie met bonafide ondernemers mogelijk te maken. Leegstand wordt aangepakt en daarnaast wordt ingezet op passend wijkgericht ondernemerschap (aanbod van voorzieningen). Kleinschalige leisurefuncties kunnen hier onderdeel van uitmaken, bijvoorbeeld: fitness en dansschool. Deze ontwikkeling draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving en zorgt voor meer werkgelegenheid.

Levendig

Voor de aanpak van winkelcentrum Leyweg wordt ingezet op samenwerking met en tussen eigenaren om de brancheringsmix te optimaliseren, de verblijfskwaliteit te verbeteren en het winkelgebied compacter te maken. Daarnaast wordt gezocht naar aanvullende publieksfuncties (leisure, cultuur, zorg, sport, wijkgerichte bedrijvigheid en onderwijs) die de functiemix verbreden en daarmee de aantrekkingskracht van het gebied vergroten. Met name voor het gebied ten noorden van de Hengelolaan is een aanvullende publieksfunctie wenselijk. Middelen worden gezocht om de openbare ruimte een kwaliteitsimpuls te geven. Een aantal Haagse musea hebben de ambitie om zich in Zuidwest te vestigen. Dit wordt vanuit de gemeente ondersteund. Er is nog geen voorkeurslocatie bekend. Mogelijk kan een middelgroot leisureconcept hierop een waardevolle aanvulling zijn. In het kader van de gebiedsagenda Uithof wordt de haalbaarheid onderzocht om de perifere stadsrand te veranderen in een betekenisvol landschapspark met een mobiliteitshub en een grootschalige leisurefunctie. Mogelijk is het Zuiderpark ook een kansrijke locatie

48

W

• • • • • • • •

aardering huidig voorzieningenniveau

Den Haag Zuidwest kent voldoende winkelgebieden voor

dagelijkse boodschappen, die voldoende verspreid zijn over Zuidwest. De Leyweg is één van de grootste stadsdeelwinkelcentra in Den Haag, waar in de afgelopen jaren een positieve verschuiving naar dagelijks boodschappen doen zichtbaar is. Voormalige winkelstrips buiten de hoofdwinkelgebieden in de wijken van Zuidwest worden niet optimaal gebruikt. Er is veel sprake van leegstand en ondermijnende activiteiten. Zuidwest wordt niet gezien als toeristische kerngebied. De Uithof is de meest in het oog springende grootschalige leisurefunctie. Het Zuiderpark heeft een centrale leisurefunctie. Zuidwest huisvest een relatief beperkt aantal kleinschalige leisure met lokaal verzorgende functies. Den Haag Zuidwest kent aanzienlijk minder horecafuncties per inwoner dan andere stadsdelen. In Segbroek vindt men evenveel horecazaken, maar het aantal inwoners is ongeveer de helft van Zuidwest.

49

5.5 .1 Programma voor Consumeren en ontspannen “In de avond is hier niet veel te doen.” “Ik doe de boodschappen niet in de wijk. Ik ga naar Wateringseveld. Daar is meer en het is er gezelliger.”

“Ik mis een café of lunchroom waar je gezellig een kop koffie kan drinken en die ook in het weekend open is.”

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

Horeca

In bestaande winkelgebieden, indien verenigbaar

Detailhandel

Geen nieuwe winkelgebieden

Leisure

min. 2 locaties

ntb

1 museum

(zie H 5.3)

1 bij Uithof

in onderzoek

AUTOPARKEREN

ntb

FIETSPARKEREN

ntb

RUIMTEBEHOEFTE Bij toename met 10.000 woningen

LIGGING

Detailhandel

in winkelgebieden, ruimte voor terras op zon, uitzicht

versterking bij Uithof, bestaande win- winkelkelstructuur gebied Leyweg, mogelijk Zuiderpark

Leisure

BEREIKBAARHEID

veilige fiets- en wandelroutes, nabij OV, parkeren van fietsen en auto’s nabij, aandacht voor laden en lossen en afvalstromen.

LOCATIE IN BOUWBLOK

begane grond, aan straat, aandacht voor geluidsoverlast

LOCATIE

RESTAURANT

SUPERMARKT

LUNCH ROOM

BROEDPLAATSEN

PODIUM

CULTUUR ANKER

SPORT SCHOOL

Horeca

ZICHTBAAR- Goed zichtbaar, uitnodigend HEID

UITGAAN

SHOPPEN

LUNCH ROOM

V0 SCHOOL SPORT HAL

CULTUUR ANKER

MUZIEKSCHOOL

LUNCH ROOM

BIBLIOTHEEK

SPEELPLEK

JONGEREN SOOS

FYSIO

MUSEUM

SPORTCOACH

KOFFIE TENTJE

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE

BASISSCHOOL

SPEEL COURTS KINDER OPVANG BUURTTUIN

SPORT VELDEN

COMBINATIEKANSEN

50

Bedrijven en kantoren Inventarisatie 2022

51

5.6

Werken

Ondernemerschap vormt een belangrijke motor voor economische groei en draagt sterk bij aan de leefbaarheid en het toekomstperspectief van Zuidwest. In 2040 kunnen meer mensen in hun eigen wijk en op het nabijgelegen bedrijventerrein aan de slag en worden hun kracht, diversiteit en capaciteit benut.

Hoe gaan we deze ambitie realiseren?

In Zuidwest bieden diverse economische clusters banen voor praktisch opgeleiden. Bijvoorbeeld op het bedrijventerrein Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek (ZKD), de Schilde, Pand Zuidwest en de Sportcampus, zijn mkb’ers actief in zorg, bouw, energie- en de maakindustrie en leveren zo een belangrijke bijdrage aan de Haagse economie. Juist in deze sectoren zijn banen beschikbaar, die passen bij het arbeidspotentieel uit Zuidwest . Daarmee heeft Zuidwest de potentie om de gewenste verbreding van de economie een kans te geven. Dit is goed voor Zuidwest, maar daarbij ook goed voor Den Haag. Investeren in de economie is iets van de lange adem, maar als er nu geen fysieke plekken voor beschikbaar zijn, komen ze er ook niet meer. En daarmee mis je een kans! Een kans op de ontwikkeling van ondernemerschap, een kans op deelname door mensen aan de samenleving door werk dichtbij huis en daarmee een kans op het creëren van bestaanszekerheid. Huidige en nieuwe initiatieven uit de wijk en van daarbuiten moeten kansen krijgen zich te ontplooien zodat inwoners zich kunnen blijven ontwikkelen in hun werk en in hun vaardigheden.

Op maat

Zuidwest ontwikkelt zich tot een woon-werkwijk, waar ruimte wordt geboden aan bedrijven die verenigbaar zijn met het stedelijk woonmilieu. Beschikbaar en toegankelijk maken van passende ruimte voor wijkgericht ondernemerschap zorgt, naast meer werkgelegenheid, voor een positieve impuls op de leefbaarheid in de directe omgeving. In de ruimtelijke plannen zorgen we ook op wijkniveau voor voldoende ruimte voor wonen én werken. Hoewel in de Beatrijsstraat, Twickelstraat en Ruimzicht al ingezet wordt op kleinschalige bedrijvigheid heeft Zuidwest nog onvoldoende geschikte en betaalbare bedrijfsruimtes. Er is behoefte aan locaties met kleinschalige bedrijfsruimte gericht op stedelijke dienstverlening zoals (ambachtelijke) productie, opslag, logistiek en handel. Door te investeren in de totstandkoming van betaalbare verzamelgebouwen waar startende, sociale of culturele ondernemers een plek hebben voor kleinschalige bedrijvigheid ontstaat een stevig netwerk voor ondernemerschap.

Levendig en aantrekkelijk

Voormalige winkelstrips worden getransformeerd zodat ondermijning en leegstand wordt tegengegaan en een nieuwe versterkte wijkeconomie met bonafide ondernemers een kans krijgt. Ondernemers en eigenaren van het vastgoed worden uitgedaagd om met initiatieven voor de groeisectoren Maak, Bouw, Logistiek en meer kleinschaligheid te komen. Bedrijventerrein ZKD wil vierkante meters toevoegen door intensivering en wil zich in zetten voor werklandschappen van de toekomst. Focus ligt hierbij op klimaatadaptatie (vergroenen).

52

W

aardering huidig voorzieningenniveau Bedrijfsruimte algemeen • Zuidwest heeft onvoldoende geschikte en betaalbare bedrijfsruimtes.

Bedrijventerrein ZKD • Bedrijventerrein ZKD speelt een belangrijke rol in de ontwik-

• • • • •

keling van Den Haag Zuidwest. Er is ruimte voor ondernemerschap en het biedt passende banen voor de inwoners van Zuidwest. Het terrein kent ook een groot aantal niet-bedrijfsruimtegebruikers, zoals horeca, leisure, kantoorruimte, onderwijs en het Leger des Heils. Het ZKD terrein is een monofunctioneel gebied met een combinatie van courant, modern vastgoed en verouderde panden met ondergemiddelde duurzaamheid. De inrichting van het openbaar gebied is matig en erg ‘stenig’ (weinig groen). Bereikbaarheid per auto is goed, per OV redelijk. Bereikbaarheid en infrastructuur op het terrein is te voet en per fiets beperkt.

Kantoren • Aan de Assumburgweg staat een tijdelijk bedrijfsverzamel-

• • •

gebouw (in de voormalige brandweerkazerne). Door herontwikkeling van deze locatie moet een nieuwe locatie voor de tijdelijke gebruikers gevonden worden. Station Moerwijk heeft lokaal een gunstige ligging voor specifiek lokale ondernemers. Rondom de Zichtenburglaan staan diverse incourante, grootschalige kantoorpanden. Rondom winkelgebied Leyweg (het hart van Zuidwest) en langs doorgaande wegen zoals Meppelweg en Erasmusweg kan de groeiende behoefte aan kantoorruimte op termijn waarschijnlijk goed geaccommodeerd worden.

53

Bij elkaar

“Ik ben facilitymanager van Revalidatiecentrum Basalt aan de Vrederustlaan en wij willen graag werknemers uit de buurt aannemen. Er bestaat behoefte aan laag en hoog opgeleid personeel.’” “Zorg voor meer werkgelegenheid voor jongeren op vmbo- en mavoniveau, maar ook voor hoger opgeleide jongeren.’”

De groei van economische activiteit in Zuidwest realiseren we door de campusontwikkeling. De centrale visie hierbij is de combinatie van ‘werken, leren en innoveren’ wat in de praktijk staat voor het samenbrengen van partijen zoals onderwijs, bedrijfsleven en inwoners om: • jeugd te inspireren en te begeleiden naar zelfstandigheid, • groei en innovatie bij bedrijven te stimuleren, • te zorgen voor een leven lang ontwikkelingsmogelijkheden, • maatschappelijke opgaven met directe impact in Zuidwest op te lossen. Het gedachtengoed van ‘werken, leren en innoveren’ heeft veel meer in zich dan alleen een ruimtelijke context, maar de ruimtelijke context is wel randvoorwaardelijk om het te laten slagen. In dit licht wordt de mogelijkheid van een mbo-campus als aanjager van innovatieve ecosystemen onderzocht. Het gaat daarbij om accommodatie van nieuwe verbindingen tussen onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven om drempels tussen opleidingen, vaardighedenontwikkeling en behoeften van bedrijven weg te nemen. Met de aanpak ‘werken, leren en innoveren’ willen we een vliegwiel in gang zetten voor de groei van de economische sectoren Zorg, Bouw en Maakindustrie. Dit kan in Zuidwest het beste in of aansluitend op bestaande clusters, zoals bedrijventerrein ZKD en Fruitweg, winkelgebied Leyweg, Haga ziekenhuis en Sportcampus Zuiderpark.

Deze clusters zullen een aantrekkingskracht ontwikkelen op bedrijven, talenten en (kennis)instellingen van buiten Zuidwest. Hiervoor is in de toekomst voldoende bedrijfs- en kantoorruimte noodzakelijk.

Ruimtelijke vertaling

We borduren voort op en versterken wat er is en vullen aan op plekken waar dat, gegeven de doelstellingen, noodzakelijk is. We wegen af welk soort bedrijvigheid past op welke plek vanuit de bredere doelstellingen om te komen tot een netwerk van economische knooppunten die een samenhangend geheel vormen. Bereikbaarheid op korte afstand van de woongebieden is daarbij gegeven de arbeidspopulatie van Zuidwest belangrijk. Belangrijke locatiewensen van de gebruikers zijn locaties nabij uitvalswegen met goede autobereikbaarheid, voldoende parkeermogelijkheden, op binnenstedelijke locaties, aan de rand van woonmilieus en in de omgeving van voorzieningen. De doorgaande hoofdwegen (Erasmusweg, Melis Stokelaan, Moerweg, Loevesteinlaan, Dedemsvaartweg) en knooppunten vormen kansrijke locaties. De Meppelweg en Troelstrakade zijn goede locaties als overgangsgebied tussen de bedrijventerreinen en de woonwijken. Binnen de wijk, aan de stadsrandzone en op delen van het bedrijventerreinen ZKD en Fruitweg wordt gezocht naar ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid. In de periode van herontwikkeling van de bestaande bedrijventerreinen zijn flexibele plekken binnen de wijk nodig, twee permanente bedrijfsverzamelgebouwen en één als tijdelijke invulling. Station Moerwijk en de directe omgeving worden heringericht zodat dit een prettige omgeving wordt om te verblijven of over te stappen.

Knooppunt Moerwijk geeft bij uitstek kansen voor de ontwikkeling van economische functies en de combinatie van functies volgens het ‘werken, leren, innoveren’ concept. Tot slot zal een deel van de bedrijfsruimte in de vorm van woon/werk eenheden worden gerealiseerd zoals in de Venen wordt voorgesteld.

54

55

5.6 .1 Programma voor Werken Referentienorm Werken: 5000 banen/ 10.000 bewoners

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

Bedrijfsruimte (S)

35.000

Bedrijfsruimte (M, L)

ntb

Woonwerkeenheden/ atelierwoningen

ntb

Kantoorruimte

ntb

AUTOPARKEREN

508

12.688

FIETSPARKEREN

60

80

SPORT VELDEN

Bedrijfsruimte L

Bedrijfsruimte S

Woon/werk eenheden

LIGGING

Buiten woongebied

Afhankelijk van geluid

In woon/werkgebied

BEREIKBAARHEID

bereikbaar voor vrachtverkeer laden, lossen, afval, nabij OV voor personeel

aandacht voor laden en lossen en afvalstromen.

kan voor levendige plint zorgen: langs langzaamverkeersroutes

begane grond

begane grond eerste laag

Per functie verschillend: fietsenmaker kan in winkelstraat, meubelmaker kan elders

LOCATIE

SPORT SCHOOL

SPORT HAL

BROEDPLAATSEN

PODIUM

MUSEUM

LUNCH ROOM

Bij toename met 10.000 woningen

ZICHTBAARHEID

UITGAAN

RESTAURANT SUPERMARKT

RUIMTEBEHOEFTE

LOCATIE IN begane grond BOUWBLOK + benodigde lagen

SHOPPEN

CULTUUR ANKER

FYSIO

SPORT V0 JONGERENSCHOOL SPORT IN DE OPENBARE SCHOOL SOOS KOFFIE BROED- TENTJE

VERVOLG ONDERWIJS

KANTOREN

PLAATSEN

VAK SCHOOL GROTE BEDRIJVEN

KLEINE BEDRIJVEN

WOON/ WERKUNIT

RUIMTE

SPORTCOACH REPAIR CAFE

BUURT SUPER

BEWOONZORG- ZORG PUNT WIJKCENTRUM

COMBINATIEKANSEN

56

6. UITWERKING Waar? Kansenkaart Wanneer? Faseringsoverzicht Hoe? Uitvoeringsaspecten

57

6.1 Waar? De kansenkaart voor verdichting en voorzieningen Sloop/nieuwbouw is de grote opgave voor Den Haag Zuidwest. Maar waar kan die vernieuwing het beste plaatsvinden? Waar kan dezegekoppeld worden aan andere kansen en opgaven? Hoe en waar kan verdichting en vernieuwing bijdragen een positieve impuls voor Zuidwest? Dat zijn vragen die hebben geleid tot de zogenaamde Kansenkaart. Door kaartlagen, dataonderzoek en ruimtelijke analyses te koppelen ontstaan verbanden en inzichten op welke plekken vernieuwing het meest zal bijdragen aan de maatschappelijke opgaven voor Zuidwest. Voor een compleet overzicht verwijzen wij naar de Kansenkaart, een bijlage bij de Structuurvisie. De voorzieningenstructuur krijgt mede vorm door de integrale stedenbouwkundige (toekomstige) visie op verschillende leefmilieus en woontypologieën, hoogstedelijke menging van functies, zones van reuring, ruis en rust, de openbare ruimtestructuur, openbaar vervoershaltes en de voor Zuidwest zo kenmerkende groenstructuur. De stedenbouwkundige hoofdstructuur en de typologie van leefmilieus geeft richting aan de detaillering en uiteindelijke inpassing van het maatschappelijk programma. Daarnaast zijn onderdelen van de voorzieningenstructuur op zichzelf al structurerend voor de stedenbouwkundige hoofdopzet van Zuidwest als geheel, zoals de ruimte voor sport (Escampvelden) en recreatie (Uithof en Zuiderpark).

Ook milieutechnische condities hebben invloed op de mogelijkheid tot inpassing van voorzieningen (hindercontouren a.g.v. fijnstof, geluid, ligging risicovolle kabels en leidingen en andere externe veiligheidsfactoren).

De Kansenkaart toont waar het toevoegen van woningen gunstig kan zijn voor de omgeving. Voor veel voorzieningen geldt dat bewoners ze graag dichtbij huis hebben en ze dan ook beter bernutten. Daarom toont de kansenkaart ook de logische plekken voor een deel van de voorzieningen. Op bijgaande kaarten zijn de ruimtelijke kansen voor het realiseren van nieuwe maatschappelijke voorzieningen gevisualiseerd. De eerste kaart toont waar de meeste potentie bestaat om woningen toe te voegen. Hierbij is onder meer gekeken naar de leefbaarheid van de wijk, de eigendomssituatie (gemeente/particulier) en of er in het recente verleden nieuwbouw/herstructurering heeft plaatsgevonden. Daar zullen ook voorzieningen die een buurt/wijk-functie hebben gewenst zijn: denk aan de basisschool, de huisarts en een buurtcentrum. Kortom, op de plekken waar de meeste ‘verdichtings’- potentie is, liggen ook de grootste kansen om voorzieningen te realiseren. Voor de voorzieningen die een bovenwijks karakter hebben (een museum, een middelbare school, bedrijfsruimten en kantoren) gelden een aantal aanvullende invalshoeken. De belangrijkste zijn (1) nabij een OV knooppunt liggen de grootste kansen om een bovenwijkse voorzieningen te realiseren. Zo kunnen ook bezoekers van elders makkelijk de voorzieningen bereiken (2) nabij bestaande clusters met vergelijkbare en/ of versterkende functies.

Dit is op de kaart met bovenwijkse voorzieningen inzichtelijk gemaakt.

58

Kansenkaart

Kansenkaart

59

60

6.1 Waar? De kansenkaart voor verdichting en voorzieningen Verdeling over de wijken

Het overzicht op de volgende pagina toont de voorzieningen (blauwe kolommen) die in Zuidwest een plek moeten krijgen als gevolg van de groei met 10.000 woningen. Daarnaast zijn de grijze kolommen voor Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust/ Vrederust en Zuidwest toegevoegd. De voorzieningen die vooral een buurt- en wijkfunctie hebben zijn zo veel mogelijk verdeeld over de wijkkolommen. Omdat nog niet alle van invloed zijnde gegevens bekend zijn, is een deel van deze wijkvoorzieningen in de kolom met zoekgebied Zuidwest opgenomen. Ook de voorzieningen die voor heel Zuidwest en voor mensen buiten de wijk van belang zijn, zoals een middelbare school, zijn nog niet toebedeeld aan een wijk. Voor deze voorzieningen geldt vooralsnog dat in heel Zuidwest naar de meest geschikte locatie gezocht wordt.

Grondbeleid

Speciale aandacht verdient het grondbeleid. Veel grond in Den Haag Zuidwest is in bezit van corporaties. Relatief weinig grond is van de gemeente en vrij van erfpacht (zie bijgaande kaart). Dat maakt dat de mogelijkheden om via grondbeleid de gewenste voorzieningen te realiseren beperkt zijn. Daarom zal in de uitvoeringsstrategie de vraag beantwoord moeten worden hoe, vanuit een beperkte eigen grondpositie en in samenwerking met de corporaties, toch de benodigde voorzieningen gerealiseerd kunnen worden.

61

VOORZIET IN LEREN

ZORG KRIJGEN MEEDOEN

TYPE VOORZIENING

OPGAVE (TOT 2040)

SPELEN EN WANDELEN

WERKEN

TOTAAL

Binnen

Buiten

Binnen

Buiten

Binnen

ZOEKGEBIED ZUIDWEST BVO m2

Binnen

Binnen

woningen BVO m2

Buiten

Voortgezet Onderwijs, inclusief internationaal & speciaal onderwijs

1 havo/ vwo school (vanaf 2030) 11820 1 VO school (invulling afhankelijk van behoefte)

1000

Vervolg Onderwijs

Vervolg Onderwijs

7000

Eerstelijnszorg (clusteren in gezondheidscentra) Club- en buurthuis, Wijk- en buurtcentrum, Servicepunt XL Centrum Jeugd en gezin Verslavingszorg

9 huisartsen, 18 fysiotherapeuten, 9 à 10 tandartsen, 2 à 3 apotheken, 2 à 3 verloskundigen

3650

730

730

1460

730

buurtcentra

1250

250

250

500

250

Centrum Jeugd en gezin 34 plekken

500 120 30 2000

In tijdelijke leegstand 1500 PM

Sporthal 1 sporthal Zwembad Speelveldjes Onderdeel van gebruiksgroen Sport in de openbare ruimte Buitensport (zie voor invulling toelichting bij hoofdstuk Sporten en bewegen) Speelplek 0-6 jaar Speelplek 7-12 jaar Speelplek 13-18 jaar Gebruiksgroen onderdeel van het ruimtelijk raamwerk Bedrijfsruimte (kleinschalig)

450 600 4000 580 4500 3000 4000

36x speelplek 0-6 jaar 19x speelplek 7-12 jaar 13x speelplek 13-18 jaar 160.000 - 10.000 m2 (sport in openbare ruimte)

2400

3200

1200

11820

1000

7000

500 120

30

240

450 100

2000

200

80

4000

80

300

80

580 4500

10000 10000 60000

1600 1800

3200 3600

4000 4600

7200 9500 9750

1200 1500 1500

2600 3500 3000

3200 4000 4500

35.000 91.300

6400

Buiten

4800

1 wijkbibliotheek satellietlocatie(s) cultuuranker Dakota 1 per wijk * liefst in centrum Zuidwest

1200

Buiten

12800

Bibliotheek Ruimtes om te programmeren Openluchtpodia Cultuurhuis Ateliers Broedplaatsen Podia

3200

BOUWL./VREDER 4.600

4 IKC's (integrale kindcentra) PM uitbreiding Tamarschool

Begeleid wonen, vervangend tehuis, noodopvang

SPORTEN EN BEWEGEN

referentienorm

Primair Onderwijs Inclusief speciaal onderwijs

Hulp bij armoede en richting werk

CREEREN

MORGENSTOND 3.600 woningen BVO m2

MOERWIJK 1.800 woningen BVO m2

BVO m2 o.b.v.

3000 4000

60000 200 500 750

35000 112490

1200

62

6.2 Wanneer? De fasering van de bouwopgave Maatschappelijke voorzieningen staan niet op zichzelf. Ze volgen het tempo van de woningbouwontwikkeling en het aantal en soort mensen dat in een gebied gaat wonen. Zicht op de invulling van de projecten in Den Haag Zuidwest en het moment van oplevering is daarom noodzakelijk. De projecten die bekend zijn staan in de tabel weergegeven. De projecten in de tabel vormen slechts een deel van de beoogde toe te voegen 10.000 woningen. Omdat de planperiode 20 jaar beslaat is een compleet overzicht op dit moment nog niet te maken. De volgende stap is het opstellen van een gebiedsfasering waarin de maatschappelijke voorzieningen worden meegenomen. Hiermee zorgen we dat zowel de bestaande als nieuwe bewoners gebruik kunnen maken van een goed functionerend voorzieningenniveau. Op voorzieningen zoals IKC’s kunnen bewoners niet wachten. Deze dienen gereed te zijn voordat de bestaande scholen wachtlijsten moeten hanteren. Andere voorzieningen hebben eerst een bepaalde kritische massa nodig in het gebied voor ze zich vestigen (zoals een gezondheidscentrum). De gebiedsfasering zal deel uitmaken van de Ontwikkelstrategie.

PROJECTEN MOERWIJK Harde planvoorraad (omgevingsvergunning of vastgesteld bestemmingsplan, planologisch vastgestelde ruimte) 01. Levels Assumburgweg 02. Parelmoerwijk Ulenpasstraat e.o. 03. Betje Wolffstraat 04. Schaloenstraat

25.000

2022

2030

Verwachte ontwikkeling inwoners Moerwijk

PROJECTEN MORGENSTOND Zachte planvoorraad (lopende projecten) 06. Steenwijklaan 07. Florence Loevesteinlaan 08. Kop Leyweg 09. MeLeCo HaagWonen 10. Denekampstraat HaagWonen 11. Keu’s Genoeg Genemuidenstraat

25.000

2022

2030

Verwachte ontwikkeling inwoners Morgenstond

PROJECTEN BOUWLUST VREDERUST Harde planvoorraad (omgevingsvergunning of vastgesteld bestemmingsplan, planologisch vastgestelde ruimte) 12. De Stede Harde planvoorraad (overeenkomst of GREX) 13. Dreven fase 1 en 2 14. Gaarden fase 1 15. Zichten fase 1 16. Lozerhof

32.000

Zachte planvoorraad (lopende projecten) 13. Dreven fase 3, 4, 5 15. Zichten fase 2 17. Venen

25.000

Bron: Bevolkingsprognose 2022 WBP variant, DHIC/Gemeente Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling SEPO

Harde planvoorraad (overeenkomst of GREX) 05. Twickelstraat

2022

2030

Verwachte ontwikkeling inwoners Bouwlust/ Vrederust

63

TOTAAL PROJECTEN

MOERWIJK 994 MORGENSTOND 1.419 BOUWLUST VREDERUST 4.499 TOTAAL ZUIDWEST 6.912

1 10 8

DOELSTELLING 2040

MOERWIJK 1.800 MORGENSTOND 3.600 BOUWLUST VREDERUST 4.600 TOTAAL ZUIDWEST 10.000

7 2 5

11

12

9 15

6

17 16 14

13

3

4

64

6.3 Uitvoeringsaspecten Hoe gaan we de voorzieningen realiseren?

Relatie met integrale huisvestingsplannen

Na vaststelling van de structuurvisie Den Haag Zuidwest eind 2022 gaat de gemeente aan de slag met de verdere uitwerking van het hier geschetste voorzieningenprogramma. In de concrete plannen voor deelgebieden in Zuidwest zal helder moeten worden gemaakt waar, hoe en welke voorzieningen gerealiseerd worden. Dit voorzieningenprogramma vormt hiervoor de basis.

In 2022 zullen voor de sectoren sport, kunst en cultuur en zorg en welzijn zogenoemde integrale huisvestingsplannen gereed zijn. Ook het integraal huisvestingsplan onderwijs wordt herijkt. Dat zijn plannen voor het vastgoed in heel Den Haag maar ook per stadsdeel waarin geschetst wordt wat het investeringsprogramma is voor de desbetreffende categorie maatschappelijke voorzieningen. Den Haag Zuidwest zal hierin ook nadrukkelijk een plek in krijgen.

De waarde van het voorzieningenprogramma komt pas echt tot uitdrukking wanneer ook de uitvoering en exploitatie zijn geborgd. Om daarin te voorzien werken we het voorzieningenprogramma uit in een (periodiek bij te stellen) Ontwikkelstrategie. In de Ontwikkelstrategie zullen in ieder geval de volgende aspecten aan de orde komen en worden uitgewerkt: - Relatie met de integrale huisvestingsplannen sport, onderwijs, kunst & cultuur, zorg & welzijn. - Fasering woningen en voorzieningen in deelprojecten - Financieel kader en financieringsmogelijkheden. - Grondbeleid en planologisch-juridisch instrumentarium - Samenwerking met stakeholders en rol- en kostenverdeling - Kosten voor de realisatie en exploitatie van de gewenste voorzieningen. Hierna worden kort enkele aspecten nader toegelicht.

Fasering woningen en voorzieningen

De uitvoeringsstrategie geeft inzicht in de planning van de bouwplannen en de wijze waarop de voorzieningen meegroeien. Enkele deelplannen zoals voor Dreven, Gaarden en Zichten lopen voorop, waarbij al rekening is gehouden met de benodigde voorzieningen. De herstructurering van Den Haag Zuidwest zal gepaard gaan met decennia van sloop en bouwwerkzaamheden. In de periode van sloop neemt het aantal inwoners tijdelijk af. Deze inwoners zullen in de woningen, die in de omgeving worden gebouwd, een thuis vinden. De bevolkingsprognose laten een tijdelijke afname van het aantal inwoners in 2023 zien. In die periode zullen minder leerlingen te verwachten zijn. Dit heeft een effect op de planning van de benodigde voorzieningen zoals scholen.

65

Stichtingskosten

Het realiseren van de benodigde maatschappelijke voorzieningen betreft een enorme financiële opgave. De benodigde financiële middelen zijn slechts beperkt op de gemeentelijke begroting gereserveerd. Op basis van planeconomische kengetallen is inzichtelijk gemaakt wat de hoogte is van de stichtingskosten (exclusief sloop-, saneringskosten en bouwrijpe levering, beheer- en exploitatiekosten) van een aantal belangrijkste maatschappelijke voorzieningen in Den Haag Zuidwest. Hierin is de grondprijs en de kosten voor de genormeerde parkeerplaatsen meegenomen. Het is geen uitputtende lijst maar bedoeld om een indruk te geven van de gemoeide investeringen. In de uitvoeringsstrategie moet dit nader gespecificeerd worden en moet een antwoord worden gevonden op de vraag welke partij welke bijdrage levert in de realisatie van de benodigde voorzieningen. Deze inschatting is gebaseerd op kengetallen uit 2021. Aantal m2 BVO binnen

Stichtingskosten /m2 BVO (incl. BTW)

Basisschool

12.800

€ 2.700

4800

€200

€ 34.520.000

Voortgezet Onderwijs

11.820

€ 2.700

1000

€200

€ 32.114.000

Buurtcentrum, CJG, hulp naar werk

1.780

€ 3.400

Begeleid wonen en opvang

2.000

€ 200

Verslavingszorg

120

€ 3.400

€ 408.000

Cultuuranker (satelliet)

600

€ 3.400

€ 2.040.000

Bibliotheek

450

€ 3.700

€ 1.665.000

Cultuurhuis*

Maatschappelijke voorziening

Aantal m2 Stichtingskosten BVO buiten /m2 BVO (incl. BTW)

Totale kosten (incl. BTW)

€ 5.700*

€ 22.800.000

580

€ 2.700

€ 1.566.000

Sporthal

3.000

€ 3.400

€ 10.200.000

Zwembad

4.000

€ 5.700

€ 22.800.000 60.000

* 50% investering door marktpartijen

Investeringen vervanging en uitbreiding

Exploitatie en beheer

Onderwijs (primair, voortgezet en spreciaal)

Ja, (praktijk en hoger onderwijs niet)

Structurele middelen, toekenning via het Programma Onderwijshuisvesting

Verantwoordelijkheid schoolbestuur, bekostigd via lumpsum ministerie OCW ((groot)onderhoud, aanpassingen, energieverbruik, schoonmaak)

Zorg

Deels

Eigenstandige verantwoordelijkheid van de zorginstellingen

Huisvestingslasten deels via subsidies, deels via andere inkomsten bekostigd (markt/ verzekeraars).

Welzijn

Deels

Incidenteel, rendabele Gemeente betaalt kapitaallasinvestering via het ten en exploitatie ServicepunMIP ten XL en CJG’s. Wijkcentra betalen huur, maar inkomsten via subsidies.

Kunst en Cultuur

Nee

Incidenteel, onrendabele investering via het MIP

Bekostigd door subsidies. Instellingen doen klein onderhoud, de gemeente groot onderhoud.

Sport

Nee

Incidenteel, via de MJOP

Gemeente beheert sportvelden, sportaccommodaties in bruikleen aan de vereniging (verantwoordelijk voor onderhoud). Personeelskosten, onderhoudskosten en subsidies uit programmabegroting Sport.

Groen

Nee

Incidenteel investeringen via grondexploitaties en kostenverhaal (overeenkomsten met ontwikkelende partijen)

Dagelijks beheer en onderhoud: structureel, via Programma Buitenruimte. Bij incidentele investeringen dient structureel beheer gedekt te zijn.

Spelen

Nee

Structureel, via stadsdeelbudget voor Openbaar Groen en openluchtrecreatie

Beheer en onderhoud door de gemeente, actief bijgestaan door vrijwilligers, ouders en verzorgers.

€ 400.000

4000*

Parkeren

Taak gemeente?

€ 6.052.000 € 400.000

Ateliers

Buitensport

Categorie Huisvesting

€ 400

€ 24.000.000 € 8.315.000

66

Uitvoeringsaspecten (vervolg) Integrale voorzieningen: uitvoering en realisatie

In het voorzieningenprogramma is de ambitie geschetst om zoveel mogelijk voorzieningen dichtbij elkaar en/of op een integrale wijze te realiseren. Voorbeelden zijn een integraal kindcentrum en een gezondheidscentrum. Het combineren van functies heeft duidelijke voordelen voor de gebruikers en is bij beperkte beschikbare ruimte ook logisch. Uit eerdere ervaringen blijkt echter dat het realiseren en beheren van een integrale voorziening ingewikkeld is. Bij een integraal kindcentrum zien we bijvoorbeeld op juridisch vlak (afdracht OZB, maar ook arbeidsrechtelijk) en financieel vlak (wie betaalt wat?) ingewikkeldheden. In de uitvoeringsstrategie zal daarom extra aandacht nodig zijn voor onderwerpen als realisatie, exploitatie, de juridische eigendomssituatie en technische en praktische zaken zoals geluid.

CONSEQUENTIE BIJ DE KEUZE

CRITERIUM

SPREIDING

BUNDELING

Financiële haalbaarheid voor de eigenaar

Veel kleine locaties met dezelfde kwaliteit en voorzieningen is duurder dan één grote locatie. Verhuur van kleinere locaties is beter haalbaar dan één grote locatie.

Bundeling leidt tot schaalvoordelen, te weten minder kosten of hogere kwaliteit. Haalbaarheid voor realisatie wordt daarmee vergroot. Verhuurbaarheid van één grote locatie is lastiger of bewerkelijker.

Financiële haalbaarheid voor de dienstverlener

Afhankelijk van de omvang van de te gebruiken ruimten. Leegstand is versnipperd en voor rekening van de gebruiker. De dienstverlener betaalt voor het gebouw.

Door gezamenlijk gebruik (medegebruik) kunnen de kosten lager zijn. Leegstand is geconcentreerd en daarmee makkelijker op te lossen. De dienstverlener betaalt voor gebruik

Kwaliteit

Kwaliteit van de locatie en het voorzieningenniveau is afhankelijk van de kosten. Zie ook financiële haalbaarheid.

Door schaalvoordelen is hogere kwaliteit tegen gelijke kosten mogelijk.

Bereikbaarheid

Goed, doordat er meerdere voorzieningen zijn met kleinere onderlinge afstanden.

Neemt af: mensen zijn tot op zekere hoogte bereid verder te reizen voor hogere kwaliteit. Minder mobielen moeten extra aandacht krijgen.

Herkenbaarheid onderscheidend vermogen

Zichtbaarheid en herkenbaarheid zijn groter naar mate er sprake is van exclusief gebruik, meer van ‘ons’.

Individuele dienstverlener is minder zichtbaar in het grote geheel.

Complexiteit

Voor het ontwerp, de financiering , de tot standkoming en het beheer is sprake van één gebruiker, wat overzichtelijk is en tijd bespraart bij beslissingen.

Het ontwerp, de financiering als het beheer is complex, het vergroot de onderlinge afhankelijkheid en de flexibiliteit kan hierdoor afnemen.

67

Uitvoeringsstrategie

In de opstellen uitvoeringsstrategie zullen de volgende uitvoeringsprincipes een plek krijgen en uitgewerkt worden: - Wees op tijd: Het is van belang in een vroeg stadium voor het te ontwikkelen deelgebied een integrale ontwikkelstrategie op te stellen met daarin ook een robuuste maatschappelijke voorzieningenstructuur. - Stuur strategisch op grondpositie en -eigendom - Houd rekening met logische ontwikkelmomenten van maatschappelijke voorzieningen bij het opzetten van de gebiedsfasering/planning. Maatschappelijke voorzieningen staan niet op zichzelf. Ze volgen het tempo van de woningbouwontwikkeling en het aantal en soort mensen dat in een gebied gaat wonen. Zowel snelheid van de ontwikkeling als het type woningen en woonmilieu dat wordt ontwikkeld zijn daarbij van belang. - Bouw toekomstbestendig: flexibel, duurzaam en adaptief. - Combineer voorzieningen waar het ruimtelijk en beleidsmatig elkaar versterkt maar heb daarbij wel aandacht voor juridische, financiele en praktische risico’s. - Realiseer bovenwijkse voorzieningen dichtbij OV knooppunten en bij bestaande clusters van voorzieningen. Projecten voortvloeiend uit het voorzieningenprogramma In de uitvoeringsstrategie zal ook de slag moeten worden gemaakt welke concrete projecten uit het voorzieningenprogramma volgen die de komende jaren moeten worden uitgevoerd.

Een eerste inschatting voor de komende vijf jaar levert in ieder geval de volgende projecten op. Deze lijst is niet uitputtend en zal de komende maanden worden aangevuld.

•

• • • • • • • • • • • • • • • •

Opstellen uitvoeringsstrategie voorzieningenprogramma Den Haag Zuidwest. In het verlengde daarvan: uitwerken voorzieningenprogramma’s nieuwe deelgebieden (bij nieuwe NvU’s en projectdocumenten) Verkenning nieuw Integraal Kind Centrum (IKC) Dreven Gaarden Zichten Business case Ruimzicht Business case Sportpark van de toekomst Escamp 1 en 2 Begeleiding ontwikkeling huis van Gezondheid, Moerwijk. Business case Dependance Kunstmuseum Verkenning Cultuurhuis Realiseren trainingsfaciliteiten en opleidingscentrum ADO in Zuiderpark Verkennende studie HAVO VWO School in Zuidwest Business case Campus Den Haag Zuidwest Aanstellen Leegstandmakelaar/ coördinator Verkenning pop up ateliers/musea in het kader van panden die tijdelijk leegkomen (ivm sloop/nieuwbouw) Verkenning muziekkoepels/ openluchtpodia Verkenning kunst in de openbare ruimte Ontwikkeling bedrijfsverzamelgebouw Twickelstraat Ontwikkeling bedrijfsverzamelgebouw Beatrijsstraat Businesscase Leisurefunctie in combinatie met mobiliteitshub Uithof

68

BIJLAGEN

69

Begrippenlijst IKC

De familieschool

Een integraal kindcentrum (IKC) is een voorziening voor kinderen waarin bijvoorbeeld kinderopvang, onderwijs, buitenschoolse opvang of welzijnsvoorzieningen gecombineerd zijn in één organisatie. Hiermee ontstaat er een optimale samenwerking tbv de ontwikkeling van het kind en neemt de school een belangrijke plaats in het wijknetwerk in. Een onderdeel van het Amsterdamse onderwijsbeleid met als doel jongeren optimaal voor te bereiden op de toekomst door hun leefomgeving binnen en buiten de school meer op elkaar af te stemmen, een plek waar leerlingen breed leren en ouders intensief betrokken zijn. Ook maatschappelijke partners bieden ouders trainingen aan, bjvoorbeeld rondom taal en educatief partnerschap.