RIS314887 bijlage 1 Sporen naar een arbeidsmarkt die werkt voor de stad
Tekst van het document
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
Sporen naar een arbeidsmarkt die werkt voor de stad
Inhoudsopgave 1. Aanleiding
3
2. Analyse: een schets van de Haagse arbeidsmarkt
4
3. Opgave
8
4. Op weg naar een gezamenlijke aanpak
11
5. Organisatie en financiën
23
6. Op naar de arbeidsmarkt van de toekomst
24
Samenvatting: sporen naar een arbeidsmarkt die werkt voor de stad
26
2
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
1. Aanleiding De krantenkoppen laten keer op keer zien wat de krapte op de arbeidsmarkt
Veel partijen maken zich zorgen over de situatie op de arbeidsmarkt. Het Rijk
voor gevolgen heeft. Werkgevers zoeken soms wanhopig naar personeel en
stuurde recent een brief met aanvullende maatregelen om meer aan de
ogenschijnlijk hebben werkzoekenden de banen voor het uitkiezen. Dat leidt
arbeidsmarktkrapte te doen2. De Sociaal-Economische Raad (SER) bracht
niet vanzelf tot een oplossing. Op dit moment zien we, dat de wachttijden
in februari een advies uit over oplossingsrichtingen voor de arbeidsmarkt
voor publieke diensten toenemen, dat wie zonnepanelen wil installeren lang
krapte in de publieke sector3. En de commissie Samenleving van de Haagse
moet wachten en dat scholen moeite hebben om de lesroosters rond te krijgen.
gemeenteraad organiseerde een werkbespreking over de lokale arbeids
Dit soort problemen dreigt structureel te worden. Technologische ontwikkeling
marktsituatie. Duidelijk is dat de situatie op de arbeidsmarkt niet met enkele
is soms het antwoord en brengt ook veel, maar betekent ook, dat de benodigde
eenvoudige ingrepen op te lossen is. Ook de SER constateert dit. Toch is het
vaardigheden op de arbeidsmarkt veranderen. Voldoende en gekwalificeerd
juist daarom nodig om te doen wat kan. Want de krapte vraagt ook om keuzes.
arbeidspotentieel is daarmee een steeds belangrijker factor voor een goed economisch vestigingsklimaat en een gezonde ontwikkeling1. En groei in
Die keuzes maakt het college van B&W niet alleen. Want de arbeidsmarkt is
bedrijvigheid is noodzakelijk voor de welvaart en het welzijn van de hele
van iedereen. In deze notitie schetst het college een agenda waarlangs een
stad. Tegelijkertijd zijn er ook veel mensen die nog niet werken, maar dat wel
bijdrage geleverd kan worden aan het oplossen van de krapte op de Haagse
zouden willen. Er is, al met al, nogal wat te doen op de arbeidsmarkt.
arbeidsmarkt. Het college wil met de partners op de Haagse arbeidsmarkt de krachten bundelen om te komen tot een doe-gerichte aanpak. Het gaat dan o.a.
Op tal van plekken worden initiatieven genomen om hier verandering in te
om de onderwijsinstellingen, (regionale) werkgeversorganisaties, (regionale)
brengen. Daarbij wordt ook gekeken naar het zogeheten onbenut arbeids
werknemersorganisaties, (regionale) uitzendbranche, het UWV en de SBB.
potentieel: mensen die wel (meer) willen of kunnen werken, maar waarbij
In dit stuk treft u daarom al een palet van bestaande activiteiten, programma’s
dat nog niet lukt. Voor een deel zijn dat mensen die bekend zijn (mensen met
en inspanningen van deze partners en de gemeente zelf aan. Samen willen we
een bijstandsuitkering bijvoorbeeld), maar voor een groter deel gaat het om
kijken welke aanvullingen daarop mogelijk of wenselijk zijn. Daarbij betrekken
mensen die UWV en gemeente niet kennen. Dat zijn bijvoorbeeld mensen
we de ontwikkelingen en acties die op landelijk en regionaal niveau spelen op
die al in deeltijd werken en meer uren willen werken, maar waarbij dat
dit onderwerp.
bijvoorbeeld vanwege een tekort aan kinderopvangplekken of financiële afwe gingen niet lukt. De vraag is wel of het ontsluiten van dit onbenut potentieel
Met elkaar maken we werk van de arbeidsmarkt van de toekomst. Deze nota
voldoende is om de knelpunten op te lossen, omdat er ook sprake is van een
biedt daarmee een routekaart, of sporenplan om samen te werken aan een
kwalitatieve mismatch: de vaardigheden van de beroepsbevolking sluiten niet
arbeidsmarkt in Den Haag die werkgevers meer zekerheid geeft over de
zondermeer aan op de vraag van werkgevers.
beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel en die meer inwoners kansen biedt op een baan.
1 Zie ook diverse oproepen van VNO-NCW en MKB Den Haag in aanloop naar de verkiezingen in 2022 en 2023; “Voldoende aanbod van geschoolde werknemers van wie de competenties goed aansluiten op de regionale economische activiteiten is een vereiste; de aansluiting tussen bedrijfsleven, onderwijs en arbeidsmarkt moet worden versterkt. Dit geldt voor zowel de hoger opgeleiden als de lager geschoolden.”
2 Brief van de Minister van Sociale Zaken aan de Tweede Kamer d.d. 3 februari 2023 betreffende aanvullende maatregelen aanpak arbeidsmarktkrapte. 3 Sociaal-Economische Raad (SER), “Waardevol werk: publieke dienstverlening onder druk; oplossingsrichtingen voor de arbeidsmarktkrapte”, advies 23/01, februari 2023.
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
3
2. Analyse: een schets van de Haagse arbeidsmarkt De arbeidsmarkt en de ontwikkeling daarin is afhankelijk van een groot aantal
Ook van de zakelijke diensten, overheid, duurzame energiesector en circu
factoren, die enerzijds invloed op de vraag vanuit de werkgevers hebben en
laire activiteiten wordt groei verwacht. Onder andere door forse overheids
anderzijds op het aanbod vanuit de beroepsbevolking. Factoren die invloed
investeringen in klimaatdoelen en infrastructuur.
hebben op de vraag vanuit werkgevers zijn bijvoorbeeld de economische
Het aantal (moeilijk vervulbare) vacatures is fors gestegen in Den Haag. In het
conjunctuur, specifieke economische ontwikkeling in de stad en de (inhou
derde kwartaal van 2022 stonden er 22.650 vacatures open. Dat zijn er ruim
delijke) ontwikkeling van banen bijvoorbeeld door de inzet van technologie.
14.000 meer dan in hetzelfde kwartaal in 2016. De vacatures bestaan in vrijwel
Aan de arbeidsaanbod kant zijn relevante factoren (niet uitputtend): de
alle beroepsklassen en -niveaus.
omvang en participatie van de beroepsbevolking, het aanbod van nieuwe aanwas (zowel opleidingsniveau als sector) en de vergrijzing. In de hierna
Aanbod van arbeid
volgende beknopte samenvatting van de analyse wordt langs de lijn van de
Beroepsbevolking
onderdelen arbeidsvraag, arbeidsaanbod en aansluiting tussen vraag en
De potentiële beroepsbevolking telt op 1 januari 2022 432.000 personen.
aanbod de situatie van Den Haag gepresenteerd. Hierbij zijn verschillende
Door een snelle groei van het aantal banen vanaf 2019 is de verhouding
bronnen gehanteerd (zie bijlage 1 Arbeidsmarktscan).
tussen de beroepsbevolking en het aantal banen (arbeidsmarktbalans) verder gestegen naar 106. Op zich is dit een positief getal, maar hierin is geen rekening
Vraag naar arbeid
gehouden met de ‘pendel’. Van de in Den Haag woonachtige beroepsbevolking
Economische ontwikkeling en aantal banen
werkt ongeveer 54% ook in de eigen stad of in de directe regio. De beschikbare
Den Haag kenmerkt zich vanuit het verleden door een economische structuur
banen in Den Haag worden voor meer dan 46% vervuld door mensen van
en regionaal klimaat waar minder groei uit voortkomt dan andere grote
buiten Den Haag, waarbij het grootste deel wel uit de directe regio afkomstig
steden. Er is relatief veel overheid en er zijn minder groeiclusters en exporte
is. De potentiële beroepsbevolking neemt naar verwachting toe tot 2030 met
rende bedrijven met een voortrekkersrol. Recentelijk groeide de economie
28.000 personen, onder meer door een fors woningbouwprogramma, maar de
en ook het aantal banen harder dan in het verleden. Voor de komende jaren
verwachting is dat deze toename sterk zal afvlakken na 2030 door vergrijzing.
worden lagere groeicijfers verwacht dan in de afgelopen jaren. Voor de Haagse regio wordt voor het komend jaar een groei tussen 0,0% en 0,6% geprogno
Aantal werkzoekenden en bijstandsgerechtigden
tiseerd (landelijk 0,7%).
Het totaal aantal geregistreerd werkzoekenden tussen de 15 en 75 jaar was eind 2022 32.000. Het aantal bijstandsuitkeringen ligt in absolute zin op het
Aantal banen
laagste niveau sinds 2014. Eind 2018 lag het aantal bijstandsuitkeringen op
Het aantal banen in de regio Haaglanden is in de afgelopen jaren toegenomen
25.000. Eind 2022 waren dat er 22.000. Binnen deze groep neemt het aantal
en het UWV verwacht voor 2023 nog een banengroei van 1.200 (+0,3%).
mensen dat langdurig afhankelijk is van een bijstandsuitkering toe. Hiervan
De bouw, industrie en handel krijgen het naar verwachting moeilijker
is 90% niet direct bemiddelbaar naar werk.
in 2023/2024. Groei is er in de ICT, mede omdat fors wordt geïnvesteerd in digi talisering en automatisering om de krapte op de arbeidsmarkt te verlichten.
4
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
Arbeidsparticipatie
zo’n 30.000. Het aantal mbo-studenten aan Haagse instellingen is redelijk
Het deel van de potentiële beroepsbevolking dat zich aanbiedt op de arbeids
stabiel. Het aandeel mbo in het totaal aan Haagse inwoners dat jaarlijks
markt ligt in Den Haag op bijna 70 procent. De arbeidsparticipatie is in de
afstudeert neemt af, terwijl het aandeel hbo/wo toeneemt en het aandeel
afgelopen twee jaar verder gedaald. De arbeidsparticipatie in Den Haag is op
praktisch opgeleiden stabiliseert. Het merendeel van de wo-studenten volgt de
dit moment het laagst van de vier grote steden. Ongeveer 12% van de bevol
opleidingsrichting Gedrag en maatschappij en sector-overstijgende richtingen.
king tussen de 15 en 75 jaar bestaat uit onbenut arbeidspotentieel (77.000):
In het hbo is er een duidelijke concentratie en groei in economische richtingen,
onderbenutte deeltijders (35%), werklozen (34%) en semi-werklozen4 (31%).
hoewel er de laatste twee jaar een kleine groei is van het aantal studenten
Binnen het onbenutte potentieel hebben de gemeente en het UWV enkel zicht
in Techniek en Gezondheidszorg. Op het mbo worden de studierichtingen
op de geregistreerd werkzoekenden (slechts 21% van het onbenutte poten
Zorg en Welzijn, Economie en Administratie en Techniek het vaakst gevolgd.
tieel). Een groot deel is dus niet alleen onbenut, maar ook onbekend.
De grootste groei zit in Zorg en Welzijn en Techniek.
Binnen het geheel valt op dat vrouwen minder participeren in het arbeids
Stay rate jongeren
proces dan mannen en dat de arbeidsparticipatie bij mensen met een
Over het algemeen woont 72% van de jongeren die in Den Haag opgroeien
praktisch opleidingsniveau fors lager is dan bij mensen met een hbo- of
ook op latere leeftijd nog of weer in Den Haag. Van de studenten die studeren
wetenschappelijke opleiding.
aan de Haagse Hogeschool blijft of gaat ongeveer 20% ook na hun studie in Den Haag wonen. Voor andere onderwijsinstellingen zijn deze gegevens
Groengrijze druk
niet bekend. Opvallend is wel dat bijna 30% van de alumni van de TU Delft in
In 2023 is de groene druk - aantal personen jonger dan 20 jaar ten opzichte
Den Haag blijft of gaat wonen.
van het aantal 20-64 jarigen - met 38% groter dan de grijze druk (26%), maar als gevolg van de vergrijzing neemt de grijze druk in de komende jaren verder
Aansluiting vraag en aanbod
toe. In 2040 is de grijze druk gestegen naar ruim 40% en de groene druk blijft
Het aantal vacatures op zich zegt als cijfer niet zoveel. Het gaat er ook vooral
stabiel. In de arbeidsmarktregio Haaglanden wonen bijna 179.000 mensen die
om in welke sectoren de vraag veel groter is dan het aanbod. Op basis van de
tot de groep tussen de 50 en 67 jaar behoren en binnen korte tijd de arbeids
spanningsindicator van het UWV wordt de Haagse arbeidsmarkt momenteel
markt zullen verlaten. Daartegenover staan 153.000 jongeren tussen de 0 en
geclassificeerd als ‘zeer krap’ en hoewel er iets meer lucht ontstaat, onder
17 jaar die deze groep potentieel zouden moeten vervangen.
andere door een minder snelle economische groei, is de prognose van het UWV dat de markt ook op de langere termijn structureel ‘krap’ blijft binnen vrijwel
Toekomstig potentieel
alle sectoren. Daarnaast heeft het UWV ook een indicator voor ‘structureel
Het aantal hbo/wo studenten dat onderwijs volgt in Den Haag is in het afge
kansrijke beroepen’ en zijn er landelijke en voor sommige sectoren ook regio
lopen decennium gegroeid met ongeveer 8.000 studenten tot
nale prognoses. Wanneer we deze bronnen combineren zien we het volgende beeld:
4 In de definitie van het CBS gaat dat om mensen die wel wíllen werken en ook hebben gezocht naar werk, maar niet direct beschikbaar zijn vanwege ziekte, zorg voor iemand anders of andere redenen, en om mensen die wél beschikbaar zijn, maar niet recent hebben gezocht naar werk. Zie https://www.cbs.nl/
• De ICT beroepsgroep heeft de hoogste mogelijke score op beide indicatoren;
nl-nl/longread/statistische-trends/2022/arbeidspotentieel-van-niet-werkenden?onepage=true . De
• Binnen de technische beroepsgroep lopen de scores uiteen, maar zien we
getallen zijn uitkomst van een statistische benadering van CBS en UWV. Niet iedereen die ‘onbenut’ is heeft een uitkering waardoor ze in beeld zijn bij UWV of gemeente, o.a. mensen die al in deeltijd werken of een partner hebben die al werk heeft waardoor er geen recht op uitkering is.
structureel kansrijke beroepen in de bouw- en installatie, de industrie en de klimaatberoepen, zeker met de investeringen uit het Klimaatakkoord; Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
5
Kader 1: Samenwerken met het bedrijfsleven aan een sterke en innovatieve economie
Automatisering, digitalisering en robotisering Volgens het CPB zullen door verdergaande digitalisering, automatisering en robotisering bepaalde taken verdwijnen die eerder door mensen werden
De stad is gebaat bij een bloeiend bedrijfsleven; een sterke economie
gedaan. Maar tegelijkertijd ontstaan er door nieuwe technologie ook aanzien
draagt bij aan brede welvaart voor inwoners. Bedrijven in de stad zijn
lijk veel nieuwe taken voor werkenden. Per saldo komen er ongeveer evenveel
gebaat bij een goed opgeleide, gemotiveerde en vaardige beroepsbevol
taken voor werkenden bij als dat er verdwijnen. Dit is echter niet gelijk over
king. Ook de diverse werkgeversorganisaties hebben dit onderwerp hoog
sectoren verdeeld: in sommige relatief grote arbeidsintensieve sectoren in
op hun agenda staan. Zo is de ambitie van The Hague Economic Board
Nederland, die ook relatief steeds groter worden, zoals onderwijs en zorg,
(EBTH) het realiseren van een sterke en innovatieve economie in Den Haag
neemt het aantal door arbeid verrichtte taken toe. In de zorg loopt de imple
waarin ook middelgrote en kleine bedrijven veerkrachtig zijn in de transitie
mentatie van technologie nog tegen veel problemen aan en ook zijn er nog
naar de Next Economy. Binnen deze ambitie is ‘een betere match tussen
weinig verwachtingen ten aanzien van robotisering voor de komende vijf jaar.
vraag en aanbod op de Haagse arbeidsmarkt’ een van de doelen. Ook in
In de onderwijssector is er de potentie van hybrid en blended learning (combi
breder regionaal verband is er sprake van een dergelijke samenwerking.
naties van online en offline leren en hybride leeromgevingen) als bijdrage aan
De ambitie van de Economic Board Zuid Holland (EBZ) is dat Zuid-Holland
het lerarentekort.
dé regio wordt waar de arbeidsmarkt structureel en duurzaam wordt
Obstakels zitten er in het vinden van een goed afwegingskader tussen de inzet
verbeterd, zodat bedrijven kunnen beschikken over voldoende werknemers
van technologie versus persoonlijk contact en toezicht. In andere sectoren,
met de juiste scholing en skills; nu en in de toekomst. Dit doen lokale en
zoals elektriciteits- en gassector, elektronica en de financiële dienstverlening,
regionale partners samen in de Human Capital Agenda (HCA).
is juist veel nieuwe technologie toepast, het aantal door arbeid verrichte taken afgenomen en is de productiviteit sterk gegroeid. Het ontstaan en verdwijnen van taken is niet gelijk verdeeld over groepen op de arbeidsmarkt, vooral
• De zorg en welzijnssector kent ook een grote krapte en behoort eveneens tot de kansrijke sectoren; • Nu en in de toekomst is er een grote krapte in de onderwijs- (en kinder opvang-)sector; • Ook de overheidssector kent een tekort aan arbeidskrachten op dit moment
het middensegment zit in de gevarenzone. Met name routinematige taken zijn verdwenen en gaan nog verdwijnen. Veel van de beroepen met routine matige taken bevinden zich in het middensegment van de loonverdeling op de arbeidsmarkt (denk aan financiële dienstverlening). Het middensegment wordt daarom bovenmatig blootgesteld aan automatisering. Vooral de
en dit loopt in de toekomst verder op door meer dan gemiddelde vergrijzing
bovenkant heeft geprofiteerd van het ontstaan van nieuwe taken (zoals data
in deze sector.
science en management), en in mindere mate ook de onderkant (persoonlijke dienstverlening).
Binnen deze selectie is de krapte in de ICT en technische bouwgroep het meest nijpend. Door alle transities waarin met name de overheid de komende jaren
Aansluiting doelgroepen en arbeidsmarkt
gaat investeren (digitalisering en verduurzaming) wordt het (nu al bestaande)
Op basis van het aantal vacatures in deze regio is zichtbaar dat de meeste
tekort binnen de technische sector ook voelbaar in de ambachtsberoepen, zoals
vraag bestaat naar theoretisch opgeleide werknemers. In dit segment zit ook
de automonteurs, lassers en metaalbewerkers.
de meeste groei. Ook het middenniveau blijft groeien, maar in dat segment is het aantal vacatures absoluut gezien lager dan voor theoretisch opgeleiden. De werkgelegenheid voor de laagopgeleiden (Vmbo t/m mbo1:
6
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
beroepsniveau 1 en 2) is relatief gezien het laagst en deze categorie vacatures groeit ook het minst snel. 60% van de vacatures is op niveau van minimaal mbo 3. 40% van de vacatures is geschikt voor mensen met een opleidingsniveau tot mbo 2. Slechts 7% van de vacatures is beschikbaar voor mensen met slechts een basisschool opleiding. De meeste vacatures voor de beroepsniveaus 1 en 2 zijn te vinden in de sectoren techniek, transport en logistiek en (niet-commerciële) dienstverlening.
Conclusie: krapte blijft, keuzes nodig De situatie op de Haagse arbeidsmarkt wordt over de hele linie naar 2040 toe steeds nijpender met name doordat de ‘grijze druk’ toeneemt en er veel uitstroom gaat plaatsvinden, die niet ‘opgevuld’ wordt door de jongeren. Vooral binnen de sector overheid, zorg en welzijn, onderwijs en bouwnijverheid is deze uitstroom voelbaar. Daarnaast ontstaat er met name door de klimaat ambities en de bouwopgave een toename van het aantal banen in de bouw- en technieksector, voor zowel praktisch als theoretisch opgeleiden. Tenslotte blijft het tekort in de sectoren zorg en onderwijs bestaan. Tegelijkertijd is er ook nog altijd een groep, die ondanks de arbeidskrapte niet deelneemt in het arbeids proces. Vanuit dit totaalbeeld bezien, is het arbeidsmarktvraagstuk daarmee niet alleen een vraagstuk over arbeidsvraag en -aanbod en economische ontwik keling, maar raakt het een breder spectrum over het algeheel functioneren en ontwikkelen naar de toekomst van de stad Den Haag. Daarbij is het een posi tieve constatering dat het aantal studenten in de opleidingen zorg en techniek sinds lange tijd weer licht stijgt, maar hiermee alleen zullen de problemen op de arbeidsmarkt niet opgelost zijn.
Dat vraagt om deze voorgestelde doe- gerichte aanpak gezamenlijk met alle spelers op de arbeidsmarkt en voor zover mogelijk het (nog verder) inrichten van ons beleid hierop. Ten aanzien van beleid concludeert het CPB (2023, p1): “Beleid kan de samenwerking tussen mens en machine verder verbeteren. Enerzijds door het stimuleren van tech nische en sociale vaardigheden in het initieel onderwijs en het stimuleren van leven lang ontwikkelen door werkenden. Anderzijds door het stimuleren van nieuwe technologie die nieuwe taken voor werkenden oplevert en het voor komen van excessieve automatisering die werkenden vervangt.” Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
7
3. Opgave De analyse van de arbeidsmarkt laat zien dat aan de aanbodkant sprake is
personeel kunnen vinden. En daarbij is er ook nog sprake van een mismatch:
van zogenoemd onbenut potentieel. Den Haag kent een relatief lage arbeids
mensen die een opleiding hebben waar geen vraag naar is, of niet over het
marktparticipatie en relatief hoge werkloosheid. Aan de vraagkant is er sprake
gevraagde kwalificatieniveau beschikken.
van krapte, werkgevers (juist ook in de publieke dienstverlening) die geen
Onderwijs
Mismatch
Aanbod
Vraag Werkgevers
Krapte
8
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
Arbeidsmarkt
Beroepsbevolking
Onbenut potentieel
De geschetste mismatch is niet (alleen) een gemeentelijk probleem. Het is een
zetten. Er is veel te bereiken door met elkaar doelen en oplossingen af te
maatschappelijke opgave, waar veel meer partijen in de stad onderdeel van zijn
spreken en de mogelijke bijdrage van ieder in de uitvoering te definiëren.
en zich verbonden mee voelen. Het vergt echter een samenhangende aanpak
De gemeente wil daarin een regierol vervullen. Ook de andere partners of
waarin de gemeente als vertegenwoordiger van het publiek belang een actieve
besturen kunnen het voortouw nemen vanuit hun rol of verantwoordelijkheid.
rol neemt en die we als volgt formuleren:
De sporen die we hierna beschrijven geven de partners in het vervolg van het
“Meer aansluiting realiseren tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie nu
samenwerkingsproces samen nadere invulling.
en voor de toekomst met ondernemers, opleiders en andere belanghebbenden, zodat de balans tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt verbetert en de
Werkgevers in de stad zijn gebaat bij een goed functionerende arbeidsmarkt
duurzame economische ontwikkeling in stad en regio geaccommodeerd wordt.”
als één van de randvoorwaarden voor een sterke en innovatie economie (zie kader 1). Vanuit de Haagse Educatieve Agenda is het Haags onderwijs
Vanuit dit vertrekpunt nodigen we anderen uit om een gezamenlijke aanpak
samen met de gemeente aan zet om te werken aan de juiste ondersteuning
vorm te geven. Voor het terugdringen van krapte en het benutten van onbenut
en aan een passende plek voor alle kinderen en jongeren en onderwijs dat
potentieel is immers samenwerking nodig tussen veel partijen in de stad:
bijdraagt aan de brede welvaart van Hagenaars (zie kaders 2 en 3).
o.a. werkgevers(-organisaties), onderwijsinstellingen en andere opleiders, de overheid zelf, UWV, SBB en andere belanghebbenden, variërend van maat
Voor de gemeente ligt dit vraagstuk tussen het uitvoeren van haar wettelijke
schappelijke organisaties in buurt, stad en regio tot vakbonden en uitzend
taken (mensen met een bijstandsuitkering of mensen met een arbeids
bureaus. Op basis van de analyse vertalen wij de kernopgave in drie doelen
beperking ondersteunen bij het vinden van werk) (zie kader 7) en bredere
waar we met deze partners samen verder aan willen werken:
ambities zoals het scheppen van de randvoorwaarden voor een bloeiend bedrijfsleven wat bijdraagt aan de brede welvaart van de stad (zie kader 1).
• Meer werkgevers hebben voldoende personeel met de juiste compe tenties en vaardigheden. • Opleidingen sluiten beter aan bij de vraag van werkgevers en bij de talenten en vaardigheden van de inwoners van de stad. • Er is beter zicht op barrières die op de arbeidsmarkt spelen. En we zorgen dat deze besproken en opgepakt worden.
Het rapport van de commissie Borstlap en de publicatie van de SociaalEconomische Raad was voor het huidige kabinet aanleiding om de ambitie uit te spreken te investeren in een arbeidsmarktinfrastructuur waar niemand verdwaalt en iedereen tijdig toegang krijgt tot passende ondersteuning (zie kader 4). Minister Van Gennip beschreef in de zomer van 2022 een aanpak om als overheid samen met werkgevers de arbeidsmarktkrapte te lijf te gaan. De aanpak is met name gericht op de structurele kraptesectoren, waaronder
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
de zorg, techniek, ICT, klimaattransitie en het onderwijs (zie kader 5). Met de
Deze opgave is complex. Er is geen eenvoudige eenduidige oplossing. Maar
wens tot ontschotte dienstverlening die Borstlap benoemt is al een eerste stap
door samenwerking tussen de verschillende belanghebbenden kunnen we wel
gemaakt: in het Regionale Mobiliteitsteam Haaglanden (RMT) wordt al ingezet
stappen zetten. Tegelijkertijd is iedereen zoekende naar zijn of haar precieze
op het verbeteren van de dienstverlening aan werkenden, werkzoekenden en
rol, ambities en verantwoordelijkheid. Dat onderstreept dat we alleen door
werkgevers, en het versterken van de onderlinge samenwerking (zie kader 6).
samenwerking en commitment van alle partijen stappen vooruit kunnen
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
9
Kader 2: Landelijke Werkagenda mbo 2023-2027 en Stagepact Mbo De landelijke doelstellingen in Samen Werken aan Talent, de Werkagenda mbo 2023 – 2027 zijn het bevorderen van kansengelijkheid, het bijdragen aan een soepele aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, en het verder bouwen aan toekomstbestendig mbo. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft de mbo-scholen gevraagd deze lande lijke doelstellingen uit te werken in een regionale Werkagenda Mbo. ROC Mondriaan zal de komende maanden met partners uit onderwijs, overheid en werkgevers dit uitwerken. Uiteraard is de gemeente Den Haag hierbij betrokken en wordt de Raad geïnformeerd.
En ook de provincie werkt met de Human Capital Agenda aan het duurzaam verbeteren van de Zuid-Hollandse arbeidsmarkt. Zo zijn verschillende regionale akkoorden ontwikkeld voor sectoren van de arbeidsmarkt: WE IT, Greenport, Cybersecurity, Life Sciences, van Bank naar Bouw, Energyswitch, aantrekken internationaal talent en het geven van een goede start aan de entree van jongeren op de arbeidsmarkt.
10
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
4. Op weg naar een gezamenlijke aanpak doelen om de krapte op de arbeidsmarkt te verminderen. We beginnen
Spoor 1 Werkgevers hebben personeel met juiste competenties en vaardigheden
niet op nul: in de afgelopen jaren zijn in de stad en regio door werkgevers
Als werkgevers voldoende personeel willen hebben, dan zullen meer mensen
en VNO-NCW, MKB Den Haag, ROC Mondriaan, Hogeschool InHolland, de
aan de slag moeten kunnen gaan. Dat betekent dat we manieren moeten
Haagse Hogeschool, UWV, SBB, de vakbonden, en veel andere organisaties
vinden om het zogeheten onbenut arbeidspotentieel (beter) in te zetten.
en verbanden al tal van activiteiten gestart en gerealiseerd. In de komende
Mogelijke thema’s zijn:
maanden werken partners en stakeholders gezamenlijk de sporen verder uit.
• Anders kijken naar talent
We leveren in de komende periode langs drie sporen een bijdrage aan de
• Inzet van ‘onbenut’ of nieuw arbeidspotentieel Per spoor geven we een beeld wat op dit moment de stand van zaken is:
• Inzetten van innovatie
we geven een globaal beeld wat de partijen gezamenlijk al doen en welke ideeën en mogelijkheden er op dit moment zijn om nog meer in samenhang
Naast zaken die in organisaties zelf kunnen worden aangepast (een goed
aan te pakken. Dit vullen we in de komende periode met elkaar verder aan.
HR-beleid bijvoorbeeld), zien we binnen deze thema’s oplossingen die alleen in
Zo kunnen we vernieuwen, verbeteren, versnellen, verbreden en veranderen.
samenwerking tot stand kunnen komen.
Ondernemers, onderwijsinstellingen en opleiders, brancheorganisaties, publieke uitvoeringsinstanties, vertegenwoordigers van werkenden en werk
Anders kijken naar werk en talent
zoekenden en overheden vertalen dit in concrete activiteiten. Langs die sporen
Inmiddels is een landelijke skills-‘taal’ in ontwikkeling die helpt om anders te
dragen zij samen bij aan voldoende werknemers voor de uitvoering van vitale
kijken naar werk en talent. Het ontwikkelen van deze taal, via CompetentNL,
werkzaamheden, een arbeidsmarkt die Haagse ondernemers in staat stelt te
is voor het beroepsonderwijs een belangrijke stap in het inzichtelijk maken
ondernemen met voldoende personeel, en die kansen biedt voor iedereen.
van vaardigheden in relatie tot meerdere beroepen en de opleidingen waarin die skills aan de orde komen. Wil iemand doorgroeien of overstappen naar
In de samenwerking gaat iedereen over zijn eigen bijdrage; waar hieronder
ander werk, dan wordt zichtbaar welke skills diegene al in huis heeft en welke
nieuwe initiatieven zijn genoemd past dus voorbehoud. Ter inspiratie
opleiding beschikbaar is om eventueel ontbrekende skills te versterken. In de
brengen we hier aanpakken onder de aandacht die elders in het land al lopen.
tweede helft van dit jaar volgt hier nadere landelijke regelgeving over. Dit kan
Die kunnen een opstapje vormen voor een Haagse invulling.
dus helpen.
Aan het eind van dit hoofdstuk geven we een eerste aanzet van de werkwijze die we willen toepassen om deze opstapjes te benutten en de sporen verder uit
Paden naar overstapberoepen
te werken .
Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) is de orga
5
nisatie die het beheer van de landelijke kwalificatiestructuur voor het mbo in handen heeft. Daarmee is zij in staat om ondersteuning te bieden bij paden naar overstapberoepen. 5 Inspiratie kan hierbij ook gevonden worden in de wijze van samenwerking in andere gemeenten en regio’s, zoals die heeft geleid tot de Rotterdamse Leerwerkakkoorden en de aanpak in de regio Zwolle.
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
11
Kader 3: Het onderwijs aan zet: samenwerking in het kader van de Haagse Educatieve Agenda
• Een te verkennen aanpak is dat SBB met een aantal Haagse ondernemers uit krapte-sectoren en het mbo onderwijs in beeld brengt hoe voor enkele krapteberoepen de bestaande mbo-certificaten kunnen worden benut
In het bestuurlijk overleg over lokaal onderwijsbeleid “Kamerbreed” werken
en waar het nodig is te komen tot voorstellen voor nieuwe mbo certifi
de onderwijsbesturen en de gemeente samen rondom diverse thema’s.
caat-aanvragen (deze moeten door onderwijs en bedrijfsleven sectoraal
In de Haagse Educatieve Agenda 2022-2026 hebben zij vier ambities vast
in de sectorkamer geagendeerd worden). Werkgeversorganisaties kunnen
gelegd, waarvan er twee in het bijzonder relevant zijn voor een aanpak op
gevraagd worden te faciliteren in de kennisoverdracht naar de achterban.
het gebied van onderwijs-arbeidsmarkt-bedrijfsleven. Naast het richten op overstappen van de ene naar de andere sector is op-, om-, Ambitie 3: De juiste ondersteuning en passende plek voor alle kinderen en
en bijscholing middels het aanbieden van loopbaanpaden ook een kans voor
jongeren
de Haagse kraptesectoren (zie verder bij in- en doorstroomfuncties creëren).
Rondom dit thema werken gemeente en scholen samen om passend onderwijs of ondersteuning te organiseren en toekomstperspectief te
Matchen op skills en motivatie
bieden aan jongeren in een kwetsbare positie. Met de juiste ondersteuning
Als er meer kan worden uitgegaan van skills, vaardigheden en motivatie,
en passende plek vergroten we de onderwijskansen van deze leerlingen.
dan ontstaan er meer mogelijkheden om verbinding te maken tussen vraag
Zo kunnen ook zij zich optimaal ontwikkelen en het diploma of certificaat
en aanbod van werk. In de arbeidsmarktregio Haaglanden gebruiken we
halen dat past bij hun talenten en capaciteiten. Hierdoor wordt de kans
het dienstverleningsconcept HalloWerk om de match tussen werkgever en
groter op een duurzame, passende plek op de arbeidsmarkt en in de
werkzoekende uitkeringsgerechtigden te faciliteren. Daarin staan de skills en
samenleving.
motivatie van de werkzoekende centraal. Andere voorbeelden zijn open hiring6 en matchingplatforms gebaseerd op skills etc.
Ambitie 4: Onderwijs dat bijdraagt aan de brede welvaart van Hagenaars Partners werken samen om meer laaggeletterde Hagenaars te bereiken
• Een te verkennen aanpak: ondernemersorganisaties gaan met een aantal
en hiermee te investeren in basisvaardigheden van volwassenen. Ook het
van hun leden aan de slag om alternatieve matchingsinstrumenten in te
verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt krijgt in
zetten. Samen onderzoeken we hoe deze een aanvulling kunnen vormen
deze ambitie een plek door het gemeenschappelijk doel instellingen voor
op bestaande matchings-instrumenten.
mbo en hbo, met werkgevers, continu te laten werken aan innovatie van hun opleidingen zodat de opleidingen blijven aansluiten op de arbeids
Instroom- en doorstroomfuncties creëren
markt. De loopbaanoriëntatie voor jongeren en jeugdige werknemers
We zien dat er op dit moment in een aantal cruciale sectoren onvoldoende
beweegt mee met de ontwikkelingen die spelen. De loopbaanoriëntatie is
banen zijn waar mensen zonder startkwalificatie of met een mbo1 of 2
een integraal onderdeel van het aanbod in het vo, mbo en hbo. Ook werken
diploma kunnen instromen. Daardoor blijven mensen aan de kant staan,
gemeente, instellingen en werkgevers samen om stagediscriminatie actief
terwijl ze wel willen werken. Ook heeft een deel van het onbenut arbeids
tegen te gaan.
potentieel nog geen relevante beroepservaring. Als we dus willen zorgen dat zij wel aan de slag komen en van waarde kunnen zijn voor het bedrijfsleven en 6 De raad ontvangt binnenkort een verslag van de ervaringen die er tot nu toe in Den Haag zijn opgedaan.
12
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
de publieke dienstverlening, dan moeten er ‘tussenstapjes’ komen om de
Meer inzet op jobcarving en inzet loonkostensubsidie
match te maken tussen banen en personeel. Dit kan via zogenoemde in- en
Niet voor iedereen en in elke sector kunnen via een bredere benadering
doorstroomfuncties.
instroom- of doorstroomfuncties worden ingericht. Op meer individueel niveau zijn ook oplossingen nodig om tot matches te kunnen komen.
Hoe dat kan, laat de coalitie wonen, onderwijs en werk in Zuidwest zien.
Via jobcarving kan op het niveau van de persoon en organisatie bekeken
Binnen deze coalitie werken woningcorporaties, gemeente, onderwijs en
worden hoe taken zijn af te splitsen en te bundelen in functies die dan passend
werkgevers samen. Investeringen in de leefbaarheid, woningbouw, klimaata
zijn bij de specifieke mogelijkheden van een kandidaat of relatief weinig
daptatie en energietransitie bieden inwoners van Zuidwest gelegenheid om
vaardigheden vereisen. Daarmee ontstaat een baan op het niveau van de
via leerwerkroutes op maat om- en bij te scholen en in te stromen in bijpas
werkzoekende en kunnen er meer matches gemaakt worden met het onbenut
sende in- en doorstroombanen bij de werkgevers (zie kader).
arbeidspotentieel op verschillende niveaus. • Samen met het UWV, individuele werkgevers en de gemeente (Den Haag
Coalitie wonen, onderwijs en werk
Werkt) en met optimale gebruikmaking van instrumenten als loonkosten
Deze coalitie van de woningbouwcorporaties Staedion, Haagwonen
subsidies en STiP banen maken we een plan van aanpak om jobcarving te
en Hof Wonen, ROC Mondriaan, de gemeente, bedrijven en opleiders
intensiveren.
biedt arbeidsmarktperspectief in de wijk. Als de samenwerking op stoom komt is het resultaat een infrastructuur voor leren en werken, waarbij inwoners zich kunnen om- en bijscholen op een voor ieder
Leerlijnen en loopbaanpaden
passend niveau, ook mbo niveau 0-1. De coalitieaanpak is gericht op
De leerlijn Zorg Werkt biedt werkzoekenden werkfit- en werkontwikkeltra
praktische opleidingen en ontwikkelpaden voor werkzoekenden volgens
jecten aangepast op hun eigen niveau bij diverse werkgevers in de zorg.
de aanpak: met de werkgevers in- en doorstroombanen identificeren:
Daarnaast zijn er stages en (deeltijd)opleidingen op niveau 1 en 2 met het
niet kijken naar de vacatures, maar naar de taken die er zijn; met het
ROC Mondriaan en krijgen deelnemers hulp bij het vinden van werk.
onderwijs en de opleiders leren en kwalificeren inrichten: bij de banen
Onderdeel van (veel) loopbaanpaden is dat gebruik wordt gemaakt van
passende modules en begeleiding op maat (inclusief praktijkleren); en
de mogelijkheid van praktijkleren. Daarbij wordt gekeken welke werk
zo toewerken naar routes naar praktische beroepen op verschillende
processen iemand in de praktijk al beheerst en welke onderdelen van de
niveaus. Leefbaarheidsactiviteiten vervullen een functie in de activering.
officiële kwalificatiestructuur hij of zij daarmee al behaald heeft. Door
SROI wordt benut om duurzame impact te maken en met de bedrijven
telkens onderdelen op elkaar aan te laten sluiten.
te innoveren. De Meppel (locatie ROC Mondriaan Zuidwest) vervult een
In een aantal andere krapte-sectoren is de inspanning meer gericht op
functie in de beroepenoriëntatie en de uitvoering.
mbo niveau 3/4 en hbo. Dat geldt bijvoorbeeld voor de IT-sector waar vanuit de Human Capital Agenda van de Economic Board Zuid-Holland het programma We-IT is ontwikkeld. Meerdere bedrijven en opleidingsin
• We verkennen op welke wijze we ook in andere (structurele) krapte sectoren in- en doorstroombanen kunnen vormgeven. Hoofdrolspelers
stellingen werken hierin samen met als doel mensen op te leiden voor een baan in de IT. De Haagse Hogeschool is de trekker van dit programma.
zijn (clusters van) werkgevers, opleiders en gemeente (Den Haag Werkt) en UWV. Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
13
Kader 4: De arbeidsmarkt is van iedereen voor iedereen
Inzet van ondersteunend instrumentarium We hebben de ambitie om de totstandkoming van een sociaal impactfonds,
Werk is belangrijk omdat het de economie draaiende houdt, zorgt voor
naar voorbeeld van een soortgelijk fonds in Rotterdam, met inbreng van
welvaart en bestaanszekerheid en omdat het wezenlijk is voor de mense
private investeerders, te realiseren. Hiermee helpen we sociaal ondernemers in
lijke waardigheid etc.7 In 2020 bracht de Commissie Borstlap het rapport
de financiering die vernieuwende oplossingen bieden op de meest uitdagende
‘In wat voor land willen wij werken? uit. Hierin constateert Borstlap, dat de
vraagstukken van de stad, waaronder toegang tot werk.
8
huidige inrichting van de arbeidsmarkt leidt tot verspilling van menselijk talent en de welvaartsfunctie van de arbeidsmarkt onder druk staat. Daarom zou er onder andere meer werk van moeten worden gemaakt
• Samen met private investeerders onderzoeken we de totstandkoming van een social impactfonds.
om alle (potentiële) werkenden in staat te stellen om duurzaam actief te blijven op de arbeidsmarkt. Nu zijn er nog te veel schotten en hokjes op de
Meer kansen voor onbenut arbeidspotentieel
arbeidsmarkt en te weinig mogelijkheden voor werkenden om naar een
Het onbenut arbeidspotentieel bestaat uit uiteenlopende groepen en is voor
andere sector over te stappen. Ook de SER adviseert het kabinet in 2021
een belangrijk deel onzichtbaar (zie ook paragraaf 2). Voor de vindbaarheid
om de organisatie van de arbeidsmarkt te herzien en fors te investeren
van inwoners op zoek naar een beroepsswitch, meer beroepsperspectief,
in zekerheid van werk en inkomen . Het kabinet heeft daarom de ambitie
of opnieuw intreden op de arbeidsmarkt is een extra inspanning nodig.
uitgesproken om een arbeidsmarktinfrastructuur in te richten waar
Vervolgens is de uitdaging om na te gaan wat voor hen het obstakel is om aan
niemand verdwaalt en iedereen tijdig toegang krijgt tot passende onder
de slag te gaan en wat daar aan gedaan kan worden (zie ook spoor 3).
9
steuning10. Ook de recente krapte-brief van het kabinet ondersteunt deze beweging11.
Dichterbij dan je denkt
Vanuit die gedachte is het belangrijk om nu al op lokaal (of regionaal)
Partners in de arbeidsmarktregio Haaglanden zien dit al als een gezamenlijke
niveau aan de slag te gaan met vraagstukken rondom scholing en ontwik
opgave en zetten sinds vorig jaar extra in op het benaderen en activeren van
keling van zowel werkenden als werkzoekenden. Zo kunnen wij ook richting
mensen met onbenut arbeidspotentieel vanuit het regionale plan ‘Dichterbij
geven aan de wijze waarop in onze stad werk van waarde blijft en zo
dan je denkt’ (uitwerking van een landelijk programma). Het plan bestaat uit
ingezet wordt dat een bijdrage wordt geleverd aan een bloeiende stad.
een communicatiecampagne gericht op (om)scholing en het overstappen naar werk in een andere sector en diverse activiteiten om het mensen vervolgens makkelijker te maken om een dergelijke stap te zetten. • Met de partners in de arbeidsmarktregio kijken we waar we de aanpak
7 Zie ook WRR-rapport ‘Het betere Werk’ d.d. 15 januari 2020. 8 Eindrapport van de Commissie Regulering van Werk (Commissie-Borstlap), ‘In wat voor land willen wij
‘Dichterbij dan je denkt’ kunnen versterken.
werken?’ door de Minister van Sociale Zaken aangeboden aan de Tweede Kamer op 23 januari 2020. 9 SER-advies over het sociaal-economisch beleid 2021-2025: ‘Zekerheid voor mensen, een wendbare economie en herstel van de samenleving’, d.d. 2 juni 2021. 10 Zie TK-brief over uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur van 11 oktober 2022 van Minister Van Gennip (SZW) en minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen). 11 Brief van de Minister van Sociale Zaken aan de Tweede Kamer d.d. 3 februari 2023 betreffende aanvullende maatregelen aanpak arbeidsmarktkrapte.
14
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
Meer vrouwen actief op de arbeidsmarkt Een belangrijke groep binnen het onbenutte potentieel wordt gevormd door vrouwen. Een extra inspanning is hier nodig omdat de arbeidsparticipatie van vrouwen in Den Haag lager ligt dan landelijk. Door de vrouwenorganisaties en –netwerken in de stad wordt ingezet op het vergroten van weerbaarheid
van vrouwen en worden zij geïnformeerd over opleidingen, taalcursussen en
nationaal talent in te zetten of te behouden, waaronder door bestaande
financieringsmogelijkheden voor studie of stage. We onderzoeken samen met
succesvolle evenementen als Impact Fest en The One Conference en
vrouwenorganisaties op welke wijze wij vrouwen nog beter kunnen helpen om
bestaande platforms als ‘Be Hague’ optimaal te gebruiken en aansluiting
hun weg naar de arbeidsmarkt te vinden. Hiertoe bekijken we of we niet-uit
te zoeken op het regionaal programma voor internationaal talent.
keringsgerechtigde vrouwen proactief kunnen benaderen en bestaand dienst
• We werken aan een onderzoek rondom het aantrekken en vasthouden
verleningsaanbod kunnen afstemmen op hun behoeften in samenspraak met
van talent ten behoeve van het Haagse bedrijfsleven rondom het profiel
werkgevers en onderwijsinstellingen. Dit betreft op dit moment initiatieven
van Vrede en Recht. Hierbij zijn de ‘hubs’ in de stad betrokken: Humanity
gericht op leren en werken – ook mbo BBL – met een baangarantie in de zorg of
hub, Impact City, Policy Campus, IT/Tech, HSD, TPY.
kinderopvang. Ook gaan we met werkgevers onderzoeken of het klimaat op de werkvloer een obstakel vormt voor vrouwen om actief te worden op de arbeids
Innovatie: meer doen met dezelfde mensen én nieuwe kansen te bieden voor
markt en zo ja hoe daar verandering in kan worden gebracht.
anderen Werk verandert. Waar slechts enkele decennia geleden brieven werden getypt
• We vragen vrouwenorganisaties, werkgevers en onderwijsinstellingen
op een typkamer, is dat werk nu verdwenen. De computer, internet en e-mail
met ons na te gaan op welke wijze vrouwen nog beter ondersteund
veranderden het werk. Dat bracht ook weer nieuw werk in de ICT, maar ook
kunnen worden om hun weg naar de arbeidsmarkt te vinden.
bijvoorbeeld cybercrime. Kortom, beroepen verdwijnen, krijgen een andere invulling en er ontstaan nieuwe. Die innovatie vraagt om wendbare en flexi
(Internationaal) potentieel aantrekken en behouden
bele arbeidskrachten en de mogelijkheid tot een leven lang ontwikkelen. Door
De krapte is niet op te lossen met het huidige arbeidsaanbod in Nederland.
ruimte voor het combineren van werken en leren. Dat kan gaan om leren op
De SER noemt in het eerdergenoemde advies dat het aantrekken van vak-
de werkvloer en om bijscholing naast het werk en persoonlijke taken, zoals
migranten vanaf mbo-3 niveau voor verschillende (semi)publieke sectoren
zorg voor kinderen en mantelzorg. Dit vraagt overigens ook om innovatief
meerwaarde heeft. Ook het tekort aan arbeidskrachten in de techniek en ICT
HRM-beleid, zoals de SER constateert. Innovatie biedt daarnaast kansen voor
loopt in de komende jaren verder op. Omdat dit ook in Den Haag merkbaar zal
oplossingen in kraptesectoren. In het onderwijs bestaan al centra voor innova
zijn, willen we dit onderwerp meenemen in onze besprekingen met partners in
tief vakmanschap (mbo) en centres of expertise (hbo). Ook in fieldlabs en door
de stad. The Hague International Centre en de sectoren binnen het economisch
campusontwikkeling vindt innovatie plaats.
profiel van Vrede, Recht en Veiligheid voeren op dit moment een onderzoek uit naar de waarde van internationale vakmensen voor de Haagse economie en de
Van Zorg naar Kracht
mogelijkheden om dit talent te binden aan Den Haag. Hierbij sluiten we aan
Een bestaand voorbeeld hiervan is de samenwerking in het programma Van
op de landelijke ontwikkelingen op dit onderwerp. Dit leidt ongetwijfeld tot
Zorg naar Kracht, waar door middel het bundelen van onderwijs, bedrijfsleven
allerlei vraagstukken en dilemma’s die we mee moeten nemen in de
en zorgorganisaties wordt gewerkt aan een toekomstbestendige zorg in het
afwegingen.
sociaal domein, bijvoorbeeld door middel van slimme technologie. Hierdoor wordt enerzijds het werk toegankelijker voor mensen met een mbo1 of 2 kwali
• Binnen de kansrijke12 sectoren en clusters binnen het profiel van Vrede en Recht onderzoeken we de praktische mogelijkheden om (meer) inter
ficatie en anderzijds kunnen inwoners langer zelfstandig (thuis) functioneren. Het bij elkaar brengen van bedrijven, talent en kennis in een inspirerende omgeving leidt tot extra economische ontwikkeling en draagt bij aan nieuwe
12 Zie de economische visie Den Haag 2030+
kansen voor inwoners. Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
15
• We gaan na of we deze beweging ook in andere sectoren verder kunnen stimuleren door de filosofie van ‘werken, leren, innoveren waar moge
en Hogeschool InHolland. Ook andere onderwijsinstellingen sluiten hierop aan, zoals ROC Mondriaan en de TU Delft.
lijk’ onderdeel te laten zijn van gebiedsontwikkeling. De IT-campus in Rotterdam, Dutch Innovation Factory in Zoetermeer en de Duurzaam
• Met onderwijspartners en bestaande initiatieven als PLNT en YES!Delft
heidsfabriek in Dordrecht zijn hierbij succesvolle voorbeelden. We doen
verkennen we de totstandkoming van een ondernemerschapscentrum.
dit op plaatsen waar al te benutten ingrediënten aanwezig zijn zoals in het CID rondom de Leidse Universiteit en in Zuidwest bijvoorbeeld
Spoor 2 Aansluiting onderwijs op de arbeidsmarkt
rondom de Tinwerf.
De instellingen voor mbo en hbo hebben tot taak om voortdurend de beroeps opleidingen af te stemmen op de arbeidsmarkt in de regio. En daarin zijn de
Versterken HR-beleid werkgevers
onderwijsinstellingen heel actief.
Voor werkgevers in het MKB kunnen grote werkgevers als inspiratiebron
ROC Mondriaan kent vele activiteiten op het snijvlak onderwijs-arbeidsmarkt
dienen. Veel werkgevers zijn zich nog niet goed bewust wat hun rol of positie is
en staat nu voor de opdracht de vijfjarige Regionale Werkagenda mbo uit te
op de arbeidsmarkt. Hoe houd je personeel vast? Of ben je vanwege je positie
werken13 evenals het Stagepact mbo 2023-2027. Dit zal met de partners uit
voor veel werknemers een tussenstation en draag je bij aan hun ontwikkeling?
onderwijs, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en overheid gebeuren
Wat betekent dat? Hoe schakel je (meer) mensen vanuit de doelgroep banenaf
in de periode tot zomer 2023, waarna het ministerie van OCW plannen beoor
spraak in? Kan je als bedrijf tijdelijk een ‘mentor’-rol vervullen? Waar het gaat
deelt en budgetten beschikbaar stelt.
om kennis over regelgeving en ondersteuning kan het Ondernemersportaal
De Haagse Hogeschool geeft in het instellingsplan 2022-2026 aan in nauwe
hulp bieden, maar het gaat ook om vraagstukken rondom modern HR-beleid.
samenwerking met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties onderzoek
Het eerder genoemde SER-rapport wijst ook op het belang daarvan. Daar
en innovatie te koppelen aan de opleidingen. Ook andere hbo-scholen zijn hier
hebben veel kleinere ondernemers niet de kennis of capaciteit voor.
mee bezig. De TU Delft heeft het initiatief genomen tot een human capital akkoord Energyswitch, waar hbo en mbo bij betrokken zijn.
• We nodigen uit tot kennisuitwisseling omtrent modern HR-beleid in een netwerk van (publieke) werkgevers. De gemeente speelt hierin zelf ook
Vergelijkbaar met de werkagenda mbo is er de beleidsbrief hoger onderwijs en
een actieve rol.
wetenschap van juni 2022 waarin regionale samenwerking vmbo, mbo en hbo
• In samenwerking met VNO en MKB nagaan: hoe kunnen vanuit grotere
wordt bepleit als het gaat om de aansluiting op de arbeidsmarkt.
werkgevers werkgevers in het MKB worden ondersteund bij het definiëren
Vanwege de krapte en de veranderingen op de arbeidsmarkt dienen zich vijf
van hun rol en hun HR-beleid.
majeure vraagstukken aan: het lerarentekort, het blijvend ontwikkelen van de opleidingen, de beschikbaarheid van stages en leerbanen en het leven lang
Ondernemen is een vak: stimuleren ondernemerschap
ontwikkelen van degenen die al op de arbeidsmarkt zijn of hun entree willen
Een bloeiende economie is belangrijk voor het functioneren van de stad.
maken en loopbaanoriëntatie.
Daarom willen we ook investeren in het vaardig maken van de ondernemers
Vanuit de Haagse Educatieve Agenda lopen al diverse initiatieven om dit
van morgen; het leren in ondernemerschap. Een Haags ondernemerschaps
tekort te verminderen. Het betreft hier een intensieve samenwerking binnen
centrum kan hierbij helpen. Het centrum maakt gebruik van bestaande initia
de onderwijskolom: de schoolbesturen van primair en voortgezet onderwijs
tieven als PLNT en ondernemerschapsprogramma’s op de Haagse Hogeschool 13 Ook S-BB heeft op onderdelen een taak bij deze uitwerking.
16
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
werken nauw samen met de PABO’s van Haagse Hogeschool, Inholland,
De brede Haagse aanpak ‘Gelijke stagekansen’ richt zich op het tegengaan van
Universiteit Leiden en TU Delft. Ook voor de sector kinderopvang worden initia
stagediscriminatie in het mbo en hbo. Hierin werken Hogeschool InHolland, de
tieven ontwikkeld.
Haagse Hogeschool, het ROC Mondriaan, gemeente Den haag, diverse meld punten, werkgevers en partners als SBB samen.
Het blijvend ontwikkelen van opleidingen Binnen Den Haag zijn vele voorbeelden van activiteiten en projecten die
• Ook de komende jaren wordt hier op ingezet, waarbij extra aandacht
zich hier oprichten. Daarom volstaan we hier met enkele voorbeelden: ROC
naar het betrekken van werkgevers uitgaat. In de Haagse Educatieve
Mondriaan beschikt over een centrum voor innovatief vakmanschap in de zorg
Agenda 2022-2026 is het tegengaan van stage- discriminatie in het mbo
waar veel werkgevers bij betrokken zijn. Er is eveneens een centrum voor inno
en hbo opgenomen.
vatief vakmanschap voor de digitalisering van de maakindustrie. De Haagse Hogeschool beschikt over een center of expertise voor de Cybersecurity.
Ook op de werkvloer zijn discriminatie en racisme niet toegestaan.
De komende jaren is en blijft de vraag aan de orde hoe opleidingen afgestemd blijven op de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt. De lijn die mbo- en hbo-
• Met werkgevers(-organisaties) en werknemers(-organisaties) gaan we
instellingen daar bij volgen is samenwerking met het werkveld, onderwijs
in overleg hoe we dit actief tegen kunnen gaan en wat hiervoor nodig is.
en onderzoek doen met externe partners en zorgen voor een actueel aanbod
Den Haag Meldt kan hierbij ondersteunen.
in het kader van Leven Lang Ontwikkelen. Een mooi voorbeeld hiervan is de samenwerkingen op het gebied van onderwijs en toegepast onderzoek tussen
Den Haag geldt hiermee als een van de voorlopers. De werkgeversorganisaties
het Technology Park Ypenburg en Impact City en TU Delft, Haagse Hogeschool
VNO-NCW en MKB, verschillende vakbonden en VNG hebben zich – met hun
en het ROC Mondriaan.
handtekening onder het landelijke akkoord – achter dit streven geschaard.
• Uitbreiding van de samenwerking op het gebied van onderwijs en toe gepast onderzoek via bijvoorbeeld Impact City en TPY.
Loopbaanoriëntatie voor jongeren Spirit4you, het samenwerkingsverband van vo-, mbo- en hbo-scholen en gemeenten in de regio Haaglanden, zorgt voor loopbaanoriëntatie.
Beschikbaarheid van stages en leerbanen
Dat gebeurt nu via aandacht in de klas, de website bekijkjetoekomstnu.nl en
Een stage of leerbaan is een vast onderdeel van elke beroepsopleiding en er is
de jaarlijkse beroepenmarkt Bekijk-je-toekomst-nu. Hiermee worden vooral
behoefte aan in ‘alle soorten en maten’. De vraag is hoe in deze krappe en veran
schoolgaande jongeren bereikt. Voor de niet schoolgaande jongeren biedt
derende arbeidsmarkt de kwaliteit, de begeleiding en de vergoeding goed gere
Jongerenpunt070 uitkomst14.
geld gaat worden door de werkgevers, de onderwijsinstellingen en studenten. Van de mbo-instellingen en de hogescholen wordt verwacht dat ze dit samen met werkgevers regelen. Voor het mbo is daarvoor een landelijk Stagepact onder tekend dat uitgewerkt gaat worden. Op dit moment (medio maart 2023) zijn er geen tekorten aan stageplaatsen en leerbanen in het mbo. Wel staat de begelei ding op de werkvloer onder druk door een krapte aan personeel bij werkgevers. Het grote aantal medewerkers dat momenteel van baan verandert, kan er toe leiden dat een begeleider vertrekt en er niet gelijk een opvolger beschikbaar is.
14 Binnen het Jongerenpunt070 biedt de gemeente zowel vanuit het perspectief van voorkomen voortijdig schoolverlaten als re-integratie naar werk of een ander perspectief de begeleiding die jongeren nodig hebben. Dit gebeurt o.a. met de Leerwerkmakelaar voor BBL-Leerwerkplekken, de in doorontwikkeling zijnde preventieve aanpak op het mbo en de Jongeren Buiten Beeld aanpak. Ook werkt het Jongerenpunt070 met het Studie Info Punt van ROC Mondriaan, het Leerwerkloket en de Helpdesk geldzaken samen.
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
17
Kader 5: Rijksmaatregelen tegen de arbeidsmarktkrapte
Regionaal Topoverleg Techniekonderwijs Haaglanden Door dit overleg wordt gestuurd op het vierjarenplan Sterk Techniek
Minister Van Gennip stelde in de zomer van 2022 een aanpak in om als
Onderwijs Haaglanden dat gerund wordt door de VO-scholen met
overheid samen met werkgevers de arbeidsmarktkrapte te lijf te gaan .
subsidie van het Rijk. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de daling
De aanpak is met name gericht op de structurele kraptesectoren, waar
van het aantal leerlingen dat techniek-onderwijs volgt is omgebogen.
onder de zorg, techniek, ICT, klimaattransitie en het onderwijs. De minister
Relevante aandachtspunten zijn bijvoorbeeld het benutten van techni
riep op om werk anders in te richten, te innoveren, samen te werken tussen
sche hotspots voor loopbaanoriëntatie volwassenen. Onderdeel van het
de sectoren en de aansluiting tussen initieel onderwijs en de arbeidsmarkt
overleg, dat wordt georganiseerd door het projectteam Sterk Techniek
te verbeteren. Aanvullend daarop heeft de minister begin dit jaar voor
Onderwijs Haaglanden, zijn het Lucas Onderwijs, VO Haaglanden en
stellen gedeeld om deze aanpak verder uit te breiden16. Het kabinet verkent
SCOH, ROC Mondriaan, soms ook Haagse Hogeschool, TU Delft voor
manieren om meer uren werk te stimuleren en om werk meer lonend
lerarenopleiding Techniek en wethouders Den Haag, Delft, Rijswijk en
en aantrekkelijker te maken, daarbij is een leven lang ontwikkelen (LLO)
Leidschendam-Voorburg en vanuit de werkgevers Bouwend Nederland,
van belang. Het vergroten van het arbeidsaanbod, waaronder door bege
Wij Techniek en bedrijf Festo.
15
leiding van werklozen naar werk, is onderdeel van de aanpak. Daarnaast onderzoekt het kabinet met sociale partners onder andere de mogelijk heden voor financiële ondersteuning voor zij-instromers, zoals compen
Loopbaanoriëntatie voor volwassenen
satie van het verlies van inkomen tijdens de overstapperiode. Dit voorjaar
Veel volwassenen die niet aan het werk zijn, hebben wel interesse in werk,
wordt de financiële haalbaarheid en wenselijkheid van de voorgestelde
maar onvoldoende beeld wat zij zouden kunnen doen. Ze kunnen in beginsel
maatregelen bezien.
terecht bij het Leerwerkloket. Landelijk is er discussie of dit wel voldoende is: zouden er niet Werkhuiskamers of Huizen van de Arbeid moeten komen (zie ook kader over Borstlap). Vraagstuk is dus hoe we meer mensen kunnen
De gemeente Den Haag en de schoolbesturen hebben afgesproken nog meer
bereiken met een ondersteuningsvraag en misschien zelfs meer mensen op het
oog te hebben voor de toekomstige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, ook
idee brengen dat ze hierover na kunnen denken (zie ook spoor 1)17.
omdat werk verandert en er nieuwe beroepen ontstaan. Jongeren die zich nu oriënteren komen immers pas over een aantal jaar op de arbeidsmarkt.
• In de landelijke Werkagenda mbo is de ambitie opgenomen dat voor werkenden en werkzoekenden, werkgevers, SBB en professionals van UWV
• Loopbaanoriëntatie is een van de thema’s die een plek krijgt in de regionale werkagenda mbo.
en gemeenten transparant is welke bij- en omscholingsmogelijkheden via het mbo in de regio worden geboden door publieke en private mbo- opleiders. Ook de mogelijkheden van het hbo zouden inzichtelijk moeten worden. 17 Specifiek voor ondernemers, met name ZZP’ers, is er vanuit het Ondernemersportaal ondersteuning bij vragen over o.a. (om)scholing. Ook veel jongeren hebben interesse voor het ZZP-schap of zijn er noodgedwongen op aangewezen. Bij het Jongerenpunt070 is hier aandacht voor middels gerichte voorlichting tijdens evenementen alsmede tijdens gesprekken tussen casemanagers en jongeren. Dit om
15 Brief minister Van Gennip aan de Tweede Kamer van 24 juni 2022 genaamd “Aanpak arbeidsmarktkrapte”.
bij te dragen aan een duurzame invulling van ZZP-schap of het samen zoeken naar een meer
16 Zie voetnoot 7.
toekomstbestendig alternatief.
18
Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven
Talentontwikkeling werkenden ondersteunen: trek in de schoorsteen
• ROC Mondriaan gaat na hoe in de regio de opleidingsmogelijkheden voor
We werken steeds langer door en werk is continu aan verandering onderhevig.
omscholing van werkenden en werkzoekenden kunnen worden verbreed
Dat betekent dat ook voor werkenden geldt dat scholing van groot belang is
in het kader van doelstelling 2.3 van de landelijke werkagenda mbo20.
gezien de veranderende eisen die aan hen gesteld worden op de arbeidsmarkt.
De andere partners in de regio ondersteunen de uitwerking van deze
Dat is soms in dezelfde sector, soms in een andere sector, soms op hetzelfde
opgave.
niveau, soms op een ander niveau. Vaak komen werkgevers en werknemers hier onderling uit en zijn er binnen de onderneming en/of door inzet van sectorfondsen mogelijkheden. Maar in steeds meer gevallen gaat het om
Regionale akkoorden
intersectorale overstappen. Door het bevorderen van de doorstroom komt meer
Vanuit de Human Capital Agenda Zuid-Holland zijn verschillende
talent op de juiste plek terecht en ontstaan er op andere plekken instroom
regionale akkoorden ontwikkeld voor sectoren van de arbeidsmarkt:
mogelijkheden voor mensen die nu nog geen werk hebben.
WE IT, Greenport, Cybersecurity, Life Sciences, van Bank naar Bouw,
Daarom is het nodig te onderzoeken hoe we (naast landelijke regelingen als
Energyswitch, aantrekken internationaal talent en het geven van een
het STAP-budget en het RMT dat ook kleinschalig investeert in opleidingen om
goede start aan de entree van jongeren op de arbeidsmarkt. Den Haag
mensen van werk naar werk te brengen) meer mogelijkheden kunnen creëren
neemt aan verschillende akkoorden deel.
voor talentontwikkeling. Dit betreft zowel het zorgen voor het juiste aanbod als het financieel mogelijk maken van het volgen van een opleiding18. Daarom doen we twee dingen. • We gaan na wat de kansen zijn van een fonds voor talentontwikkeling. Daarvoor kijken we naar bestaande voorbeelden in andere gemeenten en regio’s. Deze verkenning doet de gemeente samen met werkgevers en onderwijsinstellingen in de stad. Inspirerende voorbeelden zijn het Twents Fonds voor vakmanschap19 en benaderingen in Rotterdam en het Noorden van het land.