RIS313300 Bijlage Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag
Tekst van het document
VISIE OP VEILIGHEID STADION EN ORGANISATIE ADO DEN HAAG
Opdrachtgever Versie & datum Adviseurs Kenmerk
Gemeente Den Haag Definitief, 16 juli 2022 F. Wijnveld CP-85-829-001
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 1 van 40
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
4.
5.
Inleiding
4
1.1
Aanleiding onderzoek
4
1.2
Vraagstelling CrowdProfessionals
5
1.3
Onderzoeksmethode en looptijd
5
CrowdProfessionals
6
2.1
Over ons
6
2.2
Expertise en achtergrond onderzoekers
6
Wet- en regelgeving, melding & Licentie-eisen
7
3.1
Kaders
7
3.2
Basis wet- en regelgeving en verband tussen diverse regelingen
7
3.3
Richtinggevend kader veilig en gastvrij voetbal
8
3.4
Relevante KNVB licentie-eisen
9
3.5
Handboek competitiezaken betaald voetbal
12
3.6
Lokaal Convenant Voetbal
13
3.7
Meldingen wedstrijden op basis van APV art. 2:25B of vergunning?
14
3.8
Stadionomgevingsverbod op basis van APV art. 2:26B
16
Situatie Cars Jeans Stadion
17
4.1
Sectorscheiding
17
4.2
Cameratoezicht (CCTV)
18
4.3
Zeer strenge eisen aan “staan”!
19
4.4
Automatische toegangscontrole
20
4.5
Harde scheiding van tribunes en veld?
21
Veiligheidsorganisatie ADO Den Haag inhoudelijk beschouwd
22
5.1
Directie en Veiligheidscoördinator
22
5.2
Veiligheidsbeleid en samenhang met het Lokaal Convenant Voetbal
22
5.3
Vooroverleg wedstrijden en integrale organisatie
25
5.4
Draaiboek en briefing
27
5.5
Stewardorganisatie
27
5.6
Beveiliging (externe inhuur)
29
5.7
Opmerkingen bij inzet stewards, beveiliging (externe inhuur) en Mondriaan studenten
30
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 2 van 40
6
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
31
6.1
Samenvatting beeld uit onderzoek
31
6.2
Conclusies
33
6.3
Aanbevelingen korte termijn
34
6.4
Aanbevelingen langere termijn
34
Bijlage 1
36
Copyright 2022 © Niets van deze rapportage mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder de voorafgaande toestemming van de gemeente Den Haag. Exoneratiebeding CrowdProfessionals sluit iedere vorm van aansprakelijkheid uit voor eventuele schade of letsel, door welke oorzaak ook ontstaan, die zouden kunnen voortvloeien uit enige regeling, aanbeveling of omissie die uit dit document zou kunnen voortvloeien.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 3 van 40
1. Inleiding 1.1
Aanleiding onderzoek
Op 29 mei 2022 speelde ADO Den Haag de finale play-off wedstrijd tegen Excelsior Rotterdam. Na een gelijke stand in de reguliere speeltijd én in de extra tijd, moesten strafschoppen beslissen over promotie voor ADO Den Haag of degradatie voor Excelsior. Voor en tijdens de wedstrijd waren er al meerdere incidenten, waarvan het meest opvallend waren: -
het massale gebruik van vuurwerk bij opkomst van de spelers, de overvolle tribune op Midden-Noord waarbij continu alle trappen geblokkeerd waren en het feit dat er tijdens de wedstrijd (1e helft verlenging) opeens een ADO-supporter op de stoel van Excelsior trainer Dijkhuizen zat en niet weg wilde.
Tijdens de verlenging en in aanloop naar de strafschoppenserie klommen al veel ADO-supporters op het veld. Toen de arbiter de wedstrijd in de verlenging stil legde in verband met de supporters langs het veld en op de boarding, keerden deze supporters even terug naar de tribunes. Maar rond de strafschoppenserie kwamen zij wederom het veld op en bleven achter, op en voor de boarding, hetgeen een dreigende situatie opleverde voor spelers en officials.
Situatie tijdens de wedstrijd ADO Den Haag – Excelsior Rotterdam op 29 mei 2022.
Bron foto: FCupdate.nl
Zeker voor de Excelsiorspelers, met ook voor het arbitraal kwartet was dit een dreigende situatie 1. Direct na verlies van de strafschoppenserie betraden ADO-supporters massaal het veld en velen pleegden geweld tegen Excelsior supporters, spelers, officials en politie. De politie (ME) verdrong de supporters van het veld, maar de ongeregeldheden zetten zich voort buiten het stadion en duurden nog lang voort. Er waren meerdere gewonden te betreuren, waaronder politiemensen. 1 Zie: https://www.nu.nl/voetbal/6203584/staf-en-spelers-excelsior-vreesden-voor-ado-fans-rennen-voor-ons-leven.html
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 4 van 40
1.2
Vraagstelling CrowdProfessionals
De incidenten op 29 mei 2022 vormden voor de lokale driehoek van Den Haag reden om CrowdProfessionals te verzoeken om de volgende opdracht te vervullen: Het verrichten van een QuickScan naar de veiligheidsorganisatie van ADO Den Haag en de veiligheidssituatie binnen het stadion. 2. Bij dit onderzoek worden de gebeurtenissen betrokken voor en tijdens de wedstrijd ADO Excelsior (o.a. de veldbestorming, de kaartverkoop en de stewardorganisatie). 3. Het verzoek is tevens een duidelijke fasering in de uitvoering van de voorgestelde maatregelen voor te stellen. Het gaat hierbij om de vraag welke personele, technische en fysieke maatregelen voorafgaande aan het nieuwe voetbalseizoen uitgevoerd dienen te worden om een verantwoorde, veilige start te rechtvaardigen. Anderzijds dient uit het onderzoek naar voren te komen welke (meer ingrijpende) maatregelen in de daaropvolgende periode geïmplementeerd kunnen worden. 1.
Dit rapport geeft antwoord op voornoemde vragen. 1.3
Onderzoeksmethode en looptijd
In het kader van dit onderzoek werden de volgende methoden gehanteerd: - interviews met betrokken stakeholders binnen ADO Den Haag, gemeente en politie; - een interview met supportersvertegenwoordigers; - bestudering van- en toets aan het Lokaal Convenant Voetbal; - toets van de veiligheidsorganisatie en het stadion (m.b.t. de veiligheidsaspecten) aan de KNVB licentie-eisen en de bepalingen vanuit het KNVB Handboek Competitiezaken; - bestudering van de systematiek van de op de APV Den Haag-gebaseerde wedstrijdmeldingen; - bestudering van televisiebeelden en Internet publicaties van de situatie op 29 mei 2022.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 5 van 40
2. CrowdProfessionals 2.1 Over ons CrowdProfessionals is de deskundige partner voor organisaties en overheden die zich bezighouden met het managen van drukke plaatsen. Het werkgebied van CrowdProfessionals omvat onder meer festivals, betaald voetbal en andere sportevenementen, binnensteden, markten, musea en onderwijslocaties. De adviseurs van CrowdProfessionals onderscheiden zich door hun expertise in het omgaan met crowds en hun praktische instelling. Veiligheidsorganisaties van Betaald Voetbal Organisaties en bonden en de veiligheidssituatie binnen voetbalstadions vormen een nadrukkelijk expertisegebied binnen CrowdProfessionals. De adviseurs van CrowdProfessionals verrichten met regelmaat werkzaamheden binnen dit domein voor UEFA en KNVB, stadions en clubs, maar ook voor gemeenten. 2.2 Expertise en achtergrond onderzoekers Binnen het team van CrowdProfessionals en zusterbedrijf Event Safety Institute (ESI) zijn meerdere senior-adviseurs werkzaam die expertise hebben op het gebied van voetbalveiligheid en op het gebied van strategisch- en tactische politie-inzet. Ondermeer UEFA, KNVB, clubs en stadions worden geadviseerd door het team op het gebied van de veiligheidsorganisatie en stadionveiligheid. Vanuit deze brede expertise en achtergrond werd dit rapport geschreven.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 6 van 40
3. Wet- en regelgeving, melding & Licentie-eisen 3.1
Kaders
De kaders waarlangs de toetsing en beoordeling van de veiligheidssituatie en -organisatie van ADO Den Haag door CrowdProfessionals werd verricht zijn met name: 3.2
de uitgangspunten vanuit het landelijk Richtinggevend kader veilig en gastvrij voetbal; de KNVB licentie-eisen; de KNVB-regelgeving in het Handboek Competitiezaken in relatie tot (stadion)veiligheid; de lokale afspraken zoals die zijn vastgelegd in het Lokaal Convenant Voetbal; de wedstrijdmeldingen zoals die gebruikt worden conform art 2:25B APV Den Haag. Basis wet- en regelgeving en verband tussen diverse regelingen
Op stadionconstructies en de daarin opererende veiligheidsorganisaties (van het stadion en/of de Betaald Voetbal Organisaties (BVO’s) is vanzelfsprekend de Nederlandse wet- en regelgeving van toepassing. Meest relevant in dit verband is het Bouwbesluit 2012, waarin naast constructieve aspecten, onder meer ook doorstroming, ontruiming en ontvluchting aan de orde komen. Daarnaast zijn verschillende Nen-normen van toepassing op stadionconstructies. De Wet Particuliere Beveiligingsorganisaties en Recherchebureaus (WPBR) ziet op de inrichting en eisen ten aanzien van de daarin optredende veiligheidsorganisaties (zowel stewards als beveiligers). Complicerend is dat de theoretische benadering vanuit de (bouw)wet- en regelgeving niet altijd passend is voor de stadion-/voetbalsituatie. Zo vertonen voetbalsupporters ander gedrag dan bezoekers aan een theater of bioscoop. Dit gegeven heeft in het Verenigd Koninkrijk geleid tot specifieke richtlijnen en normering van voetbalstadions binnen de Guide to safety at sport grounds2, ook wel de Green Guide genoemd. Deze richtlijnen en normen hebben een bindende status gekregen, doordat de overheid ze heeft overgenomen als toetsingskader. De richtlijnen uit deze Green Guide zijn door UEFA deels gebruikt als onderbouwing voor de Europese voetbalregelgeving en -eisen.
De UEFA Stadium Infrastructure Regulations3 vormen voor de KNVB de basis voor de zogenaamde licentie-eisen ten aanzien van stadions. De eisen ten aanzien van de operationele veiligheidsorganisatie heeft UEFA opgenomen in de UEFA Safety and Security Regulations 2019. Ook dit heeft geleid tot enkele licentie-eisen ten aanzien van de veiligheidsorganisatie. De KNVB heeft in het Handboek Competitiezaken Betaald Voetbal nadere uitwerking gegeven aan de regels voor stadion en veiligheidsorganisaties in de Nederlandse Betaald Voetbal competities. De eisen vanuit het KNVB Handboek Competitiezaken ten aanzien van stadion en veiligheidsorganisatie worden aangestuurd vanuit de Richtlijn licentie-eisen seizoen 2021/’22.4 De onderhavige richtlijn geldt
2 In het Verenigd Koninkrijk controleert de onafhankelijke Sports Grounds Safety Authority (SGSA, https://sgsa.org.uk)
stadions en veiligheidsorganisaties. De SGSA adviseert op basis van de uitkomsten van deze audits de Engelse voetbalbond en de lokale autoriteiten. Zo wordt niet alleen geborgd dat inspecties, audits en opleidingen uitgevoerd worden door mensen met terzake dienende expertise, maar ook dat constructies getoetst worden op de juiste wijze aan de juiste normeringen voor deze bijzondere situaties. Nederland kent zo’n model niet en daarmee is het toetsen een lokale verantwoordelijkheid. Mede daarom is de regierol van de gemeente nadrukkelijk geduid. 3 Zie https://documents.uefa.com 4 De relevante licentie eisen ten aanzien van stadion (infrastructuur) en veiligheidsorganisatie staan beschreven in het Infrastructureel kader binnen deel B van de Richtlijn licentie-eisen.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 7 van 40
als de minimum kwaliteitseisen voor deelname aan respectievelijk de door de KNVB georganiseerde competities betaald voetbal (KNVB-licentie) en de door de UEFA georganiseerde Europese clubcompetities (UEFA-licentie). Burgemeesters kunnen, mede op advies van de politie, aanvullend eisen stellen aan de stadion- en de veiligheidsorganisatie rond wedstrijden in het kader van hun openbare orde-bevoegdheden op rond van de Gemeentewet. Later in dit rapport wordt uiteengezet dat de burgemeester dit ook kan vanuit de gemeentelijke regierol en bewaking van afspraken die integraal gemaakt zijn in het Lokaal Convenant Voetbal. Daarnaast heeft de burgemeester de eigen bevoegdheden en instrumenten beschikbaar vanuit de wettelijke taak ten aanzien van Openbare Orde en Veiligheid. 3.3
Richtinggevend kader veilig en gastvrij voetbal
Volgend op het oorspronkelijke Kader voor beleid voetbal en veiligheid werd in 2021 namens de landelijke Regiegroep Voetbal en het Ministerie van Justitie en Veiligheid het Richtinggevend kader veilig en gastvrij voetbal van toepassing verklaard. Gemeenten hebben volgens dit landelijk geldende kader nadrukkelijk de regierol. Deze gemeentelijke regierol geldt, naast het betrekken van supporters, als randvoorwaarde en daarnaast zijn er drie speerpunten, te weten: 1) persoonsgerichte aanpak, 2) gastheerschap en 3) safety. Meer specifiek zegt het Richtinggevend kader over de regierol van de gemeente: -
Gemeenten hebben de regierol en zijn onder andere verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid, de bereikbaarheid en de vergunningverlening5. Gemeenten ontwikkelen integraal beleid over de positieve sportbeleving en maatschappelijke rol van de plaatselijke BVO; De burgemeester overlegt met het Openbaar Ministerie en de politie in de lokale driehoek. Voor betaald voetbal wordt deze driehoek uitgebreid met een vertegenwoordiger van de BVO tot een vierhoek. Om de regierol goed te vervullen is het wenselijk om deze vierhoek voor te laten bereiden door een lokaal (voetbal)veiligheidsoverleg. Dit overleg wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de burgemeester of door een speciaal daartoe aangewezen voorzitter.
In het kader van de regierol heeft de gemeente dus de taak om de ketenpartners in veiligheid binnen het Lokaal Convenant Voetbal rond de tafel te verzamelen en toezicht te houden op veiligheid (waaronder de inhoud van de Veiligheidsverklaring waarvan de Burgemeester medeondertekenaar is), en hieromtrent ook te rapporteren als dit nodig is. Aanbeveling: Binnen Nederland worden ook de supporters(vertegenwoordigingen) genoemd als partner in het Lokaal Convenant Voetbal. In de meeste speelsteden is de officiële supportersvereniging (of -verenigingen) partner en medeondertekenaar van het Lokaal Convenant Voetbal. In Den Haag zijn de supporters geen partner in het Lokaal Convenant Voetbal. Het advies is om dit wel te initiëren zodat het gesprek aangegaan kan worden.
5 In Den Haag wordt gewerkt met een model van “meldingen” conform art. 2:25B APV Den Haag en niet met
(wedstrijd)vergunningen. CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 8 van 40
3.4
Relevante KNVB licentie-eisen
In relatie tot de probleemstelling, de veiligheidsorganisatie van ADO Den Haag en de veiligheid van het stadion, zijn in het kader van toetsing de volgende KNVB licentie-eisen (2021-2022) van toepassing: P.04 Veiligheidscoördinator De licentiehouder moet beschikken over een veiligheidscoördinator als verantwoordelijke voor het adequaat inrichten en voeren van de veiligheidsorganisatie
Inmiddels is duidelijk geworden dat de KNVB op afzienbare termijn landelijk extra (aanvullende) eisen gaat stellen aan de functie van veiligheidscoördinator: -
de veiligheidscoördinator moet de opleiding Veiligheidscoördinator Betaald Voetbal hebben gevolgd of binnen een bepaalde termijn volgen; de veiligheidscoördinator moet in vaste dienst zijn (de KNVB specificeert het minimumaantal uur en maakt daarbij onderscheid in Eredivisie en Keukenkampioen Divisie).
De praktijk leert dat de veiligheidscoördinator ook moet beschikken over voldoende mandaat om (ingrijpende) besluiten te nemen. Bijvoorbeeld het besluit tot ontruiming bij een acute dreiging kan niet wachten op voorafgaand overleg. De UEFA stelt zelf voor haar competities aanvullende eisen aan de veiligheidscoördinator. Hiermee geeft de Europese bond nog eens extra aan wat het belang is van deze functionaris.
Zie KNVB Richtlijn licentie-eisen [jaartal], eis P.04, blz. 16
Op veel plaatsen in Nederland, maar ook elders in Europa, wordt de functie van veiligheidscoördinator vaak ingevuld door een persoon met een achtergrond/arbeidsverleden bij de politie of Koninklijke Marechaussee. Dat is niet toevallig; deze personen zijn gewend onder druk te werken in omgevingen die soms zeer (be)dreigend zijn. Zij spreken de taal binnen de overheid-/veiligheidswereld, maar zijn ook in staat om te verbinden met harde kern supporters. Daarnaast zijn zij getraind om strategisch en tactisch te denken en hun plan en inzet daarop te baseren. Aanbeveling: ADO Den Haag doet er goed aan om een persoon te selecteren die een profiel heeft dat past bij de eisen en zwaarte van de functie en deze voldoende mandaat te geven om besluiten te nemen tijdens de operatie.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 9 van 40
I.01 Veiligheidsverklaring De licentiehouder moet beschikken over een getekende veiligheidsverklaring zonder beperkende voorwaarden (onvoorwaardelijk). De veiligheidsverklaring dient in ieder geval te worden getekend door de Burgemeester van de betreffende speelstad (Deel A) en daarnaast dient een positieve verklaring te worden afgegeven en ondertekend ten aanzien van de constructieve veiligheid van het stadion (Deel B). Het rapport van een onafhankelijke derde op grond waarvan de positieve verklaring is afgegeven ten aanzien van de constructieve veiligheid van het stadion, moet als bijlage worden opgenomen bij de veiligheidsverklaring. De licentiehouder moet Deel A en Deel B van de veiligheidsverklaring jaarlijks ondertekenen en uiterlijk op 1 maart aan de licentiecommissie ter hand stellen (artikel 6 lid 6 onder f van het Licentiereglement).
In de huidige Veiligheidsverklaring van maart 2022 staat dat ADO beschikt over: - Minimaal 86 stewards en beveiligers; - Gemiddeld 80 Mondriaan studenten als servicemedewerker. Wij komen later in dit rapport terug op de veiligheidsorganisatie van ADO Den Haag. I.02 Commandoruimte Het stadion van de licentiehouder moet zijn voorzien van, of beschikken over, een (mobiele) commandoruimte. Vanuit de commandoruimte moet een vrij en goed overzicht op het gehele stadion en op alle tribunes bestaan, dit kan eventueel (gedeeltelijk) via een video-installatie. De commandoruimte moet beschikken over zodanige communicatiemiddelen dat snel en gecoördineerd kan worden opgetreden bij incidenten.
Het Cars Jeans Stadion is uitgerust met een commandoruimte die voldoet aan de gestelde eisen en goed zicht biedt op de gehele “stadion-bowl”. Als het gaat om de video-installatie voldoet deze aan de (minimum) norm, maar zijn er nog opmerkingen te maken als het gaat om potentiële verbeteringen. Zie § 4.3 later in dit rapport. I.06 Zitplaatsen Het stadion van een licentiehouder mag in beginsel geen staanplaatsen bevatten. Voor het uitvoeren van wedstrijden in het kader van competities betaald voetbal moeten de zitplaatsen van elkaar zijn gescheiden (individueel zijn) en zijn voorzien van een rugleuning met een minimumhoogte van 30 centimeter. Bij wedstrijden in de door de KNVB georganiseerde competities mogen door de licentiehouder staanplaatsen worden gebruikt en verkocht indien het bestuur betaald voetbal hiermee schriftelijk heeft ingestemd en mits deze staanplaatsen voldoen aan de hieromtrent geldende regels in het Handboek competitiezaken betaald voetbal.
Het stadion van ADO Den Haag kent geen staanplaatsen. Hoewel alle supporters dus een stoel hebben is de feitelijke situatie zo dat op Midden-Noord tijdens wedstrijden niemand op zijn stoel zit. Ook geldt hier een (zeer) hoge publieksdichtheid. Dit is zichtbaar op de tv- en fotografische opnamen. Risico: - Op Midden-Noord staan alle supporters voor hun stoel. De publieksdichtheid is hier nog eens extra hoog doordat meerdere supporters van andere vakken richting Midden-Noord komen om zich daar bij de supporters van de harde kern te voegen en “erbij te horen”. - Door de hoge publieksdichtheid loopt de beheersbaarheid terug en is er minder overzicht in geval van incidenten (vuurwerk, gooien van voorwerpen, spreekkoren etc.) - Algemeen punt: recent is, naar aanleiding van incidenten in andere stadions in ons land, uit onderzoek namens de KNVB gebleken dat een hoge publieksdichtheid op tribunes, in combinatie met massaal springen, risico’s kan hebben op het scheuren van de constructie en eventueel instorting van tribunedelen, omdat de stadionconstructie niet berekend is op (en getoetst is voor-) een dergelijke belasting. Dit zou een risico kunnen zijn bij ADO, mede afhankelijk van de omvang van de publieksdichtheid en het spring-gedrag.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 10 van 40
I.08 Sectorindeling Het stadion, dat de licentiehouder tot zijn beschikking heeft, moet overeenkomstig voorschriften van de lokale autoriteiten kunnen worden onderverdeeld in sectoren teneinde een optimale scheiding van toeschouwers te kunnen bewerkstelligen. Iedere sector moet afzonderlijk in ieder geval beschikken over eigen sanitaire faciliteiten, verkooppunten, eerste hulpvoorzieningen (in de vorm van personeel en/of ruimten) en in- en uitgangen.
Het uitvak is een volledig afgescheiden deel binnen het stadion en daarnaast kent het stadion meerdere sectorscheidingen (afgesloten hekken en scheiding op de tribunes) waardoor er feitelijk vijf sectoren zijn. Zie tevens § 4.1. I.11 Automatische toegangscontrole Het stadion van licentiehouders uitkomend in de eredivisie, moet beschikken over een systeem van automatische toegangscontrole dat voldoet aan al het bepaalde in het Handboek competitiezaken betaald voetbal. Het gaat hier om apparatuur waarmee een toegangsbewijs elektronisch op geldigheid gecontroleerd kan worden door elektronische koppeling met autorisatielijsten en/of blokkeringslijsten.
ADO Den Haag speelde het voorbije seizoen niet in de Eredivisie, maar in het recente verleden wel. Het systeem van automatisch toegangscontrole beoogt binnenkomst van ongewenste personen (stadionverbod houders) tegen te gaan. ADO Den Haag heeft een elektronisch ticketsysteem waarbij met handscanners de tickets gecontroleerd worden op geldigheid. Dit zegt overigens niets over de identiteit van de persoon die de ticket aanbiedt. Zie in dit verband tevens de paragrafen 4.5 en 5.4. I.13 Video-installatie Het stadion van de licentiehouder moet zijn voorzien van een vaste CCTV-installatie. Deze CCTV-installatie moet voldoen aan de volgende eisen: o Het aantal camera’s moet in ieder geval voldoende zijn en zo zijn opgesteld dat alle: o Toeschouwersvakken; o Plaatsen waar fouilleringwerkzaamheden worden verricht; o Toegangspunten tot het stadion/stadionterrein & o Toegangswegen en het stadionplein in beeld kunnen worden gebracht. o Tenminste één camera moet permanent op het bezoekersvak gericht zijn. o Het moet mogelijk zijn met de camera te allen tijde (overdag, ’s avonds en ’s nachts) mensen in persoon vast te leggen c.q. herkenbaar in beeld te brengen. o Het moet mogelijk zijn om voortdurend beelden van ten minste één camera op te nemen. o Datum en tijd moeten permanent op de beelden geregistreerd zijn. o Het moet mogelijk zijn een fotoafdruk van een beeld te maken.
o Zowel de videobeelden als de fotoafdruk moeten in kleur worden weergegeven. o De bediening van de CCTV-installatie moet vanuit de commandoruimte geschieden.
Het Cars Jeans Stadion is uitgerust met een relatief moderne CCTV-installatie en voldoet aan de norm van de KNVB. De CCTV-installatie in het stadion is eigendom van ADO Den Haag (met ondersteuning vanuit gemeente) en de camera’s buiten het stadion zijn eigendom van de gemeente. Met de camera’s in de omgeving van het stadion heeft de politie ook zicht op hetgeen er rond het stadion en op de toegangswegen gebeurt. Veiligheidsverantwoordelijken binnen ADO Den Haag konden niet aangeven of er een (actueel) specifiek CCTV-plan is. Zie tevens § 4.3. I.16
Eisen bezoekersvak
In licentie-eis I.16 worden de eisen betreffende het bezoekersvak opgesomd. In het Cars Jeans Stadion is een goed geoutilleerd bezoekersvak wat aan alle gestelde eisen voldoet en in de praktijk ook goed werkbaar is voor politie en stewards. Wij gaan hier dan ook niet nader in op dit onderdeel.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 11 van 40
3.5
Handboek competitiezaken betaald voetbal
Het KNVB Handboek Competitiezaken betaald voetbal kent een diversiteit aan regels en eisen voor stadions en BVO’s (clubs). In dit handboek zijn voor dit onderzoek de volgende onderdelen met name van belang: 1.2.5 CONTROLE EN ADVIES VEILIGHEID- EN WEDSTRIJDORGANISATIE BVO’s zijn gehouden aan de Voorschriften Wedstrijdorganisatie zoals opgenomen in Deel II van dit handboek, hierin staan onder andere voorschriften voor de veiligheid- en wedstrijdorganisatie voor wedstrijden in het betaald voetbal. Ook zijn in de KNVB licentie-eisen voorwaarden gesteld op het gebied van infrastructuur en veiligheid.
De KNVB toetst de uitvoering periodiek middels eigen auditoren in dienst van de KNVB, die belast zijn met de controle op de KNVB-voorwaarden en regels. De primaire verantwoordelijkheid ligt bij de club en daarnaast heeft de gemeente vanuit haar regiefunctie en als eigenaar van het stadion, een rol voor de openbare orde en veiligheid. Deels gaat dit om constructieve veiligheid (de gemeente heeft als eigenaar de constructie laten toetsen, mede in aanloop naar ondertekening van de Veiligheidsverklaring) en deels gaat het om het monitoren van de operationele veiligheidsorganisatie van de club. De politie, afdeling Korpscheftaken heeft een controlerende en eventueel handhavende rol ten aanzien van de stewards en beveiligers (vergunning, diploma’s en geldigheid passen). Risico’s: 1. Ontbreken van een strikt toezicht model vanuit de lokale overheid: Er is in de praktijk gebleken dat een stringenter toezichtmodel richting de ADO-operatie nodig was, waardoor bijvoorbeeld in het geval van de wedstrijd ADO Den Haag – Excelsior op 29 mei 2022 niet onomstotelijk vaststond of afspraken en opgelegde maatregelen ook werkelijk nagekomen/uitgevoerd werden door ADO Den Haag. Denk hierbij aan controle op het niet verkopen van alcohol bij risicowedstrijden of het nakomen van de, middels de APV-melding opgelegde, ticket verkoopvoorwaarden en/of ID-controle en visitatie bij toegang tot het stadion.
Risico is dat ADO Den Haag bijvoorbeeld toch alcohol verstrekt of tickets verkoopt aan personen die daar, kijkend naar de voorwaarden voor die risicowedstrijd, geen recht op zouden hebben. 2. Ontbreken intern toezicht model binnen ADO Den Haag: In het geval van ADO Den Haag – Excelsior is door meerdere respondenten aangegeven dat er weliswaar een 1-op-1 verkoop was, maar dat supporters onbeperkt opnieuw kaarten konden kopen zodat in de praktijk iedereen zoveel kaarten kon kopen als men wilde of zolang de voorraad strekte. Dit is strijdig met de 1-op-1 verkoopeis. Ook werden op Marktplaats veel kaarten doorverkocht. In combinatie met het gegeven dat meerdere respondenten aangegeven hebben dat er geen enkele vorm van ID-controle aan de poort plaatsvindt bij ADO Den Haag, zo ook deze wedstrijd niet, kon eenieder toegang krijgen tot het stadion.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 12 van 40
Artikel 2 VERANTWOORDELIJKHEDEN THUISSPELENDE BVO 1. De thuisspelende BVO is verantwoordelijk voor de naleving van de voorschriften die gelden bij thuiswedstrijden. 2. De veiligheidscoördinator – of zijn vervanger – van de thuisspelende BVO heeft de leiding over de uitvoering van deze voorschriften en overige veiligheidsmaatregelen en is aanwezig bij de wedstrijd. 4. De thuisspelende BVO treft maatregelen die politie-inzet tot een minimum beperken - vooral in het stadion zelf. Tot deze maatregelen behoort onder meer de inzet van stewards en veiligheidsfunctionarissen. 5. De thuisspelende BVO heeft de beschikking over een SLO die in contact staat met de eigen supporters en met de SLO van de uitspelende BVO.
De in lid 2 genoemde leidinggevende rol van de VC impliceert dat deze moet beschikken over voldoende mandaat om besluiten te nemen. De veiligheidsorganisatie van de club moet ook dusdanig robuust zijn dat, zie lid 4, politie-inzet tot een minimum beperkt blijft. ADO heeft wel een ervaren SLO. Risico:
-
3.6
Het tekort aan stewards, zie § 5.5 leidt tot grotere inzetbehoefte van politie. Dit is een ongewenste situatie; ook vanuit landelijke afspraken in dit verband. ADO Den Haag heeft momenteel geen veiligheidscoördinator (VC). De (functie van) VC van ADO Den Haag, zo zagen wij eerder, heeft geen duidelijk mandaat. Dit kan remmend werken op besluitvorming en inzetten van operationele maatregelen.
Lokaal Convenant Voetbal
Ketenpartners in veiligheid die het Lokaal Convenant Voetbal gesloten en ondertekend hebben zijn: - de burgemeester van Den Haag; - de hoofdofficier van justitie, arrondissement Den Haag; - de politiechef van de Eenheid Den Haag; - de directeur van ADO Den Haag; - de supporterscoördinator (gedetacheerd vanuit Mooi Welzijn). Eerder merkten wij al op dat de Supportersverenigingen niet gevraagd zijn om deel te nemen in het Lokaal Convenant Voetbal; iets wat in andere steden wel het geval is. Risico: - Er is geen supportersvereniging in Den Haag welke deel uitmaakt van het convenant. ADO Den Haag kent meerdere supportersverenigingen, zoals supportersvereniging FCDH, Fansupport, Haagsche Bluf en het Haags Supporterscollectief. Het ontbreken van supporters betekent dat er “over supporters gesproken wordt” in plaats dat er “met supporters gesproken wordt”. - De handtekening van de SLO (Supporters Liaison Officer ofwel de supporterscoördinator) biedt geen enkele zekerheid omtrent enig commitment vanuit supporters en heeft dus, zo bezien, weinig meerwaarde. - Overigens kunnen supporters alleen geïntegreerd worden in het Lokaal Convenant Voetbal als zij ook daadwerkelijk willen participeren. - Het huidige Lokaal Convenant Voetbal betreft seizoen 2019 – 2020. Actualisatie is dringend nodig. Covid-19 zal invloed gehad hebben op de vertraging.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 13 van 40
In het Lokaal Convenant Voetbal is in artikel 4.1 opgetekend dat de lokale driehoek en ADO-directie samenkomen als de noodzaak daartoe bestaat en dat aan het eind van het seizoen afspraken geëvalueerd worden waarna een nieuw convenant gesloten wordt. Daarnaast vindt er volgens artikel 4.2 twee keer per seizoen strategisch overleg plaats tussen ADO (directeur, manager veiligheid en wedstrijdorganisatie en de veiligheidscoördinator), de gemeente (directeur en beleidsmedewerker veiligheid), de politie (chef basisteam Ypenburg/Leidschenveen en de voetbalcoördinatoren), het Openbaar Ministerie (voetbalofficier) en de supporterscoördinator (SLO) vanuit Mooi Welzijn.
Risico: Feitelijk was er de voorbije jaren geen “Manager Veiligheid en wedstrijdorganisatie” meer werkzaam bij ADO Den Haag. Er was alleen een VC en de persoon die deze functie invulde wijzigde de voorbije jaren meermaals. Effectief bepaalde de VC zelf of en in hoeverre de ADO-directie geïnformeerd werd en bleef. Binnen ADO Den Haag was er geen sprake van adequaat informeren over voortgang richting directie. Het overleg als bedoeld in 4.2 van het convenant heeft het voorbije jaar op een laag pitje gestaan (lees: werd niet georganiseerd). Wel is er steeds operationeel veiligheidsoverleg geweest. Daarnaast is er steeds vooraf en achter gesproken over de wedstrijden (zie § 4.3 van het convenant; Dit betreft het overleg dat 4 tot 6 weken voorafgaand aan wedstrijden plaatsvindt). Supporters maken hier geen onderdeel van uit. Risico: In het kader van verantwoord veiligheidsbeleid is het van groot belang dat de ketenpartners in veiligheid op regelmatige basis met elkaar overleg voeren over de actuele situatie en ontwikkelingen. Daarnaast is het van belang dat periodiek gesproken wordt over (invulling van) taken en verantwoordelijkheden. Ontbreken van overleg leidt tot afbreuk van het integraal veiligheidsconcept.
3.7
Meldingen wedstrijden op basis van APV art. 2:25B of vergunning?
In Den Haag kent de Algemeen Plaatselijke Verordening in artikel 2:25B een regeling voor sportwedstrijden. Op basis van dit artikel moet ADO Den Haag uiterlijk 30 dagen voor aanvang van de wedstrijd schriftelijk melding doen bij de gemeente6. Dit moet middels een speciaal formulier (lid 3). Zie bijlage 1 voor een voorbeeld van het meldingsformulier. Lid 7 biedt de mogelijkheid aan de burgemeester om “voorschriften te geven ter beveiliging van personen en goederen, en ter voorkoming van wanordelijkheden, ernstige verkeersbelemmeringen of ernstige hinder voor toeschouwers of derden”.
6 Lid 2 geeft aan: Als een kennisgeving, gelet op het tijdstip, waarop de wedstrijddatum wordt vastgesteld, niet dertig dagen
tevoren kan worden gedaan, geeft de organisator hiervan kennis aan de burgemeester uiterlijk zeven dagen vóór de wedstrijddatum. Deze situatie kan bijvoorbeeld optreden tijdens play-offs.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 14 van 40
Lid 8 biedt de burgemeester de mogelijkheid om de wedstrijd (alsnog) te verbieden. Lid 9 stelt: Het is de organisator verboden een wedstrijd als bedoeld in het eerste lid te laten plaatsvinden, als: a) De kennisgeving ervan niet overeenkomstig het bepaalde in het eerste tot en met zesde lid gedaan is; b) Gehandeld wordt in afwijking van de gegevens, die bij deze kennisgeving verstrekt zijn; c) De door de burgemeester ingevolge het zevende lid gegeven voorschriften niet worden nagekomen; d) De burgemeester het houden van de wedstrijd verboden heeft.
De burgemeester kan van het bepaalde in het 9e lid onder a. ontheffing verlenen. In de bijlage bij de APV Den Haag lezen wij dat overtreding van lid 9 gestraft kan worden met een geldboete van € 95,=. Met dit systeem wordt volgens betrokkenen al jaren gewerkt in Den Haag. In het Uitvoeringsbesluit APV artikel 2:225B 7 zijn de wedstrijden van het eerste en tweede elftal van ADO Den Haag opgenomen en daar valt te lezen dat tenminste 30 dagen voorafgaand aan de wedstrijd schriftelijk kennisgegeven moet worden aan de burgemeester van Den Haag. De KNVB stelt dat het veiligheidsvooroverleg voor wedstrijden bij voorkeur zes weken voorafgaand aan de wedstrijd gehouden moet worden en de politie geeft aan een lange(re) periode dan de gestelde 30 dagen nodig te hebben voor de planning van personele inzet. Ter vergelijking: In meerdere speelsteden in Nederland wordt gewerkt met een systeem van vergunningen voor wedstrijden. In de meeste gemeenten werkt men met vergunningen per seizoen of half seizoen. In een enkel geval wordt gewerkt met vergunningen per wedstrijd. Onderstaand, als voorbeeld, de passage over betaald voetbalwedstrijden uit de APV Utrecht:
APV Utrecht 2022 over betaald voetbalwedstrijden 7 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR16310
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 15 van 40
Het model waarbij gewerkt wordt met vergunningen kent ook een aanvraag middels een speciaal formulier en dus inhoudelijk een vergelijkbare werkwijze, maar bestuurlijk-juridisch gezien is het model van de “vergunning” robuuster. Immers, als blijkt dat de BVO niet voldoet aan de voorwaarden, bijvoorbeeld als de club te weinig stewards inzet of zich niet houdt aan de ticketverkoopvoorwaarden, kan de vergunning simpelweg geweigerd of ingetrokken worden. Advies: Overweeg de juridische en bestuurlijke voor- en nadelen van het huidige model ten opzichte van het model met een vergunning; een model dat in andere speelsteden gehanteerd wordt. De vergunning kan dan nog steeds per wedstrijd of (half) seizoen afgegeven worden terwijl volgens die systeem alles wedstrijden nog steeds aangemeld moeten worden middels het speciale formulier.
3.8
Stadionomgevingsverbod op basis van APV art. 2:26B
Het Stadionomgevingsverbod is een bestuurlijke maatregel uit de “tool-box” van de burgemeester. Op deze wijze kan het personen die, zie lid 2, de openbare orde verstoord hebben, verboden worden om zich in de omgeving van het stadion te bevinden op wedstrijddagen (4 uur voor start t/m 4 uur na einde). Effectief toepassen (en controleren) van deze maatregel helpt om rust en orde rond het stadion te bewerkstelligen. APV Den Haag, artikel 2:26B geeft aan: 1.
2.
De burgemeester kan aan een persoon schriftelijk het verbod opleggen zich op te houden in de omgeving van het stadion vanaf vier uur vòòr het vastgestelde aanvangstijdstip tot vier uur na afloop van voetbalwedstrijden van de organisator ex artikel 2:25B. Het verbod geldt voor een bepaalde tijd welke niet langer is dan twee jaar. De burgemeester kan overgaan tot het opleggen van het in het vorige lid bedoelde verbod, nadat is vast komen te staan dat de persoon de openbare orde in of in de omgeving van het stadion heeft verstoord op een dag dat een wedstrijd van de organisator wordt gespeeld. Tevens kan dit verbod worden opgelegd aan personen aan wie een stadionverbod is opgelegd.
In de voorbije jaren werden in Den Haag geen stadionomgevingsverboden opgelegd. In één casus waar dit gepoogd werd, werd dit met succes aangevochten door de persoon in kwestie, waarna het betreffende stadionomgevingsverbod opgeheven werd. Advies: werk een effectief samenwerkingsmodel uit om stadionomgevingsverboden succesvol uit te kunnen schrijven en te kunnen handhaven. Dit zal de orde en rust rond het stadion ten goede komen. Definieer hiervoor gezamenlijk ook een specifiek gebied.
Naast de relevante Nederlandse wet- en regelgeving vormen voornoemde eisen, voorschriften en lokale afspraken het toetsingskader waarop CrowdProfessionals de situatie bij ADO Den Haag heeft beoordeeld. Voordat in hoofdstuk 5 wordt ingaan op de veiligheidsorganisatie van ADO Den Haag, wordt in hoofdstuk 4 eerst ingezoomd op een aantal relevante aspecten van het Cars Jeans Stadion.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 16 van 40
4. Situatie Cars Jeans Stadion 4.1
Sectorscheiding
Het Cars Jeans Stadion is uitgerust met fysieke sectorscheidingen. KNVB licentie-eis I.08 stelt: Het stadion dat de licentiehouder tot zijn beschikking heeft, moet overeenkomstig voorschriften van de lokale autoriteiten kunnen worden onderverdeeld in sectoren teneinde een optimale scheiding van toeschouwers te kunnen bewerkstelligen. Iedere sector moet afzonderlijk in ieder geval beschikken over eigen sanitaire faciliteiten, verkooppunten, eerste hulpvoorzieningen (in de vorm van personeel en/of ruimten) en in- en uitgangen.
Initieel is de scheiding bedoeld om thuissupporters te scheiden van uitsupporters, maar ook de beheersbaarheid van publiek kan een reden zijn om het stadion verder te segmenteren in verschillende sectoren. Zo kan bijvoorbeeld voorkomen worden dat supporters die kaartjes hebben op een andere tribune migreren binnen het stadion en massaal samenkomen binnen een klein gebied. De KNVB-licentievoorschriften verwijzen dus naar de lokale autoriteiten als het gaat om het voorschrijven van supportersscheiding. Deze scheiding kan verschillende redenen hebben: - scheiden uit- en thuis (lees: afscheiden uitvak); - scheiden van specifieke doelgroepen; - het voorkomen van migratie over de tribunes. Advies: Handhaaf bij wedstrijden altijd de aanwezige sectorscheiding om supporters op hun eigen tribunes te houden en de scheiding met uitsupporters nog robuuster te maken. Ook draagt harde sectorscheiding bij aan het handhaven van orde en rust in het stadion.
De vijf sectoren in het Cars Jeans Stadion van ADO Den Haag (Eretribune incl. Family corner, Gastenvak, Lex Schoenmaker tribune, Haaglanden Tribune en de Aad Mansveld tribune)
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 17 van 40
Advies: er zijn op dit moment ook onderzoeken gaande betreffende het zogenaamde “persistent staan” op tribunes. Deels vanwege het crowd management (teveel mensen op een klein gebied) en deels vanwege constructie veiligheid (draagkracht constructie; zie instorten tribune NEC Nijmegen). Het advies is om ook naar dit risico te kijken en het staan te beheersen/reguleren; bijvoorbeeld met “rail-seats” 4.2
Cameratoezicht (CCTV)
KNVB licentie-eis I.02 beschrijft, zoals we eerder in dit rapport zagen, de toepasselijke vereisten voor de commandoruimte waarbij aangegeven wordt dat er vrij goed tot goed zicht moet zijn op het gehele stadion en op alle tribunes, eventueel via de CCTV-installatie. Deze (minimale) eis is er vooral op gericht om het veiligheidsmanagement in staat te stellen om het verloop van instroom, wedstrijdfase en uitstroom adequaat te kunnen monitoren in alle delen van het stadion en tijdig te kunnen interveniëren op ongewenste bewegingen, incidenten of calamiteiten. Overzicht vanuit deze commandoruimte is essentieel omdat detectie van risico’s niet alleen kan afhangen van het al dan niet tijdig melden van incidenten door stewards en/of beveiligers. Daarnaast levert de CCTV-installatie een belangrijke bijdrage in het identificeren van personen c.q. verdachten. Het Cars Jeans Stadion is uitgerust met een goede CCTV-installatie die in eigendom is van ADO Den Haag. Ook rondom het stadion zijn veel camera’s geïnstalleerd zodat ook goed zicht is op de periferie. Deze camera’s zijn in eigendom van de gemeente Den Haag. Hoewel het CCTV-systeem van ADO redelijk modern is, wordt er nog te vaak iemand niet of niet snel genoeg gevonden, terwijl dat technisch wel mogelijk zou moeten zijn.
Risico: een inefficiënt CCTV-systeem leidt tot een lage(re) pakkans en een hoge(re) mate van wangedrag; harde kern- en jongerenkern supporters worden niet geremd door de ‘dreiging” dat men opgespoord en gepakt kan worden.
Er zijn op dit moment technisch hoogwaardige camera’s op de markt die veel mogelijkheden hebben als het gaat om opsporen en herkennen van personen (ook als zij van kleding wisselen) en het zeer ver inzoomen op gezichten etc. Daarbij is ook het softwarepakket van belang. Ook zijn er in het land voorbeelden waar kleine camera’s ingebouwd zijn in tourniquets8 zodat van IEDERE persoon die het stadion binnenkomt een fotografische opname gemaakt wordt. Deze opnamen kunnen later eventueel gebruikt worden om vergelijk te maken met beelden waarop strafbare handelingen gepleegd worden. Een andere manier van cameratoepassing zijn bodycams, zoals die onder meer gebruikt worden in de Johan Cruijff Arena. Hiermee worden van dichtbij opnamen gemaakt van supporters en hun gedrag terwijl de opname (die direct door gestreamd wordt naar de commandoruimte) ook zichtbaar is op een beeldscherm op de camera voor de supporter in kwestie. Deze wordt daarmee bewust van het feit dat hij/zij “in beeld is”. Dit werkt aantoonbaar preventief voor de stewards en het biedt de bemensing in de commandoruimte een extra inzicht in de situatie terplaatse. Ook worden locaties die buiten het bestaande camerabeeld vallen zichtbaar.
8 Ondermeer PSV Eindhoven.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 18 van 40
Tot slot werkt de politie in Amsterdam ook met een drone-team bij hoog-risico wedstrijden om een beter overzicht te hebben voor de commandovoering en aanvullend beeld te genereren van (strafbaar) handelen door personen. Zeker als deze personen zich bewust zijn van de aanwezigheid van deze drone, werkt ook de inzet ervan enigszins preventief. Bij hoog-risicowedstrijden kan dit een welkome aanvulling zijn, mits de beelden van de drone ook direct (live) beschikbaar zijn voor het politiecommando. Advies: 1. Laat specialisten in overleg met politie een update maken van het CCTV-plan en zet in op technisch hoogwaardige (5K resolutie) camera’s met een goed softwarepakket. 2. Overweeg bij vervanging van toegangspoortjes door tourniquets het inbouwen van camera's. Zie tevens § 4.4. 3. Overweeg de inzet van bodycams bij stewards en beveiligers. 4.3
Zeer strenge eisen aan “staan”!
Licentie-eis I.06 stelt dat stadions geen staanplaatsen mogen hebben (= basisnorm). Echter, bij wedstrijden in de door de KNVB georganiseerde competities mogen door de licentiehouder staanplaatsen worden gebruikt en verkocht indien het bestuur betaald voetbal hiermee schriftelijk heeft ingestemd en mits deze staanplaatsen voldoen aan de hieromtrent geldende regels in het Handboek competitiezaken betaald voetbal. Hiermee worden de eisen bedoeld ten aanzien van Safe Standing, die opgenomen zijn in de KNVB-richtlijn. ADO Den Haag heeft geen staantribune en heeft ook geen aanvraag gedaan bij de KNVB in dat kader. In de praktijk staat heel Midden-Noord voor de stoel en vindt er congregatie plaats op dit deel waardoor publieksdichtheden hoog oplopen en overzicht verloren gaat. Ook zijn trappen (risico bij ontruiming!) hierdoor bij voortduring geblokkeerd. Wij schreven hiervoor al over het advies om gesprek aan te gaan omtrent “rail seats” Risico: In de praktijk staat heel Midden-Noord bij ADO Den Haag. Ook is er een hoge dichtheid op deze tribune. Dit wordt veroorzaakt door het samentrekken van supporters op het stuk “Midden Noord” en leidt tot verminderde controle, overzicht en beheersmatigheid. Een tweede risico is dat alle trappen in de dichte massa op Midden Noord volledig vol staan en geblokkeerd zijn. Dat vormt een extra risico in geval van ontruiming.
Overigens kan de (zeer) hoge publieksdichtheid, in combinatie met springende supporters, een extra risico vormen in relatie tot de draagkracht van de tribuneconstructie. Dit vals buiten de scope van het onderzoek, maar het is een reden extra om dit te voorkomen.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 19 van 40
4.4
Automatische toegangscontrole
Wij stelden al vast dat de KNVB licentie-eis I.11 stelt: Het stadion van licentiehouders uitkomend in de eredivisie, moet beschikken over een systeem van automatische toegangscontrole dat voldoet aan al het bepaalde in het Handboek competitiezaken betaald voetbal. Het gaat hier om apparatuur waarmee een toegangsbewijs elektronisch op geldigheid gecontroleerd kan worden door elektronische koppeling met autorisatielijsten en/of blokkeringslijsten.
Het Handboek Competitiezaken Betaald Voetbal stelt aansluitend het volgende. Artikel 14 KAARTVERKOOP ALGEMEEN 1. In overleg met de lokale driehoek wordt vastgesteld op welke wijze het stadion, de kaartverkoop en de distributie worden ingericht. 2. Op alle toegangsbewijzen wordt niet alleen de prijs vermeld, maar wordt op voor- en/of achterzijde ook de volgende tekst opgenomen: “Verkoop en/of afgifte van dit toegangsbewijs geschiedt onder de van toepassing zijnde Standaardvoorwaarden van de KNVB, welke verbindend zijn voor koper en/of ontvanger en mogelijke opvolgende houder(s) dezes. Op schriftelijk verzoek worden de Standaardvoorwaarden kosteloos toegezonden. Met uitzondering van het bepaalde artikel 5 lid 1 van de Standaardvoorwaarden, is het verboden dit toegangsbewijs aan te bieden, (door) te verkopen en/of af te geven. Tevens zijn de huisregels van [CLUBNAAM] van toepassing”. 3. De toegangskaarten zijn van zodanige (veiligheid)kwaliteit, dat vervalsing onmogelijk of in elk geval moeilijk is.
En tot slot stelt het handboek: Artikel 16 KAARTCONTROLE TOEGANGSCONTROLE De thuisspelende BVO draagt zorg voor een sluitende toegangscontrole om te voorkomen dat het stadion kan worden betreden zonder geldig toegangsbewijs.
Bij ADO Den Haag vindt in de praktijk geen additionele ID-controle plaats bij binnenkomst, waarmee er dus louter controle plaatsvindt op de geldigheid van het ticket. Dat zegt niets over de persoon die het ticket gebruikt (en/of dat hij/zij een stadionverbod heeft). Binnen het onderzoek werd vastgesteld dat ID-controle nooit (meer) gebeurde bij ADO Den Haag. Overigens bleek uit onderzoek ook dat er niet gevisiteerd werd bij de ingangen. Het stadion van ADO Den Haag is niet uitgerust met manshoge tourniquets, maar met “access gates”; twee schuivende poortjes. De supporters scant zijn of haar ticket zelf en loopt naar binnen als het poortje opent. Indien er problemen zijn met het ticket zit er een (Mondriaan student) medewerker in een scanhokje naast het poortje. Deze kan het ticket nog eens scannen als de eerste scan niet succesvol was. Als deze scan wel succesvol is, opent het tweede poortje en loopt de supporter naar binnen. Zolang een persoon tussen het poortjes in staat gaat het tweede poortje niet dicht (veiligheidsvoorziening). Probleem/risico is dat poortje 1 niet sluit als poortje 2 opent.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 20 van 40
Risico: Uit onderzoek is gebleken dat supporters tijdens ADO Den Haag – Excelsior zich met meerdere personen naar binnen gedrongen hebben nadat één persoon zijn ticket scande. Er wordt gesproken over tenminste 20 à 30 personen die zich op deze wijze onrechtmatig toegang hebben verschaft. Zij werden daarbij niet afgestopt door stewards of beveiligers die opgesteld waren achter de poortjes. Het onderzoek leert dat er nauwelijks stewards aanwezig waren achter de poortjes. Ook werd niet gevisiteerd. Op deze wijze zijn meerdere personen ongecontroleerd binnengekomen; ook personen die mogelijkerwijs een stadionverbod hadden en/of verboden voorwerpen met zich voerden. Bijkomend feit is dat de toegangspoortjes niet bestand zijn tegen massaal binnendringen. Hoge tourniquets bieden meer zekerheid op veiligheid en het weerstaan van massale binnendring-acties. Wij komen later in dit rapport terug op de feitelijk situatie van toegangscontrole bij ADO Den Haag in relatie tot Ticketing en de borging van ticketverkoopvoorwaarden bij (hoog)risicowedstrijden. Advies: - Voor de langer termijn (gelet op levertijd en financiering) is het advies om de huidige toegangspoortjes te vervangen door manshoge tourniquets. Tourniquets hebben een hogere garantie op veiligheid omdat overklimmen vrijwel onmogelijk is en geheel onmogelijk gemaakt kan worden.
- Implementeer een cameraopstelling in de toegangsconstructie, zodat van eenieder die het stadion betreedt via de ingangen een fotografische opname gemaakt wordt. Zorg ook dat deze installatie voldoet aan de regels inzake privacy.
4.5
Harde scheiding van tribunes en veld?
Bij het zien van het grote aantal supporters op het veld direct na afloop van de wedstrijd ADO Den Haag – Excelsior Rotterdam op 29 mei jl. is een voorstelbare eerste ingeving om een nog robuustere afscheiding te vormen tussen veld en tribunes. In het verleden waren veel velden omgeven door hoge hekwerken met prikkeldraad of zelfs constantina draad (scheermessen). Overigens was ook dat in het verleden gaan garantie dat er geen supporters op het veld kwamen. Toch zijn er een aantal redenen om dit tegenwoordig niet meer te doen: 1. Het merendeel van de supporters gedraagt zich conform de geldende normen en waarden en zit er niet op te wachten om voetbal te komen kijken in een “gevangenisomgeving”. 2. De rampen met publiek in stadions (met de rampen van Hillsborough en Heizel als sprekende voorbeelden) hebben ertoe geleid dat eerst de Britse overheid en kort daarna FIFA en UEFA niet meer toestaan dat velden, tribunes en vakken omgeven worden door hoge hekken en afschrikwekkende maatregelen om supporters binnen te houden. Daar waar in een enkel geval nog steeds harde scheiding plaatsvindt (lees: het gastenvak9), moeten maatregelen dusdanig zijn dat supporters in geval van nood direct het vak kunnen verlaten.
9 In de UK is zelfs ook in geval van bezoekersvakken het toepassen van hekken niet toegestaan. Daar vormen linies stewards
de scheiding tussen uit- en thuissupporters.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 21 van 40
5. Veiligheidsorganisatie ADO Den Haag inhoudelijk beschouwd 5.1 Directie en Veiligheidscoördinator ADO Den Haag beschikte in seizoen 2021-2022 over een Veiligheidscoördinator (VC) die in dienst was van de club. Deze persoon is inmiddels niet meer werkzaam bij de club, nadat hij eerder in het voorjaar aangegeven had een andere werkkring te ambiëren. Hij is direct na de laatste wedstrijd vertrokken zonder werkoverdracht. ADO Den Haag heeft momenteel geen Veiligheidscoördinator. ADO heeft in een aantal jaar meerdere veiligheidscoördinatoren gehad. De doorstroming is daarmee, afgezet tegen andere clubs, relatief hoog. Dit betekent ook een constant vertrek van en dus ontbreken van inhoudelijke kennis van de club, het stadion en de supporters. Vastgesteld werd dat er momenteel geen vastomlijnd functieprofiel van de veiligheidscoördinator bestaat bij ADO Den Haag waarin ook het mandaat geregeld is. Wel is er vanaf 1 juli a.s. een Manager Operations10 gestart bij de club en op korte termijn wordt ook een Veiligheidscoördinator geworven. Laatstgenoemde gaat onder de Manager Operations werken. Momenteel zijn meerdere clubs op zoek naar een VC. Dit kan beperkend werken. Risico’s: - ADO Den Haag heeft momenteel geen veiligheidscoördinator (VC). - De constante wisseling van VC’s leidt tot een kennis-flow; een gebrek aan actuele kennis van club, stadion en supporters(groepen).
- De VC moet de directie op de hoogte houden van de actuele organisatie, de inhoudelijke processen en/of problemen met de kwaliteit van de organisatie. - Het functieprofiel voor de functie veiligheidscoördinator moet duidelijkheid begeven voorafgaande aan werving en selectie en uiteindelijk aan de eisen betreffende het operationeel functioneren van de VC.
5.2 Veiligheidsbeleid en samenhang met het Lokaal Convenant Voetbal De ADO Den Haag directie moet op de hoogte zijn van (de inhoud van) het Lokaal Convenant Voetbal dat de basis vormt voor de afspraken tussen ketenpartners in veiligheid. De directie heeft periodiek overleg gehad met de gemeente en politie. De afspraken uit het Lokaal Convenant Voetbal moeten daarbij leidraad vormen. Het overleg moet meermaals per jaar gepland worden. Het model van het Lokaal Convenant Voetbal beoogt de supporters(vertegenwoordiging) bij het convenant te betrekken. De inhoud van het Lokaal Convenant Voetbal sluit niet meer aan op de feitelijke organisatie van ADO Den Haag; zo is er al lang geen Manager Veiligheid en Wedstrijdorganisatie meer en inmiddels is er ook geen Veiligheidscoördinator meer werkzaam bij de club.
10 De persoon die deze functie aanvaard heeft is bekend met de club en heeft in het verleden gewerkt voor de club; ook in
relatie tot veiligheidszaken
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 22 van 40
Gegeven het feit dat het laatste Lokaal Convenant Voetbal stamt uit seizoen 2019 – 2020 (twee seizoenen geleden) en er het voorbije jaar geen inhoudelijke gesprekken zijn geweest over het Lokaal Convenant ten gevolge van Covid, moeten alle betrokkenen weer geactiveerd worden. In het Convenant staan immers naast verantwoordelijkheden, ook een aantal contactmomenten tussen partners benoemd per seizoen. Risico: - De inzet op het gebied van veiligheid vanuit ADO Den Haag was bij ADO Den Haag – Excelsior: o 35 eigen stewards, 25 beveiligers HBH-beveiliging en 30 beveiligers KRIWI-beveiliging - En daarnaast o 20 servicemedewerkers KRIWI o 60 studenten Mondriaan College. - Het Lokaal Convenant Voetbal definieert in lid 4 van art. 5.1.3 een minimum inzet bij hoog-risicowedstrijden van 106 beveiligers/stewards. - Dit aantal is nimmer gehaald en er was geen controle op de aantallen. - Servicemedewerkers en studenten tellen niet mee in dit verband. Zij zijn alleen aanwezig om service te verlenen en niet voor beveiligingstaken. - Het lage aantal beveiligers en stewards zal een van de reden zijn waarom er niet werd gevisiteerd bij ADO Den Haag en waarom er geen ID-controles gedaan werden.
In tegenstelling tot hetgeen geëist wordt in art. 5.1.3 van het Lokaal Convenant geeft ADO niet aan hoeveel stewards en hoeveel beveiligers er ingezet worden en voor welke specifieke taken. Het aantal dat opgegeven wordt in het meldingsformulier betreft het totaal aantal, zodat niet duidelijk wordt hoeveel stewards en hoeveel beveiligers ingezet zullen worden, waar en voor welke specifieke taken.
Advies: - Door clubs in het betaald voetbal wordt gewerkt met een specifiek “stewardinzetplan” waarin per tribunedeel, ingang, (nood)uitgang etc. aangegeven wordt: o Wat er staat (steward of beveiliger en/of servicemedewerker) o Wat de specifieke taken zijn en o Welke werkinstructie er geldt (inclusief escalatie bij problemen) - ADO Den Haag moet een steward-inzetplan maken voor wedstrijden in de 3 categorieën (laag risico, midden risico en hoog risico) en opnemen dat er in specifieke gevallen zelfs een extra verhoogde inzet bepaald kan/zal worden (bijvoorbeeld bij play-off- of finalewedstrijden). Daarnaast lezen wij in een meldingsformulier wat ons in het kader van dit onderzoek ter hand gesteld is: “75 Mondriaan studenten, die verdeeld over het stadion diverse service- en veiligheidstaken uitvoeren zoals scannen van de toegangsbewijzen en toezicht houden op het publiek”.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 23 van 40
Eerder stelden wij al vast dat het inzetten van studenten voor beveiligingstaken verboden is. Gemeente en afdeling Korpscheftaken van de politie hebben in dit verband een toezichthoudende- en controlerende rol. Er is al langer geen “voetbalvierhoek” georganiseerd; het Lokaal Convenant-overleg tussen de lokale driehoek en de directie van ADO over de inhoud en werking van het convenant. De veiligheidscoördinator die dit seizoen actief was heeft de directie van ADO minder “aangehaakt” bij veiligheid dan de VC die daarvoor actief was. Hierdoor is er bij de directie ADO Den Haag geen actueel en goed inzicht in de veiligheidsorganisatie, de afspraken en verplichtingen. De gemeente verrichtte, omdat haar primaire verantwoordelijkheid ligt op het gebied van openbare orde en veiligheid, de voorbije periode geen inhoudelijke controles op de ADO-interne operationele uitvoering van veiligheidsafspraken. ADO Den Haag is verantwoordelijk voor de veiligheid in- en rondom het stadion. Echter, nu is gebleken dat dit wel degelijk geïntensiveerd moet worden, is het advies om te gaan werken met een specifieke vergunning.
De voetbalcoördinatoren van politie maken risicoanalyses, adviseren de gemeente omtrent de wedstrijdmeldingen en te nemen maatregelen, voeren het veiligheidsvooroverleg, plannen de inzet van politie in overleg met hun leidinggevenden, maken inzetplannen en verrichten schouwen in het stadion voor opening bij een thuiswedstrijd. Vervolgens coördineren zij de inzet van politie tijdens thuis- en uitwedstrijden. Zij hebben echter geen zeggenschap over of sturing op de (intensiteit van) controles door de afdeling Korpscheftaken. Er zijn geen controles uitgevoerd de voorbije periode. Risico: Het Lokaal Convenant Voetbal is door partijen niet actief opgevolgd. Het risico is dat er zaken voorvallen die niet kunnen en/of toegestaan zijn en dat zaken als evalueren en bijstellen op basis van de (recente) gebeurtenissen nog moeten volgen.
Advies: - Evalueer op korte termijn het Lokaal Convenant Voetbal met alle partners en maak concrete afspraken over de volgende “peilstok-momenten”. - Maak, om snel stappen te kunnen zetten, voor de nabije toekomst zeer strakke afspraken omtrent de meest acute actie- en ontwikkelpunten en over het nakomen van afspraken en verplichtingen. - Steek als gemeente de regie op het proces, gezien de vastgestelde tekortkomingen, zeer strak in. - Werk met concrete actiepunten en heldere realisatie- en controlemomenten. Laat de praktijk ook geregeld toetsen door geschikte personen of bevoegde instanties. - Voetbalveiligheid is een gecompliceerde materie. Schakel waar nodig externe hulp of expertise in op onderdelen.
Note: De supportersvertegenwoordiging geeft aan graag met gemeente aan tafel te willen. De supporters geven aan bereid te zijn mee te praten binnen het Lokaal Convenant Voetbal en tevens hun visie op zaken graag eens aan de burgemeester te willen toelichten in een persoonlijk gesprek.
CrowdProfessionals BV | Adviesrapport Veiligheid ADO Den Haag | concept 0.1 040722
Pagina 24 van 40
5.3 Vooroverleg wedstrijden en integrale organisatie Bij voorkeur zes weken voorafgaand aan de wedstrijd vindt dit overleg plaats, maar dat wordt in de praktijk vaak niet gehaald. Dat kan consequenties hebben voor voorbereiding en planningen (voor de politie kan dit lastig zijn omdat de planning van diensten al lang vooraf gemaakt worden en aanpassing lastig is). Supportersvertegenwoordiging is hierbij niet aanwezig. De SLO wel. De algemene inzet bij dit veiligheid(voor)overleg is het maken van onderscheid in A (laag risico), B (midden risico) of C (hoog risico) wedstrijden, maar het streven van de ketenpartners in Den Haag is het leveren van maatwerk per wedstrijd. De afspraken die uit dit vooroverleg komen zijn vooral gericht op: 1. De vervoersregeling (mogen de gasten komen met vrij vervoer, een auto- of een bus combi?); 2. Het kaartverkoopregime (binnen welke kaders vindt verkoop plaats); 3. Alcohol (wel of geen alcoholverkoop toegestaan). Kaartverkoopregime11 De politie en gemeente voeren de volgende lijn: - Bij hoog-risicowedstrijden is 1-op-1 verkoop verplicht (een CC-houder kan 1 kaart kopen) In de praktijk vraagt ADO Den Haag vaak om toch 2-op-1 (twee kaarten per persoon) toe te staan met vaststelling van de ID aan de deur. Er is momenteel geen controlemechanisme op uitvoering van de afspraken. Vastgesteld werd dat er GEEN ID-controles aan de deur uitgevoerd zijn.