RIS315261 Bijlage 1-2 Voorzieningenprogramma Den Haag Zuidwest

Voorzieningenprogramma Kansenkaart Zuidwest

Groei en ontwikkeling van Den Haag Zuidwest Kansen voor verdichting en vernieuwing

2022-2040

Bijlage Structuurvisie HaagZuidwest Zuidwest 2040 Structuurvisie Den Den Haag 2040

30 MAART 2022 MAART 2022 JUNI 2023

Zuidwest op z'n best!

2

Inhoudsopgave

INHOUDSOPGAVE

3

Voorwoord

5. Analyse, per thema 5.1

Samenvatting 1. Inleiding 1.1 1.2 1.3

Introductie Relatie met de structuurvisie Kader

2. Leeswijzer 2.1 2.2

Opbouw Begrippenlijst

3. De opgave 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Den Haag Zuidwest vandaag Woonopgave voor Den Haag Zuidwest De toekomst van Den Haag Zuidwest Missie Aanpak

4. Uitgangspunten

4.1 4.2 4.3 4.4

Op maat In de buurt en toegankelijk Bij elkaar Levendig

8

8 8 9

9 9 9

10 10 11 12 12 13

14 14 14 16 18

5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Leren, Onderwijs 23 Programma Leren 27 Zorg krijgen en Meedoen 29 5.2.1 Programma Zorg krijgen Meedoen 33 Creëren 35 5.3.1 Programma Creëren 39 Sporten en bewegen 41 5.4.1 Programma Sporten bewegen 45 Consumeren en ontspannen 47 5.5.1 Programma Consumeren 49 Werken 51 5.6.1 Programma Werken 54

5.1.1

6. Uitwerking 6.1 6.2 6.3

20

Waar? Kansenkaart Wanneer? Fasering Hoe?: Uitvoeringsaspecten

56 57 60 62

Bijlagen Begrippenlijst

69

Verantwoording ruimtebehoefte

70

Referentiebeelden

78

4

LEREN 4 PO scholen (Integrale kindcentra ) incl. pilot gezonde school incl. pilot familieschool 2 VO scholen 2 locaties voor vervolgonderwijs

VOORZIET IN

ZORG WELZIJN 9 huisartsen, 9 à 10 tandarsten, 2 à 3 apotheken, 18 fysiotherapeuten, 2 à 3 verloskundigen in gezondheidscentra 2 buurtcentra 1 satellietlocatie CJG 34 plekken verslavingszorg 57 plekken begeleid wonen/ noodopvang

VOEDINGSGEBIED BUURT/ WIJK TYPE VOORZIENING

OPGAVE (TOT 2040)

Binnen

Buiten

TYPE VOORZIENING

12800

4800

ZORG KRIJGEN MEEDOEN

9 huisartsen, 9 à 10 tand-artsen, 3650

Club- en buurthuis, Wijk- en buurtcentrum, Servicepunt XL

2 buurtcentra

1250

Bibliotheek

1 wijkbibliotheek

450

SPORTEN EN BEWEGEN

2 à 3 apotheken,

SPELEN EN WANDELEN

CONSUMEREN EN WERKEN

TOTAAL

BVO m2 o.b.v.

10.000m2 gebruiksgroen BVO m2 o.b.v. ref.norm

OPGAVE (TOT 2040)

Binnen

Buiten

TYPE VOORZIENING

OPGAVE (TOT 2040)

Binnen

Voortgezet Onderwijs Inclusief internationaal & speciaal onderwijs

1 havo/ vwo school (vanaf 2030) 1 VO school (invulling afhankelijk van behoefte)

11820

1000

Vervolg Onderwijs

Vervolg Onderwijs

7000

Centrum Jeugd en gezin

1 satelliet locatie

500

Verslavingszorg

34 plekken

120

Ruimte om te programmeren

satellietlocatie(s) cultuuranker Dakota

Openluchtpodia Muziekkoepels

1 per wijk

Zwembad Speelveldjes Sport in de openbare ruimte

600

240

Cultuurhuis Ateliers Broedplaatsen Podia

en stedelijk gemiddelde

Buiten

TOTAAL

Binnen

Buiten

31620

5800

30

Hulp bij armoede en richting werk Begeleid wonen, vervangend tehuis en noodopvang

2 à 3 verloskundigen

3000

SPELEN EN WANDELEN 36 speelplekken 0-6 jaar 19 speelplekken 7-12 jaar 13 speelplekken 13-18 jaar

VOEDINGSGEBIED STAD

18 fysiotherapeuten,

1 sporthal

IN RUIMTELIJK RAAMWERK:

SPORTEN EN BEWEGEN 1 sporthal 1 zwembad 10.000m2 speelveldjes 10.000m2 sport in de openbare ruimte 60.000 m2 buitensport o.b.v. de referentienorm, zie ruimtelijke vertaling bij ‘Sporten en bewegen’

referentienorm

Buitensport (zie voor invulling toelichting bij hoofdstuk Sporten en bewegen) Speelplek 0-6 jaar Speelplek 7-12 jaar Speelplek 13-18 jaar Gebruiksgroen Winkels

N.B. WINKELS EN HORECA IN BESTAANDE PANDEN

VOEDINGSGEBIED STADSDEEL

Eerstelijnszorg (clusteren in gezondheidscentra)

WERKEN PM m2 kantoorruimte PM m2 leisure functies 35.000 m2 kleinschalige bedrijvigheid

referentienorm

LEREN

Sporthal

1 wijkbibliotheek 1 satelliet cultuuranker/ 4 openluchtpodia 1 cultuurhuis 1 podium (PM) 750 m2 ateliers, min. 4500m2 broedplaats

BVO m2 o.b.v.

4 IKC's (integrale kindcentra) Primair Onderwijs Inclusief speciaal onderwijs PM uitbreiding Tamarschool

CREEREN

CREEREN

2000 7550

In tijdelijke leegstand 1500 PM

4000 580 4500 10130

240

7000

80000

4000 10000 10000 Revitalisering Escamp 1 + 2 en Zuiderpark. Onder-zoek mogelijkheden gebied rond Uithof

60000

26500

36x speelplek 0-6 jaar 19x speelplek 7-12 jaar 13x speelplek 13-18 jaar

42500

16000 Leegstand wegwerken door functiemix

0

Bedrijfsruimte (kleinschalig) Kantoren Leisure

35.000

Bedrijfsruimte (middel)groot Kantoren Leisure

35000

91300

128540

5 TOTAAL VOORZIENINGEN

TOTAAL PARKEREN

MAATSCHAPPELIJK 56.300 m2 (binnen) 128.500 m2 (buiten)

MAATSCHAPPELIJK 15.348 m2 (autoparkeren) 2.942 m2 (fietsparkeren)

COMMERCIEEL 35.000 m2 (binnen)

COMMERCIEEL

Auto pp

BV0 auto pp

Fiets pp

BV0 fiets pp

Primair Onderwijs Incl. speciaal onderwijs

74 + kiss and ride

1850

563

760

Voortgezet Onderwijs Incl. internationaal & speciaal onderwijs

47,3

1183

828

1118

Vervolg Onderwijs

91

2275

441

595

Eerstelijnszorg

104

2600

44

59

12,5

313

59

79

Centrum Jeugd en gezin

5

125

24

32

Verslavingszorg Hulp bij armoede en richting werk

1,2 0,3

30 8

5 1

6 2

27,4

685

3

5

2,7 6 36 5 40,5

68 150 900 125 1013

9 28 24 3 27

13 38 32 5 36

69 92

1725 2300

51 68

69 92

Bedrijfsruimte 508 Leisure Kantoren (10% met baliefunctie)

12688

60

80

VOORZIET IN VOORZIENING LEREN

ZORG KRIJGEN EN Club- en buurthuis, MEEDOEN Wijk- en buurtcentrum, Servicepunt XL

CREEREN

SPORTEN EN BEWEGEN

SPELEN EN WANDELEN WERKEN EN CONSUMEREN

12.688 m2 (autoparkeren) 80 m2 (fietsparkeren)

Begeleid wonen, vervangend tehuis Bibliotheek Cultuuranker (satelliet) Cultuurhuis Ateliers Broedplaatsen Podia PM Sporthal Zwembad Parkeren bij sportvelden in referentienorm geen parkeereis Winkels (m2 neemt niet toe)

TOTAAL AANTAL EN BVO PARKEERPLAATSEN (PP)

1121

28035

2238

3022

auto pp

m2 BVO

fiets pp

m2 BVO

Samenvatting De komende jaren gaat in Den Haag Zuidwest veel veranderen. Er zullen duizenden woningen worden gebouwd om zo een bijdrage te leveren aan het terugdringen van het woningtekort in de stad. Tegelijkertijd zijn voldoende woningen nodig als middel om sociale structuren te behouden, terugkeer te garanderen en woningkwaliteit te verbeteren. Ook bestaande woningen krijgen een kwaliteitsimpuls. De diversiteit van de bevolking zal naar verwachting toenemen. Met de groei van het aantal bewoners neemt de behoefte aan voorzieningen toe. Ook nieuwe inwoners willen immers hun kinderen in de buurt naar school laten gaan, kunnen sporten en op eenvoudige wijze hun huisarts bezoeken. Een inschatting van de bijbehorende ruimtebehoefte is in de tabel hiernaast weergegeven. De invulling van de nieuwe voorzieningen is ook gericht op het versterken van Zuidwest, waar veel bewoners te maken hebben met armoede, langdurige werkeloosheid, gezondheidsproblemen en waar kansarme jongeren opgroeien in een sociaal zwakke omgeving. Daarom zijn de toe te voegen basisscholen onderdeel van integrale kindcentra en wordt ingezet op kleinschalige bedrijvigheid.

Ook zetten we de voorzieningen in bij het aantrekkelijker maken van de leefomgeving, bijvoorbeeld in de vorm van een nieuw museum, dat zowel mensen uit de wijk als daarbuiten aantrekt, bijdraagt aan de levendigheid en gunstig is voor de lokale ondernemers. We zien ook een belangrijke rol voor de voorzieningen voor het gezonder maken van de

leefomgeving, bijvoorbeeld in de vorm van uitnodigende sportvelden. Voorzieningen kunnen elkaar versterken. We realiseren ze bij elkaar wanneer dit leidt tot kruisbestuiving of uitnodigt tot ontmoeting. Denk aan sportvelden en scholen dicht bij elkaar of het buurtcentrum, CJG en huisarts in één gebouw. Waar in Den Haag Zuidwest liggen de kansen om nieuwe maatschappelijke en commerciële voorzieningen te realiseren? De weg naar de voorzieningen dient kort (15 minuten loopafstand) en goed toegankelijk te zijn. De voorzieningen die vooral een buurt- en wijkfunctie hebben zullen daarom op de plekken moeten worden gerealiseerd waar veel woningen te verwachten zijn. Aan de hand van een integrale stedenbouwkundige analyse is onderzocht waar de verdichting door het toevoegen van woningen het beste kan plaatsvinden. Dat zie je op de kaart op de volgende pagina. De voorzieningen, die ook mensen buiten de wijk trekken, zoals een middelbare school of een museum, dienen goed verbonden te zijn met de rest van de stad. Daarom kunnen deze het beste gerealiseerd worden bij OV knooppunten en bij bestaande voorzieningenclusters. (zie volgende pagina) Het woningbouwprogramma en de bijbehorende voorzieningen zullen over een periode van twintig jaar gerealiseerd worden. De realisatie vindt in verschillende fases plaats.

Op dit moment lopen al projecten waarbij een aanzienlijk voorzieningenprogramma wordt gerealiseerd zoals in Dreven, Gaarden en de Zichten.

6

Kansenkaart

Kansenkaart

7

8

1. Inleiding 1.1 Introductie

1.2 Relatie met de Structuurvisie voor Den Haag Zuidwest

Het aantal inwoners van Den Haag groeit. Daarom zullen veel nieuwe woningen worden gebouwd, ook in Den Haag Zuidwest. Met het toevoegen van woningen alleen creëren we nog niet de aantrekkelijke inclusieve en levendige leefomgeving die we voor ogen hebben. De nieuwe en bestaande bewoners hebben ook behoefte aan passende stedelijke voorzieningen. De vraag naar onderwijs, sport, cultuur, groen, zorg en welzijn zal blijven toenemen naarmate de stad groeit. Ook de behoefte aan niet maatschappelijke voorzieningen, zoals winkels, horeca en bedrijfsruimtes zal groeien. Hoewel de gemeente geen commerciële voorzieningen ontwikkelt, zijn deze functies in dit voorzieningenprogramma wel meegenomen omdat ze ook bijdragen aan een aantrekkelijke woon-en werkstad en daarmee voor zowel bewoners als bedrijven van belang zijn.

Het voorzieningenprogramma is een bijlage bij de Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 en heeft dezelfde planhorizon: het jaar 2040. Keuzes met betrekking tot voorzieningen, die in de structuurvisie verwoord staan worden in het voorzieningenprogramma toegelicht.

In het voorzieningenprogramma brengen we in beeld, hoe de beperkte fysieke ruimte en financiële middelen het best kunnen worden ingezet vanuit sociaal maatschappelijk perspectief. De voorzieningenstructuur heeft een direct verband met het aantal en de typen woningen die worden gerealiseerd. Het is in deze fase belangrijk om voor het gehele gebied aan te geven welke ruimtereserveringen benodigd zijn ten behoeve van de maatschappelijke en niet maatschappelijke voorzieningen. Het voorzieningenprogramma voor Den Haag Zuidwest is een instrument dat handvatten biedt voor deze ruimtereserveringen. Samen met een nader uit te werken Ontwikkelstrategie is het ook een instrument dat grondslag biedt voor opname van maatschappelijke voorzieningen in het gemeentelijk Meerjaren Investerings Programma (MIP).

In dit voorzieningenprogramma worden sportvoorzieningen in de openbare ruimte meegenomen. Voor het openbaar gebruiksgroen en groen ten behoeve van spelen wordt verwezen naar een andere bijlage van de structuurvisie, het zogenaamde Ruimtelijk Raamwerk. Hoewel openbaar groen zich leent voor sporten en spelen, dient de ruimte voor sporten, voor spelen en voor openbaar groen elk afzonderlijk van elkaar bepaald te worden. Vervolgens kan op inrichtingsniveau naar slimme combinaties worden gezocht, rekening houdend met verschillende functies in tijd en locatie. Om dit voorzieningenprogramma te realiseren zal een Ontwikkelstrategie worden opgesteld. Periodiek zal worden gemonitord of de gestelde ambities in het voorzieningenprogramma gerealiseerd worden, zodat tijdige bijsturing mogelijk is.

DEN HAAG ZUIDWEST

9

2. Leeswijzer 1.3 Kader

2.1 Opbouw

In deze rapportage wordt een voorzieningenprogramma voor Den Haag Zuidwest beschreven. Den Haag Zuidwest is een groot gebied met veel diversiteit in wijken en buurten. We onderscheiden binnen de grenzen van Den Haag Zuid West vier deelgebieden: Morgenstond, Moerwijk, Bouwlust en Vrederust.

Hoofdstuk 2 beschrijft de opgave waar Den Haag voor staat en Zuidwest in het bijzonder. De missie daarbij komt hier naar voren. In Hoofdstuk 3 wordt vervolgens de visie uiteengezet aan de hand van vijf belangrijke uitgangspunten. Hierna gaat Hoofdstuk 4 in op beoordeling van de huidige voorzieningen in Den Haag Zuidwest en de ambitie die we hebben voor 2040. Dit doen we aan de hand van de thema’s Leren, Zorg en Welzijn, Creëren, Sporten en Bewegen, Consumeren en als laatste Werken. Op basis hiervan en de uitkomsten van stedenbouwkundige onderzoek die parallel aan het voorzieningenprogramma is uitgevoerd presenteren we in hoofdstuk 5 de kaart met de locaties die voor de gewenste voorzieningen het meest kansrijk zijn. Tot slot richten we ons in Hoofdstuk 6 op de vervolgstappen.

Parallel aan de structuurvisie werkt de gemeente Den Haag met belanghebbenden aan het sociaal-maatschappelijk programma voor Den Haag Zuidwest. In dit programma worden ambities en doelstellingen uiteengezet aan de hand van de thema’s Onderwijs, Werk & Economie, Veiligheid & Leefbaarheid, Gezondheid & Vitaliteit, Wonen & Leefomgeving, Sociale samenhang en Participatie. De ambities en doelstellingen uit het sociaal-maatschappelijk programma dienen als basis voor het voorzieningenprogramma. Het voorzieningenprogramma vormt de ruimtelijke interpretatie van deze opgaven en ambities. DEN HAAG

Bij de ruimtelijke vertaling is gebruik gemaakt van de nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (RIS 307513, januari 2021). Andere bronnen voor het voorzieningenprogramma zijn onder meer de te verwachten demografische ontwikkelingen, het Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting, de Leefbaarheidseffectrapportage, bestaand beleid en de inbreng van de bewoners tijdens tien participatieavonden.

2.2 Begrippenlijst Afkortingen en jargon wordt zoveel mogelijk vermeden. In teksten worden generieke begrippen gebruikt. Achterin is een begrippenlijst opgenomen. Begrippen uit deze lijst zijn in de lopende tekst gemarkeerd met een *.

Concept perspectief programma Zuidwest

10

3. Den Haag Zuidwest staat voor een grote opgave Hoe gaat

Concept perspectief programma Zuidw

DE WIJK IN CIJFERS

3.1 Den Haag Zuidwest vandaag

Den Haag Zuidwest is een omvangrijk naoorlogs woongebied, met ruim 70.000 inwoners en heel veel verschillende nationaliteiten. De beroemde architect en stadsplanner Dudok ontwierp een helder raamwerk, met een weidse opzet van lanen, singels, parken en pleinen. Het groene karakter is nog steeds een belangrijke kwaliteit van Den Haag Zuidwest. Tegelijkertijd zien we dat de woningvoorraad eenzijdig en deels verouderd is. Mensen die het goed hebben en willen doorgroeien trekken daarom vaak het gebied uit. Door die beweging is het moeilijk voor Den Haag Zuidwest een stap voorwaarts te maken. Dat zien we terug in een aantal indicatoren:

Werk & Economie

Rond 1960 was Zuidwest een bruisende wijk met veel jonge gezinnen en middenstand. Tot 1980 was winkelcentrum Leyweg zelfs het best draaiende stadswijkwinkelcentrum van Nederland. Nu leeft een kwart van de bewoners in armoede. Het gemiddelde jaarinkomen is €18.000 per inwoner, €8.000 lager dan het gemiddelde van Den Haag. Voorzieningen zoals winkels en horeca zijn door gebrek aan draagkracht voor een groot deel verdwenen uit Zuidwest. Daarnaast draagt de huidige bedrijvigheid op enkele plekken niet bij aan de kwaliteit van de buurt en is er sprake van ondermijning.

Gezondheid & Vitaliteit

In Zuidwest is sprake van een minder goede gezondheid dan gemiddeld in Den Haag. Zes op de tien bewoners kampt met een chronische ziekte. Overgewicht en eenzaamheid komen relatief veel voor. De bewoners leven gemiddeld zeven jaar korter dan Hagenaars in andere wijken. De effecten van de coronacrisis, die kwetsbare wijken extra hard heeft geraakt, komen hier nog bij.

Onderwijs

het nu met Zuidwest?

Veiligheid en Leefbaarheid

Hoe gaat het nu met Zuidwest?

6/10

Zuidwest

Hoewel het rapportcijfer 4,8 voor sociale cohesie aangeeft dat het 14% met de sociale samenhang en de cohesie nietOnvoldoende goed gesteld is in van elkaar de inwoners Zuidwest, blijkt in coronatijd dat buren en bewoners wel naar van Zuidwest is laag 86% omkijken en initiatieven ontwikkelen metVoldoende elkaar. Voorwaarden opgeleid tegenover 33% van de inwoners voor het verbeteren van de sociale cohesie zijn veilige en prettige van Den Haag Den Haag ontmoetingsplekken. Daar ontbreekt het in Zuidwest aan. Een grote wens van bewoners is dan ook meer ruimte om elkaar te ontmoeten. Sociaal isolement is nu voor velen een dagelijkse realiteit.

49%

€18.000

15%

van de inwoners van is het gemiddelde Zuidwest zit in de inkomen per inwoner bijstand tegenover van Zuidwest De woningvoorraad in Zuidwest bestaat grotendeels uit apparte7% van de inwoners tegenover €26.000 van Den Haag per inwonerOngeveer van menten van vlak na de Tweede Wereldoorlog. 68% van de Den Haag

Wonen en Leefomgeving

voorraad zijn corporatiewoningen uit de jaren ’50 en ’60 waarvan vele gehorig en in te slechte staat zijn door schimmel en vochtproblemen. De gemiddelde woningwaarde, een indicatie voor de kwaliteit, is laag. Relatief veel bewoners geven hun woning een onvoldoende. Deze wijk van 70 jaar oud is op en heeft een renovatie nodig.

5

70.000

Den Haag Zuidwest kent relatief veel geregistreerde misdrijven en inwoners is chronisch 23% ziek. De bewoners overlastmeldingen. Bovendien scoort dit deel Onvoldoende van Den Haag lager in Zuidwest zijn dan gemiddeld op het vlak van leefbaarheid en prettig wonen. minder gezond dan 77% gemiddeld in Den Bewoners voelen zich minder vaak thuisVoldoende in hun eigen buurt. Haag

Sociale samenhang en participatie

55% DE WIJK IN CIJFERS Aantal inwoners zuidwest

Het opleidingsniveau van veel bewoners is laag. Het risico op onderwijsachterstanden bij kinderen is groot en relatief veel jongeren verlaten school voortijdig. Waardering voor de woning

55% van de inwoners van Zuidwest voelt zich gezond tegenover 69% in Den Haag

10

1/4

Waardering voor de woning Een kwart van de bewoners leeft 23% Onvoldoende in armoede

77%

Voldoende

1/4

Zuidwest

Een kwart14% van Onvoldoende de bewoners heeft schulden

86%

Voldoende

1/7

Den Haag

€18.000 1 op de 7 Hagenezen woont in is het de wijkgemiddelde Zuidwest inkomen per inwoner van Zuidwest tegenover €26.000 per inwoner van Den Haag

Aa

7

Rapportcijfer voor sociale cohesie

66/10 5.5 Den Haag

inwoners is chronisch ziek. De bewoners in Zuidwest zijn Zuidwest minder gezond dan gemiddeld in Den Haag

4.8

E de

49%

12

van de inwoners van Zuidwest is laag opgeleid tegenover van de inwoners Als je33% vandaag vanoverlijdt Den Haag de dag in Moerwijk heb je gemiddeld twaalf jaar korter gezond geleefd dan Hagenaars in van dewijken inwoners van de betere Zuidwest zit in de bijstand tegenover 7% van de inwoners van Den Haag

E de

15%

10

Hag de

11

spectief programma Zuidwest

perspectief programma Zuidwest

55%

t ? et ? 0

55% van de inwoners van Zuidwest voelt zich gezond tegenover 69% in Den Haag

55% van de inwoners van Zuidwest voelt Aantal inwoners zuidwest zich gezond tegenover 69% in Den Haag

55%

70.000 70.000 Aantal inwoners zuidwest

hronisch oners zijn nd dan Den s chronisch ewoners st zijn zond dan in Den

10

% %

ers is laag enover nwoners g oners est is laag egenover e inwoners aag

% %

ers van in de nover woners g oners van zit in de genover 10 inwoners aag

10

1/4

Een kwart van de bewoners leeft in armoede

1/4

Rapportcijfer voor sociale cohesie

Den Haag Rapportcijfer voor sociale cohesie

5.5 5.5 4.8 Den Haag

3.2 Woonopgave voor Den Haag en Zuidwest In heel Den Haag bestaat een tekort aan woningen, waardoor de wachttijden voor sociale huurwoningen oplopen. Daarnaast zijn weinig koopwoningen beschikbaar. Om de groei van de bevolking op te vangen is in de Woonvisie Den Haag 2017-2030 de doelstelling geformuleerd gemiddeld 2.000 tot 2.500 woningen per jaar te realiseren, in totaal 50.000 woningen tot 2040 1. Vanwege de acute woningnood is de ambitie inmiddels verhoogd naar 4.000 woningen per jaar.

Zo hebben we met sloop en nieuwbouw de kans de woningen in dit stadsdeel te verbeteren en toekomstbestendig te maken. Daarbij is het de kunst om bij de herstructurering de bestaande sociale netwerken te koesteren.

Den Haag wil de groei van de stad inzetten om de wijken leefbaarder en aantrekkelijker te maken. In Den Haag Zuidwest zullen daarom de komende 15-20 jaar naar verwachting 10.000 woningen worden toegevoegd en zullen daarnaast 16.000 woningen worden verbeterd en verduurzaamd.

Een belangrijke voorwaarde voor een evenwichtige ontwikkeling van Zuidwest is dat ook de werkgelegenheid meegroeit met het aantal woningen.

Zuidwest

Een kwart van de bewoners leeft in armoede

1/4

Zuidwest Een kwart van de bewoners heeft schulden

1/4

Een kwart van de bewoners heeft schulden

1/7

1 op de 7 Hagenezen woont in de wijk Zuidwest

1/7

1 op de 7 Hagenezen woont in de wijk Zuidwest

4.8

12 12

Het is duidelijk dat huisvesting, participatie, werkgelegenheid, veiligheid, gezondheidsbevordering, ontmoeting en sociale cohesie thema’s zijn die onderling met elkaar verbonden zijn. Door de sociaal/economische opgave ook te verbinden met de ruimtelijk/ fysieke opgave kan de komende periode een structurele en integrale oplossing in gang worden gezet.

Als je je vandaag vandaag Als de dag overlijdt overlijdt in in Moerwijk Moerwijk, hebheb gemiddeld jejegemiddeld twaalf jaar twaalf jaar korter korter gezond Als je vandaag gezond geleefd geleefd de dagdan overlijdt dan Hagenaars in Hagenaars in heb in Moerwijk andere wijken. de je betere wijken gemiddeld

12

twaalf jaar korter gezond geleefd dan Hagenaars in de betere wijken

1.Woonvisie Den Haag 2017-2030, RIS 296833

Daarnaast biedt de verdichtingsopgave de kans om het draagvlak voor voorzieningen te vergroten, om zo de leefbaarheid en vitaliteit van Zuidwest te verbeteren.

12

3.3 De toekomst van Den Haag Zuidwest Met het aanpakken van de verbeteropgaven liggen er kansen in het benutten van de ruimtelijke en sociale kwaliteiten van Den Haag Zuidwest. De uitgestrekte groene gebieden zoals het Zuiderpark met het openluchttheater, de uitzonderlijke sportfaciliteiten zoals de Sportcampus, Sportpark Escamp en de Uithof, de rijke diversiteit aan culturen, leeftijden, sociale netwerken en burgerinitiatieven maken dat Den Haag Zuidwest veel te bieden heeft. Inmiddels werken bewoners, gemeente en rijk samen om Zuidwest te versterken. Het doel is dat de bewoners over 20 jaar zich • net zo vitaal voelen, • in net zo financieel zorgenvrij voelt, • evenveel kansen hebben op een goede schoolopleiding, • zich net zo veilig en thuis voelen, • met elkaar verbonden voelen, • actief deelnemen op de arbeidsmarkt en • even goed wonen als een gemiddelde Hagenaar.

3.4 Missie

Den Haag Zuidwest wordt gevormd door de mensen die er leven. De fysieke omgeving moet een zodanige basis bieden dat de bewoners zich er thuis voelen. Een toekomstbestendig voorzieningenniveau vormt de basis om van een leefomgeving een prettige samenleving te maken. Onze missie is:

MISSIE Wij willen Den Haag Zuidwest zo inrichten dat inwoners hier graag wonen, werken en zich kunnen ontwikkelen. Voldoende, bereikbare en toegankelijke voorzieningen dragen bij aan de aantrekkelijke woonomgeving en florerende wijkeconomie die hiervoor nodig zijn.

“Werk laagdrempelig. Maak plekken die voor veel mensen makkelijk toegankelijk zijn, waar je niet voor hoeft te betalen, op routes die logisch zijn, verweven in de wijkstructuur.” “Het zou mooi zijn als de Sportcampus ook voor de buurt beschikbaar is.” “Ik ben al wat ouder en doe mee met de vitalityclub. Ik zou het fijn vinden wanneer onze binnentuin uitnodigt om te bewegen” Bewoners tijdens participatieavonden

13

“First life, then spaces, then buildings - the other way around never works.” Jan Gehl.

3.5 Aanpak First life Om te weten welke voorzieningen kunnen bijdragen aan de aantrekkelijke leefomgeving is zowel inzicht in de huidige als de gewenste leefsituatie belangrijk. Alleen met dat inzicht als vertrekpunt kunnen voorzieningen een bijdrage leveren aan de maatschappelijke opgave die Den Haag Zuidwest kent. Hiervoor is gebruik gemaakt van de input van bewoners die de participatieavonden bezochten en van leerlingen van het Zuidwest-college. Daarnaast hebben de wijkmanagers, gebiedsregisseur en de afdelingen Sport, Cultuur, Welzijn en Onderwijs een belangrijke bijdrage geleverd en waren de gesprekken met verschillende instellingen waardevol. De ambities uit het sociaal-maatschappelijk programma vormen een belangrijke leidraad. Voor het in kaart brengen van de huidige voorzieningen is naast de informatie van de betreffende afdelingen gebruik gemaakt van de gegevens uit het IHP Onderwijs, de Leefbaarheidseffectrapportage, gegevens van SEPO*, Cultuurschakel en de Sociale kaart.

Then spaces Aan de hand van de groeiprognoses van Zuidwest en de maatschappelijke opgave beschrijven we welke voorzieningen nodig zijn. Het daarbij te verwachten ruimtebeslag komt deels voort uit de vastgestelde nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (RIS 307513, januari 2021). Het ruimtebeslag van functies die in deze nota ontbreken, maar wel een plek moeten krijgen in Zuidwest, zijn aan de hand van het stedelijk gemiddelde ingeschat. Waar de voorzieningen gewenst zijn hangt samen met de stedenbouwkundige context. Dit komt in hoofdstuk 6 aan de orde. Then buildings Het voorzieningenprogramma benoemt de gewenste functies die in gebouwen en sportvoorzieningen een plek krijgen. De Ontwikkelstrategie gaat in op de vervolgstappen die nodig zijn om tot realisatie te komen. Een aantal daarvan worden in het laatste hoofdstuk benoemd.

14

4.1

Uitgangspunten

De (maatschappelijke) voorzieningen zijn nooit een doel op zich, maar een middel om activiteiten mogelijk te maken. Wij hanteren vier uitgangspunten om daar waar dat mogelijk is de sociaal/ economische opgave te vertalen in de ruimtelijk/ fysieke opgave en zo de gewenste activiteiten zo goed mogelijk te faciliteren. Deze uitgangspunten zijn mede ingegeven door de inbreng van de bewoners tijdens de participatieavonden.

4.1 Op maat De diversiteit van de bewoners is groot en brengt verschillende behoeftes met zich mee: kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen met verschillende achtergronden, sommigen kwetsbaar, anderen initiatiefrijk, hebben elk hun specifieke vraag. De voorzieningen dienen daarom niet alleen op basis van kwantitatieve normen mee te groeien met de bevolkingsgroei maar ook zo te worden vorm gegeven dat ze aansluiten bij de behoefte van bewoners en belanghebbenden. De behoefte aan voorzieningen is sterk afhankelijk van het type inwoners in een wijk: een gezin zal vaker gebruik maken van een Centrum voor Jeugd en gezin (CJG), een oudere inwoner heeft de huisarts liever wat dichter in de buurt. Zodra de woningbouwprogramma’s concreter worden en duidelijk wordt wie waar gaat wonen (jong/oud/gezin/empy nester) kan op basis van dit voorzieningenprogramma een nadere uitwerking plaatsvinden, zodat de voorzieningen ook passen bij de nieuwe bewoners.

4.2 In de buurt en toegankelijk Wij willen een Inclusieve stad zijn, een stad waar verschillen tussen mensen niet bepalen wie er wel en niet bij hoort: iedereen moet mee kunnen doen in onze stad. Dit betekent dat we onze voorzieningen veilig, uitnodigend, betaalbaar en voor iedereen toegankelijk maken. Bewoners geven aan dat ze drempels ervaren om gebruik te maken van voorzieningen. De gezondheid kan een beperkende rol spelen maar ook de toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen: ‘Wat heb je aan een sportpark als de toegangspoorten gesloten zijn?’, ‘Hoe kom je met je scootmobiel bij de huisarts als de stoep erg smal is, er veel hindernissen onderweg zijn en het erg druk is door autoverkeer?’. Vooral de huisarts, welzijnsvoorzieningen en de basisschool worden genoemd als de voorzieningen die bewoners in de buurt wensen. De locatie van een voorziening wordt daarom zo gekozen dat de doelgroep deze binnen 15 minuten kan bereiken te voet wanneer het een buurtvoorziening betreft en binnen 15 minuten per fiets of openbaar vervoer wanneer het een wijkvoorziening betreft. Voorzieningen voor ouderen liggen zoveel mogelijk binnen een rollatorradius van 400 meter van seniorenwoningen. Maatschappelijke voorzieningen hebben dichtbij de entree voldoende gehandicpatenparkeerplaatsen. Hoe groter de afstand tot een voorziening, hoe minder duurzaam de gebruikte vervoerswijze zal zijn.

Lopen en fietsen bespaart autokilometers en parkeerplekken. De opzet van gebruiksvriendelijke looproutes en het logisch situeren van voorzieningen aan deze routes en rondom knooppunten van het openbaar vervoer maakt deel uit van het Ruimtelijk Raamwerk, een bijlage bij de Structuurvisie dat de beoogde ruimtelijke structuren in kaart brengt.

OP MAAT

IN DE BUURT EN TOEGANKELIJK

BIJ ELKAAR

LEVENDIG

15

UITGAAN

ZORG & WELZIJN STADSDEEL CREËREN

SHOPPEN

KANTOREN

SPORTEN

SUPERMARKT

GROTE BEDRIJVEN

KLEINE BEDRIJVEN

LEREN

WIJK

BEZORGPUNT

2000m

BUURT SUPER

SPORT SCHOOL

RESTAURANT

LUNCH ROOM

KOFFIE TENTJE

BUURT

SPEELPLEK

KINDER OPVANG

V0 SCHOOL

ONTSPANNEN

WERKEN

VERVOLG ONDERWIJS

VAK SCHOOL

JONGEREN SOOS

VERSLAVINGSZORG

BUURTHUIS WIJKCENTRUM PSYCHOLOOG

BUURTTUIN

SPEEL COURTS

THUISZORG

CONSUMEREN

CULTUUR ANKER

THUIS

500m

BASISSCHOOL

MUSEUM

BIBLIOTHEEK

REPAIR CAFE

1000m

BROEDPLAATSEN

WOONZORG HUISARTS APOTHEEK

VERLOSKUNDIGE

MUZIEKSCHOOL

GYMZAAL

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE

SPORTCOACH

DIËTIST

CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN

FYSIO

LOGOPEDIE

NIET ALLE VOORZIENINGEN HOEVEN DICHT BIJ HUIS

PODIUM

SPORT VELDEN

ZWEMBAD SPORT HAL

16

Uitgangspunten (vervolg) 4.3 Bij elkaar Integrale aanpak Het wordt steeds duidelijker dat een integrale aanpak nodig is om de problematiek van veel kwetsbare inwoners van Den Haag Zuidwest aan te pakken. De samenwerking tussen verschillende sectoren als onderwijs, sport, zorg en welzijn wordt steeds belangrijker. Denk bijvoorbeeld aan een gezonde leefstijl ontwikkelen op school. Wanneer kinderen op school van jongsaf aan gestimuleerd worden veel te bewegen en gezond voedsel te eten, leidt dit tot structureel gezonder gedrag op latere leeftijd. Hier is de verbinding tussen sport, gezondheid en onderwijs waardevol. Of denk aan buurtcentra waar ook op een laagdrempelige manier welzijns- en zorgaanbod aanwezig is waar gezinnen die op meerdere terreinen problemen kennen de juiste ondersteuning kunnen krijgen. Om een dergelijke aanpak te stimuleren helpt het als ook de nodige voorzieningen ruimtelijk bij elkaar zijn gesitueerd. Het clusteren van voorzieningen en meervoudig gebruik door partijen met een gedeeld belang vereenvoudigt de samenwerking tussen professionals, zodat doelen als gezondheidsbevordering en goed onderwijs samen gerealiseerd worden. In Den Haag Zuidwest zullen we voorzieningen die elkaar versterken daarom zo veel mogelijk bij elkaar situeren.

Nieuwe basisscholen zullen bijvoorbeeld deel uitmaken van integrale kindcentra, waar mogelijk uitgebreid met voorzieningen voor sport, cultuur, of een CJG. Samenwerking tussen kennisinstellingen en (plaatselijke) bedrijven wordt aangemoedigd ten behoeve van talentontwikkeling en een betere aansluiting van de opleidingen op de arbeidsmarkt.

Ruimtelijke voordelen Het bundelen van functies levert logistieke voordelen op, bijvoorbeeld wanneer kinderen zelfstandig vanuit school een aangrenzende voorziening kunnen bereiken en wanneer minder autobewegingen nodig zijn. Het combineren van verschillende functies maakt bovendien dat de schaarse ruimte efficiënt wordt benut. Ontmoeten Elkaar tegenkomen is een startpunt voor verbondenheid. De roep om ruimte voor ontmoeting in Den Haag Zuidwest is groot. Eén van de manieren om ontmoetingen tussen bewoners onderling en met professionals te faciliteren is het bij elkaar brengen van functies en voorzieningen. Dat hoeven niet altijd nieuwe plekken te zijn, ook bestaande ontmoetingsplekken zoals scholen, de bibliotheek of de sportkantine kunnen mogelijk benut worden om huiswerk te maken, om kennis te maken met een arbeidsmarktconsulent, om de wijkagent even te spreken of alleen het drinken van een kopje koffie. Zichtbaarheid Wanneer slechts één specifieke dienst op een locatie wordt aangeboden is voor iedereen op straat zichtbaar waarvoor iemand naar binnen gaat. Dit kan drempelverhogend werken. Wanneer diensten geclusterd worden aangeboden speelt dit minder. Daarnaast kan het bundelen van functies helpen om de zichtbaarheid van het aanbod te vergroten en mensen in contact te brengen met voorzieningen, die ze nog niet kenden, maar waar ze wel baat van kunnen hebben.

In diverse gesprekken is de roep om een stadsicoon te horen. Stadsiconen geven de stad een gezicht, brengen publieke trots en identiteitsbesef. Het bundelen van bovenwijkse voorzieningen kan een beeldbepalend gebouw voor de wijk opleveren.

In het hart van de Zichten liggen twee woonblokken boven winkel- en bedrijfsruimtes aan de straten Ruimzicht en Het Zicht. Door een casco-renovatie en uitbreiding op de begane grond worden deze geschikt gemaakt om een woon/werk/leerconcept te faciliteren:

Skills in de Stad.

Staedion verhuurt de ruimtes aan ondernemers die een binding hebben met de wijk en ruimte bieden aan jongeren uit het leertraject. Naast de bedrijfsruimtes en huurwoningen biedt het Skills concept gemeenschappelijke ruimtes voor de jongeren en voor de buurt. Uitgangspunt is dat deze gemeenschappelijke ruimtes door de gemeente en/of eventuele welzijnsorganisatie wordt gehuurd, gefaciliteerd en ‘bemenst’. De gemeente zorgt voor coaching van de jongeren en voor de programmering van deze ruimtes.

17

ZORG EN WELZIJN

LUNCH ROOM

STADSDEEL SPORT SCHOOL

KANTOREN

SPORT VELDEN

VERVOLG ONDERWIJS

ONTSPANNEN

WERKEN

GROTE BEDRIJVEN

FYSIO SPORT HAL

V0 SCHOOL

BROEDPLAATSEN

SPORTCOACH

KLEINE BEDRIJVEN

ZWEMBAD

REPAIR CAFE

BUURT SUPER

BEZORGPUNT

APOTHEEK

TANDARTS VERSLAVINGSZORG

LUNCH ROOM

BASISSCHOOL

BIBLIOTHEEK

LOGOPEDIE

TUIN

BUURTHUIS WIJKCENTRUM

MUZIEKSCHOOL

CULTUUR ANKER

SPEEL GYMCOURTS ZAAL KINDER BUURT- OPVANG

THUISZORG WOONZORG

MUSEUM

SPEELPLEK

THUIS

SPORT IN KOFFIE DE OPENBARE RUIMTE TENTJE

VAK SCHOOL

PODIUM

BUURT

JONGEREN SOOS

LUNCH ROOM

BROEDPLAATSEN

CULTUUR ANKER

WIJK

SPORTEN

CONSUMEREN

RESTAURANT

SUPERMARKT

CREËREN

LEREN

UITGAAN

SHOPPEN

SPORT IN DE OPENBARE SPORTRUIMTE

HUISARTS

FYSIO

CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN

COACH

DIËTIST PSYCHOLOOG

SPORT VELDEN

ZWEMBAD

FYSIO

VERLOSKUNDIGE

VOORZIENINGEN DIE VOORDEEL HEBBEN BIJ ELKAARS NABIJHEID CLUSTEREN WE

18

Uitgangspunten (vervolg) 4.4 Levendig Tijdens de participatiebijeenkomsten werd het thema ‘levendigheid’ vaak genoemd. Daarbij doelden de bewoners vooral op winkelstraten zoals de Leyweg. Men vindt de huidige verblijfskwaliteit daar onvoldoende. Den Haag Zuidwest verdient een centrum en de Leyweg heeft die potentie door een aantrekkelijk horeca- en winkelgebied te worden. De stad op ooghoogte Maatschappelijke en commerciële voorzieningen in de plint van woongebouwen dragen bij aan een levendige en aantrekkelijke leefomgeving. Hoe groter het aantal en gevarieerder de gebruikers van een gebied des te beter een gebied economisch, sociaal en maatschappelijk functioneert. Straten met verschillende functies in de plint zorgen voor verschillende gebruikers en gebruiksmomenten gedurende de dag en de week. De meest voor de hand liggende voorzieningen die in de plint gerealiseerd kunnen worden zijn culturele functies, welzijnsfuncties, ontmoetingsplekken voor bewoners en ruimte voor lokale ondernemers. Een integrale kindvoorziening* in de plint met woningen erboven ligt minder voor de hand, omdat bij een dergelijke voorziening ook na schooltijd, wanneer geluidsnormen gelden, kinderen buiten spelen. Wel zal met het onderwijsveld de mogelijkheid van multifunctioneel ruimtegebruik in bouwblokken worden verkend.

Strategische planning Door een strategische planning van voorzieningen kunnen voorzieningen als katalysator werken voor een levendige en aantrekkelijke leefomgeving in plaats van als sluitstuk te fungeren.

Balans Naast de behoefte aan levendige plekken bestaat ook de behoefte aan stilte en rustige plekken. Dit gegeven wordt samengevat in de methodiek Rust, Ruis en Reuring, beschreven in de ‘Guiding Principles Metromix’ van het College van Rijksadviseurs (2019). Met een bewuste situering van de voorzieningen kunnen deze bijdragen aan de gewenste levendigheid. Door te clusteren in plaats van te versnipperen is op andere plekken ruimte voor voldoende rust. Tijdelijkheid biedt ook kansen! Tijdens de lange realisatieperiode zal vastgoed vrijkomen dat tijdelijk geen bestemming heeft. Dat komt bijvoorbeeld doordat de huidige gebruiker al vertrokken is, maar het slopen pas later plaatsvindt. Tijdelijk beschikbare ruimte biedt kansen voor realisatie van voorzieningen en eigen initiatieven van bewoners. Denk hierbij aan ateliers voor kunstenaars, culturele broedplaatsen, pop-up stores, lokale activiteiten, pop-up musea en bijvoorbeeld zorgaanbieders die tijdelijk huisvesting zoeken. Dit soort invulling zorgt voor reuring, economische- en sociale binding, die de de leefbaarheid, dynamiek en aantrekkelijkheid van de wijken ten goede komt. Daarbij zal het veel partijen met een zoekvraag naar geschikte ruimte (tijdelijk) uit de brand kunnen helpen.

Voor het optimaal benutten van tijdelijk leegstaande panden en kavels is een strategie en coördinatie van belang om zo de behoefte aan tijdelijke leegstaande panden en de beschikbaarheid op elkaar af te stemmen. Ook hier is het belangrijk om samen met bewoners en stakeholders uit de wijk tot een succesvolle invulling te komen.

Een mooi voorbeeld van de kansen die tijdelijke leegstand biedt is

Pand Zuidwest.

Pand ZuidWest is een inspirerende verzamelplek voor kleine bedrijven en (lokale) activiteiten. Gevestigd in het voormalig V&D pand op de Leyweg ontstaat hier reuring, economische- en sociale binding. Pand ZuidWest biedt bedrijfsruimte zonder kosten zodat de mogelijkheid ontstaat voor exploratie en innovatie, een tijdelijke ruimte speciaal voor (aanstormend) talent en ondernemers uit Den Haag die hier hun producten willen maken, verkopen of promoten. Pand Zuidwest blijkt een stimulerende omgeving om een bedrijfje op te starten en te laten groeien. Op basis van het succes is Pand Zuidwest doorontwikkeld tot de permanente, centrale ondernemershub in Zuidwest. Dit project is ontstaan vanuit een samenwerking met Gemeente Den Haag, Regiodeal zuidwest, Haags Retailpunt en ANNA Vastgoed & Cultuur.

19

20

5. Analyse, voorzieningen per thema Op de volgende pagina’s gaan we in op de voorzieningen per thema: - leren (domein onderwijs) - zorg krijgen en meedoen (zorg en welzijn) - creëren: (domein kunst en cultuur) - sporten en bewegen: (domein sport) - consumeren en ontspannen: winkels, horeca en leisure - werken: bedrijfsruimtes, kantoren Het huidig aanbod is in kaart gebracht en beoordeeld (zie ook bijlage). De behoefte als gevolg van de voorziene groei met 10.000 woningen is ingeschat op basis van informatie over de te verwachten demografische ontwikkeling, het Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting, de Leefbaarheidseffectrapportage en informatie van de bewoners. Voor de vertaling in ruimtebehoefte is gebruik gemaakt van de nota ‘Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen’ (RIS 307513, januari 2021). De referentienormen drukken de ruimtebehoefte per type voorziening uit in vierkante meters per 1.000 woningen. Daarmee is de voorzieningenbehoefte direct te relateren aan de woningbouwprogramma’s. In de nota wordt Den Haag Zuidwest als gemengd stedelijk getypeerd. De referentienormen die voor het gemengd stedelijk woonmilieu gelden, dienen daarom als vertrekpunt.

Voor werkgelegenheid hanteren we de economische referentienorm uit de vastgestelde Economische Visie Den Haag+ 2030, waarin is aangegeven dat bij een bevolkingsgroei met 10.000 bewoners 5.000 banen toegevoegd moeten worden. In Zuidwest ligt dat aantal nog wat hoger om ervoor te zorgen dat daar ook de achterstandspositie kan worden ingelopen.

Bij de vaststelling van de Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen heeft het college ondermeer het volgende besloten: • de in het document opgenomen richtinggevende oppervlaktes voor voorzieningen als uitgangspunt te hanteren bij de start van gebiedsontwikkelingen en grootschalige projecten. • zich in te zetten voor voldoende aanbod op het juiste schaalniveau, gekoppeld aan de grote gebiedsontwikkelingen en indien er voor bepaalde voorzieningen geen locatie beschikbaar is in het gebied hiervoor elders ruimte te creëren. • per type voorziening en per gebiedsontwikkeling de investeringsbehoefte in beeld te brengen, deze inzichten te betrekken bij besluitvorming over de gebiedsontwikkelingen. • gebiedsagenda’s en gebiedsvisies te voorzien van een voorzieningenprogramma, waaruit blijkt dat voldoende ruimte beschikbaar is voor het realiseren van de gewenste voorzieningen, met inzicht in de wijze van realisatie daarvan. De referentienormen zijn opgesteld voor de domeinen onderwijs, zorg, welzijn, kunst en cultuur, sport, spelen en groen. Voor spelen en groen verwijzen wij naar het Ruimtelijk Raamwerk. De opbouw per domein staat los van de kansen die samenwerking tussen de domeinen biedt. Combinatiemogelijkheden worden per thema apart belicht. De kansen gaan gepaard met aandachtspunten, die in het hoofdstuk Uitvoeringsaspecten aan de orde komen.

De ruimtebehoefte per soort voorziening is gebaseerd op de te verwachten groei met 10.000 woningen in Den Haag Zuidwest. Wanneer door de transitie bestaande voorzieningen gesloopt worden, dienen deze gecompenseerd te worden en bij de hier beschreven ruimtebehoefte te worden opgeteld.

0,6

Afstand (km) tot basisschool

0,5 0,4 0,3 0,2 2019

2020

2021

Afstand (km) tot huisartsenpraktijk 0,6

0,5

0,4 2019

2020

2021

Afstand (km) tot supermarkt 0,5 0,4 0,3 0,2 2019

2020

2021

Afstand (km) tot overige dagelijkse levensmiddelenwinkel 0,4 0,3 0,2 0,1 2019

2020

2021

Gemiddelde Stadsdeel Escamp Gemeente Den Haag Bron: DHIC/ Centraal Bureau voor de Statistiek

21

5. ANALYSE PER THEMA Leren Zorg krijgen en meedoen Creëren Sporten en bewegen Consumeren en ontspannen Werken

22

Primair onderwijs Inventarisatie 2022

23

5.1

Leren

In 2040 halen kinderen van Zuidwest minimaal hetzelfde schoolniveau als het gemiddelde van de stad. Zij groeien op tot krachtige en weerbare burgers die hun plek in onze samenleving weten te pakken. Iedereen krijgt de kans op zijn of haar best te zijn.

Hoe gaan we deze ambitie realiseren?

Ieder kind moet dezelfde kansen krijgen om zijn of haar talenten te ontwikkelen. De eerste jaren zijn daarvoor van cruciaal belang. Met het oog op kansengelijkheid zetten we in op het versterken van het binnenschools en buitenschools leren, het uitbreiden van leertijd, de brede talentontwikkeling van kinderen en het betrekken en ondersteunen van ouders. 0-12 jaar Met de groei van het aantal inwoners zal ook het aantal scholen, kinderopvang, BSO en peuterspeelzalen moeten meegroeien. Integrale kindcentra bieden opvang en educatie voor alle kinderen van 0-12 jaar en bieden kinderen zorg en extra aandacht wanneer dat nodig is. Wij gunnen alle kinderen een goede start. Nieuw toe te voegen scholen zijn daarom onderdeel van een Integraal Kindcentrum (IKC)* en bij bestaande scholen zetten we in op het versterken van de samenwerkingsverbanden. Tot 2040 zijn vier nieuwe basisscholen nodig om aan de behoefte van het groeiend aantal inwoners te voldoen. De ambitie is dat in totaal tien IKC’s worden gerealiseerd tot 2040. Door de kindcentra zo veel mogelijk te combineren met sport-, zorgen culturele voorzieningen ontstaat de gewenste kruisbestuiving.

Een voorbeeld hiervan is de Gezonde school: een school waar wordt gewerkt met kinderen aan een gezonde leefstijl. In het kader van de Gezonde school onderzoeken we kansen in combinatie met ruimte voor een moestuin, sportvelden en een lunchroom. De nabijheid van een gezonde lunchroom/kantine waar ouders na het brengen van hun kinderen kunnen samenkomen kan een rol spelen bij de gezonde levensstijl en de sociale cohesie vergroten. Daarnaast nodigen we scholen uit mee te doen aan pilots voor een Familieschool, een school waar leerlingen breed leren en waarbij ouders intensief betrokken zijn. Binnen het streven naar vier nieuwe basisscholen zal ook de behoefte aan speciaal onderwijs een plek moeten krijgen. Onderwijs nabij huis is het uitgangspunt. 12 jaar en ouder Van belang is dat kinderen een gehele onderwijscarrière in Den Haag Zuidwest kunnen doorlopen. De verwachting is dat met de bevolkingsgroei meer jongeren in Zuidwest een HAVO-VWO opleiding gaan volgen. Een HAVO-VWO school ontbreekt in Den Haag Zuidwest. Bewoners signaleren dat voor enkele ouders de afstand een reden is om hun kinderen naar een school in de buurt te sturen en niet naar een HAVO-VWO school, ondanks het positieve schooladvies. Bewoners geven aan dat een HAVO-VWO school kan bijdragen aan trots en optimisme in de wijk. Dit pleit ervoor om een HAVO-VWO school te realiseren in Zuidwest.

Het slagen van een nieuwe school hangt samen met de ontwikkeling en groei van Den Haag Zuidwest. Op korte termijn kunnen de middelbare scholen in Escamp, Segbroek en Loosduinen nog voldoende voorzien in de vraag naar HAVO-VWO onderwijs. Daarom wordt gestuurd op de realisatie van een HAVO-VWO school vanaf 2029.

24

Voortgezet onderwijs Inventarisatie 2022

25

We streven naar de combinatie met andere benodigde voorzieningen voor sport of cultuur, waarmee de school zich positief kan onderscheiden. Afhankelijk van de bevolkings- en leerlingenprognose, zal blijken of na 2030 voldoende voedingsgebied bestaat voor een tweede nieuwe middelbare school in Zuidwest zonder dat dit ten koste gaat van de levensvatbaarheid van naburige middelbare scholen.

“Ook basisscholen hebben een belangrijke sociale functie, voor hun leerlingen, maar ook voor de buurt.“ “Houd bij scholen en kinderdagverblijven rekening met lawaai. Ik woon tegenover een kinderdagverblijf en het lawaai is erg hard.’” “Ik werk op de basisschool De Kleine wereld en zie dat de combinatie met de sportvelden ideaal is. Er is zelfs een wachtlijst voor de naschoolse activiteiten die daar plaatsvinden’”

16 jaar en ouder Samenwerking tussen kennisinstellingen en (plaatselijke) bedrijven wordt aangemoedigd ten behoeve van talentontwikkeling en een betere aansluiting van de opleidingen op de arbeidsmarkt. Door de nabijheid van het Hagaziekenhuis, de Haagse Hogeschool in de Sportcampus en ROC Mondriaan (Meppelweg) is samenwerking op het gebied van zorg & gezondheid kansrijk. Samenwerking tussen ROC-Mondriaan Techniek Innovatie Huis, ZKD-bedrijven en de lokale ondernemers biedt leer-, werk- en innovatiemogelijkheden op het gebied van maak & bouw.

Scholen en pleinen in en voor de buurt

We realiseren toekomstbestendige onderwijshuisvesting op voldoende afstand van drukke wegen (GGD beleid)1. De spreiding van de nieuwe scholen zal evenwichtig over Den Haag Zuidwest plaatsvinden, zodat onderwijs voor iedereen toegankelijk en bereikbaar zal zijn. Zowel de school als de buitenruimte zijn bij voorkeur niet alleen een ontmoetingsplek voor leerlingen, maar ook voor de buurt. Voor de buitenruimte wordt ingezet op klimaatadaptie (water-vriendelijk en groen) en bewegen en spelen. De opzet van de schoolgebouwen draagt bij aan multifunctioneel gebruik, bijvoorbeeld doordat een vereniging de gymzaal zelfstandig kan gebruiken.

1GGD beleid: minimaal 50 meter van drukke weg en 300 meter van snelweg

Ruimtelijke vertaling

Met de te verwachten groei van het aantal inwoners zal ook het aantal scholen, kinderopvang, BSO en peuterspeelzalen moeten meegroeien. Met de referentienorm en het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs als vertrekpunt zal bij een toename van 10.000 woningen behoefte bestaan aan vier extra basisscholen. Uitgangspunt is dat een nieuwe basisschool bij realisatie onderdeel gaat uitmaken van een integraal kindcentrum. Eén van deze vier scholen is in de plannen voor Dreven Gaarden Zichten opgenomen. Daarnaast is de verwachting dat de Tamarschool op eigen terrein gaat uitbreiden. Binnen het streven naar vier nieuwe basisscholen zal ook de behoefte aan speciaal onderwijs een plek moeten krijgen. Daarnaast vraagt de groei om twee extra middelbare scholen. Vanaf 2029 zal de eerste, een HAVO-VWO school gerealiseerd worden. De tweede volgt wanneer daar voldoende voedingsgebied voor blijkt te zijn. We streven naar de realisatie van tenminste twee toonaangevende en goed verbonden hubs voor vervolgonderwijs in de sectoren Maak/Bouw en Zorg/Gezondheid. Deze Hubs bieden gezamenlijk ontmoetings-, experiment- en bedrijfsruimte voor bestaande en nieuwe bedrijven, ondernemers, stagiairs, leerlingen en wijkbewoners. Potentiële hotspots zijn: Sportcampus Zuiderpark (zorg/gezondheid), ZKD en Leyweg-centraal (Maak/Bouw).

26

W

aardering huidige voorzieningenniveau

• Den Haag Zuidwest telt 18 basisschoollocaties. Het aanbod

• • • • •

•

•

van basisscholen sluit voldoende aan op de vraag in Den Haag Zuidwest. Veel gebouwen hebben volgens de normering een overcapaciteit. Enkele scholen kampen met een ondercapaciteit. De basisscholen en kinderopvang zijn goed verspreid. Niet alle basisscholen zijn integrale kindcentra: op dit moment zijn er vijf IKC’s. De bouwkundige kwaliteit van de huidige basisscholen is voldoende tot goed. Binnen Den Haag Zuidwest ontbreekt een HAVO-VWO school. De komende jaren kunnen de middelbare scholen in de wijken rond Den Haag Zuidwest nog voldoende voorzien in de vraag naar HAVO-VWO onderwijs. De capaciteit van deze scholen is nog niet volledig benut. (VO) Onderwijsgebouwen in Den Haag Zuidwest kennen al jaren leegstand als gevolg van teruglopende belangstelling ondanks forse investeringen. De keuze voor populaire scholen op het ‘zand’ leidt tot leegstand in Zuidwest. Den Haag Zuidwest heeft een ruim aanbod voor speciaal onderwijs, maar tegelijkertijd neemt de vraag flink toe. Het leerlingenaantal is in de afgelopen twee jaar met 10% gegroeid waardoor wachtlijsten bestaan.

27

5.1 .1 Programma voor Leren Referentienorm Primair Onderwijs:

1.900m2/ 1.000 woningen, (1 school per 2.320 woningen)

Maatvoering Primair onderwijs: 1 PO-school: 4.400 m2 Onderwijs 2.245 m2 Gymzaal 455 m2 Kinderopvang 500 m2 Buitenruimte 1.200 m2

Referentienorm Voortgezet Onderwijs

SOORT

AANTAL

M2 BVO TOTAAL

Basisschool

4

17.600

Middelbare school

2

12.820

Maak/ Bouw Campus 1

3.500

Zorg/ gezondheid Campus

1

3.500

AUTOPARKEREN

212,3

5.308

FIETSPARKEREN

1.832

3.002

Buiten Referentienorm Vervolgonderwijs: Hub Zorg/gezondheid: Hub Maak/Bouw:

3.500m2 3.500m2

LIGGING

PO

VO en HUB

centraal in de buurt, bij sport

niet aan de rand van de stad, bij sport

Let op milieubeperkingen, zoals fijnstof, geluid en externe veiligheid, afstand tot gevoelige bestemmingen. Let op geluidsbelasting voor omgeving. BEREIKBAAR- veilige fiets- en HEID wandelroutes

veilige fietsroutes en nabij OV

LOCATIE IN BOUWBLOK

begane grond + max. 2 lagen

ZICHTBAARHEID

zicht op entree en speelplein vanuit omgeving (sociale controle)

LOCATIE

GYMZAAL

SPEELPLEK

MUZIEKSCHOOL

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE

SPEEL COURTS

SPORTCOACH

LOGBASISSCHOOL OPEDIE

BUURTTUIN LUNCH ROOM CULTUUR ANKER

RUIMTEBEHOEFTE Bij toename met 10.000 woningen

1.250m2/ 1.000 woningen, (1 school per 5.100 woningen)

Maatvoering Voortgezet onderwijs: 1 VO-school: 6.410 m2 Onderwijs 5.000 m2 Gymzaal 910 m2 Buitenruimte 500 m2

ZWEMBAD

KINDER OPVANG

CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN

FYSIO BUURT SUPER

BIBLIOTHEEK

Primair onderwijs ZWEMBAD

KANTOREN

VERVOLG ONDERWIJS

SPORT VELDEN

SPORT SCHOOL SPORT HAL

GROTE BEDRIJVEN

V0 SCHOOL

LUNCH ROOM BROEDPLAATSEN

SPORT IN DE OPENBARE RUIMTE

SPORTCOACH

KOFFIE TENTJE

VAK SCHOOL KLEINE BEDRIJ-

JONGEREN SOOS

FYSIO REPAIR CAFE

Voortgezet en vervolg onderwijs

COMBINATIEKANSEN

28

Zorg krijgen en meedoen Inventarisatie 2022

Legenda

29

5.2 Zorg krijgen en meedoen Zorg krijgen

De inwoners in Zuidwest voelen zich over twintig jaar net zo gezond als bewoners die op het Haagse gemiddelde zitten. Door in te zetten op preventie en het aanbieden van laagdrempelige zorg op maat willen we de gezondheidsscores verbeteren.

In de buurt en toegankelijk

Hoe gaan we deze ambitie realiseren?

Met de groei van het aantal inwoners zal ook het aantal huisartsen, fysiotherapeuten, psychologen en andere zorgaanbieders moeten meegroeien. Zo kunnen inwoners ook in de toekomst gebruik maken van zorg in de buurt. Tijdens de participatiebijeenkomsten vertelden bewoners dat voor zorggebruikers, die vaak minder mobiel zijn, de afstand tot eerstelijnszorg soms groot is. De bereikbaarheid wordt bemoeilijkt door slecht begaanbare voetgangersroutes. Zo ervaren scootmobielrijders hindernissen op hun route naar zorgaanbieders en voetgangers benoemen losliggende tegels als obstakels. Evenwichtige spreiding van zorg en aansluiting op gebruiksvriendelijke looproutes is het uitgangspunt. Een minder valide inwoner dient binnen 400 meter bij de passende zorgvoorziening te kunnen komen. In de referentienorm is geen norm voor psychische ondersteuning meegenomen, waardoor de inschatting van de ruimtebehoefte voor psychische zorg de komende jaren moeilijk te maken is. Tijdens de participatiebijeenkomsten is het tekort en de noodzaak van psychische zorg in Zuidwest wel benadrukt. Een nadere verkenning naar het huidige aanbod en het benodigde GGZ-voorzieningenaanbod in Den Haag Zuidwest voor de komende jaren is daarom nodig.

Bij elkaar: Ruimte voor ontmoeting

Om de samenwerking tussen zorgverleners te vereenvoudigen en drempels te verlagen zullen we zoveel mogelijk zorg- en welzijnsvoorzieningen dicht bij elkaar moeten realiseren. Een goed integraal aanbod geeft bovendien aanleiding voor ontmoetingen en daarmee meer gelegenheid voor sociale binding en ondersteuning. Denk bijvoorbeeld aan de huisarts, de fysiotherapeut en de apotheker dichtbij elkaar, zogenoemde gezondheidscentra. Wanneer daaraan ook een buurtkamer wordt toegevoegd is de drempel voor bewoners om naar een huisarts te gaan lager. In de gezondheidscentra zal naast de ziekte- en klachtenbestrijding de gezondheidsbevordering meer centraal komen te staan. Mogelijk is extra ruimte nodig voor voorlichting over een gezonde leefstijl door bijvoorbeeld diëtisten en sportcoaches. De inzet op preventie betekent ook dat de leefomgeving uitnodigt om te bewegen, te sporten en elkaar te ontmoeten. De voorzieningen die daarvoor nodig zijn komen in het hoofdstuk ‘sporten en bewegen’ aan de orde. In de structuurvisie Den Haag Zuidwest is de ambitie van een gezonde leefomgeving verder uiteengezet.

30

W

aardering huidig voorzieningenniveau Zorg en Welzijn

• Op de kaart zien we in Moerwijk en Morgenstond (nabij Loe• • • •

• • • • •

vesteinlaan) minder voorzieningen voor eerstelijnszorg dan in de rest van Zuidwest. Een concentratie van voorzieningen is te zien aan de Hengelolaan, Leyweg en in mindere mate aan de Berensteinlaan en de Betje Wolfstraat. Volgens de beschikbare gegevens is het aanbod van psychische zorg laag. De huidige voorzieningen die we in beeld hebben zijn vooral gericht op genezing en minder op preventie. Den Haag Zuidwest telt één Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), wat overeenkomt met de gemeentelijke richtlijn van één CJG per stadsdeel. Dat is weinig gelet op de problematiek bij veel kwetsbare inwoners, het stadsdeel Escamp meer bewoners heeft dan een gemiddeld stadsdeel en het stadsdeel bovendien veel uitgestrekter is. Het Centrum voor Jeugd en Gezin ligt in Morgenstond. Zowel Moerwijk als Bouwlust hebben een servicepunt XL. Met een groeiend aantal inwoners en gelet op de kwetsbaarheid van bewoners in dit stadsdeel is dit aan de lage kant. Den Haag Zuidwest telt één jongerenpunt (voorheen servicepunt arbeid). Dat is weinig gelet op de werkloosheidsproblematiek bij veel jongere bewoners. De zes buurt/wijkcentra zijn evenredig verspreid over de verschillende wijken in Zuidwest. Er zijn te weinig veilige en prettige plekkenvoor het versterken van sociale cohesie.

31

5.2 Zorg krijgen en meedoen Meedoen (Welzijn)

Zuidwest is straks een gebied waar alle mensen zich thuis voelen en gekend worden in wat ze nodig hebben. In 2040 is de sociale binding sterk, willen mensen meedoen en hebben vertrouwen in de samenleving. In 2040 worden kwetsbare mensen optimaal ondersteund. “Het zou leuk zijn als de gemeente nieuwe bewoners in de wijk zou verwelkomen en wegwijs zou maken in het aanbod aan voorzieningen in de betreffende buurt. Dit is belangrijk omdat voor veel bewoners het bestaan van voorzieningen en het aanbod van activiteiten niet bekend is.” “Denk niet alleen aan professionele zorgverleners, maar ook aan mantelzorgers. Zijn kangoeroewoningen bijvoorbeeld mogelijk?’”

Op maat en in de buurt en bij elkaar

Door het realiseren van voldoende en prettige plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en kunnen worden ondersteund in bijvoorbeeld het doen van een Wmo aanvraag of het zoeken naar werk, worden inwoners beter geholpen en wordt de sociale cohesie in de wijken versterkt. Het gaat hierbij onder meer om voldoende buurt- en wijkcentra, CJG’s, Servicepunten XL en jongerenpunten. Door dichtbij deze buurtcentra ook andere zorg- en welzijnsvoorzieningen te realiseren is het makkelijker om mensen door te verwijzen naar een professional die hen voor een specifieke kwestie verder kan helpen. Een voorbeeld van het samenbrengen van meerdere voorzieningen is de JongerenHUB in de voormalige fietsenwinkel aan de Van Baerlestraat, die de gemeente voor vijf jaar heeft gehuurd. Hier moet een stevige samenwerking ontstaan met partners in de wijk, zoals jongerenwerkers, scholen en Zorg en Welzijn. Jongeren uit Moerwijk kunnen hier terecht voor ontmoeting, ontspanning, talentontwikkeling en ondersteuning bij hulpvragen.

Inclusief

Een stad die streeft naar een gezond stedelijk leven voor iedereen moet ook ruimte bieden aan mensen die dak- of thuisloos zijn, begeleiding bij het wonen nodig hebben of psychische problemen kennen. Voorzieningen voor de maatschappelijke opvang en voor beschermd wonen worden verspreid over heel Den Haag. Deze spreiding is van belang om Zuidwest op het Haags gemiddelde te krijgen. In Zuidwest wonen namelijk op dit moment meer kwetsbare groepen dan gemiddeld in Den Haag. Het toevoegen van de meer kwetsbare groepen kan de leefbaarheid en de sociale cohesie verder onder druk zetten. Een zorgvuldige afweging bij het realiseren van maatschappelijke opvang wordt daarom gevraagd. De tijdelijke winteropvang met 160 plekken in het voormalige zorgpand Lozerhof, zal na 1 april 2022 stoppen omdat het pand gesloopt wordt. Op deze plek zijn woningen en zorgwoningen gepland. Een permanente oplossing voor daklozenopvang is gewenst. Gebedshuizen hebben een belangrijke functie voor ontmoeting en welzijn. Wanneer religieuze organisaties een geschikte locatie zoeken in Den Haag Zuidwest kan de gemeente helpen door vraag en aanbod naar gebedsruimte te koppelen. Hierbij wordt de bestaande gemeentelijke visie op gebedshuizen (RIS 297505) betrokken.

32

Ruimtelijke vertaling

Om voldoende zorg op maat te kunnen bieden is het van belang dat het aantal zorgvoorzieningen meegroeit met het aantal inwoners. Evenwichtige spreiding van zorg en aansluiting op gebruiksvriendelijke looproutes is het uitgangspunt. Een minder valide inwoner zou binnen 400 meter bij de passende zorgvoorziening moeten kunnen komen. Met de referentienorm als vertrekpunt dient circa 3650 m2 bruto vloeroppervlakte aan eerstelijnszorgvoorzieningen extra gerealiseerd te worden. Dit komt neer op ruimte voor circa negen huisartsen, tien tandartsen, twee à drie apotheken en 18 fysiotherapeuten. Voor de psychische zorg is geen referentienorm vastgesteld. Deze behoefte zal daarom apart moeten worden uitgewerkt. Voor welzijnsvoorzieningen is circa 4150 m2 bruto vloeroppervlakte en 34 plekken voor verslavingszorg nodig. Een zorgvuldige afweging bij het realiseren van nieuwe/extra vestigingen voor maatschappelijke opvang in dit stadsdeel is nodig.. Volgens de referentienorm is per stadsdeel één centrum voor Jeugd en Gezin voldoende. Omdat stadsdeel Escamp meer bewoners heeft dan een gemiddeld stadsdeel en bovendien veel uitgestrekter is, volstaat één CJG niet bij de verwachte groei met 10.000 woningen. Daarom wordt voorgesteld één of twee satellietlocaties op een strategische plek in het stadsdeel toe te voegen.

Aan de straat of uit het zicht

Veel zorg- en welzijnsvoorzieningen hebben baat bij een open en zichtbare uitstraling. Zichtbaarheid helpt de bekendheid te vergroten. Ook de toegankelijkheid en een uitnodigend karakter zijn belangrijk. Dit zijn redenen om deze functies in de plint van een gebouw te situeren. Voor een deel van het programma is privacy wel belangrijk, denk aan spreek- en behandelruimtes. Dit betekent dat niet het gehele programma is aangewezen op ruimte in de plint. Voor functies zoals maatschappelijke opvang is zelfs het grootste deel niet aangewezen op de plint.

Hulpdiensten

Hulpdiensten zoals de brandweer, politie en ambulance, zullen met de groei van de stad hun capaciteit moeten vergroten. Wanneer het wagenpark van de brandweer aan de Dedemsvaartweg uitgebreid dient te worden, kan een grotere ruimtebehoefte het gevolg zijn. Afstemming met de VRH hierover heeft plaatsgevonden. Vooralsnog verwacht de VRH geen extra ruimtebehoefte en geeft aan dat het belangrijker is dat de aanrijtijden niet in de knel komen. Uit onderzoek naar de effecten van de extra woningen en de mobiliteitsplannen blijken op het eerste gezicht geen knelpunten.