RIS315156 Bijlage
Tekst van het document
28
geleid tot verscherpte anti-DDoS-maatregelen. Om veilig samen te kunnen werken met interne en externe samenwerkingspartners is de functionaliteit ‘Veilig samenwerken’ geïmplementeerd. Begin 2023 wordt de inrichting van de nieuwe ‘Managed Detection & Response’ dienst afgerond. Hierdoor is de gemeente in staat de laatste security standaarden te implementeren en extra monitoring op de belangrijkste gemeentelijke systemen te verzorgen. Via het hackersevenement Hâck The Hague wordt aandacht gevraagd voor digitale veiligheid en komen feitelijke kwetsbaarheden aan het licht.
2.5.4 Datagedreven werken De gemeente Den Haag beschikt sinds 2020 over een datastrategie waarin de belangrijkste uitgangspunten voor verantwoord gebruik van data en ‘Artifical Intelligence’ (AI) zijn beschreven. Kern daarvan is het streven te kunnen prioriteren op basis van data, het monitoren van de effectiviteit. Dit, met als belangrijke randvoorwaarden het beveiligen van data als onderdeel van ons internationale profiel, het zorgvuldig gebruik van data en algoritmes in het licht van het waarborgen van de privacy en het bijdragen aan een open overheid. Menselijke (publieke) waarden staan bij datatoepassingen bovenaan. Het gebruik van data leidt tot efficiencyvoordelen, kleinere kans op fouten en betere participatie van inwoners. De gemeente gebruikt data en AI om stedelijke vraagstukken inzichtelijk te maken en op te lossen. Daarnaast worden data gebruikt om de interne processen te verbeteren, denk bijvoorbeeld aan het reduceren van de wachttijden bij de publieksbalies of het KCC. Voor inwoners die meer willen weten over de wijze waarop de gemeente data en AI inzet is er sinds januari 2022 een algoritmeregister. Het landelijke algoritmeregister bevat eveneens de algoritmes van de gemeente Den Haag. Ook is speciaal voor inwoners een video- en podcastreeks opgenomen onder de naam Dit doet Den Haag met data waarin inwoners een kijkje achter de schermen kunnen nemen.
2.5.5 Van Wob naar Woo Om de behandeling van de Woo-verzoeken sneller en uniformer te laten verlopen is hiervoor sinds 2022 meer capaciteit beschikbaar. Daarnaast moet verbetering van het proces voor een efficiëntere behandeling zorgen. De behandeling van deze verzoeken blijft een kritisch proces: met enige regelmaat worden omvangrijke verzoeken ingediend. Dit legt een groot beslag op de beschikbare capaciteit. Op 1 mei 2022 is de Wet Open Overheid (Woo) ingegaan. Woo vervangt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Het doel van de Woo is om overheidsinformatie sneller, breder en actief openbaar te maken. De Woo heeft impact op de organisatie; het vraagt een andere manier van omgaan met informatie. Om de behandelingvan de, in aantal en omvang toenemende, Woo-verzoeken sneller, efficiënter en uniformer te laten verlopen is hiervoor sinds 2022 meer capaciteit beschikbaar. De behandeling van deze verzoeken blijft een kritisch proces en legt een groot beslag op de beschikbare capaciteit. Er is een nulmeting uitgevoerd, waarin duidelijk wordt wat nog nodig is om aan de actieve openbaar makingsplicht te voldoen. Uit de nulmeting blijkt dat de gemeente op het gebied van actieve openbaarheid een 7,3 scoort. In de processen, ICT en IV, management en organisatie en mens en cultuur moeten nog zaken verbeterd worden. De implementatie wordt gefaseerd ingevoerd.
De gemeente volgt voor actieve openbaarmaking de (nog te bepalen) fasering door BZK. Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
29
A. Bijlage: De gemeentelijke organisatie in cijfers 1. Personeelsomvang1 Eind 2022 werkten binnen de gemeente Den Haag 9.710 medewerkers (8.714 FTE2) – verdeeld over verschillendediensten (zie figuur 1 voor een verdeling van het aantal medewerkers in FTE over de diensten) – aan een mooier en beter Den Haag. Over de laatste 4 jaar is de gemeentelijke organisatie gegroeid met 762 medewerkers, van 8.948 medewerkers in 2019 naar 9.710 medewerkers in 2022 (zie figuur 2). Ook de bezetting (in FTE3) is gegroeid. Van 7.898 FTE in 2019 naar 8.714 FTE in 2022. Een groei van 816 FTE. Daarnaast werkten er in 2022 1.109 medewerkers (in FTE) voor de gemeente Den Haag onder de CAO Wet Sociale Werkvoorziening (WSW), zie ook 1.1.7. Figuur 1: Verdeling medewerkers (in FTE) over de verschillende diensten
SZW | 1.963 DBV | 1.395
DSB | 1.378
BSD | 334 OCW | 1.936
DSO | 842
DPZ | 799
ROR 35
GAD 32
1 Peildatum 31 december 2022. Deze cijfers kunnen afwijken van de Programmarekening door verlate administratieve wijzigingen. 2 Bezetting gecorrigeerd voor medewerkers die deelnemen aan het vitaliteitspact omdat zij minder uren werken dan waarvoor zij op de formatiestaat staan (bijvoorbeeld 80% van de tijd, tegen 90% van het salaris, en met 100% pensioenopbouw). FTE staat voor fulltime-equivalent. 3 Omdat niet alle medewerkers fulltime werken wijkt de formatie in FTE af van het aantal medewerkers. Daarnaast wordt de bezetting gecorrigeerd.
30
Figuur 2: Ontwikkeling aantal medewerkers, formatie in FTE en bezetting (gecorrigeerd) in FTE.
10.000
9.710 8.948
8.049 7.898
9.203 8.411 8.191
9.378 9.018 8.515
8.714
8.422
7.500
5.000
2019 Aantal medewerkers
2020 Formatie in FTE
2021
2022
Bezetting gecorrigeerd in FTE
De groei in formatie komt vooral door de vorming van de Haagse Straat Organisatie. Per 1 januari maken zij onderdeel uit van de dienst Stadsbeheer en vooruitlopend hierop is de formatie in 2022 al uitgebreid. De groei van het aantal medewerkers komt vooral door (de invoering van) de nieuwe wet Inburgering en door de grote opgaven in het coalitieakkoord zoals mobiliteit, woningbouw en de grote gebiedsontwikkelingen.
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
31
2. Externe inhuur Voor de inhuur van externen wordt een norm gehanteerd van 15 procent. Vanaf 2021 is een duidelijke piek te zien in het inhuurpercentage (zie figuur 3). Dit komt door de extra inhuur van GGD-personeel als gevolg van de corona-aanpak (testen, traceren en vaccineren). Het effectief inhuurpercentage corrigeert voor compensaties vanuit het Rijk voor deze corona gerelateerde inhuur. Figuur 3: Ontwikkeling (effectief) inhuurpercentage afgezet tegen de inhuurnorm. Inhuurpercentage betreft de uitgave aan externe inhuur als percentage van de totale personeelslasten.
24% 20% 16%
20,8% 15,7% 15,7% 15,0%
12%
20,1% 17,2%
15,0%
15,0%
12,7%
14,6%
15,0%
12,7%
8% 4% 0%
2019 Inhuurpercentage
2020 Inhuurnorm
2021
2022
Effectief inhuurpercentage
De aanpak van inhuur is de afgelopen jaren – als gevolg van aangescherpte wet- en regelgeving – scherp gericht op het borgen van de rechtmatigheid van de inhuur. Vast werk wordt bij de gemeente in beginsel uitgevoerd door eigen medewerkers. Externe inhuur wordt alleen ingezet indien er sprake is van het opvangen van verzuim, piekwerkzaamheden, of specialistische werkzaamheden (ziek, piek, specifiekprincipe). Nu de arbeidsmarkt krap is, is er vaker sprake van externe inhuur op vacatures die moeilijk vervuld kunnen worden.
32
3. Diversiteit Personeel In deze periode is de culturele diversiteit binnen de organisatie toegenomen. In 20214 had 29% van ons personeelsbestand een niet-westerse migratieachtergrond. In 2018 was dat nog 26% (zie figuur 4). Figuur 4: Verdeling naar (migratie)achtergrond.
100% 26%
27%
28%
29%
9%
9%
9%
9%
65%
64%
63%
62%
2018
2019
2020
2021
80%
60%
40%
20%
0%
Nederlandse achtergrond
Westerse achtergrond
Niet-Westerse achtergrond
In de laatste jaren is het aandeel vrouwelijke medewerkers binnen onze organisatie gestegen van 53% in 2019 naar 55% in 2022 (zie figuur 5). Het aantal vrouwelijke medewerkers in de hoogste schalen (vanaf schaal 16) is toegenomen van 27% in 2019 naar 42% in 2022. Figuur 5: Verdeling naar gender5.
100%
80%
47%
47%
46%
45%
53%
53%
54%
55%
2019
2020
2021
2022
60%
40%
20%
0%
Man diversiteit X van het CBS. Jaarlijks is de peildatum 1 juli. Cijfers over 2022 zijn nog niet beschikbaar. Vrouw 4 Cijfers zijn afkomstig uit de barometer culturele 5 Het registreren van de optie genderneutraal (X) is sinds kort mogelijk in ons HR-systeem.
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
33
Eind 2022 werkten 5.786 medewerkers fulltime en 3.924 medewerkers parttime. In de laatste jaren is het aantal medewerkers dat fulltime werkt gestegen van 58% in 2019 naar 60% in 2022 (zie figuur 6). Figuur 6: Verdeling naar soort dienstverband (fulltime of parttime).
100%
80%
42%
41%
40%
40%
58%
59%
60%
60%
2019
2020
2021
2022
60%
40%
20%
0%
Fulltime
Parttime
Van de medewerkers had eind 2022 86% een vaste aanstelling en 14% een tijdelijke aanstelling (zie figuur 7), van deze groep heeft een groot deel van de medewerkers zicht op een vaste aanstelling. Figuur 7: Verdeling naar soort aanstellingen (vast of tijdelijk).
100%
13%
12%
12%
14%
87%
88%
88%
86%
2019
2020
2021
2022
80%
60%
40%
20%
0%
Vast
34
Tijdelijk
Eind 2022 zat het grootste deel van de medewerkers (42%) in de salarisschalen 7 tot en met 9 (zie figuur 8). De opbouw van medewerkers per salarisschaal blijft door de jaren heen vrij constant. Figuur 8: Verdeling naar salarisschaal.
50% 42% 40% 33% 30%
20% 11% 7%
10%
6% 1%
0%
2022 Schaal 1-3 en 22
Schaal 4-6
Schaal 7-9
Schaal 10-12
Schaal 13+
Overige
Eind 2022 was de gemiddelde leeftijd van de medewerkers 46,6 jaar. In 2019 was dit 47,1 jaar. De laatste jaren is ons organisatie steeds jonger geworden. Eind 2022 was 22% van het personeelsbestand jonger dan 35 jaar (zie figuur 9) in 2019 was dat nog 14%. Figuur 9: Verdeling naar leeftijd.
30% 25% 23%
25% 19%
20%
17% 14%
15% 10% 3%
5% 0%
2022 <25 jaar
25-34 jaar
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
35-44 jaar
45-54 jaar
55-60 jaar
>60 jaar
35
4. Mobiliteit In 2022 bedroeg het instroompercentage 14%, het doorstroompercentage 9% en het uitstroompercentage 11% (zie figuur 10). Door de jaren heen zien we een toename in de mobiliteit van medewerkers. Het aantal vacatures in 2022 bedroeg 1.187 (zie figuur 11). Tijdens de coronapandemie was er een daling in het aantal vacatures en mobiliteitsbewegingen. Vanaf 2021 is dit weer iets aangetrokken. Figuur 10: Ontwikkeling in-, door- en uitstroompercentages.
20% 18% 16% 14%
14%
13%
12%
12%
11%
10%
9%
8%
8% 6%
6%
10%
8%
7%
2020
2021
11% 9%
4% 2% 0%
2019 Instroom
Doorstroom
2022
Uitstroom
Figuur 11: Ontwikkeling aantal vacatures.
1.400 1.200
1.118
1.191
1.187
2021
2022
1.036
1.000 800 600 400 200 0
36
2019
2020
5. Vorming en Opleiding De laatste jaren wordt minder uitgegeven aan vorming en opleiding dan in 2019 (zie figuur 12). De lagere uitgaven worden onder andere verklaard doordat in deze jaren het volgen van trainingen en opleidingen op locatie door corona veelal niet mogelijk was.
Figuur 12: Ontwikkeling opleidingskosten (per medewerkers) en percentage van totale loonsom voor vorming en opleiding afgezet tegen de norm.
€ 1.200
2,5% € 1.105
€ 1.000 € 800
2,0% 1,7%
€ 600
2,0% € 879
1,1%
2,0% € 816 1,2%
2,0%
2,0%
€ 783
1,5%
1,1%
1,0%
€ 400 0,5%
€ 200 €0
2019
2020
Opleidingskosten (per medewerker)
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
2021 Percentage van de loonsom
0,0%
2022 Norm
37
6. Verzuim In 2022 is het jaarverzuimpercentage gestegen naar 7,2%. Dit is hoger dan in de voorgaande jaren toen het jaarverzuimpercentage elk jaar rond de 6% lag (zie figuur 13). Deze stijging volgt een landelijke trend en komt overeen met de door het CBS en door ArboNed en HumanCapitalCare gepubliceerde cijfers. Figuur 13: Ontwikkeling jaarverzuimpercentage6.
8% 7% 6% 5%
7,2% 5,9%
6,0%
6,0%
0,8%
0,5%
0,5%
0,9%
0,8%
4,6%
4,7%
2020
2021
0,8%
0,8% 1,1%
4% 3% 2%
4,3%
5,3%
1% 0%
2019
(Zeer) lang
Middel
2022
Kort
6 Kort verzuim duurt maximaal 7 kalenderdagen, middellang verzuim duurt minimaal 8 en maximaal 42 kalenderdagen, (zeer) lang verzuim duurt minimaal kalenderdagen.
38
7. Sociaal werkgeverschap De gemeente is een belangrijke werkgever voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en biedt werk aan inwoners die moeilijk zelf aan het werk kunnen komen (zie figuur 14). In 2022 werkten er 1.109 medewerkers (in FTE) voor de gemeente Den Haag onder de CAO Wet Sociale Werkvoorziening (WSW), 312 medewerkers (in FTE) in het kader van de banenafspraak, 257 medewerkers (in FTE) met een (UWV) indicatie Beschut, en tot slot nog 32 medewerkers in het kader van Sociaal Traject in Perspectief (STiP). Figuur 14: Aantal medewerkers (in FTE) WSW, banenafspraak, beschut werk en STiP.
2.000 1.800 1.600
29 217
81 187
246
1.400
34
32
238
257
291
312
1.200 1.000 800
1.430
1.330
1.217
2019
2020
2021
1.109
600 400 200 0
WSW
Banenafspraak*
Beschut werk**
2022 STiP**
* BRON Doelgroepregister UWV ** BRON Oracle HR exlcusief medewerkers banenafspraak
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
39
8. Veilig Publieke Taak Het aantal meldingen van agressie- en geweldsincidenten tegen medewerkers van de gemeente Den Haag in 2022 bedraagt 833. Het gaat om en 477 meldingen van een persoonlijke bedreiging, 286 meldingen van (non)verbale agressie en 70 meldingen van fysieke agressie. Het totaal aantal meldingen neemt sinds 2020 af. Dat komt onder meer door het gemeentelijk beleid ten aanzien van het omgaan met agressie en geweld. Maar de complexiteit van de agressie- en geweldsincidenten neemt toe. Dat komt onder meer omdat er minder vertrouwen is in de overheid (toeslagenaffaire en corona) en door verzwaring van problematiek bij burgers (armoede, dak- en thuisloosheid). 15: Aantal meldingen veilig publieke taak
1400 3 85
1200 1000
127
800
283
307
1 57 354
70 286
600 829 400
642
610
477
200 0
2019 Persoonlijke bedreiging
40
2020 (Non) verbale agressie
2021
2022 Fysieke agressie
Overig
B. Bijlage: Jaarverslag Integriteit
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
41
Jaarverslag 2022 Bureau Integriteit
Bureau Integriteit
Inhoud
Voorwoord
3
Inleiding
4
1. Het Bureau Integriteit als expertise-centrum
5
1.1
Bescherming, bewustwording en handhaving
5
1.2
Haags leerproces integriteit
7
1.3
Bredere thema’s: ondermijning en screeningsbeleid
7
2. Ambtelijke integriteit
2
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
9
2.1
Integriteitsmeldingen en onderzoek: het proces
9
2.2
De cijfers
10
3. Bestuurlijke integriteit
12
4. Vertrouwenswerk
13
Voorwoord
Voor u ligt het openbaar jaarverslag van het Bureau Integriteit van de gemeente Den Haag over het jaar 2022. Bureau Integriteit ondersteunt de gemeente Den Haag om zorgvuldig en integer te handelen. Om medewerkers te helpen afgewogen beslissingen te nemen in hun werk, iedere dag opnieuw. Het was een jaar waarin het thema integriteit landelijk veel belangstelling kreeg. Dit heeft uiteraard ook doorgewerkt op de gemeente Den Haag. We hebben het afgelopen jaar op verschillende manieren aandacht besteed aan bijvoorbeeld omgangsvormen en omgang met informatie. We organiseerden dialoogtafels, trainingen en dilemmavideo’s. Met als doel om handvatten te bieden en gesprekken tussen medewerkers te laten ontstaan. Integer handelen lijkt simpel; lijkt een zaak van goed of fout. Op te lossen met transparante regels en procedures die iedereen volgt. De werkelijkheid is anders. Uiteraard zijn heldere regels nodig. En transparantie. Waar integer handelen echt over gaat is het recht doen aan alle betrokkenen, medewerker en burger, door rekening te houden met alle rechten, belangen en wensen. Door niet alleen de regels te volgen, maar ook het juiste te doen. Hierover met elkaar in gesprek gaan is zeer waardevol gebleken. Selma van den Berg Hoofd Bureau Integriteit
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
3
Inleiding
Bureau Integriteit Het centraal georganiseerde Bureau Integriteit is op 1 juli 2021 formeel van start gestaan. In 2022 zijn dan ook diverse activiteiten ontplooid om dit bureau verder door te ontwikkelen. Zo zijn er verschillende informatiewijzers ontwikkeld, is het handboek met onze processtappen grotendeels geactualiseerd en zijn de meld regelingen en ons onderzoeksprotocol aangepast. Maar de grootste inzet zat in 2022 op de communicatie rondom het thema integriteit. Bureau Integriteit wil een laagdrempelig expertise bureau zijn. Een bureau waar je uiteraard terecht kunt voor een formele melding van een vermoeden van een integriteitsschending of voor een maatwerk-sessie op het integriteitsthema binnen je afdeling. Maar het moet ook een plek zijn waar je vrij kunt sparren over een dilemma of vraag die je als medewerker of leidinggevende hebt. Het is goed om te zien dat hier in 2022 veelvuldig gebruik van is gemaakt.
Leeswijzer Met dit jaarverslag legt het Bureau verantwoording af over de activiteiten in het jaar 2022 1. In hoofdstuk 1 gaan we in op het Bureau als centraal expertisecentrum op het gebied van integriteit en beschrijven we welke activiteiten in die hoedanig heid zijn ontplooid in 2022. Daarna nemen we u in hoofdstuk 2 en 3 mee in de meldingen en opvolging daarvan waar het gaat om de ambtelijke en bestuurlijke integriteit binnen de gemeente Den Haag. In hoofdstuk 4 tenslotte, staan we stil bij het vertrouwenswerk.
1 Naast dit jaarverslag informeert Bureau Integriteit de Raad met een halfjaarbericht over het aantal meldingen en onderzoeken (RIS313765)
4
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
1. Het Bureau Integriteit als expertisecentrum
Bescherming
1.1 Bescherming, bewustwording en handhaving Het Bureau Integriteit is een centraal expertisecentrum op het gebied van integriteit binnen de gemeente De Haag. Zowel de ambtelijke als de bestuurlijke (Burgemeester & Wethouders) integriteit valt binnen de scope van het Bureau. Door de bundeling van diverse expertises biedt het Bureau alle medewerkers en leidinggevenden van de gemeente ondersteuning bij de integriteitsaspecten van hun dagelijks werk. Hierbij richten we ons op 3 verschillende pijlers: bescherming, bewustwording en handhaving. En voor alle pijlers geldt dat er aandacht is voor evalueren, leren en bijsturen. In onderstaande figuur zijn de belangrijkste aandachtsgebieden binnen de pijlers weergegeven.
Bewustwording
• Duidelijke en vindbare regels en procedures
• Integriteit is onderdeel van het dagelijks werk
• Zicht op risico’s, kansen en weer baarheid in processen en functies
• De leidinggevende in positie
• Helderheid over rollen en verantwoordelijkheden
• Aanbod van gevarieerd en op maat beschikbare instrumenten
Handhaving
• Lef en veiligheid om zaken bespreek baar te maken en vermoedens te melden • Zorgvuldig optreden en zorgvuldig onderzoek • Zorgvuldige, consequente en recht vaardige afhandeling
Evalueren, leren en bijsturen
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
5
Bij het Bureau konden ook in 2022 medewerkers en
Daarnaast zijn er inhoudelijke nieuwsberichten
bestuurders van de gemeente Den Haag terecht voor
gepubliceerd over onder andere omgangsvormen,
een goed gesprek over integriteit, diverse trainingen en
belangenverstrengeling, sociale media en het
begeleidde sessies en het melden van een vermoeden van
vertrouwenswerk. In december 2022 is het Bureau gestart
een integriteitsschending. Ook bood het Bureau waar
met een ‘Dilemma van de maand’. Dit is een kort filmpje
nodig informatie aan over integriteit gelieerde regel
waarin een dilemma aan medewerkers wordt voorgelegd
geving of beleid.
met de uitnodiging om te reageren. Met deze filmpjes wil Bureau Integriteit stimuleren om dilemma’s bespreek
De intranetpagina Integriteit en omgangsvormen is
baar te maken in bijvoorbeeld werkoverleggen en team
opnieuw ingericht zodat medewerkers makkelijk en snel
bijeenkomsten. Deze videoreeks wordt in 2023 voortgezet.
de geldende procedures, regels en informatiepunten kunnen vinden. De intranetpagina Integriteit en
In 2022 is het Bureau gestart met het geven van
omgangsvormen heeft als doel de medewerkers te voor
trainingen over morele oordeelsvorming en integriteit
zien van informatie die hen helpt om integer hun werk
voor leidinggevenden. Medewerkers kunnen zich voor
doen. Een voorbeeld hiervan zijn de 4 informatiewijzers
deze trainingen inschrijven via de evenementenkalender.
die zijn ontwikkeld om het proces van het Meldpunt
De samenstelling van de deelnemers is hierdoor verspreid
Integriteit uit te leggen aan verschillende betrokkenen.
over de verschillende diensten. In totaal hebben 35 mede werkers in 2022 deelgenomen aan deze trainingen.
Bureau Integriteit heeft 16 nieuwsberichten gepubliceerd op intranet en verspreid via onder andere de nieuwsbrief voor
Bureau Integriteit heeft in 2022 in totaal 971 verschillende
leidinggevenden. Met deze nieuwsberichten is een gezicht
leeractiviteiten verzorgd verdeeld over de verschillende
gegeven aan Bureau Integriteit en haar werkzaamheden.
diensten van de gemeente.
Soorten leeractiviteiten Totaal 971 leeractiviteiten 21 % 3
32 21
26
121
26
E-learnings Integriteit Presentatie integriteit Dilemmatrainingen Moreel beraad Integriteitsmodule onboarding 770
Training morele oordeelsvorming Training integriteit voor leidinggevenden Intakegesprek en advies
6
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
770 Medewerkers van de gemeente Den Haag hebben
gevolgd. In deze e-learning leert een leidinggevende
in 2022 de e-learning Integriteit & dilemma’s gevolgd.
alles wat zij/hij dient te weten over gewenste omgangs
In deze e-learning wordt uitleg gegeven over wat goed
vormen en integer handelen. Daarnaast komt de
ambtenaarschap en integriteit is, welke wetten en
bijbehorende wet- en regelgeving aan bod en de rol
regels hierbij horen en hoe die binnen de gemeente
van de vertrouwenspersoon.
zijn vastgelegd, bijvoorbeeld in de gedragscode. Deze e-learning is beschikbaar voor alle medewerkers
In totaal hebben meer dan 2000 medewerkers van
van de gemeente Den Haag. Daarnaast biedt Bureau
de gemeente Den Haag een leeractiviteit gevolgd
Integriteit de e-learning Omgangsvormen voor
georganiseerd door Bureau Integriteit. De komende jaren
leidinggevenden aan, die door 37 leidinggevenden is
gaat het Bureau Integriteit hierop verder investeren.
1.2 Haags leerproces integriteit In 2022 is uitvoering gegeven aan het plan van
Het leerproces integriteit kent verschillende
aanpak om het morele leerproces binnen de
fases: bewustwording, herkennen, erkennen en
organisatie te stimuleren. Dit is onder andere
vasthouden. Bureau Integriteit biedt voor iedere
gedaan door het organiseren van de training morele
fase een leeraanbod aan. De fase bewustwording
oordeelsvorming en het begeleiden van moreel
kenmerkt zich door kennisoverdracht over de
beraden. Daarnaast is het aantal leeractiviteiten
regels die gelden op het gebied van integriteit,
uitgebreid en gestructureerd. Er is een proces
bijvoorbeeld de gedragscode, belangen
ingericht waarbij er eerst een intakegesprek plaats
verstrengeling en fraude. Medewerkers moeten
vindt alvorens bepaald wordt welke leeractiviteit
de regels kennen en zich hier bewust van zijn
op het gebied van integriteit passend is bij een
om zich er aan te kunnen houden. De fase
team of afdeling. Tijdens het intakegesprek wordt
herkennen betreft het herkennen van integriteits
de aanleiding en de achtergrond van een aanvraag
vraagstukken in je eigen werkomgeving. De fase
besproken en inzicht gegeven in de doelen van een
erkennen betreft het kunnen toepassen of
team of afdeling ten aanzien van de integriteits
vertalen van een integriteitsvraagstuk op het
vraagstukken in de dagelijkse werkpraktijk en
eigen handelen en het eigen handelen hierop
-omgeving. Op basis hiervan geeft het Bureau
aanpassen of verbeteren. De fase vasthouden
Integriteit een advies , afgestemd op de behoeftes en
kenmerkt zich door integriteitsvraagstukken met
het gewenste leerproces van de afdeling en teams.
regelmaat actief te bespreken.
1.3 Bredere thema’s: ondermijning en screeningsbeleid In 2022 is een actieplan gerealiseerd om ons ambtenaren
Voor onze eigen organisatie roept dit de vraag op hoe
apparaat weerbaarder te maken tegen ondermijnende
het zit met de weerbaarheid van onze ambtenaren en
invloeden. Ondermijning is een vorm van criminaliteit
onze processen, wanneer het gaat om ondermijnende
waarbij legale structuren worden gebruikt voor criminele
invloeden van buitenaf. Onze ambtenaren kunnen in hun
doeleinden. Er wordt vaak gesproken van een v ermenging
dagelijks werk geconfronteerd worden met personen die
of verwevenheid van de boven- en onderwereld.
gemeentelijke processen proberen te beïnvloeden: denk
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
7
aan pogingen van omkoping, bedreiging en intimidatie,
Om deze kwetsbaarheden te ondervangen heeft de
maar ook door misbruik te maken van gemeentelijke
gemeente in zijn processen beheersmaatregelen
diensten en producten middels fraude. Het actieplan zal
vastgesteld (zoals toekenning autorisaties of het
in 2023 binnen de gemeente worden uitgevoerd.
toepassen van het 4-ogenprincipe). Hiernaast is het cruciaal om voor alle medewerkers een bekwame
Tevens is er in 2022 een start gemaakt met het
screening uit te voeren. Zo is momenteel bijvoorbeeld
herijken van het screeningsbeleid van de gemeente
voor iedere functie binnen de gemeente Den Haag
Den Haag. Iedere functie binnen de gemeente kent
een VOG verplicht. In samenwerking met Berenschot
zijn eigen k wetsbaarheden, bijvoorbeeld de toegang
wordt gewerkt aan een breder screeningsbeleid
tot vertrouwelijke informatie, het uitoefenen van
waarin a fhankelijk van het risicoprofiel van een
bevoegdheden omtrent het toekennen van gelden of een
functie meerdere screeningsinstrumenten kunnen
kwetsbare boegbeeldfunctie.
worden ingezet.
8
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
2. Ambtelijke integriteit
2.1 Integriteitsmeldingen en onderzoek: het proces Iedereen kan een (vermoeden van een) integriteitsschending melden bij het Meldpunt Integriteit. Op de website www.denhaag.nl is dit voor burgers duidelijk gemaakt. Het intranet geeft voor medewerkers en leidinggevenden aan waar ze terechtkunnen voor een melding. Zodra het Meldpunt een melding binnenkrijgt, ontvangt de melder een ontvangstbevestiging. In veel gevallen wordt een melder uitgenodigd voor een meldgesprek, zodat de melding verder kan worden onder bouwd. Wanneer een melding is gedaan, besluit de algemeen directeur van de dienst, geadviseerd door een adviseur integriteit, een arbeidsjurist en een feiten onderzoeker, of er sprake is van een vermoeden van een integriteitsschending en of er een integriteitsonderzoek wordt gestart. In het meldproces is geborgd dat je op geen enkele wijze mag worden benadeeld als gevolg van het doen van een melding bij het meldpunt integriteit. Ook wordt bij behandeling van de melding de privacy van zowel de melder als betrokkene in acht genomen. Als er opdracht tot zo’n onderzoek wordt gegeven, krijgen de feitenonderzoekers van Bureau Integriteit of een externe onderzoeker de opdracht dit onderzoek te doen. Zij stellen een plan van aanpak met de voorgenomen onderzoekstappen op.
Dat plan van aanpak moet door de algemeen directeur worden goedgekeurd en daarna gaan de onderzoekers aan de slag. De aanleiding van het onderzoek, onderzoeksvragen, -methoden en -resultaten, de gesprekverslagen, de regelgeving en de bevindingen worden opgenomen in een rapport. Naast de opdrachtgever, de algemeen directeur, ontvangt ook de betrokkene het rapport om daar een eventuele zienswijze op te geven. Vervolgens bepaalt de algemeen directeur, geadviseerd door de arbeidsjurist en de adviseur integriteit of, en zo ja welke, maatregel gerechtvaardigd is om aan betrokkene op te leggen en welke verbetermaatregelen de organisatie zo nodig dient te nemen. Het is zeker niet altijd nodig om een feitenonderzoek te doen. Als feiten bijvoorbeeld al duidelijk zijn, kunnen gesprekken door leidinggevenden in de lijn gevoerd worden of kan direct worden overgegaan tot het treffen van (disciplinaire) maatregelen, zoals een formele waarschuwing of ontslag. In 2022 is de Stuurgroep ambtelijke integriteit regelmatig op de hoogte gesteld van nieuwe meldingen, lopende onderzoeken en afgeronde onderzoeken. Daarnaast had zij een significante rol bij besluitvorming over eventuele te nemen maatregelen naar aanleiding van een onderzoek.
De samenstelling van de stuurgroep is in 2022 herzien en bestaat uit de wethouder P&O (voorzitter), de gemeentesecretaris, het hoofd van het Bureau Integriteit en het plaatsvervangend hoofd van het Bureau Integriteit (secretaris). De burgemeester is agenda-lid en is lid van de stuurgroep wanneer impactvolle zaken behandeld worden. De directeur Concernontwikkeling is lid van de stuurgroep wanneer een (algemeen) directeur (oftewel een lid van de top 36) betrokkene is.
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
9
De Stuurgroep ambtelijke integriteit heeft de volgende taken: 1. De stuurgroep monitort de behandeling van ambtelijke integriteitsonderzoeken. 2. De stuurgroep heeft een instemmingsrecht bij de afdoening van impactvolle zaken. Er is sprake van een impactvolle zaak indien:
° een (algemeen) directeur (oftewel een lid van de top 36) betrokkene is; ° grote financiële gevolgen of aanzienlijke beleidseffecten te verwachten zijn en ° er een risico op media-aandacht is. 3. De stuurgroep bespreekt twee keer per jaar de voortgang van het integriteitsbeleid.
2.2 De cijfers In 2022 ontving en registreerde het Meldpunt Integriteit
Er zijn 52 meldingen ‘in de lijn’ door de eigen leidinggevende
176 meldingen. Dat is een toename van 45% ten opzichte
met de betrokken medewerker besproken. Bureau integriteit
van 2021 (121 meldingen). De stijging van het aantal meldingen
ondersteunt leidinggevenden bij dit proces. De meest
is grotendeels te verklaren door de gewijzigde meldregeling
voorkomende onderwerpen van de meldingen die in
per 1 januari 2022: alle meldingen over ongewenste omgangs
de lijn zijn opgepakt zijn ongewenste omgangsvormen
vormen worden niet langer bij de verschillende vertrouwens
(bijvoorbeeld grensoverschrijdend gedrag), misbruik van
personen, maar bij het Meldpunt Integriteit gedaan.
informatie (bijvoorbeeld niet-werk g erelateerde inzage) en ongepaste gedragingen in de privésfeer (bijvoorbeeld
Naast de gewijzigde meldregeling is ook de bewustwording
ongepaste communicatie op social media). Naar aanleiding
over ongewenste omgangsvormen gegroeid, onder meer door
van het gesprek wordt gekeken of er sprake is van een
de vele publieke discussies hierover naar aanleiding van het
schending en of er nadere werkafspraken moeten
tv-programma The Voice of Holland en rond individuele politici
worden gemaakt. Indien gepast wordt een (disciplinaire)
in de Tweede Kamer. We onderschrijven die bewustwording ten
maatregel opgelegd.
stelligste: alle medewerkers moeten veilig kunnen werken en in geval van mogelijk ongewenste omgangsvormen moeten zij
In 2022 zijn 5 oriënterende onderzoeken gestart. Daarbij werd
die in alle vrijheid kunnen melden.
bekeken of er sprake was van een concreet vermoeden van een integriteitsschending en of verder persoonsgericht onderzoek
Bij 93 van de 176 meldingen in 2022 waren de vermoedens
nodig was. In 4 gevallen bleek er geen concreet vermoeden
van schendingen onvoldoende concreet om verder op te
van een schending, waarmee de meldingen werden afgerond.
pakken of waren deze ten onrechte gemeld bij Bureau
Eén oriënterend onderzoek is nog niet afgerond.
Integriteit. Het betrof bijvoorbeeld een klacht, er was sprake van een medewerker van een andere organisatie of de melder
Naar 26 meldingen is een feitenonderzoek gestart.
reageerde niet meer. Waar mogelijk zijn de meldingen door
Daarvan zijn er 18 in het verslagjaar afgerond waarbij in
gezet naar de juiste instantie voor verdere afhandeling.
13 gevallen een schending is vastgesteld.
10 Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
Tabel 1. Overzicht van in feitenonderzoeken vastgestelde schendingen Onderzochte vermoedens van schendingen
Vastgestelde schendingen
Opgelegde maatregel
1. Een leidinggevende heeft medewerkers onder druk gezet.
Misbruik positie
Waarschuwing
2. E en medewerker heeft inloggegevens van een planningssysteem gelekt. Hierdoor konden de gegevens van dit systeem misbruikt worden.
Lekken of misbruik informatie
Waarschuwing
3. E en medewerker heeft tijdens zijn dienst seksuele handelingen verricht.
Overtreding interne regels en ongewenste omgangsvormen
Ontslag
4. E en medewerker heeft een collega meermalen ongewenst lastiggevallen.
Ongewenste omgangsvormen
Waarschuwing
5. E en medewerker heeft tijdens een aanbestedings procedure in strijd met de regels gehandeld.
Overtreding interne regels
Geen maatregel vanwege ontbreken opzet
6. E en medewerker heeft (meerdere keren) met een bedrijfsauto tuinbenodigdheden aangeleverd bij een burger.
Misbruik bedrijfsmiddelen en diefstal
Waarschuwing
7. T wee medewerkers hebben andere medewerkers meermalen fysiek bedreigd.
Verbale agressie en geweld
Een medewerker ontslag, een medewerker waarschuwing
8. E en medewerker heeft een aanvraag voor een uitkering van een bekende versneld behandeld en daar een geschenk voor gekregen.
Misbruik positie en omkoping
Ontslag
9. E en medewerker heeft informatie uit een systeem gelekt.
Lekken of misbruik van informatie en misbruik bevoegdheden
Ontslag
10. Een leidinggevende heeft richting medewerkers meermalen seksuele opmerkingen gemaakt.
Seksuele intimidatie
Ontslag
11. Een medewerker heeft haar functie misbruikt voor een privékwestie.
Misbruik positie
Waarschuwing
12. Verdenking vals opgemaakte identiteitsbewijzen.
Misbruik bevoegdheden, valsheid in geschrifte
Ontslag en aangifte
13. Een medewerker heeft een e-mailbericht vervalst.
Valsheid in geschrifte
Ontslag en aangifte
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit 11
3. Bestuurlijke integriteit
Het college heeft de afgelopen jaren een stevige basis gelegd voor bestuurlijke integriteit en heeft dit in 2022 vastgelegd in een bestuurlijk plan voor de komende jaren. Het plan kent een aantal nieuwe activiteiten en een aantal activiteitenpassend binnen het bestaande beleid. Zo ondersteunde het Bureau het afgelopen jaar de burgemeester bij de risicoanalyse voor de (kandidaat)wethouders. Elke kandidaat - zowel de zittende als de nog te benoemen wethouders – doorliepen het screeningsproces. Verder heeft het Bureau het afgelopen jaar de (leden van) het college geadviseerd op vragen en dilemma’s. Denk aan vragen als: Mag het volgens de geldende regels en de gedragscode? Zo ja, is het, in het betreffende geval, ook wijs om te doen? Een nieuwe activiteit in het bestuurlijk plan is bijvoorbeeld een handelingsperspectief voor bestuurders. Dit zijn procesafspraken die aangeven wie het eerste aanspreek punt is voor de bestuurders en welke vervolgstappen mogelijk volgen. Op deze wijze is er steeds duidelijkheid over de te ondernemen stappen en de personen die aan zet zijn bij de verschillende stappen.
12 Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
4. Vertrouwens werk
De gemeente Den Haag wil alle medewerkers een veilige werkomgeving bieden. Soms kan de werkomgeving als onveilig worden beleefd, bijvoorbeeld wanneer een medewerker ongewenste omgangsvormen ervaart, zoals discriminatie, agressie, pesten en (seksuele) intimidatie. Of bij een vermoeden van een integriteitsschending, zoals het lekken van informatie, belangenverstrengeling en diefstal. De vertrouwens persoon biedt in deze situaties een luisterend oor, denkt mee over een oplossing of eventuele vervolgstappen en ondersteunt de medewerker hierbij. De vertrouwens persoon draagt bij aan een veilige werkomgeving.
Taken vertrouwenspersoon Naast de ondersteuning en begeleiding van medewerkers, heeft de vertrouwens persoon ook de taak om voorlichting te geven over de rol. Voorlichting draagt bij aan de zichtbaarheid van de vertrouwenspersonen en maakt duidelijk waar een medewerker met welke kwestie/vraagstuk terecht kan. Doorgaans werkt dit drempel verlagend. Een vertrouwenspersoon voorziet tevens het management van (on) gevraagde adviezen over sociale veiligheid en integriteit.
Netwerk vertrouwenspersonen De gemeente Den Haag beschikt over een netwerk van vertrouwenspersonen, bestaande uit één centrale vertrouwenspersoon, 33 interne decentrale vertrouwens personen (gekoppeld aan een dienst) en 1 externe vertrouwenspersoon. Samen vormen zij het gemeentelijk netwerk van vertrouwenspersonen en zijn zij beschikbaar voor alle Haagse medewerkers. De interne vertrouwenspersonen vervullen deze rol naast hun reguliere functie. In 2022 zijn voor 5 diensten nieuwe vertrouwenspersonen geworven. Dit heeft geresulteerd in 12 nieuwe vertrouwenspersonen die allemaal de basisopleiding hebben gevolgd. Eén vertrouwenspersoon verliet het gemeentelijk netwerk van vertrouwenspersonen. In 2022 werden de laatste drie vertrouwenspersonen opgeleid voor de gecombineerde rol van vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen en integriteit. Het gehele netwerk vertrouwenspersonen bestaat nu uit vertrouwenspersonen die benaderbaar zijn voor zowel ongewenste omgangsvormen als integriteit.
Centrale vertrouwenspersoon De centrale vertrouwenspersoon is werkzaam bij Bureau Integriteit. Deze functionaris coördineert de pool van vertrouwenspersonen, zorgt voor hun deskundigheids bevordering zoals scholing en intervisie, is adviseur voor de gemeentesecretaris en sparringpartner bij complexe kwesties. De centrale vertrouwenspersoon is daar naast vertrouwenspersoon voor het hogere management en voert vertrouwelijke gesprek¬ken met medewerkers wanneer een hogere lijnmanager hierbij betrokken is of wanneer er andere redenen zijn om niet naar een decentrale vertrouwenspersoon te gaan.
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit 13
De centrale vertrouwenspersoon verzorgt de jaarlijkse
de drempel om naar een vertrouwenspersoon toe te
registratie van het vertrouwenswerk en het jaarverslag
stappen. Er is een informatiewijzer ontwikkeld over wat
van het concern. Naar aanleiding daarvan stelt de
een v ertrouwenspersoon voor een medewerker kan
centrale vertrouwenspersoon adviezen op voor het
betekenen. De interne communicatiemiddelen zijn hierop
gemeentelijk managementteam (GMT) en de centrale
aangepast, waaronder de betreffende intranet-pagina’s.
ondernemingsraad (COR). De centrale vertrouwens persoon organiseert netwerk- en intervisiebijeenkomsten
Net als voorgaande jaren is in 2022 binnen de gemeente
voor de interne vertrouwenspersonen. In 2022 zijn
Den Haag veel aandacht besteed aan diversiteit en
5 netwerkbijeenkomsten georganiseerd. Onder leiding
inclusie. Vertrouwenspersonen krijgen in hun werk
van een externe intervisiebegeleider werden 16 intervisie
ook te maken met medewer-kers die situaties voor
bijeenkomsten gehouden.
leggen die samenhangen met onderscheid in sekse, huidskleur, afkomst, cultuur, religie, geaardheid en
Per 1 januari 2022 is er een gewijzigde meldregeling:
gezondheid. Om die reden is de samenwerking met
alle meldingen over ongewenste omgangsvormen
het gemeentelijke opgaveteam Diversiteit & Inclusie
worden niet langer bij de verschillende vertrouwens
versterkt. Alle v ertrouwenspersonen hebben een training
personen, maar bij het Meldpunt Integriteit gedaan.
‘Diversiteit en inclusie’ gevolgd. Er is een bijdrage geleverd
Medewerkers hebben sindsdien een consult bij een
aan het beleid. Er zijn artikelen gepubliceerd en dialoog
vertrouwenspersoon. Een consult is een vertrouwelijk
sessies voor medewerkers georganiseerd. De zichtbaar
gesprek met een vertrouwenspersoon in verband met de
heid van de vertrouwenspersonen nam hierdoor toe.
als ongewenst ervaren omgangsvormen op de (digitale) werkvloer of (het vermoeden van) een integriteits
Externe vertrouwenspersoon
schending. Daarnaast is de gemeentelijke klachten
De externe vertrouwenspersoon heeft in 2022 25
commissie ongewenste omgangsvormen in werking
medewerkers ondersteunt, afkomstig uit verschillende
getreden en kunnen medewerkers een formele klacht
diensten. Hij werd tevens benaderd voor overleggen met
indienen bij deze klachtencommissie.
interne professionals en het adviseren van managers en de gemeentesecretaris.
De centrale vertrouwenspersoon heeft in samenwerking met de coördinator morele oordeelsvorming een
Consulten ongewenste omgangsvormen
e-learning ‘gewenste omgangsvormen voor leiding
In een consult kunnen meerdere categorieën van
gevenden’ ontwikkeld. In deze e-learning leert een
ongewenste omgangsvormen worden besproken.
leidinggevende alles wat zij/hij dient te weten over
In 2022 werden de vertrouwenspersonen door 220
omgangsvormen en integer handelen. Daarnaast komt
medewerkers benaderd over ongewenste omgangs
ook de bijbehorende wet- en regelgeving aan bod en de
vormen; een toename van 10% ten opzichte van 2021.
rol van de vertrouwenspersoon.
Deze medewerkers hebben verschillende ongewenste omgangsvormen besproken (in totaal 270, verdeeld
Het vertrouwenswerk werd in 2022 door alle
over 7 verschillende categorieën van ongewenste
ontwikkelingen in de samenleving belangrijker dan
omgangsvormen).
ooit. De gemeente Den Haag heeft op verschillende momenten vanuit diverse stakeholders hier aandacht
Daarnaast zijn in 2022 de vertrouwenspersonen 43 keer
aan besteed. De zichtbaarheid van vertrouwens
benaderd over situaties die geen betrekking hebben op
personen nam toe. Er is een film ontwikkeld over de rol
ervaren ongewenste omgangsvormen, maar waarvoor
van vertrouwenspersonen, die beschikbaar is voor alle
wel een beroep wordt gedaan op het vertrouwenswerk.
medewerkers. Het tweewekelijks spreekuur op twee
De vertrouwenspersonen verwezen deze melders veelal
verschillende locaties werd voortgezet en verlaagde
door naar de juiste professional. In 2021 betrof dit 36 keer.
14 Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit
Tabel 2. Consulten ongewenste omgangsvormen bij vertrouwenspersonen Ongewenste omgangsvormen/jaar
2018
2019
2020
2021
2022
Seksuele intimidatie
8
16
6
11
15
Discriminatie
19
20
14
15
12
Agressie en geweld
10
14
13
8
20
Intimidatie
77
118
81
79
81
Intimidatie in relatie tot een arbeidsconflict
56
70
50
37
39
Pesten
46
52
32
26
41
Andere ongewenste omgangsvormen
39
54
46
42
62
Totaal
255
344
242
218
270
In de categorie ‘andere ongewenste omgangsvormen’ worden alle consulten van ervaren ongewenste omgangsvormen opgenomen die niet in de daarboven genoemde categorieën thuishoren, zoals liegen en disrespectvolle bejegening.
Gesprekken over integriteit
Begeleiden betrokkenen en getuigen
In 2022 zijn 26 medewerkers door een vertrouwenspersoon
In 2022 zijn 13 medewerkers door een vertrouwenspersoon
ondersteund die wilden sparren over een vermoeden van een
ondersteund als betrokkene of getuige bij een integriteits
integriteitsschending. Dat is een daling van 11 medewerkers
onderzoek en/of andere situatie op de werkvloer waar een
ten opzichte van 2021.
medewerker was beschuldigd van een vermoeden van een integriteitsschending.
Jaarverslag 2023 Bureau Integriteit 15
Staat van de organisatie gemeente Den Haag 2023
43