RIS312704 Bijlage
Tekst van het document
en gelijktijdig optrekken. Zo kan er bij onveiligheid direct een
in Haaglanden is circa 2.260. Per 1 april 2022 wachten er in
interventie worden ingezet en wordt uithuisplaatsing bij voorkeur
Haaglanden nog 43 kinderen met een maatregel langer dan
voorkomen. Het (door)ontwikkelen van deze werkwijze gebeurt
3 maanden op passende hulp. Het overgrote deel van de
op dit moment onder andere via Beter Samenspel.
jeugdigen ontvangt daarmee tijdig passende hulp.
REGIOVISIE MONITOR 2021
39
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Beter Samenspel Het programma Beter Samenspel voor veilig opgroeien (BSS) is inmiddels al enkele jaren bekend in de regio Haaglanden als de werkwijze waarin de GI en het lokale team samen optrekken rondom casuïstiek waar veiligheidsvraagstukken spelen. Het doel van dit programma is om de samenwerking tussen de lokale teams en de GI’s te intensiveren, kinderen duurzaam veilig te laten opgroeien én de hoogste kwaliteit bieden voor kinderen die hierin gevaar lopen, door: • Vroegtijdig, op verzoek van het lokale team, de expertise van de GI in te zetten om escalaties op langere termijn te voorkomen; • De GI en het lokale team niet opeenvolgend, maar parallel in te zetten voor hetzelfde doel, namelijk het realiseren van blijvende veiligheid voor dezelfde gezinnen; • De lokale teams steeds te positioneren naast het gezin, terwijl de GI bevraagd wordt op de veiligheid. Vanuit het programma BSS zijn knelpunten gedefinieerd die door een verbeterde en parallelle samenwerking tussen de GI’s en de lokale teams aangepakt worden, zoals: • Te veel jeugdigen krijgen te laat, te lang, te kort of mogelijk onnodig een maatregel; • In standhoudende (intergenerationele) patronen worden niet herkend en of niet doorbroken. De expertise van GI’s en lokale teams wordt gedeeld om tot een gezamenlijke verklarende analyse en een (systeemgericht)
REGIOVISIE MONITOR 2021
40
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
veranderplan te komen. Gemeenten Delft, Den Haag (Escamp)
Figuur 26: Beter SamenSpel (BSS)
en Westland gaan verder op de ingeslagen weg en werken toe naar het borgen van de werkwijze van BSS als een onderdeel van het reguliere proces. De geleerde lessen vanuit deze gemeenten worden benut in de rest van de regio. De gemeenten Rijswijk en Zoetermeer zijn inmiddels ook van start gegaan. De overige
686 2019 542
gemeenten bereiden de start voor. De beschikbare capaciteit
2020
(mede als gevolg van de huidige krapte op de arbeidsmarkt) in
450 2021
de lokale teams en de GI’s is tot op heden een belangrijke reden geweest waardoor de implementatie trager gelopen is dan gepland. Het programma BSS kent een eigen monitor met zowel
0
kwantitatieve als kwalitatieve indicatoren. In figuur 26 over Beter Samenspel is te zien dat de implementatie van het programma een voorzichtige start heeft
2019 Activiteiten in het preventief justitieel kader: samen optrekken regie op veiligheid bij de GI’s
27
29
2020
2021
Activiteiten in het preventief justitieel kader: samen optrekken regie op veiligheid bij het lokale team
gemaakt met het samen optrekken van de GI en het lokale team. Er is nog een beperkt aantal gezinnen waar het lokale
686
team de regie heeft op de veiligheidssituatie en de GI vanuit
2019
haar expertise mee oploopt in het gezin om een escalatie en een maatregel te voorkomen.
559 2020
477 2021
“Door de volledige uitwisseling van informatie begrijp je veel beter waarom de ots nodig is en niet kon worden voorkomen. Dit is hoe ik mijn werk als jeugdbeschermer het liefst zou willen uitvoeren!” (jeugdbeschermer inzake Beter Samenspel)15 Bron: Cases Beter Samenspel, Rapport van het Programmabureau Jeugdhulp Haaglanden, 2022.
15.
Totaal REGIOVISIE MONITOR 2021
41
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 27: Gemiddelde kosten per verwijzer (in euro’s) 20.399
22.761
22.884
2020
2021
2019
8.657 2019
9.982 2020
10.804 2021 3.887 2019
Lokale team
4.710 2019
5.387 2020
Gecertificeerde instellingen
4.771 2021
Medisch specialist
6.070 2019
7.344 2020
Rechtbank
3.413
3.614
3.884
2020
2021
2019
Gemeente
4.728 2020
4.019 2021
5.425 2019
Huisarts
8.981 2019
6.604
6.600 2020
5.955 2021
Jeugdarts
9.916
10.013
2020
2021
2021 2.549
2.411
2.411
2019
2020
2021
Zelfverwijzer
Totaal gemiddeld
REGIOVISIE MONITOR 2021
42
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
In figuur 27 valt op dat de uitgaven voor jeugdhulp bij
Het CIT heeft een 24-uurs bereikbaarheid en beschikbaarheid
de verwijzingen door de GI het hoogst zijn. Dit is een
voor consult, advies en het ontvangen en beoordelen van
bekend patroon dat ook landelijk te zien is aangezien de
crisismeldingen. Waar nodig wordt samengewerkt met de GGZ-
“Een crisisinterventie
jeugdbescherming ook wel wordt gekenmerkt als de Intensive
crisisdienst, LVB-expertise of andere aanbieders. Bij de uitvoering
kenmerkt zich doordat
Care van de jeugdhulp. Het gaat om gezinnen waar het
van de Wet Tijdelijk Huisverbod werkt het CIT samen met de
het CIT direct in actie
ontbreekt aan veiligheid waardoor én ouder én jeugdigen hulp
politie, maatschappelijk werk, de volwassenenreclassering en
komt en indien nodig
nodig hebben. Hierbij is keuze vaak óf een vorm van verblijf óf
Veilig Thuis. Het CIT draagt bij aan de risicoanalyse en de eerste
binnen 2 uur op de
intensieve hulp in de thuissituatie en beide zijn kostbaar. Daar
opvang van kinderen voorafgaand aan het opleggen van het
plek van de crisis
komt bij dat de caseload van de jeugdbeschermer is verzwaard
huisverbod of heeft de rol om na het huisverbod de analyse te
aanwezig is.”
doordat de gezinnen met relatief lichte problematiek nu vooral
doen van de ontwikkeling van de kinderen.
preventief (bijvoorbeeld in de lokale teams) worden geholpen. We zien aan de cijfers van de afgelopen drie jaar dat er een Crisis Interventie Team Haaglanden (CIT)
lichte daling is in het aantal huisverboden en een lichte stijging
Het CIT van JB West is de crisisdienst voor de jeugdigen die
in het aantal crisisinterventies. De instroom was in de afgelopen
zich in de regio bevinden. Het CIT beoordeelt op basis van
twee jaar onvoorspelbaar en grillig, mogelijk als gevolg van
afgesproken criteria of er sprake is van een crisis. Zo ja, dan
de lockdown maatregelen vanwege het coronavirus. Bij de
voert zij een crisisinterventie uit om de crisis te bezweren.
crisisinterventies is de j-GGZ een steeds grotere rol gaan
Een crisisinterventie kenmerkt zich doordat het CIT direct in
innemen.
actie komt en indien nodig binnen 2 uur op de plek van de crisis aanwezig is. De crisisinterventie is erop gericht de directe
Naast de inzet bij huisverboden en crisisinterventies biedt het
veiligheid van kinderen en jongeren te realiseren. Dit betekent
CIT ook advies aan voor de partnerorganisaties in de regio zoals
dat het crisisinterventieteam tijdens een crisisinterventie een
jeugdhulpaanbieders en lokale teams. In 2021 is door het CIT in
veiligheidstaxatie uitvoert en waar nodig zorgt voor een tijdelijk
283 situaties advies bij een verzoek of melding geboden. In 2020
‘noodverband’.
was dit in 258 situaties het geval. Waar mogelijk en verantwoord biedt het CIT advisering en begeleiding bij het zelf beteugelen
Dit noodverband heeft twee doelen:
van een crisismelding, vanuit de overtuiging dat dit voor de cliënt
1. Directe controle op het geweld (dit wordt gestopt).
minder belastend is dan een verwijzing naar het CIT. Bovendien
2. Maatregelen treffen om de slachtoffers te beschermen.
wordt er op deze wijze inzet van duurdere zorg voorkomen.
REGIOVISIE MONITOR 2021
43
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 28: Aantal jeugdigen door het CIT in 2019-2021 in behandeling genomen als crisistraject en als huisverbod
Figuur 29: Aantal afgesloten trajecten per jaar 2018-2021 door het CIT
1.378 1.259 2019
1.300
1.600
2021
2020 1.400 1.200 1.000 622 2019
800
581 2020
499 2021
600 400 200 0
Crisiszaken
Huisverbod
2018
2019
2020
2021
Aantal jeugdigen door het CIT in 2019-2021 in behandeling genomen als crisistraject en als huisverbod.
crisiszaken |
REGIOVISIE MONITOR 2021
44
huisverbod
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Het aantal jeugdigen dat vanuit het CIT een beroep moet
jeugdreclassering wordt ingezet. Ook is toegelicht hoe de relatie
doen op de gedwongen hulp is al jaren vrij stabiel tot heel
is met de inzet van jeugdhulp door de GI en hoe er samengewerkt
“De focus van de
licht dalend. In 2021 betrof dit in totaal 35 gezinnen met in
wordt om het aantal jeugdigen dat lang op passende hulp
aanpak blijft liggen
totaal 53 jeugdigen waarvan het bij 16 gezinnen ging om een
moet wachten verminderen. De GI’s en lokale teams werken
op de casuïstiek en de
spoedmaatregel.
samen in het programma Beter Samenspel voor kinderen met
efficiënte toeleiding
veiligheidsproblemen. De regio zet zich in voor de Beweging van
naar passende hulp
0; geen enkel kind dat niet meer optimaal thuis opgroeit. Ten
voor alle jeugdigen.”
Tot slot
slotte zijn de ontwikkelingen geschetst van het Crisis Interventie Team.
In dit hoofdstuk is beschreven wat in de regio Haaglanden
Over Veilig Thuis is in deze monitor nog geen cijfermatige
gedaan wordt om jeugdigen duurzaam veilig te kunnen
informatie opgenomen. Dit is een van de ontwikkelpunten voor
laten opgroeien. Er is toegelicht wat jeugdbescherming
toekomstige monitors.
en jeugdreclassering is, hoe vaak de jeugdbescherming en In 2022 wordt de doorbraakaanpak voortgezet en krijgt de monitor een reguliere plaats in de dataverzameling. De focus van de aanpak blijft liggen op de casuïstiek en de efficiënte toeleiding naar passende hulp voor alle jeugdigen. In het kader van de Beweging van 0 wordt gewerkt aan een dataset over de aantallen uithuisplaatsingen. De monitor Beter Samenspel wordt blijvend gevolgd en mede in het licht van de aantallen uithuisplaatsingen bezien. De aanvraag voor de proeftuin voor het toekomstscenario jeugdbescherming is halverwege 2022 ingediend bij het Rijk en zal naar verwachting na de zomer starten.
REGIOVISIE MONITOR 2021
45
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
5 Aanpak wachttijden
REGIOVISIE MONITOR 2021
46
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Dit hoofdstuk gaat over de aanpak van wachttijden in de specialistische jeugdhulp en wat de regio doet om wachttijden te beperken. Zowel “Wachttijden zijn onwenselijk. Om wachttijden terug te kunnen dringen, is eerst meer inzicht nodig.”
in de regiovisie als landelijk is er veel aandacht voor dit onderwerp. In dit hoofdstuk wordt de huidige stand van zaken van de aanpak in Haaglanden weergegeven en hoe die zich verhoudt tot de landelijke aanpak wachttijden. Lange wachttijden zijn onwenselijk. Een goed begrip van de wachttijden problematiek is noodzakelijk om verbetering aan te kunnen brengen. In 2021 hebben de gemeenten uit de regio Haaglanden zich daarom vooral gericht op het verkrijgen van een verbeterd inzicht in wachttijden bij de ingekochte jeugdhulpaanbieders. De acties die nodig waren om meer inzicht te verkrijgen in wachttijden zijn nader toegelicht in dit hoofdstuk. In het laatste deel van dit hoofdstuk worden de maatregelen benoemd die in 2022 (en verder) genomen worden om wachttijden in de regio Haaglanden terug te dringen.
REGIOVISIE MONITOR 2021
47
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Aanpak wachttijden
Wachttijden in de regiovisie
Net als in de meeste jeugdhulpregio’s is er ook in Haaglanden
De regio Haaglanden heeft in de afgelopen jaren al een aantal
“Ouders en jongeren willen
sprake van vaak lange wachttijden voor bepaalde vormen van
stappen gezet in het kader van wachttijden. Zo is er in 2017 een
zelf graag informatie op
jeugdhulp. Wachten op jeugdhulp is deels onoverkomelijk en
onderzoek gestart naar de in-, door- en uitstroom bij jeugdhulp
kunnen zoeken over de
onderdeel van het systeem, omdat het bijvoorbeeld duur is om
met verblijf in een instelling.
beschikbare zorg en de
overcapaciteit in stand te houden. Maar waar het wachten op
Daarnaast is er bij het Expertiseteam Complexe Zorg een drieja-
bijbehorende wachttijden.”
zorg schadelijk is voor kinderen wordt het een urgent probleem.
rig project ‘Zorglogistiek’ gestart. Hierin worden jeugdigen die te
Zoals bij kinderen met een jeugdbeschermingsmaatregel of
lang wachten op zorg of moeilijk plaatsbaar zijn, ondersteund in
vroeghulp waarop kinderen twee jaar moeten wachten. We
de toeleiding naar passende jeugdhulp (met verblijf).
spreken dan van schadelijke wachttijden.
Verder is eind 2020 parallel aan de pilot Zorglogistiek in het kader van verscherpt toezicht vanuit de Inspectie16 een ‘door-
In de regio Haaglanden werd tot 2019 een steeds groter beroep
braakaanpak’ gestart. Deze aanpak richt zich op gezinnen met
gedaan op jeugdzorg. Sinds dat jaar is sprake van een stabilise-
een beschermingsmaatregel die langer dan drie maanden op
ring en later van een procentuele afname van het aantal jeugdi-
passende hulp wachten. De regio Haaglanden heeft voor deze
gen die een vorm van jeugdhulp ontvangen. Er is een lichte da-
doorbraakaanpak samen met drie andere jeugdregio’s een plan
ling zichtbaar van jeugdigen die in een instelling verblijven en een
van aanpak opgesteld met concrete acties om sneller pas-
stijging van de inzet van ambulante jeugdhulp. Dit zou kunnen
sende hulp te kunnen verstrekken. Meer informatie over de
duiden op een wenselijke beweging dat jeugdigen meer in de
doorbraakaanpak is te lezen in hoofdstuk 4. In 2021 wordt er
eigen omgeving begeleiding ontvangen. Wachttijden zijn echter
gewerkt aan een systeem om alle wachttijden bij aanbieders in
divers. Sommige jeugdigen wachten op een vorm van jeugdhulp
beeld te krijgen
bij een aanbieder tot zij aan de beurt zijn. Voor anderen is de zorg die zij nodig hebben niet ingekocht in de regio Haaglanden. Deze
Het streefbeeld is om als regio regie te hebben op alle jeugdigen
kinderen wachten tot er een alternatieve oplossing in de regio
voor wie wachten schadelijk is. Dubbele registraties, waarbij kin-
is gevonden, of tot de gevraagde zorg binnen de regio is gerea-
deren bij verschillende instellingen op een wachtlijst staan moe-
liseerd. Kinderen kunnen ook wachten tot er uiteindelijk in een
ten worden voorkomen. En ook is het doel om stapsgewijs voor
andere regio hulp wordt gevonden of een andere jeugdhulpvorm
zowel verwijzers als inwoners online informatie beschikbaar te
wordt aangeboden.
hebben over het beschikbare jeugdhulpaanbod en eventueel
REGIOVISIE MONITOR 2021
48
16.
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid.
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
daarmee gemoeide wachttijden. Ouders en jongeren willen zelf
naar alle jeugdigen (met en zonder jeugdbeschermingsmaatre-
graag informatie op kunnen zoeken over de beschikbare zorg en
gel) die langer dan drie maanden op hulp wachten, is onderdeel
de bijbehorende wachttijden.
van de aanpak.
Kern van de aanpak wachttijden
Landelijke ontwikkelingen wachttijden
De aanpak van schadelijke wachttijden in Haaglanden richt zich
Wachttijden is een landelijk probleem en is niet eenvoudig op-
op jeugdigen die drie maanden of meer wachten op hulp. Dit
losbaar. Wachttijden zijn het resultaat van onvoldoende door-
sluit aan bij de doorbraakaanpak in het kader van het verscherpt
stroom, en beschikbaarheid van uitstroom mogelijkheden. Zoals
toezicht van de Inspectie. De volgende doelen zijn geformuleerd
in het eerste hoofdstuk is toegelicht, neemt de duur van trajec-
om wachttijden aan te pakken:
ten toe. Dit werkt langere wachttijden in de hand. Wachttijden en zorgvormen hebben effect op elkaar. Bijvoorbeeld wanneer
a. Definiëren wat ‘te lang’ wachten is (schadelijke wachttijd).
door de grote druk om zorg sneller in te zetten, een suboptimale
b. Zicht krijgen wie waarop te lang wacht (Dit betekent zicht
oplossing wordt ingezet in de vorm van overbruggingszorg. Dit
krijgen op enerzijds de zorgvormen waarin wachten te lang
vraagt extra tijd van professionals, kost extra geld en lost het
of schadelijk voorkomt en anderzijds zicht krijgen welke
probleem van het kind niet op. Het wachttijdprobleem bestaat
cliënten dit betreft).
daarmee niet als losstaand probleem, het is mede een symp-
c. Regie (samenwerkende gemeenten) en uitvoering van casusregie organiseren.
toom van een suboptimale (organisatie van de) zorg. Een te smalle benadering die gericht is op casuïstiek van het wachten
d. Lerende structuur voor ketenafspraken.
op zorg helpt onvoldoende. De focus zou moeten liggen op de
e. Digitale infrastructuur ontwikkelen en inrichten.
in-, door en uitstroom (de zorglogistiek) van jeugdigen waarbij er systeemaspecten betrokken worden. Uit landelijke inzichten,
De aanpak wachttijden staat niet op zichzelf, maar sluit aan op
bijvoorbeeld vanuit het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd
de bestaande (infra)structuren in de regio zoals Zorglogistiek, de
(OZJ) blijkt dat als de effectiviteit van (de organisatie van) de zorg
Experttafel van het Expertiseteam Complexe Zorg en de (boven)
verbetert, dat dan de wachttijden afnemen.
regionale doorbraakaanpak gecertificeerde instellingen. Ook het door ontwikkelen van de werkwijze van de doorbraakaanpak
REGIOVISIE MONITOR 2021
49
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Stand van zaken aanpak wachttijden regio Haaglanden
Figuur 30: Totale wachttijd ambulante hulp per zorggebied
In 2021 is er een uitvraag gedaan bij aanbieders over de wachttijden om hiermee meer inzicht te krijgen in wachttijden. De regio beschikt nog niet over een waterdichte dataverzameling waarmee het wachten objectief en per jeugdige actief kan worden
30
gemonitord. In de contracten met de jeugdhulpaanbieders is opnieuw opgenomen dat de regio met ingang van 2021 regelmatig
25
de wachttijden opvraagt. Door deze wachttijden inzichtelijk te maken kan de regio zich samen met de aanbieders en andere
20
stakeholders inzetten om de wachttijden te verkorten. 15
Langste wachttijd bij de ambulante jeugd-GGZ De ambulante jeugd-GGZ heeft de langste wachttijd bij de totale
10 Aantal jha’s
wachttijd per zorgvorm. Dit is conform het landelijke beeld en in lijn met het beeld in de doorbraakaanpak gecertificeerde instel-
5
lingen en geeft aanleiding tot zorg. In totaal 22 (17%) van de 126 aanbieders bevindt zich qua wachttijd op de grens van drie
0 0-14 dagen Mix |
15-28 dagen LVB |
29-42 dagen
43-56 dagen
GGZ |
57-70 dagen
71-84 dagen
85-98 dagen
99-112 dagen
> 112 dagen
J&O
maanden of (ver) daarboven. Hiermee is het totaalbeeld van het aantal wachtende kinderen echter nog niet compleet. Hieraan wordt in 2022 verder gewerkt. De projectgroep wachttijden gaat in overleg met deze aanbieders om gezamenlijk te bepalen wat er nodig is om het zicht hierop te verbeteren en de wachttijd te
Op de y-as het aantal aanbieders (ingedeeld in de vier zorggebieden: kinderen met een
verkorten.
licht verstandelijke beperking (LVB), Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ), Jeugd en Opvoedhulp (J&O) en een mix van twee of meer zorggebieden (Mix)) en dit aantal is afgezet tegen de totale wachttijd per zorggebied.
REGIOVISIE MONITOR 2021
50
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 31: Totale wachttijd verblijf per zorggebied
Langste wachttijd bij verblijf is integrale verblijfshulp Voor jeugdhulp in combinatie met een woonvorm heeft integrale verblijfshulp de langste wachttijd. Deze vorm van jeugdhulp met verblijf is er voor kinderen die (tijdelijk) wonen op de locatie van de aanbieder en daar een combinatie van twee of meer soorten jeugdhulp krijgen. De vraag naar een meer integraal aanbod voor meervoudige problematiek en kleinschalige voorzieningen
12
neemt toe. 10
Dubbele registratie Bij het interpreteren van cijfers over wachttijden is het van
8
belang om ook zich te krijgen op dubbele registraties. Jeugdigen staan soms op meerdere wachtlijsten tegelijk. Ook kan een jeug-
6
dige nog op wachtlijsten van meerdere aanbieders staan terwijl de jeugdige al wel in zorg is genomen door een aanbieder. Met
4 Aantal jha’s
de aanpak wachttijden worden ook de dubbele registraties beter inzichtelijk gemaakt. Wachtlijsten kunnen ingekort door dubbele
2
registraties eruit te filteren. 0 0-14 dagen Mix |
15-28 dagen LVB |
29-42 dagen
43-56 dagen
GGZ |
57-70 dagen
71-84 dagen
85-98 dagen
99-112 dagen
> 112 dagen
J&O
Knelpunten wachtlijst residentieel Uit de rapportages van het Expertiseteam Complexe Zorg blijkt dat de wachttijd voor jeugdhulp met verblijf in een instelling de afgelopen jaren licht is gedaald. De vraag naar gezinshuizen is gestegen, waardoor ook de wachttijd is opgelopen. Daarnaast is
Op de y-as het aantal aanbieders (ingedeeld in de vier zorggebieden: kinderen met een
er afgelopen jaar meer vraag gekomen naar deeltijd verblijf en is
licht verstandelijke beperking (LVB), Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ), Jeugd en Opvoed-
ook daar een stijging in het aantal wachtenden te zien17.
hulp (J&O) en een mix van twee of meer zorggebieden (Mix)) en dit aantal is afgezet tegen de totale wachttijd per zorggebied.
Bron: Jaarrapportage Expertiseteam Complexe Zorg, wachtlijstbeheer
17.
REGIOVISIE MONITOR 2021
51
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 32: Aantal residentieel wachtenden haaglanden 2019-2021
Op 1 januari 2022 waren er 80 jeugdigen die wachten op jeugdhulp met verblijf waarvan er 35 wachten op een gezinshuis. Uit het wachtlijstbeheer van het Expertiseteam Complexe Zorg blijkt dat circa een kwart van de wachtende kinderen uiteindelijk van de wachtlijst af wordt gehaald. De reden is vaak dat de
140
wachttijd zo lang is dat er is uitgeweken naar andere zorg of
120
oplossingen. Binnen zorglogistiek komt een gedeelte van de kin-
100
deren terug, echter niet de kinderen die op gezinshuizen wach-
80
ten. Naast een tekort aan beschikbare plekken speelt matching
60
een belangrijke rol bij wachttijden voor gezinshuizen. Kinderen
40
met meervoudige problematiek en ingewikkeld gedrag zijn niet
20
op iedere beschikbare plek in een gezinshuis te plaatsen. In com-
0
binatie met de schaarse plekken leidt dit vaak tot afwijzing en
119 96
1-1-2019
een langere zoektocht. Vooral voor de complexere doelgroep die
1-1-2020
82
80
1-1-2021
1-1-2022
wacht op een gezinshuis loopt de wachttijd daardoor op. Onderzoek De Haagse Hogeschool naar de ervaringen en inzet van Zorglogistiek De Haagse Hogeschool heeft in 2021 onderzoek gedaan op basis van de gegevens van het wachtlijstbeheer en zorglo-
deren waar meerdere problemen spelen of er sprake is van een
gistiek van het Expertiseteam Complexe Zorg. Daaruit is naar
jeugdbeschermingsmaatregel. Ook komt uit het onderzoek naar
voren gekomen dat kinderen bij het wachtlijstbeheer gemiddeld
voren dat de gevraagde zorg en de daadwerkelijk geleverde zorg
zes maanden op een plek wachten (70% wacht langer dan elf
grotendeels met elkaar overeen komen18.
weken). Vanuit de coördinatie van zorglogistiek is de gemiddelde wachttijd drie maanden en 37% van de jeugdigen wacht langer dan elf weken. Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat bepaalde categorieën kinderen langer wachten op zorg. Bijvoorbeeld kin-
Bron: Gezocht: Residentiele plek! Evaluatie van de meerwaarde van zorglogistiek voor zorgaanbieders, verwijzers, ouders en jongeren; Haagse Hogeschool
18.
REGIOVISIE MONITOR 2021
52
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 33: Wachtenden per zorgvorm op peildata 2020-2021
40
35
30
25
20
15
10
5
0 01-01-20
01-04-20
Gezinshuis GGZ kliniek (LVB) Verblijf leefgroep WLZ woovoorziening
01-07-20
Gezinsopname 3 Milieus (LVB) Verblijf leefgroep LVB/OBC Zelfstandigheidstraject
01-10-20
01-01-21
01-04-21
01-07-21
01-10-21
53
INHOUD
01-01-22
GGZ dagbehandeling (LVB) Verblijf deeltijd/logeren Verblijf tienermoeder REGIOVISIE MONITOR 2021
VOLGENDE
VORIGE
Wachttijd van aanmelding tot intake langste wachttijd bij de
ingezet zodat in een zo vroeg mogelijk stadium preventief aan
ambulante hulp
ontwikkelingsachterstand kan worden gewerkt bij jonge kin-
“Als een jeugdige wordt
Bij de ambulante hulp is de wachttijd van aanmelding tot intake
deren. De wachttijden voor deze hulp loopt soms op tot twee
afgewezen dan komt
de langste wachttijd in het proces van aanmelding tot start
jaar, waarbij de wachttijden in Den Haag ernstiger zijn dan in
hij of zij weer onder-
zorg. Het is niet zeker dat een jeugdige na de intake ook echt in
de rest van de regio Haaglanden. Dit is een duidelijk voorbeeld
aan op de wachtlijst bij
behandeling wordt genomen. Als een jeugdige wordt afgewezen
van wachttijden die schadelijk zijn. Van vroeghulp is dan immers
een andere aanbieder.
dan komt hij of zij weer onderaan op de wachtlijst bij een andere
nauwelijks meer sprake. Met als gevolg dat de ontwikkelings-
Hierdoor kan het erg
aanbieder. Hierdoor kan het erg lang duren voordat de jeugdige
achterstand van een kind al voor het vijfde jaar begint.
lang duren voordat de
de juiste zorg ontvangt. Deze praktijk van wachten, afgewezen
jeugdige de juiste zorg
worden en elders onderaan beginnen verdient de kwalificatie
Uit onderzoek19 komt naar voren dat het tijdverlies door wacht-
ontvangt.”
‘niet acceptabel’ en is onderdeel van de aanpak wachttijden in
tijden voor het jonge kind nijpend is en dat het als gevolg kan
2022.
hebben dat de problematiek verergert. Het betreft kinderen die thuis niet de hulp krijgen die ze nodig hebben. Gezien de jonge
Lange wachttijden van intake naar start zorg bij verblijf
leeftijd met vele ontwikkelingstaken is de wachttijd van langer
Bij de aanbieders voor verblijf zijn, in tegenstelling tot de ambu-
dan een jaar voor deze kwetsbare doelgroep zeer schadelijk,
lante aanbieders, relatief ook hoge wachttijden van intake naar
omdat dit de ontwikkelingsachterstand vergroot.
start zorg te zien. Dit kan verklaard worden doordat de flexibiliteit van het aanbod voor verblijf beperkter is. Er is een bepaalde capaciteit van bedden te vergeven en deze capaciteit is niet
Doorkijk 2022
snel aan te passen. Ook speelt de matching van de jeugdige en de verblijfsgroep waarin hij of zij geplaatst kan worden een rol.
In 2022 richt de aanpak wachttijden zich op de schadelijke
Beide zaken kunnen vertragend werken op de plaatsing van de
wachttijden voor ambulante hulp en verblijf in een instelling.
jeugdige in het verblijf.
Samengevat gaat het dan om de volgende te bereiken doelen in 2022 zoals geformuleerd in het uitvoeringsplan 2022 van de
Bron: ‘Verkenning integrale vroeghulp Den Haag’; JSO, 2021
19.
Wachttijden specialistische Kinderdagcentra (KDC+)
Regiovisie:
Professionals die Integrale Vroeghulp bieden aan jonge kinde-
• Zicht op schadelijke wachttijden (> 3 maanden)
ren signaleren in 2021 dat de wachttijden voor de specialisti-
• Een werkende verbrede doorbraakaanpak
sche Kinderdagcentra zeer lang zijn. Integrale Vroeghulp wordt
• Een vastgesteld plan van aanpak en start realisatie van een
REGIOVISIE MONITOR 2021
54
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
digitale tool voor meer inzicht in beschikbare hulp en wachttijden voor verwijzers en inwoners. Zicht op alle langwachtenden De regio Haaglanden gaat in overleg met de J-GGZ aanbieders om meer inzicht te krijgen in de knelpunten bij de langwachtenden. In samenspraak met aanbieders zal worden onderzocht welke acties bijdragen aan de verkorting van de wachttijden. Ook volgt in 2022 een overleg met KDC+ aanbieders voor inzicht en aanpak van de knelpunten bij de lange wachttijden bij KDC+ zorg. De doorbraakaanpak wordt ook ingezet bij ambulante jeugdzorg De doorbraakaanpak bij de gecertificeerde instellingen heeft ervoor gezorgd dat er zicht is op de knelpunten van de kinderen die op de wachtlijst staan. Hierdoor kunnen de regiogemeenten samen met de zorgaanbieders aan de slag om de knelpunten weg te nemen. Voor de ambulante zorg kan Zorglogistiek hierin een rol spelen. Zij doen dit al als bemiddelaar bij wachttijden bij de jeugdhulp met verblijf. De regiogemeenten zien graag dat op basis van de evaluaties en het gevoerde debat medio 2022 een besluit is genomen over een eventuele structurele plek voor een functie als Zorglogistiek, over de rol bij wachtlijstproblematiek (doorbraakaanpak), over de financiering en over de verantwoordelijkheden.
De gemeenten starten in 2022 met rondetafelgesprekken, eerst met de betrokken aanbieders en daarna verbreed met vertegenwoordigers van lokale teams, overige aanbieders en verwijzers en ouders-jongeren.
REGIOVISIE MONITOR 2021
55
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Informatieplatform
kinderen. In 2022 ontstaat meer zicht op de knelpunten van de
In 2021 is een uitvraag gedaan voor een digitale tool voor inzicht
jeugdigen die langer dan drie maanden op de wachtlijst staan.
in beschikbare hulp en wachttijden. Er is een aanbieder geselec-
Door dit verbeterde inzicht, kan samen met de zorgaanbieders
teerd en de implementatie van de tool volgt in de loop van 2022.
gericht gewerkt worden aan het verkorten van de wachttijden. In 2022 heeft regio Haaglanden een informatieplatform waar de
Tot slot
wachttijden van de zorgaanbieders voor inwoners en verwijzers (huisartsen, lokale wijkteams) zichtbaar zijn. Op die manier kun-
In dit hoofdstuk is ingegaan op de wachttijden in de regio Haag-
nen jeugdigen direct worden doorverwezen naar die zorgaanbie-
landen. De langste wachttijden zijn er bij de ambulante jeugd-
der die de kortste wachttijden hebben.
GGZ en bij integrale verblijfshulp. Zo’n 17% van de aanbieders heeft een wachttijd van drie maanden of meer. In de ambulan-
In dit hoofdstuk zijn geen cijfers opgenomen over eventuele
te hulp is de langste wachttijd van aanmelding tot intake. Bij
wachttijden bij lokale teams, daarover wordt op het niveau van
verblijf zijn ook hoge wachttijden van intake naar start zorg. De
individuele gemeenten gerapporteerd. Een regionaal beeld van
wachttijden bij de specialistische Kinderdagcentra in de regio
wachttijden bij lokale teams is een van de ontwikkelpunten voor
Haaglanden zijn lang, vooral in relatie tot de jonge leeftijd van de
volgende edities van deze regiovisie monitor.
REGIOVISIE MONITOR 2021
56
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
6 Onderwijs en jeugdhulp werken effectief samen REGIOVISIE MONITOR 2021
57
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
In dit hoofdstuk wordt aan de hand van de regiovisie geschetst wat er binnen de gemeenten in de regio Haaglanden gebeurt op het gebied van “Het is de gezamenlijke ambitie van samenwerkingsverbanden passend onderwijs en de gemeenten in Haaglanden dat ieder kind of jongere zich veilig en optimaal ontwikkelt in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en het middelbaar onderwijs (mbo).”
samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Zowel in het (speciaal en regulier) primair en voortgezet onderwijs als het middelbaar onderwijs. In de regiovisie is de ambitie ’Jeugdhulp en onderwijs werken effectief samen’ opgenomen. Voor optimale ontwikkelingskansen van de kinderen en jongeren in de regio Haaglanden staan gemeenten en onderwijspartners samen aan de lat, met aandacht voor de lokale context. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de complexiteit van het veld van onderwijs-jeugdhulp en licht toe hoe de ambities uit de regiovisie over onderwijs-jeugdhulp worden uitgewerkt. Het is de gezamenlijke ambitie van samenwerkingsverbanden passend onderwijs en de gemeenten in Haaglanden dat ieder kind of jongere zich veilig en optimaal ontwikkelt in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en het middelbaar onderwijs (mbo). Om dit doel te bereiken is het belangrijk om passend onderwijs en jeugdhulp op elkaar af te stemmen, preventieve ondersteuning optimaal te benutten en aandacht te hebben voor het gezinssysteem waarin jeugdigen zich bevinden. REGIOVISIE MONITOR 2021
58
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
In de regiovisie is de ambitie ‘effectief samenwerken tussen
woord wat gemeenten in 2021 hebben gedaan om de actielijnen
jeugdhulp en onderwijs’ geformuleerd. De focus hierbij ligt op
uit de regiovisie te bereiken.
samenwerken op het snijvlak onderwijs - jeugdhulp en samen
“In de regio Haaglanden
experimenteren, leren en monitoren. De samenwerking tussen
gemeenten zijn dus
onderwijs en gemeenten moet hiermee verder vorm krijgen. In samenwerking met het mbo zetten de regio Haaglanden
Samenwerking tussen gemeenten en samenwerkingsverbanden
meerdere samenwerkingsverbanden actief en dat bepaalt in grote
gemeenten in op inclusiever onderwijs, een dekkend onderwijsDe regio Haaglanden beslaat tien gemeenten, vijf samenwer-
mate de samenwerking
kingsverbanden passend primair onderwijs (po), vijf samenwer-
tussen gemeenten en
Ook landelijk is er aandacht voor de samenwerking tussen
kingsverbanden passend voortgezet onderwijs (vo) en meerdere
onderwijspartners.”
onderwijs en jeugdhulp. Het kabinet heeft in 2020 de verbete-
mbo-instellingen. Deze onderwijsinstellingen volgen niet de
raanpak passend onderwijs opgesteld om ervoor te zorgen dat
grenzen van de tien gemeenten. De samenwerkingsverbanden
elk kind de passende plek krijgt die het nodig heeft. En zo heeft
passend onderwijs (swv) zijn bij wet ingedeeld over bepaalde
het NJi meerdere publicaties geschreven over de samenwerking
postcodes. In figuur 34 is zichtbaar hoe de tien samenwerkende
tussen onderwijs en jeugdhulp die gemeenten en samenwer-
gemeenten zich verhouden tot de samenwerkingsverbanden
kingsverbanden kunnen ondersteunen bij het vormgeven van de
passend primair onderwijs. Op deze figuur is ook te zien dat niet
samenwerking.
alle gemeenten die vallen onder de vijf samenwerkingsverban-
De samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp vindt niet
den ook onderdeel zijn van de regio Haaglanden. Zo valt bijvoor-
plaats op het niveau van de regio Haaglanden, maar per onder-
beeld Wassenaar onder de regio Haaglanden, maar beslaat het
wijs-samenwerkingsregio’s. Deze samenwerkingsregio’s zijn
desbetreffende samenwerkingsverband ook gemeenten die
gebaseerd op de reikwijdte van de samenwerkingsverbanden.
niet samenwerken met betrekking tot de jeugdhulpinkoop zoals
Hierdoor bestaan er in de gemeenten van de regio Haaglanden
Leiden. Een figuur van de samenwerkingsverbanden passend
meerdere samenwerkingsregio’s. In de eerste paragraaf worden
voortgezet onderwijs zou er ongeveer vergelijkbaar uit zien.
deze regio’s in beeld gebracht. Om het snijvlak van onderwijs en
In de regio Haaglanden zijn dus meerdere samenwerkingsver-
jeugdhulp in cijfers in beeld te brengen wordt ingegaan op het
banden actief en dat bepaalt in grote mate de samenwerking
aantal leerlingen in het onderwijs die gebruik maken van jeugd-
tussen gemeenten en onderwijspartners. Hierna te noemen
hulp en het aantal thuiszitters. Ten slotte volgt een stand van
samenwerkingsregio’s. Als voorbeeld zijn de gemeenten Den
zaken van de actielijnen uit de regiovisie. De vraag wordt beant-
Haag, Rijswijk en Leidschendam-Voorburg een samenwerking
jeugdhulp aanbod en preventie.
20
REGIOVISIE MONITOR 2021
59
20.
Kamerbrief Verbeteraanpak passend onderwijs en route naar inclusiever onderwijs, november 2020, referentie 25992965
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 34: Samenwerkingsverbanden primair onderwijs provincie Zuid-Holland
Figuur 35: Groei/krimp leerlingen t.o.v. 2018
50%
Nederland Haaglanden
46%
40% 30%
KAAG EN BRAASSEM
OEGSTGEEST LEIDEN
WASSENAAR
LEIDERDROP
VOORSCHOTEN DEN HAAG
RIJNWOUDE
LEIDSCHENDAM-VOORBURG
DELFT
SCHIEDAM
BERNISSE
speciaal (basis)onderwijs
BOSKOOP
voortgezetonderwijs
ZUIDPLAS
VLAARDINGEN
SPIJKERNISSE
Figuur 36: Jeugdhulp naar leeftijd in Haaglanden
CAPELLE AAN DEN IJSSEL KRIMPEN AAN DEN IJSSEL
ALBRANDSWAARD
HELLEVOETSSLUIS
basisonderwijs
LANSINGERLAND
PIJNACKER-NOOTDORP
WESTVOORNE
-3%
WADDINXVEEN
MIDDEN-DELFLAND
BRIELLE
8%
-10% ALPHEN AAN DEN RIJN
RIJSWIJK
MAASSLUIS
10%
15%
0
ZOETERMEER WESTLAND
17%
20%
TEYLINGEN KATWIJK
25%
RIDDERKERK
BARENDRECHT
OUDBEIJERLAND
ZWIJNDRECHT
HENDRIK-IDO-AMBACHT
12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 0
REGIOVISIE MONITOR 2021
1-4
5-8
60
9-12
13-16
INHOUD
17-18
VOLGENDE
18+
VORIGE
aangegaan omdat de samenwerkingsverbanden SPPOH en ZHW
Primair en Voortgezet Onderwijs in cijfers
in deze regio het passend onderwijs verzorgen. De gemeenten Delft, Pijnacker-Nootdorp en Midden-Delfland zijn een samen-
De regio Haaglanden21 heeft ruim 96.000 leerlingen in het regu-
werking aangegaan omdat het samenwerkingsverband PPO
lier basisonderwijs, ruim 2.500 leerlingen in het speciaal (basis)
Delflanden in deze regio het passend onderwijs verzorgt voor po
onderwijs en ruim 61.000 leerlingen in het voortgezet (speciaal)
en vo Delflanden voor het vo. Onderdeel van dat samenwerkings-
onderwijs. Daarvan gaat de helft naar school in Den Haag (res-
verband is ook Lansingerland, dat buiten regio Haaglanden ligt.
pectievelijk 46.371, 1.368 en 29.424), in volume gevolgd door
Gemeente Zoetermeer werkt samen met swv Zoetermeer omdat
Zoetermeer en Westland. In de totale regio staan 307 basis-
dit samenwerkingsverband zich richt op kinderen uit Zoetermeer.
scholen, 55 scholen voor speciaal (basis)onderwijs22 en 91 scholen voor middelbaar onderwijs. In Midden-Delfland, Voorschoten
Elke samenwerkingsregio in de regio Haaglanden vult een
en Wassenaar staan geen scholen voor speciaal onderwijs, maar
passende plek voor ieder kind op een andere manier in. Om de
wel speciaal basisonderwijs. Op basis van de leerlingdata uit het
samenwerking in de verschillende regio’s te regelen is zowel
verleden is een prognose gemaakt voor de groei en krimp van
in de Jeugdwet als de Wet passend onderwijs vastgelegd dat
leerlingen in onze regio. In figuur 35 is de regionale geprognoti-
gemeenten en samenwerkingsverbanden een op overeenstem-
seerde groei afgezet tegen de verwachte Nederlandse groei en
ming gericht overleg (OOGO) moeten voeren. In de regio Haag-
krimp. Hieruit wordt duidelijk dat in de regio Haaglanden geen
landen voert daarom elke gemeente met hun betrokken swv een
krimp wordt verwacht en een buitenproportionele groei in het
OOGO-overleg.
speciaal (basis)onderwijs. In totaal hebben 29.87423 kinderen in de leeftijd van 5 t/m 18 jaar jeugdhulp in de regio Haaglanden
Om de complexiteit van de samenwerking compleet te maken
(figuur 36). Deze kinderen volgen niet allemaal onderwijs. In dit
tellen wij hier bovenop nog eens de meerdere mbo-instellingen
totaal zitten ook kinderen die wegens omstandigheden geen on-
en scholen voor speciaal onderwijs in de regio die ieder een re-
derwijs volgen. Als we inzoomen op deze kwetsbare doelgroep
giofunctie kennen. Dat wil zeggen dat jongeren uit verschillende
en verzuim (waaronder thuiszitten), dan zien we in de regio dat
jeugdhulpregio’s in de regio Haaglanden naar een mbo-instelling
er bij 3,8 per 1.000 leerlingen sprake is van absoluut verzuim24
gaan.
ten opzichte van 2,7 per 1.000 leerlingen in Nederland. En bij 30 op de 1.000 leerlingen in de regio Haaglanden is sprake van relatief verzuim25 ten opzichte van 26 per 1.000 leerlingen in Nederland. Binnen de gemeenten in de regio Haaglanden verschilt dit
REGIOVISIE MONITOR 2021
61
Teldatum 2020, data: https:// www.waarstaatjegemeente.nl/ dashboard/dashboard/onderwijs 22. Het speciaal basisonderwijs is voor leerlingen met lichte problematiek waarvoor de reguliere basisschool geen ondersteuning kan geven. Het speciaal onderwijs is basisonderwijs voor kinderen met een zwaardere ondersteuningsbehoefte. Dit zijn meestal leerlingen met een beperking, ziekte of stoornis. 23. Initi8. Uit het excel bestand van servicebureau, wat is de bron? 24. Bij absoluut verzuim is de leerling niet ingeschreven op een school 25. Bij relatief verzuim staat een leerling wel ingeschreven op een school maar is afwezig tijdens les- of praktijktijd. Relatief verzuim kan geoorloofd zijn (bijvoorbeeld door ziekte) of ongeoorloofd (spijbelen). 21.
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
aantal. Lokale cijfers zijn in dit overzicht niet meegenomen. Er is sprake van ongeoorloofd schoolverzuim als een leerling zonder “Een optimale samen-
geldige reden niet voldoet aan de leerplicht.
werking tussen onderwijs en jeugdhulp draagt bij
Stand van zaken actielijnen PO en VO
aan goede ontwikkelingskansen van kinderen en
Een optimale samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp
jongeren. Daarvoor zijn
draagt bij aan goede ontwikkelingskansen van kinderen en
gemeenten en onder-
jongeren. Daarvoor zijn gemeenten en onderwijspartners ge-
wijspartners gezamenlijk
zamenlijk aan zet. In de regiovisie is de ambitie opgenomen om
aan zet.“
onderwijs en jeugdhulp effectief samen te laten werken. Voor de effectieve samenwerking zijn meerdere actielijnen ontwikkeld. Deze actielijnen moeten bijdragen aan het vergroten van de ontwikkelingskansen van kinderen en jongeren. Hoe de actielijnen in de regio Haaglanden wordt ingevuld is in onderstaande paragrafen beschreven. Verbeteren afstemmen passend onderwijs en jeugdhulp Alle samenwerkingsregio’s in Haaglanden hebben de ambitie onderschreven om het passend onderwijs en jeugdhulp beter op elkaar afstemmen. Deze gezamenlijke ambitie is het fundament van de samenwerking tussen passend onderwijs en jeugdhulp die nodig is om de ontwikkelingskansen van kinderen te vergroten. Daarnaast draagt een goede afstemming bij aan het verminderen van schooluitval van kinderen en jongeren.
REGIOVISIE MONITOR 2021
62
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Om goede afspraken tussen onderwijs en gemeenten vast te
Leerplicht gaat in gesprek met ouders en de leerlingen over de
leggen zetten gemeenten diverse instrumenten in. Het eerste
gevolgen van het verzuim. De jgz draagt bij aan verzuimbegelei-
“Gemeenten en
instrument voor een goede samenwerking is een lokale edu-
ding. Hierbij brengen zij de situatie in kaart en bekijken in overleg
onderwijspartners
catieve agenda voor gemeenten, schoolbesturen en overige
met leerling en of ouders wat er nodig is om weer naar school te
zetten in op integrale
partners. Hierin zijn de verhoudingen en gezamenlijke afspraken
kunnen. Een gesprek met een behandelend arts of een doorver-
projecten, gezamenlijke
vastgelegd om te komen tot onderwijs- en jeugdbeleid. Elke
wijzing naar hulpverlening kan in zo’n geval nodig zijn. Als blijkt dat
thuiszittersaanpak en
gemeente stelt in samenwerking met partners een eigen agenda
gebrek aan motivatie een rol speelt bij het verzuim, dan kan de jgz
ontwikkelen van
op. Ten tweede stellen gemeenten een afwegingskader op als
adviseren dat school en of leerplicht een gesprek met de leerling
dekkend aanbod zodat
handvat in het onderbouwen en maken van afwegingen voor
voert. De kracht van de jgz zit in begeleiding bij beginnend ver-
ieder kind zich optimaal
passende ondersteuning voor kinderen en jongeren. Ten derde
zuim, zo kunnen zij hun preventieve taak echt oppakken.
kan ontwikkelen.”
voeren gemeenten periodiek gesprekken met samenwerkings-
Zowel jgz als leerplicht delen (met toestemming van ouders en/of
partners (gemeenten, samenwerkingsverbanden, schoolbestu-
leerling) het advies met de school.
ren, etc.) om te evalueren wat goed gaat in de samenwerking en wat beter kan. Deze gesprekken dragen bij aan het ontwikkelen
Naast dat jgz en leerplicht worden ingezet bij verzuim, houden zij
van een dekkend onderwijs – jeugdhulp aanbod, het vastleg-
op school vaak ook spreekuren en voeren preventieve gesprekken
gen van afspraken over de inzet van professionals, zoals lokale
om schoolverzuim te voorkomen. Jgz Den Haag sluit op scholen
teams, team jeugdgezondheidszorg (jgz) en schoolmaatschap-
aan bij de multidisciplinaire overleggen en voert het spreekuur in
pelijk werk (smw). Daarnaast zijn de gesprekken een meerwaar-
principe uit op het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), maar dit kan
de voor afspraken over gezamenlijke financiering bij integrale
ook op school.
onderwijs – jeugdhulp projecten. Voor elke gemeente is de rol van jgz en leerplicht hetzelfde inPreventieve ondersteuning op scholen met jgz en leerplicht
gericht. Wel hebben de gemeenten de jgz anders georganiseerd.
De jgz en leerplicht zijn in alle gemeenten van de regio Haaglan-
Gemeente Den Haag heeft de jeugdgezondheidszorg in het CJG
den onderdeel van de zorgstructuur in de scholen en zetten zich
gepositioneerd. De andere negen gemeenten in de regio Haag-
gezamenlijk in op het terugdringen van schoolverzuim. Daarvoor
landen (Zoetermeer, Delft, Westland, Wassenaar-Voorschoten,
zijn scholen eerst aan zet en voeren gesprekken met ouders
Rijswijk, Pijnacker-Nootdorp, Midden-Delfland en Leidschen-
en de leerling om het verzuim te bespreken. Stopt dit niet dan
dam-Voorburg) laten de werkzaamheden uitvoeren door JGZ ZHW.
kan de school ervoor kiezen om leerplicht en jgz in te zetten.
REGIOVISIE MONITOR 2021
63
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Dekkend aanbod voor de meest kwetsbare leerlingen
Alle gemeenten ervaren deze uitdagingen en zetten onderstaan-
Een dekkend aanbod voor kwetsbare leerlingen is in de regio
de instrumenten in:
Haaglanden een uitdaging door onder andere de wachtlijsten op
• Met gemeenten, samenwerkingsverbanden, scholen en
“Gemeenten bieden
cluster 3 en 4 scholen en ook door wachtlijsten in de jeugd-
KDC’s wordt gezocht naar mogelijke oplossingen om pas-
extra ondersteuning in
hulp. Met als gevolg dat kwetsbare kinderen en jongeren tussen
send aanbod op het snijvlak cluster 3 en 4 en KDC’s te
de periode dat er geen
wal en schip kunnen raken. Om dit te voorkomen wordt zowel
creëren. Als voorbeeld zetten Gemeente Den Haag, Rijswijk
passend aanbod is.”
door gemeenten als het onderwijs overbruggingszorg ingezet.
en Leidschendam – Voorburg actief in op deze aanpak door
Gemeenten zetten jeugdhulp in en onderwijs biedt extra
een werkgroep in te richten met bovenstaande samenwer-
ondersteuning in de periode dat er geen passend aanbod is.
kingspartners. Gezamenlijk wordt gezocht naar oplossingen
Gemeenten ervaren hierbij de volgende knelpunten:
en mogelijke experimenten die bijdragen aan een dekkend
• Er is onvoldoende dekkend aanbod op het grensvlak tussen
aanbod. Maar ook andere gemeenten zetten in op een dek-
jeugdhulp en cluster 2, 3 en 4 scholen. Kinderen zijn onvol-
kende aanpak op dit snijvlak. Om van elkaar te leren wordt op
doende schoolbaar voor het onderwijs (kunnen onvoldoende
regionaal niveau elke aanpak gedeeld.
26
functioneren in een groep van minimaal 8-12 kinderen), maar
• In alle samenwerkingsregio’s worden onderwijsjeugdhulp ar-
zijn goed leerbaar (educatief kunnen kinderen zich ontwik-
rangementen (OJA’s of OZA’s) uitgevoerd of ontwikkeld. Per 1
kelen). Met als gevolg dat kinderen zich niet goed kunnen
april 2022 is in gemeenten Den Haag, Rijswijk en Leidschen-
ontwikkelen.
dam-Voorburg gestart met de pilot OJA’s op elf deelnemende
• Er is onvoldoende dekkend aanbod met een integrale samen-
scholen. De arrangementen zijn beschikbaar op een aantal
werking tussen gemeenten en onderwijs. Integraal aanbod
sbo/so-scholen en het Flexcollege of Pleysiercollege (vo).
ondersteunt de ontwikkeling van kwetsbare jeugdigen.
Een OJA is een combinatie van (extra) onderwijsondersteu-
• Door onvoldoende dekkend aanbod volgen kinderen geen
ning en jeugdhulp voor leerlingen die zonder deze hulp niet
onderwijs, met als gevolg dat zij thuis (deels) zitten of dreigen
kunnen deelnemen aan het onderwijs. In de H7 gemeenten
thuis te zitten.
(Zoetermeer, Delft, Westland, Wassenaar-Voorschoten,
• Er is onvoldoende aanbod voor kinderen met hoogbegaafdheid. • Er is onvoldoende collectief georganiseerd aanbod van jeugdhulp in het (speciaal) onderwijs
Pijnacker-Nootdorp, Midden-Delfland) worden de onderwijsjeugdhulparrangementen vormgegeven voor het po of vo. • Gemeenten en samenwerkingsverbanden financieren gezamenlijk integrale projecten waar onderwijs en jeugdhulp elkaar overlappen. Zowel zorgprofessionals als leerkrachten
REGIOVISIE MONITOR 2021
64
Cluster 3: Scholen voor zeer moeilijk lerende kinderen (zmlk), kinderen met een ernstige meervoudige beperking, kinderen die langdurig ziek zijn en kinderen met fysieke beperkingen. Cluster 4: Scholen voor kinderen met psychische stoornissen en gedragsproblemen.
26.
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
zetten zich in deze initiatieven in om verzuim van leerlingen
ken geïntroduceerd om de samenwerkingsafspraken te verbe-
te voorkomen. Gemeenten zetten bijvoorbeeld in op scha-
teren. Naast fysieke bijeenkomsten wordt ook ingezet op een
“Netwerken is belang-
kelklassen met als doel om kinderen door te laten stromen
kennis- en leernetwerk.
rijk om te komen tot
naar het reguliere onderwijs of door te onderzoeken welke
Dit is een platform waar professionals die werken op het snijvlak
deze effectieve samen-
onderwijsvorm het beste bij het kind past.
onderwijs – jeugdhulp hun kennis kunnen delen en inspiratie op
werking tussen onderwijs en jeugdhulp.”
• Alle gemeenten hebben samen met samenwerkingsver-
kunnen doen voor vraagstukken op dit snijvlak.
banden een thuiszittersaanpak opgesteld. De aanpak heeft als doel om verzuim van leerlingen te voorkomen of het
H10 Actieprogramma
(dreigende) verzuim gezamenlijk aan te pakken. Hiervoor zijn
Op dit moment heeft elke samenwerkingsregio zijn eigen aanpak
diverse afspraken in de aanpak vastgelegd. Zoals het orga-
en is er op beleidsniveau afstemming. Om van elkaar te leren
niseren van een multidisciplinair overleg waarin betrokkenen
worden jeugdhulp visies, projecten en knelpunten met elkaar
zoals school, schoolmaatschappelijk werk, jeugdteams, jgz
besproken. Omdat de samenwerking tussen gemeenten en
en ouders met elkaar de aanpak van verzuim bespreken.
samenwerkingsverbanden in elke samenwerkingsregio nog
Ingewikkelde casussen kunnen via deze weg worden op-
volop in beweging is, heeft de regio Haaglanden niet eerder
geschaald naar een zogenaamde doorbraakaanpak zodat
ingezet op een gezamenlijk actieprogramma. De bovengenoem-
jeugdigen niet tussen wal en schip vallen.
de uitdagingen worden in elke samenwerkingsregio ervaren en om deze reden wordt in 2022 ingezet op een gezamenlijk H10
Versterken van netwerken en inzet specifieke expertise
actieprogramma. Een analyse over grensverkeer van leerlingen
Het snijvlak onderwijs – jeugdhulp is veelomvattend en kent
(waar zitten de kinderen op school per gemeente buiten de eigen
meerdere actoren die bijdragen aan een effectieve samen-
gemeentegrenzen) is het startpunt van dit actieprogramma.
werking en een dekkend aanbod voor jeugdigen. Netwerken is belangrijk om te komen tot deze effectieve samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Daarom zetten gemeenten in op bijvoorbeeld netwerkbijeenkomsten. Tijdens deze netwerkbijeenkomsten komen thema’s aan bod die de samenwerking tussen gemeenten en onderwijs versterken. Daarnaast hebben samenwerkingsregio’s aan het begin van het jaar startgesprek-
REGIOVISIE MONITOR 2021
65
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Vooruitblik op de samenwerking met PO en VO Zoals eerder aangegeven ontstaat een dilemma op het gebied van passend aanbod. Uit cijfers is gebleken dat het aantal leerlingen op het speciaal onderwijs is gestegen met 37% en het aantal leerlingen op het speciaal basisonderwijs met 22%.27 Daarnaast groeit het aantal leerlingen op de wachtlijst voor deze scholen, door onder andere het personeelstekort in het onderwijs. Aan de andere kant is de verwachting dat het aantal jeugdigen met jeugdhulp zo goed als gelijk zal blijven28, maar de problematiek van de kinderen groter wordt en dus de intensiteit van specialistische jeugdhulp bij kinderen en jongeren toe zal nemen. Met als gevolg dat de kosten van gemeenten stijgen. Beide trends zullen effect hebben op de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Zowel gemeenten als onderwijs hebben elkaar steeds meer nodig en zullen gezamenlijk op moeten trek-
Onderzoek Samenwerkingsverband Primair Passend Onderwijs Haaglanden 28. Jeugdvoorspelmodel Den Haag 29. RMC: Regionale Meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten. De regionale aanpak voortijdig schoolverlaten in Nederland is verdeeld in 40 regio’s. Binnen zo’n regio maken scholen en gemeenten samen afspraken over maatregelen om schooluitval tegen te gaan en over de begeleiding van jongeren in een kwetsbare positie. 27.
ken om diverse en complexe vraagstukken aan te pakken.
Stand van zaken actielijnen mbo De samenwerking tussen gemeenten en mbo-instellingen is geregeld in een samenwerkingsregio van negen gemeenten, de zogenoemde RMC29-regio Haaglanden. Met gemeente Den Haag als contactgemeente en ROC Mondriaan als contactschool. De
REGIOVISIE MONITOR 2021
66
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
RMC-regio Haaglanden overlapt grotendeels met de regio Haag-
intern begeleiders met veel verschillende gemeenten schakelen
landen. Enkel de gemeente Voorschoten ontbreekt in deze regio.
om ondersteuning te realiseren, want niet alle jongeren wonen
Binnen de RMC-regio Haaglanden draait het Programma Voor-
en studeren in dezelfde gemeente. Het gebeurt regelmatig dat
“Gemiddeld is nog
tijdig Schoolverlaten (vsv). Het programma heeft als doel om
jongeren met ondersteuningsbehoefte dit niet (durven) aan-
geen 1/3 deel van de
zoveel mogelijk jongeren in Haaglanden een startkwalificatie te
geven, hulpverleners en VO-scholen niet altijd de kennis met
studenten positief over
laten halen of een duurzame plek op de arbeidsmarkt te laten
de mbo-school delen of dat mbo-scholen geen contact opne-
de hulpmiddelen en
vinden. Om dit te bereiken, is kwalitatief goed onderwijs met
men met de aanleverende school om een goede overdracht te
ondersteuning die er
passende onderwijsondersteuning en/of zorg essentieel.
kunnen doen. Hierdoor ontvangen studenten niet vroegtijdig
hiervoor georganiseerd
passend onderwijs of ondersteuningsaanbod en vroegtijdig uit
is op hun school.”
kunnen vallen.
(JOBMonitor 2020)
De studenttevredenheid bij de mbo’s in onze regio is echter laag als het gaat om onderwijs en begeleiding. Bovendien ervaart op onze mbo’s een derde van de studenten leerproblemen, beper-
Daarnaast weten jongeren niet vaak genoeg bij wie ze terecht
kingen of blijvende ziektes - al dan niet bekend bij de docenten.
kunnen, wie er op school tijd en aandacht voor hen heeft, wie er
Gemiddeld is nog geen derde deel van de studenten positief over
naar hen luistert of wie ze kunnen vertrouwen. Hierdoor wach-
de hulpmiddelen en ondersteuning die er hiervoor georganiseerd
ten zij lang op ondersteuning binnen de school.
is op hun school . Ook weten we dat een deel van de mbo’ers gebruik maakt van jeugdzorg (tot 23 jaar) (in 2019 8,3 procent
Tevens zijn mbo-scholen nog onvoldoende toegerust voor de
van de mbo-ers).
problematiek en ondersteuningsbehoeften van hun studenten. Scholen zijn niet allemaal bekend met de begeleidingsmogelijk-
De samenwerking tussen externe hulpverlening en begelei-
heden die er zijn binnen het onderwijs en daarbuiten.
ding enerzijds en de interne ondersteuningsstructuur op mbo’s anderzijds is nog niet optimaal georganiseerd. Dit gaat ten koste
Tot op heden is onvoldoende ingezet op een effectieve samen-
van jongeren die begeleiding nodig hebben. Het snijvlak is ook
werking tussen de verschillende zorgdomeinen en het mbo.
complex omdat jongeren vaak overgaan op het grensvlak 18- /
Maar gemeenten en mbo zien wel het belang van deze samen-
18+. Het mbo heeft te maken met verschillende wetten die
werking. In de RMC-regio is een bestuurlijke opdracht gefor-
ondersteuning aan studenten kan bieden, zoals de wet maat-
muleerd tussen mbo-scholen, gemeenten (jeugdhulp, wmo,
schappelijke ontwikkeling (wmo), zorgverzekeringswet (zvw)
participatie) en zorgverzekeraars. De opdracht ziet toe op de re-
en de (verlengde) jeugdhulp (jw). Daarnaast moeten smw’ers of
alisatie en financiering van een dekkend en regionaal ondersteu-
REGIOVISIE MONITOR 2021
67
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
ningsaanbod voor mbo-studenten. Met monitoring wordt het
Conclusie
resultaat bestuurlijk gevolgd en zo nodig bijgesteld. Vanaf 2021 wordt gezamenlijk ingezet op het maken van regionale, structu-
De samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp is complex.
“Jeugdigen staan op de
rele en integrale afspraken over samenwerking tussen de mbo’s
In de regio Haaglanden zijn meerdere samenwerkingsregio’s
wachtlijst omdat het
en het sociaal domein. Door deze afspraken maakt het over
ontstaan om de verbinding tussen onderwijs en jeugdhulp te
aanbod niet passend is
vier jaar als mbo’er in Haaglanden niet meer uit waar je woont
maken. Elke regio heeft als doel dat jeugdigen zich veilig en
of omdat er onvoldoen-
of hoe oud je bent, je krijgt de ondersteuning en/of begeleiding
optimaal ontwikkelen in het onderwijs. Om dit doel te bereiken
de plek is op de school
waar je behoefte aan hebt, zo lang als je die nodig hebt. Deze
heeft elke regio zijn eigen aanpak ontwikkeld. Daarnaast hebben
waar ze wel passen.”
ondersteuning of begeleiding (informeel waar mogelijk, formeel
gemeenten ook een eigen aanpak op jeugdigen uit de eigen
en intensief waar nodig) is laagdrempelig, kent zoveel mogelijk
gemeente om bijvoorbeeld het aantal thuiszitters terug te drin-
één gezicht (is persoonlijk) en is desgewenst beschikbaar voor
gen. Niet alleen de structuur maakt de samenwerking complex,
jongeren op de plaats waar zij tot leren komen en het onderwijs
maar ook de wachtlijsten in zowel het speciaal (basis) onderwijs
georganiseerd wordt. Ook richt de samenwerking zich op bege-
als in de jeugdhulp. Jeugdigen staan op de wachtlijst omdat het
leiding, advies en een scholingsaanbod voor docenten om hen in
aanbod niet passend is of omdat er onvoldoende plek is op de
staat te stellen met de soms complexe ondersteuningsbehoef-
school waar ze wel passen. In zowel de jeugdhulp als het onder-
ten van studenten om te gaan, op zo’n manier dat het geven van
wijs wordt overbruggingszorg geleverd, waardoor de jeugdige
kwalitatief goed onderwijs centraal blijft staan.
niet het passende aanbod krijgt. Bovendien speelt de samenwerking op het snijvlak tussen twee wetten: de Wet passend onderwijs en de Jeugdwet. Voor een passend aanbod is het soms nodig om te experimenteren op het snijvlak, maar de beperking in wetgeving laat dit in veel gevallen niet toe. Met als gevolg dat jeugdigen tussen wal en schip vallen. Gemeenten en samenwerkingsverbanden zien de noodzaak om gezamenlijk een passend aanbod te creëren. Daarom heeft elke gemeente al stappen gezet om de samenwerking met het onderwijs te verbeteren. Door een educatieve agenda op te stellen waar passend onderwijsaanbod een speerpunt is. Maar ook door
REGIOVISIE MONITOR 2021
68
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
met het onderwijs in gesprek te gaan over de samenwerking en gemaakte afspraken, zodat jeugdigen optimaal ondersteunt kunnen worden. Daarnaast stelt elke samenwerkingsregio een gezamenlijke aanpak op voor bijvoorbeeld thuiszitters en ontwikkelen gemeenten verschillende onderwijs – jeugdhulp arrangementen. De regio Haaglanden is er nog niet. De samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp kent genoeg uitdagingen om voor ieder kind een veilige en optimale ontwikkelingsomgeving te creëren. Daarom richt de regio zich vanaf 2022 op het verder uitbreiden en uitvoeren van de onderwijs – jeugdhulparrangementen, krijgen gemeenten meer zicht op de inzet van jeugdhulp in het onderwijs en maakt de regio Haaglanden een analyse van de jeugdigen die niet in de eigen gemeente onderwijs volgen en ondersteuning nodig hebben. Zodat er inzicht komt in het grensverkeer en welke regionale samenwerking daarvoor nodig is.
REGIOVISIE MONITOR 2021
69
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Conclusie Met deze regiovisie monitor 2021 laat de regio Haaglanden jaarlijks zien in hoeverre de ambities uit de regiovisie zijn gerealiseerd.
De ontwikkelpunten die in deze monitor zijn genoemd, zullen opge-
Zoals in de inleiding is aangegeven, is deze monitor niet volledig en
nomen worden in de actualisatie van het Uitvoeringsplan 2023.
vooral bedoeld om met betrokken partners in gesprek te gaan. De monitor zoomt in op een aantal onderwerpen met behulp van
Deze monitor was de eerste van een reeks en daarmee een
cijfers en duidingen. Ook is deze monitor een aanleiding om aandacht
leerproces. Er zullen vast veel ideeën en aanvullingen komen die
te vragen voor andere, aan de ambities gerelateerde onderwerpen en
weer meegenomen kunnen worden voor het vervolg. Alle stake-
ontwikkelingen.
holders in het domein van jeugd(hulp) in de regio Haaglanden zijn bij
Er is ruimte voor ontwikkeling voor de volgende versies van deze
deze uitgenodigd om hierop te reageren.
jaarlijkse monitor. Sommige onderwerpen kwamen bijvoorbeeld kort of nog niet aan bod, zoals de wachttijden bij lokale teams. Ook is het goed om jongeren en ouders meer aan het woord te laten in komende edities. De meeste onderwerpen uit deze monitor zijn volop in ontwikkeling en hebben vaak tijd nodig voordat ze met meer cijfermatige onderbouwing toegelicht kunnen worden. Zoals het zo thuis mogelijk opgroeien, of de ontwikkelingen in het complexe veld van onderwijs-jeugdhulp. In diverse hoofdstukken is aangegeven dat meer onderzoek of duiding nodig is. Zoals over de oorzaken voor de stijging van kosten voor jeugdhulp en over wachttijden. En ook over oorzaken van uitval, verlengingen of terugkeer in jeugdhulp is meer analyse en onderzoek nodig. Sommige cijfers waren nog niet beschikbaar tijdens het opstellen van deze monitor, zoals cijfers van Veilig Thuis.
REGIOVISIE MONITOR 2021
70
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Afkortingen in deze monitor In deze monitor is veel gebruikgemaakt van afkortingen.
in Nederland is verdeeld in 40 regio’s. Binnen zo’n regio maken
Smw – Schoolmaatschappelijk werk. Kortdurende hulpverlening
De meeste zijn gangbaar in de jeugdhulp en het bredere jeugd-
scholen en gemeenten samen afspraken over maatregelen om
en schoolondersteuning voor jeugdigen met ontwikkelings- en
domein. Om tegemoet te komen aan de begrijpelijkheid zijn
schooluitval tegen te gaan en over de begeleiding van jongeren in