RIS314046 Notulen van de raad van 10 november 2022

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 10 november 2022 (Geopend te 13.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken D. Vaststelling van de Notulen van 6 oktober 2022 E. Vaststelling van de Besluitenlijst E.1 E.2 E.3

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS313582) Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS313639) Voorstel van het college inzake Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV) (RIS313063) E.4 Voorstel van het college inzake Technische actualisering woonbeleid gemeente Den Haag (RIS313365) F. Voorstel van het college inzake vaststelling wijzigingen integraal huisvestingsplan onderwijs Den Haag 2020-2030 (RIS311845) Agendapunt afgevoerd, schuift door naar de vergadering van 01-12-2022 G. AFRONDEND DEBAT Reactie op rapport Jeugdombudsman inzake klachten (RIS313258) H. AFRONDEND DEBAT Beantwoording schriftelijke vragen inzake dreigende massale bomenkap in Madestein (RIS313073) I.

Actualiteitendebat stikstof

Beraadslaging over: J. Initiatiefvoorstel Parkeren in Laak (RIS306179) K. Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht (RIS313261) Afronding debat commissie L. Plannen ANWB-terrein hebben grote impact op leefbaarheid (RIS312524) M. Transitieprogramma OV en corona: herijkingsvoorstellen 2023 en 2024 (RIS313231) N. Beantwoording schriftelijke vragen Vervolgvragen Afsluiting Zuiderpark voor Invictus Games (RIS312274) O. Brief van wethouder Sociale Zaken en Werk inzake Reactie op het onderzoek naar de effectiviteit van de Haagse re-integratieaanpak (RIS313025) P. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Horrorslagboom Scheveningen (RIS312564) Q. Beantwoording schriftelijke vragen Maaien en onderhoud in het broedseizoen (RIS312428) 1

De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 43 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Barker (PvdD), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdA), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Icar (DENK), KlokkenburgReedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag) Martini (Hart voor Den Haag), Van Meijeren (FVD) Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Roep (VVD), Sewtahal (PvdA), Smit (PvdD), Thepass (GL), Sluijs (Hart voor Den Haag), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag) en Verduin (D66) Afwezig: Holman (PvdA), Noorlander (D66) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Hartelijk welkom aan de mensen op de publieke tribune en de mensen thuis. Ik hoop dat u het goed kunt volgen en dat u met plezier kijkt of luistert. Van enkele wethouders is bericht ontvangen dat ze delen van de vergadering niet aanwezig kunnen zijn in verband met verplichtingen elders. Waar nodig wordt een wethouder door een collega ontvangen.

Bericht van verhindering is ontvangen van de leden Holman en Noorlander. Alle stemmingen zijn aan het eind van de vergadering aan de orde. Daarna is er gelegenheid voor het afleggen van stemverklaringen.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De voorzitter. Dan stel ik in alle rust aan de orde de vraag of u kunt instemmen met de agenda. Mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter, ik zou willen voorstellen om punt F, het integraal huisvestingsplan onderwijs, van de agenda te halen en dat mee te nemen bij de begrotingsbehandeling. De reden is dat er nogal wat technische vragen openstaan, de dekking nog niet helemaal rond is en ik van de wethouder heb begrepen dat hij er niet heel veel bezwaar tegen heeft. De voorzitter. De wethouder heeft geen bezwaar. Ik kijk even de kring rond. Is dat akkoord? Oké, bij dezen. Mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter, ik wil graag voorstellen om het agendapunt over het voorstel voor het bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht van de agenda te halen. De tweede termijn moet nog gedaan worden in de commissie; daar hebben we geen tijd voor gehad. Het stond toen onder vrij grote druk. Er is natuurlijk een rapport verschenen, waarin nog best wat stevige conclusies en aanbevelingen staan. Wij begrijpen eigenlijk niet zo goed waarom we dit nu zo snel erdoorheen moeten jassen als we het rapport nog moeten bespreken en dit een voorbode is voor de plannen in Zuidwest. Graag steun dus hiervoor. De voorzitter. Het punt van orde is dus, kort samengevat, om dat agendapunt uit te stellen. Nee, dat bedoel ik niet flauw. Dan ga ik nu gewoon de fracties langs. 2

Marieke van Doorn (D66). Tegen, voorzitter. Ik vervang even mijn collega Joren op dit dossier en het is mijn begrip dat er wel degelijk druk achter zit, in verband met rijksgelden in de orde van grootte van € 20 mln. Dus het lijkt mij niet zo handig om die mis te lopen. Rutger de Ridder (VVD). Geen steun voor dit verzoek, voorzitter. Volgens mij hebben wij een uitgebreid debat gehad en zit er wat haast achter. Ook is er nog een briefje verschenen, zoals we hadden afgesproken met de commissie, met de laatste antwoorden. Volgens mij ging de commissie daar toen ook mee akkoord en zijn er geen nieuwe feiten die dit tegenhouden. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter, ook geen steun van GroenLinks. Volgens mij is eerder al duidelijk gemaakt dat hier echt tijdsdruk achter zit in verband met die staatsteun … Het geld vanuit het Rijk, sorry. Staatsteun is weer iets anders! Leonie Gerritsen (PvdD). Wat de Partij voor de Dieren betreft is het ook onverstandig en vooral onzorgvuldig om het nu te bespreken, omdat de overeenkomst die voorligt nog niet is getekend. Het onderzoeksrapport dat verschenen is, is nog niet besproken. Ook is er geen kans geweest voor een tweede termijn. En door dit plan nu al vast te stellen, lopen we meer financiële risico's, en dat is nou juist waar die onderzoekscommissie voor heeft gewaarschuwd.

Dat rapport hebben we dus nog niet kunnen bespreken, maar dat zou over twee weken al het geval zijn. Het is dus niet alsof het heel ver wordt uitgesteld, en die rijksgelden loop je daardoor dus niet automatisch mis. Dat is een beetje een vals frame dat geschetst wordt. Steun voor uitstel. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter, ook geen steun voor dit verzoek. In de commissie hebben we volgens mij met elkaar afgesproken om de openstaande vragen schriftelijk af te doen en daarmee dus af te zien van een tweede termijn. Overigens hebben we ook in de commissie vaker over dit bestemmingsplan gesproken. Geen steun dus. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter, geen steun. We hebben het er in de commissie over gehad zodat vandaag gewoon de beraadslaging kan plaatsvinden. Nur Icar (DENK). Voorzitter, wel steun. Ik onderschrijf de redenatie van mevrouw Gerritsen en mevrouw Faïd. Ik vind het wel vreemd dat de andere partijen dit eigenlijk allemaal zonder inhoudelijke argumenten wegwuiven. Ik ben dus voor het voorstel. Lesley Arp (SP). Mijn fractie steunt het voorstel. Wij hebben eerder ook aangegeven dat in september altijd al de afspraak was dat we in november gezamenlijk het rapport en het bestemmingsplan zouden behandelen. Ik vind het dus jammer dat daarvan afgeweken is. Sebastian Kruis (PVV).

Wel steun voor het verzoek, en ik vind het eigenlijk ook weer onbehoorlijk van de coalitie dat de uitgestoken hand opnieuw helemaal nergens op lijkt. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ook steun voor uitstel, en ik sluit me aan bij de hele verklaring van de Partij voor de Dieren daarover. De voorzitter. Ik kijk nog naar Forum voor Democratie, maar die zijn er niet. Dan is het voorstel verworpen. Met hoeveel? Mevrouw Blankwaard-Rombouts. Met 25 tegen het voorstel en 18 voor. De voorzitter. Dan kijk ik voor het volgende punt van orde naar de heer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Er leven veel zorgen in Benoordenhout over de ontwikkelingen rond het ANWB-terrein. Zoals we eerder hebben besproken gaat Wassenaar daarover en wordt er onvoldoende geluisterd naar de bewoners van Benoordenhout. Er zijn veel insprekers en er 3

zijn ook veel moties, dus mijn partij stelt voor om er een volwaardig agendapunt van te maken, met de spreektijden van een reguliere raad. De voorzitter. We hebben hierover gesproken. Ik ga het rondje weer af. Ik zie dat de VVD nee schudt. GroenLinks nee, Partij voor de Dieren wel, Partij van de Arbeid nee, CDA nee, DENK ja. Haagse Stadspartij wil geen volwaardig debat. SP wil wel een volwaardig debat, PVV niet, ChristenUnie/SGP nee, en Forum voor Democratie is er niet. We gaan het agendapunt dus niet aanpassen. Hebben we daarmee alle dingen gehad die verband houden met de agenda? Nee, ik moet nog één ding zeggen. We hebben in het fractievoorzittersoverleg gesproken over het naar voren halen van de agendapunten van wethouder Bredemeijer, vanwege zijn agenda. Eén punt daarvan is inmiddels afgevallen. Hij heeft twee afrondingen debat als portefeuillehouder. Het voorstel is nu om die zo laat mogelijk te zetten. Ik weet niet wanneer dat precies is. Is dat goed? Ja. Dat zijn de agendapunten G en H. We gaan het zien. Wij gaan overigens gewoon door, maar laten we hopen dat dit werkt, want dat helpt de wethouder en hij doet goed werk. Ik zie toch nog een vraag. Gaat uw gang, mevrouw Gerritsen. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik weet niet of er insprekers zijn op de onderwerpen van wethouder Bredemeijer, die dan de hele raad moeten wachten tot ze het debat kunnen volgen.

Is het een idee om dat te inventariseren? De voorzitter. Nee, dat is niet het geval voor zover wij nu kunnen zien. Met inachtneming van het besprokene wordt de agenda vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn acht insprekers. Ik hoop dat ze er allemaal zijn en ons kunnen toespreken. Ik begin met een inspreker over het initiatiefvoorstel parkeren in Laak, A. van den Berg. U heeft drie minuten. Ongeveer 30 seconden van tevoren zeg ik: wilt u afronden? Dat is aardig bedoeld, hoor, en niet om u te ontregelen. Dan is het de bedoeling dat u naar een afronding gaat. Meneer Van den Berg, gaat uw gang. De heer Van den Berg (J). Goedemiddag. Mijn naam is Arjan van den Berg. Ik ben bewoner van Laak. Op dit moment is er een chronisch tekort aan parkeerplaatsen in Laak. Tussen de Oudemansstraat, de De Genestetlaan en de Gouverneurlaan staan er in de avond, en deels overdag, gemiddeld 50 tot 70 voertuigen dubbel of oneigenlijk geparkeerd. De wethouder heeft in het verleden aangegeven dat na de laatste herinrichting het parkeerprobleem was opgelost. Ik vraag me af hoe hij daartoe gekomen is, want wij zien het in de wijk dus niet. Er is naar ons weten ook geen hernieuwde telling gedaan van het aantal parkeerplaatsen, auto's of bewoners. Er blijven ook steeds meer 'kinderen' thuis wonen, omdat er geen woningen zijn. Sommigen zijn al in de 30 en wonen nog steeds thuis. Zij moeten ook werken en willen niet afhankelijk zijn van de auto van pa of ma. Een parkeergarage in de wijk zouden wij niet willen, maar de bewoners zouden meer groen willen.

Dat is niet wat ik hoor als ik wijkbewoners spreek. Er wordt ook gezegd dat men de huur van die parkeerplaatsen te hoog vindt, maar ik heb nog nooit een bedrag gehoord dus wat is dan te duur? Ook hoor ik niemand die graag parkeerplaatsen wil inruilen voor groen. Kijk, wij snappen best dat groen leuk is, maar als ik een groene omgeving wil hebben, ga ik wel op de hei wonen. De vorige wethouder heeft aangegeven dat deze antwoorden uit een enquête onder de wijkbewoners zijn gekomen. Ik heb die enquête in 25 jaar nog nooit langs zien komen. Ik ben ook heel erg benieuwd naar de vraagstelling van deze enquête. Het afschaffen van de kraagregeling is wat mij betreft ook onwettig en niet onderbouwd met feiten. Er is volgens mij geen actieve telling geweest van auto's of parkeerplaatsen, waardoor er nu dus vergunningen zijn verkocht zonder dat daarvoor een parkeerplaats beschikbaar is. Naar mijn weten 4

mag dat niet, want je mag niet iets verkopen wat er niet is. Een goede inventarisatie van vraag een aanbod zou het mogelijk maken om op feiten beslissingen te kunnen nemen. Als buurtbewoners hebben wij al sinds jaar en dag aangeboden om mee te denken aan de oplossingen. Dat is naar mijn weten inmiddels wel gebeurd met de herontwikkeling van het Hildebrandplein, dus dat zou voor het parkeren in Laak ook best kunnen. Er zijn meerdere wijken, wijkverenigingen en bewoners met allemaal ideeën en inzet voor de wijk. Ik wil duidelijk maken dat het parkeerprobleem óns probleem is. En uiteindelijk willen wij dat jullie ons helpen om het probleem op te lossen. Jullie gaan 's avonds naar huis en ik ben rondjes aan het rijden om een parkeerplek te zoeken. De voorzitter. Wilt u gaan afronden? De heer Van den Berg. Ik ga afronden. Ik wil er ook op wijzen dat het probleem inmiddels zo groot is dat mensen zelfs 's avonds rondjes in de wijk rijden en aangehouden worden door de politie omdat ze verdacht rondrijden. U snapt de dubbele frustratie van die mensen en van de agent, die daar ook niet op zit te wachten. De parkeerdruk houdt ook de ORAC's tegen, en ik hoef niet te vertellen hoe groot het afvalprobleem is. Ik heb daar ook te weinig spreektijd voor. Ik bedank u voor de aandacht en ik hoop op een verbetering. De voorzitter. Dank u wel voor uw inbreng.

Over het voorstel van het college inzake de vaststelling van het bestemmingsplan Steenzicht en Ruimzicht zijn er drie sprekers. Ik geef eerst het woord aan K. De Winter. U heeft drie minuten, en vlak voor tijd zeg ik: wilt u afronden? Dat is niet onaardig bedoeld. Mevrouw De Winter (K). Geachte voorzitter. Ik woon in Bouwlust en Vrederust en vandaag spreek ik met een zekere wanhoop over het sloop- en bouwbeleid voor Zuidwest. Er zitten namelijk nogal wat haken en ogen aan. Dat blijkt ook maar weer uit de bevindingen van de vooronderzoekscommissie, uit het afwijzen van het ontwerp-MER voor de structuurvisie door de Commissie m.e.r., uit de documenten die in de openbaarheid zijn gekomen waarin stond dat de dekking van de financiën niet in orde is, enzovoorts, enzovoorts. Laat ik het samenvatten door de raad een zegswijze voor te houden: alleen dwazen veranderen nooit van mening. En er is vaak meer moed nodig om van mening te veranderen dan om eraan vast te houden. Wat bedoel ik daarmee? In februari keurde deze raad de projecten Dreven, Gaarden en Zichten goed. Sindsdien zijn de Zichten veranderd. De mensen die ik er kende wonen er niet meer, en hoe gelukkig ze daarmee zijn, hebt u kunnen horen op NPO Radio 1. Maar sinds februari is ook de wereld veranderd. Er is oorlog. Volgens prognoses stijgen de grondstofprijzen in januari weer met een kwart.

De berekeningen die Heijmans maakte - geheim voor ons - van de inkomsten uit koopwoningen en de bouwkosten kloppen niet meer. Er is ook geen mens die nog echt gelooft dat Heijmans de klus daadwerkelijk kan klaren. Hieruit volgen voor de raadsleden volgens mij twee zaken. Wie nu sloopt, onttrekt, in dit geval sociale, woningen aan de woningmarkt in plaats van er woningen aan toe te voegen. DSO, de gemeente, verdedigt bij ons de sloop in de Zichten, maar de huidige omstandigheden nopen ertoe dat je eengezinswoningen in de Zichten niet sloopt maar nuttig gebruikt. Daar is in de buurt ook steun voor. Maar veel belangrijker nog: wie nu vasthoudt aan de plannen zoals ze in februari zijn goedgekeurd en wat daaruit volgt, zorgt er mede voor dat in onze wijken in het komende decennium de woningen niet verbeteren. Want die grootschalige bouwplannen zullen alleszins niet doorgaan. Dus moeten wethouder, gemeente en corporaties met alternatieven komen in plaats van stug aan het verleden vast te houden, ook al is dat verleden nog maar negen maanden oud. Ik stel dus voor dat u dit bestemmingsplan uitstelt. De wethouder zegt dat dat niet kan, maar dat klopt volgens mij echt niet. Ik heb daarover getelefoneerd en je kan ook op de website van de betreffende overheid kijken. Daar staat zelfs letterlijk een mailadres waarnaar je kan mailen als je het niet redt. De voorzitter. Wilt u gaan afronden?

5

Mevrouw De Winter. Dus pas dat plan aan aan de situatie van vandaag, want er is meer moed voor nodig om van mening te veranderen dan om eraan vast te houden. Ik dank u voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel voor uw inbreng. Dan geef ik het woord voor drie minuten aan A. van Oorschot. De heer Van Oorschot (K). Goedemiddag, geachte voorzitter en geachte leden van de raad. Ik spreek in namens de AVN, de Algemene Vereniging voor Natuurbescherming voor 's-Gravenhage en omstreken. Wij hebben zorgen over het groen in het betreffende bestemmingsplan. U hebt schriftelijk een stuk gekregen en ik wou dat even mondeling toelichten. Het betreft hier een postzegelbestemmingsplan met een grote bouwopgave. Daarbij is er een extra druk op Steenzicht, dat nu nog een groene structuur heeft en strokenbouw. Dat moeten halfopen bouwblokken worden en daar hebben wij altijd bezwaar tegen gehad. Ik wijs erop dat het ambitiedocument behoorlijk groen is. Men wil een helder raamwerk en een weidse opzet van lanen, singels, parken en pleinen, en de groenstructuur zou versterkt worden. Maar als je dan kijkt naar het projectplan, zie je dat het groen zwaar onder druk staat. Wij hebben als AVN al eerder bezwaar gemaakt tegen de afbraak van groenstroken, want die groenstroken zijn heel belangrijk.

Het ecologische rapport bij het projectplan wijst er bijvoorbeeld op dat bomen en groenblijvende lage heesters van belang zijn voor het leefklimaat van de egel, die hier woont. Zorg er dan voor dat die groenstructuur voortgezet wordt in het groen in de binnentuinen. Dat is in dit plan niet het geval, omdat de groene daken op de halfopen bouwblokken van de parkeerplaatsen niet volwaardig zijn. De egels kunnen immers niet traplopen. De verbinding is er dan niet. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van Oorschot. Ja. Dank u dat u een deel van onze spreektijd hebt overgenomen. We betreuren het dat u dit bestemmingsplan wil aannemen en vaststellen. Ik zou zeggen: zorg er dan in ieder geval voor dat u het groen, dus de groene kwaliteit, in het bestemmingsplan borgt en dat opneemt in planregels. Ik wens u sterkte en ik dank u voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel voor uw inbreng. Ten slotte geef ik bij dit agendapunt het woord aan A. van der Toorn, voor drie minuten. Ongeveer een halve minuut voor het eind zal ik zeggen: wilt u afronden? Gaat uw gang. De heer Van der Toorn (K). Goedemiddag. Ik ben Arno van der Toorn, bewoner van de Zichtenbuurt. Conform eerdere besluitvormingen dient het voorgestelde bestemmingsplan te voldoen aan onder andere het rapport van bureau Palmbout, De Nota van Uitgangspunten Zichten en het ambitiedocument.

Een van de vastgestelde uitgangspunten is dat er een kwalitatief uitzicht dient te zijn van minimaal 20 meter. Het huidige plan is in strijd met deze uitgangspunten. In hoofdstuk 5, Uitwerking/Uitgangspunten, is onder andere de volgende tekst opgenomen, op bladzijde 29. 'Eenzijdig georiënteerde woningen dienen een kwalitatief uitzicht te hebben: op een aantrekkelijk stuk openbare ruimte, of op een kwalitatief ingerichte binnentuin met voldoende afstand - ten minste 20 meter - tot een tegenoverliggende woning.' In de plannen is opgenomen om de bestaande eengezinswoningen in deze wijk te vernietigen met bijbehorende tuinen, en vervolgens nieuwe, hoge, steenachtige flats te bouwen op de erfgrens aan het einde van de bestaande tuinen van de eengezinswoningen. Hierdoor verschuift de bebouwing 10 meter ten opzichte van de huidige situatie. Hierdoor komen de nieuw te bouwen hoge flats op nog geen 10 meter afstand van de bestaande, te handhaven, woningen te staan. De nieuwe flats krijgen een verhoogd binnenterrein, waaronder zich een parkeergarage bevindt. De woningen die op de begane grond zijn gesitueerd, hebben vanwege de parkeergarage maar uitzicht aan één zijde. Dat betreft dus de zogenaamde eenzijdig georiënteerde woningen. Voor deze woningen is vastgesteld dat er een kwalitatief en aantrekkelijk uitzicht van ten minste 20 meter geldt. Het huidige plan is daarmee in strijd.

De afstand is maximaal 10 meter en het uitzicht is op een voetpad, dat volgens de standaardinrichting van Den Haag ingevuld gaat worden met betontegels van 30 centimeter bij 30

6

centimeter. Zeer aantrekkelijk. Tien jaar geleden zijn de aanwezige mooie straatklinkers uit de wijk verwijderd. Die liggen nu in Scheveningen. Is dit een wijk verbeteren of afbreken? De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van der Toorn. Ik verzoek de gemeente haar toegezegde en vastgelegde uitgangspunten en ambities na te komen en het plan hierop aan te passen. Bedankt voor uw aandacht. De voorzitter. Dank u wel. Over het voorstel over het ANWB-terrein en de impact op de leefbaarheid geef ik het woord aan S. Cohen Jehoram. Goedemiddag. Mevrouw Cohen Jehoram (L). Dank u wel, voorzitter. S. Cohen Jehoram, alstublieft. Wij hebben ook mogen inspreken bij de commissievergadering en we waren daar best tevreden over een aantal zaken die ons zijn toegezegd door wethouder Van Asten. Dat ging over het parkeren, dus dat er niet op straat geparkeerd zal worden en dat er geen vergunningen worden gegeven. Het ging ook over onderzoek dat hij wil doen naar leefbaarheidseffecten. Daar kom ik nog wel op terug. En het ging over het cultuuranker, waarover hij heeft aangegeven inderdaad grensoverschrijdend te willen denken en samen met Wassenaar te willen gaan praten over het plaatsen van niet alleen een bibliotheek maar een echt cultuuranker met een debatcentrum, podia en wellicht verhuur van ruimtes. Toch zijn wij niet helemaal gerustgesteld.

De hoogte, het verkeer, de leefbaarheid en de participatie blijven ons zorgen baren. Zo is er in de commissie weinig gezegd over de hoogte. Mijn collega van het Comité herinrichting ANWB-Clingendael, Eric Kahle, zal daar zo meteen ook op ingaan. Het is te hoog en er zit een zogenaamd hoogteaccent in van 47 meter. Wij willen dat echt graag naar beneden bijgesteld zien worden, naar iets van 26 meter - dat is de hoogte van de boomgrens - zodat we niet vanuit heel Clingendael een enorm pand zien verrijzen. Ook lijkt de gemeente Den Haag blij te zijn met het toch echt rammelende verkeersonderzoek van Wassenaar. Dat gaat uit van minimale hoeveelheden auto's. Zeker als de parkeernorm, die nu op 0,5 staat, wat we echt onrealistisch achten, ook omdat daarmee de huizen niet verkocht gaan worden, in de praktijk misschien wel wordt aangepast, betekent dat een enorme verkeersdruk. We vragen de gemeente dan ook om ook als gemeente Den Haag onderzoek te doen naar de verkeerseffecten, dus een eigen verkeersonderzoek te doen. Dat vragen we ook als het gaat om een LER. Dat is gevraagd aan Wassenaar en Wassenaar doet dat niet. Het wil dat waarschijnlijk ook niet doen en heeft daar ook helemaal geen belang bij.

Waarom zou Den Haag dat dus niet zelf doen? En veel belangrijker eigenlijk nog: kunnen we kijken of we in de nieuwbouw in Wassenaar wellicht een aantal voorzieningen kunnen laten plaatsen? Denk aan huisartsen onder één dak of kinderopvang. Dat zijn voorzieningen die in Benoordenhout zwaar onder druk staan. Tot slot willen we als omwonenden echt gehoord worden. Er is een zogenaamd participatietraject geweest in Wassenaar. Dat was gewoon het afvinken van de noodzaak. Voorzitter. De wethouder gaat volgende week een gesprek voeren met Wassenaar. De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Cohen Jehoram. Wij vragen de wethouder om dat een zeer stevig gesprek te laten zijn. Dit bestemmingsplan kan wat ons betreft echt niet. Het moet worden aangepast. We vragen de raad dan ook om het idee van een herindeling achter de hand te houden. Het nu al in stemming brengen daarvan is mogelijk, maar dat doet misschien wel meer kwaad. Als je het aan zou houden, is het juist een steuntje in de rug voor de wethouder als hij in gesprek gaat met Wassenaar: weet dat mijn raad hierop aanstuurt. Tot slot, voorzitter, de Rotonde. De Rotonde blijft. De voorzitter. Uw tijd zit erop. Het spijt me zeer. Mevrouw Cohen Jehoram. Hij wordt mooi! Dank u wel, voorzitter.

7

De voorzitter. Zeker. Het maakt indruk hoor. Dank u wel. Ten slotte geef ik bij dit agendapunt het woord aan E. Kahle. Gaat uw gang. De heer Kahle (L). Geachte voorzitter en leden van de raad. Een kantoortransformatie is een fantastisch idee. De gemeente Den Haag doet het heel veel en het is prachtig. Nieuwe woningen op deze plek in het Benoordenhout: fantastisch idee. 25% of 30% sociaal: prima idee. Echter, we gaan een wijk in een wijk creëren en we willen dit absoluut onderdeel laten worden van het Benoordenhout. Wat is er aan de andere kant? De ANWB probeert een verkoopprijs te creëren om daarmee een nieuw pand te gaan bouwen, en ze willen dus zo hoog mogelijk verkopen. Ooit zei de ANWB: laat niet als dank voor het aangenaam verpozen … Nou, ik kan u vertellen, dat is het dus wel. Een ontwikkelaar wil absoluut de winst maximaliseren, en de gemeente Wassenaar interesseert het eigenlijk geen klap, want die zet hier een gebouw neer van 50 meter hoog terwijl in Katwijk een gebouw van 30 meter wordt tegengehouden door de gemeente Wassenaar. Oftewel: not in my backyard. Er wordt met twee maten gemeten. Er zijn ons drie ontwerpen voorgelegd en eigenlijk zijn ze alle drie even slecht. De goede ontwerpen zijn door architecten getekend en die zijn niet met de buurt gedeeld.

Dat is heel jammer, want dat was een parklandschap waarin gewoon prima huizen werden neergezet van een normaal formaat, passend bij de omgeving zoals die er ligt. Er is ons nu een ontwerp door onze strot gedrukt waarbij een soort muur wordt gecreëerd van 200 meter lang en op z'n hoogste punt bijna 50 meter hoog. En het erge is dat er twee van die muren naast elkaar staan, oost-west georiënteerd, met daartussen een soort valley of death. Die wordt gewoon donker en zwart. We gaan iets creëren, en of het nou sociale woningbouw of gewone woningbouw is dat maakt mij geen bal uit, maar het wordt een buurt die gewoon echt niet past en waarin het niet prettig voor mensen is om er te wonen. Buiten wat de spreekster hiervoor heeft gezegd over verkeer gaan we eigenlijk iets maken wat niet toekomstbestendig is maar wat wél onderdeel gaat worden van de gemeente Den Haag. Of er nou een grenscorrectie komt of niet, het gaat gewoon binnen Den Haag vallen. Tenminste, voor de bewoners. Nogmaals, wij willen dat de gemeente Den Haag absoluut gaat meedenken en die erfenis niet door gaat schuiven naar de toekomst. De gemeente Den Haag heeft veel ervaring met transities van dit soort kantoorgebouwen. Wellicht moeten we de gemeente Wassenaar daarin bijstaan, die hier geen ervaring in heeft, vooral niet in dit soort megalomane projecten.

De buurt heeft al meerdere keren, zowel tegen de ontwikkelaars als tegen de gemeente Wassenaar, gezegd: wij willen meedenken; we kunnen meedenken en er is veel ervaring in de wijk dus wij willen dat heel graag doen. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Kahle. Onze vraag is: kunt u de wethouder alstublieft vragen om met een iets sterkere boodschap richting de gemeente Wassenaar te gaan om te gaan zorgen dat wij hier geen erfenis gaan creëren waar we allemaal spijt van gaan krijgen? De voorzitter. Dank u wel voor uw bijdrage. Ten slotte geef ik over het Transitieprogramma OV en corona het woord aan R.D. van Onselen. De heer Van Onselen (M). Dank u wel, voorzitter. Namens een aantal organisaties mag ik dit uitspreken. Als een steen op onze maag liggen nog steeds een zevental tijdelijk opgeheven Haagse tramhalten. Ten opzichte van 2021 zijn er nadien om verkeerskundige redenen enkele halten wel gehandhaafd. Op één halte echter gebeurde iets opmerkelijks. Dat was de opheffingskandidaat Heliotrooplaan, lijn 3, met 750 in- en uitstappers. Wij hadden daartegen bezwaar, omdat er een veel te grote loopafstand ontstond tussen de Mozartlaan en de Muurbloemweg. We waren verheugd dat deze halte in dienst bleef, maar het motief van de gemeente en HTM voor het wel laten blijven van deze halte en het niet laten blijven van andere haltes bleef uit.

Tot onze verbazing werden de qua loopafstanden vergelijkbare halten Fahrenheitstraat en Stuyvesantstraat met respectievelijk 980 en 650 in- en uitstappers per dag wel opgeheven. Is dit nu niet een voorbeeld van een verschillende behandeling van reizigers op het zand en op het veen? In ieder geval is ons verzoek om deze halten nu in dienst te stellen. 8

De opheffing van de halte Fahrenheitstraat is om nog een andere reden controversieel. Ingrijpende saneringen in het verleden in de wijken rond de Weimarstraat en de Mient leidden ertoe dat deze halte toen door de raad is ingesteld. De loopafstanden naar lijn 3 Laan van Meerdervoort en lijn 2 Loosduinsekade waren met maximaal 500 meter toch te groot voor enkelen. Nou, voor velen, mag ik wel zeggen. Door deze opheffing zijn deze met circa 200 à 250 meter groter geworden. De Heesterbuurt bespreekt dit op 15 november. Ook de opheffing van de halte Copernicusplein van lijn 12 inclusief de overstap op bus 21 tast een structureel onderdeel van de overstapmogelijkheden aan in het stadsnet tussen belangrijke bestemmingen zoals ziekenhuizen, scholen et cetera. Het is wel mogelijk om een nieuwe tramhalte aldaar in te passen zoals eerder ook bij andere halten met passen en meten is gelukt. 350 meter halteafstand is hier noodzakelijk door de straten- en laanstructuur. U kunt zonder inspraak toch ook niet voorbijgaan aan 300 adhesiebetuigingen over deze halte? Ten slotte wenst HTM de kort geleden aangelegde halte Ary van der Spuyweg op te heffen. HTM wilde ook de halte Riouwstraat opheffen.

Dat laatste is voorlopig voorkomen maar sowieso is de keuze in strijd met eerder HTM-beleid toen bus 22 via de gestrekte Bankastraatroute ging rijden en HTM, na klachten van wijkbewoners, verwees naar de tramhalten Ary van der Spuyweg en Riouwstraat. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van Onselen. Deze situatie is niet gewijzigd. De looproute loopt, ook na de halteaanpassing van lijn 1 naar deze wijk, nog altijd via de Burgemeester Van Karnebeeklaan. Daartussen liggen drukke wegen naar Zorgvliet en een deel van Archipel. Voor Archipelbewoners en Zorgvliet zijn dit noodzakelijke halten. Een afrondende zin. Overigens heeft HTM plannen om na 2030 vanaf Gouda via Zoetermeer versnelde Randstadrailachtige metro's in te zetten naar Scheveningen. In die variant worden deze halten wel opgeheven. De voorzitter. Dank u wel. Uw tijd is om. De heer Van Onselen. Het is nog één zin. De voorzitter. Gaat uw gang. De heer Van Onselen. Maar dat is nu, in het bestaande opgewaardeerde tramsysteem, zeker niet aan de orde. Wij hopen dus dat u ze weer in dienst stelt. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Ten slotte is het woord bij dit onderwerp, en ook bij dit agendapunt, aan A. van Schie. U heeft drie minuten, en 30 seconden van tevoren zeg ik: wilt u een beetje afronden? Gaat uw gang. De heer Van Schie (M). Geachte raadsleden, ik ga binnen de tijd blijven, let op.

Donderdag 3 november sprak ik over dit onderwerp in bij de commissie leefomgeving. Gisteren ontving ik van de projectgroep lijn 12b de laatste stukken met daarin ook een tekst over de aangeleverde schetsen vanuit de wijk voor deze halte in het vernieuwingstraject. Wij zijn als vertegenwoordigers van de klankbordgroep lijn 12b bij die projectgroep aanwezig geweest. Ik herinner me daarvan dat het ene ontwerp, dat van de middenhalte, bijna onmogelijk realiseerbaar was. Maar het andere ontwerp zou met een aantal lastige aanpassingen niet onmogelijk zijn. In het genoemde verslag is de projectgroep wel erg afwijzend, ook over dat alternatieve ontwerp. We hebben daar zo ons best op gedaan; dat valt ons echt tegen. Wij doen toch nogmaals een oproep om dit alternatief een serieuze kans te geven. Na zoveel inspanningen en bijna 300 handtekeningen van medebewoners vanuit de wijk hebben we daar recht op, vinden we. Er rest nog tijd immers. Daarnaast doe ik nogmaals de oproep om de sinds coronatijd stilgelegde halte begin 2023 weer te heropenen, zoals ook mijn voorganger deed. Tijdwinst op dit kruispunt voor lijn 12 op dit drukke kruispunt is immers ook bijna illusoir en door die lange sluiting 9

gaat de belangrijke netwerkfunctie via die verbinding met bushalte 21 steeds meer verloren. Lijn 12 wordt druk gebruikt, zoals recent weer bleek toen de frequentie weer opgevoerd moest worden. Toen ik gisteren vernam dat bij de Congres- en Senaatsverkiezingen in de States de resultaten voor de oude Biden wellicht toch gunstiger zijn dan verwacht, dacht ik: niet op het laatste moment versagen, Aad; je best doen voor een goed doel moet je tot het einde voortzetten. En een goed openbaar vervoer is dat zeker! Dank u. De voorzitter. Zo is het. Dank u wel, meneer Van Schie.

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven. Nr.

Raadsadres

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 17 oktober 2022 inzake herrie makende bladblazers (10414295)

2

Belanghebbende d.d. 20 oktober 2022 inzake energietoeslag 2022 (10414329)

3

Actiegroep Behoud van de dieren en Werkgroep Dieren van Stichting Jacobahof d.d. 26 oktober 2022 inzake behoud dieren Stichting Jacobahof (10420631) Belanghebbende d.d. 3 november 2022 inzake fietstrommels Schilderswijk (10420660)

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan de commissie Samenleving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan de commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan de commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan de commissie Leefomgeving

4

Nr.

Ter kennisneming

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 16 oktober 2022 inzake subsidie (10414152) Belanghebbende d.d. 17 oktober 2022 inzake prostitutie (10414183) VPPG d.d. 15 oktober 2022 inzake onafhankelijke beroepsvereniging VPPG (10414218) Belanghebbende d.d. 4 oktober 2022 inzake navraag naar klacht MOR2897192 (10414228) GGD Haaglanden Veilig Thuis d.d. 21 oktober 2022 inzake aanbieding Tweede Bestuursrapportage 2022 (10414266)

Voor kennisgeving aannemen

2 3

4

5

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

10

6

7

8

9

Actiegroep/Bewonersvereniging Complex70 d.d. 27 oktober 2022 inzake sloop/nieuwbouwplannen Haag Wonen (10420252) Ondernemersvereniging Centrum, Bewonersvereniging Zeeheldenkwartier, Bewonersvereniging Kortenbos en VVE Noordwal d.d. 22 oktober 2022 inzake petitie en aanbiedingsbrief (10420294) Bewonersorganisatie Havenkwartier d.d. 30 oktober 2022 inzake verkeer en parkeerproblematiek Havenkwartier (10420324) Kunsteducatie Kunstenbond d.d. 31 oktober 2022 inzake oproep aan gemeenten: investeer in de toekomst van de jeugd! (10420333)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de Notulen van 6 oktober 2022.

De Notulen worden ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: E.

Vaststelling van de Besluitenlijst.

E.1 E.2 E.3

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS313582) Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS313639) Voorstel van het college inzake Verordening tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag (APV) (RIS313063) Voorstel van het college inzake Technische actualisering woonbeleid gemeente Den Haag (RIS313365)

E.4

Deze voorstellen worden achtereenvolgens zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. De voorzitter. Dan gaan we even goochelen. Agendapunt F is dus naar een volgende keer verplaatst. G en H doen we zo laat mogelijk bij de afrondingen debat. Dus beginnen we nu met I, het actualiteitendebat stikstofuitspraak Raad van State.

Aan de orde is: I.

Actualiteitendebat stikstof.

De voorzitter. Ik geef het woord aan de heer Barker. Wethouder Kapteijns zal antwoorden namens het college. Het woord is aan meneer Barker, voor drie minuten. De beraadslaging wordt geopend.

11

Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Meer dan drie jaar na de rechterlijke uitspraak over stikstof voert de gemeente nog steeds struisvogelpolitiek: doen alsof het niet bestaat want dan komt het goed. Terwijl de rechter zoals verwacht vorige week de bouwvrijstelling vernietigde, blijft de gemeente plannen presenteren waarbij rekening wordt gehouden met die vrijstelling. We bespreken er straks een, Ruimzicht, maar ook bij het plan aan de Treublaan wordt rekening gehouden met de bouwvrijstelling. Is de gemeente echt ziende blind en horende doof voor rechterlijke uitspraken? Blijft de gemeente plannen naar de raad sturen waarbij de stikstofgevolgen van de bouwfase niet in kaart zijn gebracht? Of gaat het college nu bij elk bouwplan dat het goedkeurt kijken of rekening is gehouden met de bouwvrijstelling en als dat het geval is een nieuw onderzoek eisen? Dan de gevolgen. Elke keer vragen we om een goede inventarisatie van hoe de natuur ervoor staat en welke bouwprojecten in de problemen komen. En elke keer roept het college in de media dat er problemen dreigen, maar er is nooit concreet gemaakt richting de raad hoe die problemen eruitzien. Zo werd in september aangegeven dat er snel een update zou komen van de brief uit februari over stikstof. Sindsdien hebben we echter niks meer gehoord.

Wanneer komt dit stuk? En wordt daarin eindelijk duidelijk gemaakt wat de gevolgen zijn in Den Haag en wat de gemeente gaat doen? Want de rechter is duidelijk. Yousef Assad (D66). De Raad van State heeft op 2 november uitspraak gedaan en daarin is de bouwvrijstelling inderdaad van tafel geveegd, maar ik vraag me af wat dit debat eigenlijk naar voren moet halen. Wat beoogt de heer Barker hiermee? Wij hebben namelijk ook schriftelijke vragen gesteld. Mijn collega-raadslid Joren Noorlander heeft gevraagd wat deze uitspraak nou betekent voor de projecten en andere zaken. Wat is dus precies de aanleiding voor dit debat en wat wilt u ermee bereiken wat niet ook bereikt kan worden met deze schriftelijke vragen in afwachting van de beantwoording door het college? Robert Barker (PvdD). Ik heb de vragen van de heer Noorlander natuurlijk gezien, en ook het Instagramfilmpje waarin hij met zijn vragen wapperde. Daarin wordt eigenlijk niet gevraagd hoe het met de bouwprojecten zit. Er wordt niet gevraagd wat nou precies de gevolgen zijn. Die bouwvrijstelling zagen we natuurlijk van mijlenver aankomen, maar de vraag is wat nou de gevolgen ervan zijn en welke conclusie het college daaraan verbindt. We zien namelijk nog steeds bouwplannen langskomen die rekening houden met de bouwvrijstelling. Sebastian Kruis (PVV).

Wat kan het meneer Barker eigenlijk schelen wat er met die bouwprojecten gebeurt? U kunt ook, net als ik, gewoon op de tafel trommelen en denken: nou, mooi, dan stoppen we even met bouwen in Den Haag. Robert Barker (PvdD). Volgens zijn er bij stikstof twee dingen. Allereerst is het van belang dat de gemeente, en ook de provincie en de landelijke overheid, eindelijk wat gaan doen aan het versterken van de natuur, want dat is uiteindelijk waar het om gaat. Dat is de reden waarom de rechter elke keer zegt: gemeente, rijksoverheid, provincie, jullie hebben je zaken niet voor elkaar. Daarnaast is het wel van belang om te kijken waar je woningen kan toevoegen gegeven de woningcrisis. Er zijn dus twee redenen waarom het van belang is om wat te doen aan het grote stikstofprobleem. Sebastian Kruis (PVV). Ik kan me vergissen, maar volgens mij is het de Partij voor de Dieren en niet de Partij voor de Woningen. En het is niet in het belang van de dieren om al die woningen bij te bouwen. Ik snap werkelijk niet waarom een partij als die van meneer Barker continu wegkijkt voor de gevolgen van die massale woningbouw. Het is echt niet met elkaar te rijmen. De voorzitter. Uw vraag is helder. Robert Barker (PvdD). Volgens mij is het juist heel goed te rijmen. Je kan woningen bijbouwen door niet elke keer in het groen te bouwen.

Ik ben het met de heer Kruis eens dat er door de gemeente vaak wordt gekozen voor bouwen in het groen. Dat zouden we niet moeten doen, want dat is slecht voor de natuur. Daarnaast kan je het stikstofprobleem ook aanpakken door de vee-industrie aan te pakken. Dan creëer je ook ruimte voor woningen, want de Partij voor de Dieren is natuurlijk geen fan van de vee12

industrie, maar die is ook niet in het belang van de woningbouw. We zouden die dus gelijk moeten aanpakken. Er zijn dus meerdere manieren om het allebei aan te pakken, dus de woningcrisis en de stikstofcrisis. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). We zien dat mensen in de stad als vee worden opgestapeld in hoge woontorens. Daar zou u ook tegen kunnen zijn. Maar ik snap gewoon niet dat een partij die opkomt voor de dieren ook zo geobsedeerd is door de woningbouw. Kijk, u kunt ook een bondgenoot van mij zijn en náást de dieren gaan staan in plaats van tegenover de dieren. Robert Barker (PvdD). Als Partij voor de Dieren stellen we de leefbaarheid van de stad voorop. Bij sommige bouwplannen zeggen we dus: nee, dat past niet in de stad; het maakt de stad onleefbaar en gaat ten koste van groen. Bij andere plannen zeggen we: ja, dit past wel bij de stad; het zorg ervoor dat mensen een goede plek hebben om te wonen en dat de stad erop vooruitgaat. Uiteindelijk is het van belang om zo'n afweging te maken en vooral om te zorgen dat de natuurgebieden versterkt worden, want daar gaat dit debat natuurlijk om, en we iets doen aan de stikstofcrisis. Yousef Assad (D66). Inderdaad, mijn collega-raadslid Joren Noorlander heeft een Instagramfilmpje gemaakt om mensen uit te leggen wat deze stikstofuitspraak inhoudt en wat die mogelijk betekent voor de stad.

Ook legt hij uit wat hij beoogt met zijn schriftelijke vragen. Dat het filmpje u heeft bereikt, betekent dat het heel goed nieuws is. Ik heb eigenlijk nog geen antwoord gekregen op mijn vraag. Wat wil de heer Barker nou bereiken met het aanvragen van een actualiteitendebat wat je niet zou kunnen bereiken met schriftelijke vragen? Ik heb daar geen antwoord op gekregen en het zou mij heel goed doen als de heer Barker daar nog even op kan ingaan. Robert Barker (PvdD). Ik heb net gezegd dat die schriftelijke vragen van de heer Noorlander … Je kunt natuurlijk moeilijk zeggen dat het domme vragen zijn, want die bestaan niet, maar er zijn natuurlijk wel vragen waarvan je je kan afvragen of het antwoord je iets verder helpt. Neem de vraag of er meer stikstofuitstoot wordt veroorzaakt door de opheffing van de bouwvrijstelling. Het antwoord is nee. De stikstofuitstoot gaat juist afnemen of gelijk blijven. Die gaat zeker niet toenemen door de opheffing van de bouwvrijstelling. Zo zijn er nog een aantal vragen. Maar de kernvraag die in die vragen had moeten worden gesteld en die veel actueler is dan de vragen die over twee maanden zouden worden beantwoord, is: wat gaat het college nu doen met die rechterlijke uitspraak en wat zijn de gevolgen van die rechterlijke uitspraak? Dat zijn vragen die niet gesteld zijn en die wel van belang zijn om te stellen. De voorzitter.

De laatste keer voor meneer Assad. Yousef Assad (D66). U had natuurlijk ook aanvullende vragen kunnen indienen om de vragen die u nu stelt, te kunnen stellen. Mijn punt is dat u dat middels een actualiteitendebat doet, wat meestal een instrument is om te gebruiken bij actualiteiten en spoedzaken. Daar zit het 'm in. De uitspraak is van 2 november. We zitten nu een week of anderhalve week verder. Deze vragen had u ook kunnen indienen aansluitend op die andere vragen. Het is voor de raad en voor de stad belangrijk om deze vragen te krijgen. Dat is het punt dat ik wil maken. Robert Barker (PvdD). Ik snap goed wat D66 zegt, en eigenlijk is dat het beleid van de afgelopen drie jaar. De eerste stikstofuitspraak was in 2019, toen de heer Noorlander waarschijnlijk nog raadslid was in Teylingen. Op dat moment in 2019 werd er ook gezegd 'we gaan het aanpakken' maar sindsdien is er niks gebeurd. Het feit dat er elke keer voor wordt gekozen om de vlucht naar voren te nemen en te denken 'we gaan gewoon door met business as usual' is juist het probleem. Het probleem is juist dat partijen als D66 zeggen: we stellen wel schriftelijke vragen en wachten nog een paar maanden op antwoord, en kijken dan wel verder. We hebben te maken met een crisis. Woningen kunnen niet gebouwd worden, de natuur gaat elke keer achteruit en elke keer zeggen we: laten we maar vragen gaan stellen.

Ik zou zeggen: laten we actie ondernemen. 13

Constant Martini (Hart voor Den Haag). Het gaat er natuurlijk niet om wie waar welke vragen stelt en of ze dom, knap of intelligent zijn. De heer Barker gaat natuurlijk over zijn eigen tekst, maar ik vroeg me het volgende af. We hebben in de voorraadplanning van de commissie toch staan dat er een uitgebreid stikstofdebat zal plaatsvinden? Zou hij daar niet op kunnen wachten, ook al omdat wij, de heer Carlos Martinez en ikzelf, natuurlijk ook vragen gesteld hebben over stikstof. Daar zit natuurlijk de hele belangrijke vraag bij of die smeerpijp nu onmogelijk wordt gemaakt door deze laatste Raad van State-uitspraak. Want dat is natuurlijk ook superbelangrijk voor onze gemeente. Robert Barker (PvdD). In januari hebben we een debat aangevraagd over stikstof. We hebben toen een rondvraag gedaan. Toen zou er een brief komen. Die is uiteindelijk in februari gekomen. Daar hebben we lang op gewacht, daarom hadden we dat debat in januari. Vervolgens zijn de vragen niet beantwoord en duurde het heel lang, dus uiteindelijk hebben we het debat nog steeds niet gevoerd. Het klopt dat het op de termijnplanning staat. Als het aan sommige partijen ligt, wachten we nog een paar jaar voordat we iets gaan doen, maar wij vinden het van belang om nu actie te ondernemen.

En volgens mij is die rechterlijke uitspraak van vorige week belangrijk genoeg om snel actie te ondernemen en snel te weten wat het college ermee doet. De voorzitter. Heeft u een nieuw punt, meneer Kruis? Sebastian Kruis (PVV). Ja, kijk. We weten dat we in Den Haag enkel bouwen om de gevolgen van de immigratie op te vangen. Maar meneer Barker weet ook dat als we die mensen, bijvoorbeeld uit Afrika, hiernaartoe halen, hun ecologische voetafdruk, ook hier in Den Haag, vele malen groter wordt dan die zou zijn in een wigwam ergens in Afrika. Snapt meneer Barker niet dat het eigenlijk niet zijn agenda helpt als we die mensen allemaal hier gaan huisvesten, in die woningen waar hij net voor pleitte? Robert Barker (PvdD). Ik weet niet of we het onderwerp nu niet heel erg verlaten, maar ik zou tegen de heer Kruis willen zeggen: strijd met ons mee om de luchtvaart in te perken, als dat zijn punt is, want daar komt heel veel stikstof bij vrij. Als we bijvoorbeeld Rotterdam The Hague Airport sluiten, kunnen we daar een mooi natuurgebied van maken. De voorzitter. Meneer Kruis, kort graag. Sebastian Kruis (PVV). Dat was totaal niet de vraag die ik stelde. We zien gewoon dat de uitstoot van mensen in het westen door alle voorzieningen die er zijn gewoon vele malen groter is dan van mensen in Afrika.

Meneer Barker pleitte zonet voor woningen, woningen, woningen, ondanks de stikstofuitspraak, want o, nu komt de woningbouw mogelijk in gevaar. Maar dat strookt dus niet met zijn eigen klimaatagenda. Ik probeer de heer Barker soms toch een beetje op het groene pad te houden. Ik ben er nu toch. Robert Barker (PvdD). Ik ben blij dat de PVV nu erkent dat er ook een klimaatcrisis is, die we samen moeten gaan oppakken. Ik zou tegen de heer Kruis willen zeggen dat volgens mij de kern van het debat niet is 'woningbouw, woningbouw, woningbouw', maar: we moeten de natuur beschermen. De natuur in Den Haag is een gigantisch probleem en er zou eindelijk een aanpak moeten komen om de natuur te versterken. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Maar meer woningen is toch meer mensen is toch meer stikstof? Dat probeert de heer Kruis toch eigenlijk te zeggen? Robert Barker (PvdD). Volgens mij is het soms een verschuiving van het stikstofverhaal. Het is immers niet zo dat we met meer woningen opeens meer mensen creëren. Dat zou heel knap zijn. Maar woningen kunnen ook duurzamer worden door ze te renoveren of door van het gas af te gaan. Er spelen dus verschillende factoren mee, maar het is van belang om in dit debat juist te focussen op het volgende. We hebben vorige week die gerechtelijke uitspraak gekregen, die we mijlenver van tevoren 14

zagen aankomen. Laten we daar nou echt wat mee doen en niet onze ogen sluiten voor het grote probleem rond stikstof. De voorzitter. De heer Kruis voor de laatste keer, en dan gaat de heer Barker gewoon door. Sebastian Kruis (PVV). Meneer Barker doet zich vandaag minder slim voor dan hij eruitziet, want natuurlijk betekent meer woningen ook meer mensen. Dat snapt meneer Barker toch ook wel? De voorzitter. Don't underestimate meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Ik neem het maar als een compliment! De voorzitter. Zet u uw betoog vooral voort. Robert Barker (PvdD). Ik zou dan ook tegen de heer Kruis willen zeggen dat er wel een verschil is tussen een causaal verband en een correlatie. Maar dat zal ik hem een keer verder uitleggen. Voorzitter. Ik zal mijn betoog vervolgen en tot een einde komen. Ik denk dat u daar ondertussen ook naar snakt. De rechter is duidelijk. De overheid moet wat ons betreft aan de slag om de natuur te versterken. Wanneer gaat zij inzien dat niet alles kan en dat er keuzes gemaakt moeten worden? Wanneer gaat de gemeente echt zorgen voor de natuurversterking die eerder was beloofd? Wanneer wordt de milieuzone uitgebreid? Er is een omslag nodig. De wet en de beschermde natuur zouden voorrang moeten krijgen. De voorzitter. Dan is nu het woord aan het college, wethouder Kapteijns. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter.

Ik sta hier als coördinerend wethouder, mede namens de collega's die wat meer over de bouwopgave gaan. Het is inderdaad zo dat het college met zorg kennis heeft genomen van die uitspraak van vorige week van de Raad van State. Daarbij onderschrijven we natuurlijk het belang van natuurherstel voor de leefbaarheid en de gezondheid van onze inwoners, maar door het vervallen van deze bouwvrijstelling dreigen ook de woningbouwopgave en de voortgang van heel veel andere projecten in onze stad in gevaar te komen. Hoe dit precies gaat uitpakken, moeten we nog met elkaar gaan vaststellen. We wachten met smart op een brief van het kabinet met de reactie op deze Raad van State-uitspraak. We zijn natuurlijk ook druk in gesprek met de provincie, die hierin een heel belangrijke rol heeft, onder andere als het gaat om de mogelijkheid van het salderen van extra maatregelen met lopende projecten. Daar moet nu ook heel snel duidelijkheid over komen. Dat zijn allemaal trajecten die lopen. Verder is het natuurlijk niet zo dat we ondertussen op onze handen hebben gezeten. Ik denk dat iedereen die dit dossier volgt, niet helemaal verrast is dat de Raad van State deze uitspraak heeft gedaan, en zeker de projectontwikkelaars niet. De projectontwikkelaars zijn zelf verantwoordelijk voor alles wat met vergunningverlening te maken heeft, dus ook hiervoor.

Heel veel projectontwikkelaars waren hier ook al actief mee bezig. De grootste kans op vertraging zit 'm nu in de vraag of er voldoende rekencapaciteit gaat zijn om al die projecten apart door te gaan rekenen. Want het ziet er wel naar uit dat dat nu echt nodig is. De voorzitter. Er is een interruptie van de heer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Niet echt, ik heb mijn interruptie eigenlijk ingetrokken. Maar ja, nu ik toch aan het woord ben. Ik snap echt niet dat de gemeente zich niet beter heeft voorbereid hierop. Ook meneer Barker probeerde net aan te geven dat je dit van mijlenver zag aankomen. Hoe kan het dat de gemeente niet nu al een lijst heeft van alle projecten die nu mogelijk in gevaar komen? Ik vind dat niet heel erg, zoals ik net al zei, maar de rest blijkbaar wel. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dit is een interruptie waarop ik al antwoord heb gegeven aan het begin van mijn betoog. Het is niet zo dat we dit niet zagen aankomen. Hier werd door iedereen rekening mee gehouden. De facto betekent het dat we nu terug zijn bij de situatie van vóór 1 juli 2021, 15

want toen is met de stikstofwet deze bouwvrijstelling ontstaan. We zijn dus eigenlijk gewoon terug naar hoe we het daarvoor moesten doen, want de rechter heeft hier een dikke streep door gezet. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Nou begrijp ik toch dat wij in juli 2020 zoiets hadden verzonnen als een stikstofbank, om eens te bepalen wat wij wel en niet kunnen doen. Nou heeft de wethouder zojuist gezegd dat hij niet op zijn handen zat en dat is mooi, maar ik heb echt niet gehoord wat hij nu op basis van de gegevens die hij zou moeten hebben, en heeft, eigenlijk precies gaat doen. Gaan we wachten op het kabinet? Wachten, is dat handelen bij u? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nee, maar we moeten wel even kijken hoe dit stof nu gaat neerdalen bij de andere overheden. We zijn afhankelijk van de oplossingen die het kabinet gaat aandragen en van hoe de stikstofbank bij de provincie er precies uit gaat zien. Maar ondertussen doen wij als gemeente wat wij zelf kunnen doen en waar wij zelf voor aan de lat staan. Dat is aan de ene kant met de projectontwikkelaars kijken hoe we al die bouwprojecten nu zo snel mogelijk weer vlot kunnen trekken. Aan de andere kant zijn er natuurlijk de maatregelen die we zelf kunnen nemen, waar ook de heer Barker het over had, om de voortgang door te laten gaan. Als u mij nog één zin toestaat, voorzitter.

Ik denk dat het heel belangrijk is dat we hierover ook met u als raad te spreken komen. Dat ben ik helemaal eens met iedereen die zich in dat debatje mengde. Het lijkt het college verstandig om met een brief te komen waarin we ook de voortgang van de maatregelen goed meenemen en waarin we goed kijken, desnoods op bouwprojectniveau, wat precies de status is. We moeten even wachten tot het kabinet met het bredere kader komt, maar ik verwacht dat zo'n brief er zeker nog dit jaar kan komen. Dan hebben we ook een goed vertrekpunt om met elkaar het debat te voeren. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik heb eigenlijk geen enkele maatregel gehoord die we gaan nemen. We gaan dus wel op onze handen zitten. We gaan wachten totdat de provincie wat gedaan heeft, het Rijk wat gedaan heeft en de projectontwikkelaars wat gedaan hebben. Wij blijven zitten wachten en schrijven dan een brief. Dat is het beleid van de wethouder. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nee, dan heeft u mij verkeerd begrepen. We zijn druk bezig met de uitvoering van de maatregelen, onder andere als het gaat om het gebruik van uitstootvrije materialen in de bouw. Dat schrijven we waar mogelijk voor als gemeente, waar we zelf opdrachtgever zijn. Dat gebeurt bijvoorbeeld hier achter het stadhuis, waar de bestrating wordt vervangen. Ik zou zeggen: ga daar eens kijken. Dat gaat echt helemaal emissieloos.

Het is echt interessant om te zien. Dat zou gewoon de standaard moeten zijn. We zijn ook met aannemers en projectontwikkelaars hierover in gesprek, om het snel verder te brengen. Daar wreekt zich gewoon de beschikbaarheid van dit soort materialen, want daar is nu een enorme vraag naar. Maar ook van de nulemissiezone, waar in de brief van februari over gesproken is, hoop ik snel de voortgang te kunnen delen. Dat komt allemaal in die brief die nog dit jaar komt. Ik noem ook de walstroom. Ook kijken we heel expliciet naar het uitbreiden van natuur rondom de duingebieden. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik zou de wethouder willen vragen hoe hij dan aankijkt tegen de aanleg van de zogeheten smeerpijp, de WarmtelinQ. Die moet bij hem toch ook een reactie kunnen opleveren. En ik was ontzettend benieuwd hoeveel de stikstofdepositie per inwoner is. Dan kunnen we ook uitrekenen hoeveel het in de toekomst wordt. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De WarmtelinQ gaat natuurlijk, als die eenmaal aangelegd is, tot een vermindering van de stikstofuitstoot en de CO2-uitstoot leiden, maar de Raad van State heeft nu gezegd dat we de stikstofuitstoot die geproduceerd wordt in de aanlegfase ook in kaart moeten brengen. Wij zijn zelf niet de initiatiefnemer, zoals u waarschijnlijk weet. Dat is de Gasunie. Ik weet dat de Gasunie hier al onderzoek naar gedaan heeft.

Die heeft hier ook op geanticipeerd. Over hoe dat precies uitpakt, kan ik u in die brief informeren. Op de vraag over de precieze stikstofdepositie per inwoner moet ik u het antwoord even schuldig blijven. Als daar behoefte aan is, kan ik ook daar in de brief nader op ingaan.

16

Robert Barker (PvdD). Ik snap niet hoe de wethouder enerzijds zegt 'we hebben er rekening mee gehouden en het leidt tot de situatie van de vorige keer' en aan de andere kant 'ik heb geen idee wat de gevolgen zijn en ik wacht de rijksoverheid af'. Kan de wethouder dat toelichten? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nou, er is rekening mee gehouden in die zin dat heel veel projectontwikkelaars gelukkig dit soort berekeningen toch al gemaakt hebben, ook al was dat niet per se nodig volgens de wet die nu bij de Raad van State gesneuveld is. Er is dus toch al heel veel voorwerk gedaan. Deze uitspraak is veelomvattend. De verantwoordelijkheden voor de natuurwet liggen vooral bij de provincie en ook bij het Rijk. Ik zou ook willen dat het kabinet al meer invulling had gegeven aan hoe de wereld eruitziet na deze uitspraak, maar dat heeft het gewoon nog niet gedaan. Het ligt ook niet in de rede dat de gemeente Den Haag daar dan eigenstandig een visie op gaat ontwikkelen. Robert Barker (PvdD). Volgens mij heeft de wethouder dan de kern van mijn betoog gemist, namelijk dat overheden naar elkaar wijzen en allemaal op hun handen zitten. Dat gebeurt nu weer.

De wethouder zegt: de projectontwikkelaars houden er rekening mee en wij zagen het van mijlenver aankomen, maar we hebben eigenlijk geen idee wat de gevolgen zijn en we hebben ook geen plan, gegeven de uitspraak die we al van mijlenver aan hebben zien komen. Of heeft de wethouder nu een plan, en een inventarisatie van de gevolgen? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voor de volledigheid neem ik toch even afstand van de woordkeuze van collega Barker. Maar om op zijn vraag in te gaan: dat zijn wij nu natuurlijk exact aan het inventariseren. Dat probeerde ik hiervoor ook al aan te geven. Binnen dit jaar, ik hoop zo snel mogelijk, komen we dus met het overzicht en zal ik u ook informeren over de voortgang van de stikstofreducerende maatregelen die de afgelopen tijd stevig doorontwikkeld zijn. De voorzitter. Laatste keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Ik denk dat de wethouder wel kan begrijpen dat dit een heel onbevredigend antwoord is. Het college heeft namelijk alle tijd gehad om er iets aan te doen. Vervolgens komt dan het antwoord dat wij een brief krijgen die allang was beloofd. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat gevoel dat dit urgent is, hoeft u niet over te brengen op deze wethouder. Dat heb ik zelf ook.

Ik heb geprobeerd uit te leggen dat er ondertussen echt grote stappen gezet zijn, maar dat we ook even afhankelijk zijn van hoe deze uitspraak nu bij de andere overheden wordt uitgelegd. Daar kunnen we dan weer op anticiperen. Binnen een paar weken moet dat beeld duidelijk zijn. De voorzitter. Een nieuw punt, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Wat een prutswerk is dit. Ik krijg bijna tranen in mijn ogen als ik hiernaar luister. De wethouder zegt dat hij hopelijk nog dit jaar een brief heeft, maar die inventarisatie had er natuurlijk al moeten zijn vóór die uitspraak. Dat zou behoorlijk bestuur zijn geweest, van een wethouder die erbovenop zit, om dan uiteindelijk ook met de andere overheden te communiceren: deze en deze bouwprojecten lopen vast in de derde stad van Nederland; misschien is dat een reden voor jullie om op te schieten. Dat zou ook een idee kunnen zijn, dus dat je eens iets aanjaagt in plaats van altijd maar reactief te zijn en af te wachten. Vervolgens zegt de wethouder ook nog dat hij van plan is om misschien meer natuur te creëren. Weten we daar dan wel de gevolgen van, als we dat zouden doen? We zouden dan bij de huidige natuurgebieden nog meer natuur maken, want dat kan een mens tegenwoordig blijkbaar: natuur maken.