RIS312027 Notulen van de raad van 29 maart 2022

Ik zou graag nog wat willen zeggen bij mijn afscheid als gemeenteraadslid. Acht bewogen jaren heb ik deze eervolle functie mogen vervullen. Daarvoor had ik als beleidsmedewerker van de fractie van de Haagse Stadspartij al zestien jaar mogen werken in dit stadhuis. Bij elkaar loop ik hier dus alweer 24 jaar rond. Je moet stoppen op je hoogtepunt, is mij altijd voorgehouden. Nu was de uitslag van de verkiezingen niet bepaald een hoogtepunt, maar het winnen van het Correspondents' Dinner was dat natuurlijk wel. Die eretitel, koning van de lach, neemt niemand mij meer af! Maar goed. Het raadswerk is toch een heel serieuze zaak en de gemoederen kunnen soms hoog oplopen. Juist daarom is het belangrijk om toch geregeld met humor wat lucht in de raadzaal te brengen. Ik hoop dat dat blijft. Andere tips die ik de nieuwe raad nog mee zou willen geven: speel altijd op de bal, niet te vaak op de man, gun elkaar wat, werk samen en laat zien dat je er voor de hele stad bent en niet alleen voor je eigen achterban. Kies voor je idealen en niet voor de macht. En blijf dicht bij jezelf en besef dat je alleen iets kunt bereiken als je een meerderheid achter je krijgt. Ik hoop ook dat de raad zijn rol blijft pakken de komende periode. Stel zelf de kaders en het beleid vast en laat dat niet aan het college. Besef bij ieder besluit dat de raad de baas is.

Controleer het college, hou ze scherp, maar vergeet ook uw volksvertegenwoordigende rol niet. Ga de stad in en blijf in verbinding met de inwoners. Een grote wens van mij is dat het ambt van raadslid een serieuze status krijgt, dat het gezien wordt als een volwaardig vak en niet als een nevenfunctie, want je kunt dit werk onmogelijk 'erbij doen'. Veel raadsleden doen dit noodgedwongen wel en leveren daardoor half werk af. Dat is jammer. Veel raadsleden houden het door de enorme werkdruk niet lang vol. Het is voor veel mensen daarom geen aanlokkelijke functie. Een volwaardige status houdt in dat je goed betaald wordt en goede arbeidsvoorwaarden krijgt. Dat is nu helaas niet het geval. Ik heb het altijd met hart en ziel en vanuit 17

idealisme gedaan. In die zin is het zeer zingevend en betekenisvol werk, ook al krijg je niet altijd je zin. Rest mij nog iedereen te bedanken met wie ik heb samengewerkt: de fantastische griffie, alle collega-raads- en commissieleden en wethouders, burgemeesters en ambtelijke medewerkers, de fractie van de Haagse Stadspartij met alle medewerkers, de leden van de Haagse Stadspartij, de pers, het thuisfront, waar ik onvoorwaardelijk steun kreeg als dat nodig was, vrienden, kiezers en familie. En natuurlijk ook de stad, mijn geliefde Den Haag, en al haar inwoners. Het toeval wil dat vandaag ook Joris Wijsmuller dit theater zal verlaten, de man met wie ik 24 jaar heb mogen samenwerken. Ik kan u zeggen dat het een groot en onvergetelijk genoegen was. De toekomst van de Haagse Stadspartij ligt niet meer in onze handen. We zijn ooit begonnen en groot geworden uit protest tegen megalomane plannen, tegen de aantasting van groen en bomenkap, tegen het criminaliseren van marginale groepen, tegen de sloop van erfgoed, tegen het ontruimen van culturele broedplaatsen en het negeren van de bevolking. Al deze zaken spelen nog steeds geregeld op. Ik weet dat een nieuwe generatie activisten klaarstaat om de Haagse Stadspartij opnieuw groot te maken, áls dat nodig is. U bent gewaarschuwd. Ik dank u allen. (Applaus) De voorzitter. Dank je wel, Peter. Dan wil ik iets zeggen tegen de heer Scheper.

Daniël, tussen 2014 en nu was je namens D66 raadslid, fractievertegenwoordiger en weer raadslid. Dat zegt iets over je maatschappelijk plichtsgevoel en flexibiliteit. We maakten je mee als iemand waar je op kunt bouwen en met oog voor de toekomst. Met kennis en kunde, met name op het vlak van economie en financiën. Een leefbare stad met een gezonde economie, met ruimte voor ondernemers, en met een goed functionerende gemeente: dat is het Den Haag waar jij je voor inzette. De horeca had ook jouw bijzondere aandacht. Zo wilde je een einde maken aan de sterke opmars van fastfoodzaken in de stad. Je maakte je er druk om dat in het Centrum de afgelopen jaren steeds meer hamburgertentjes, kebabzaken en fastfoodrestaurantjes verschenen. 'De Haagse binnenstad wordt veel te eenzijdig en ook veel te ongezond', zei je. Je zag dat de Omgevingswet ons meer kansen geeft, maar vond wel dat we er slim mee moeten omgaan en dat we bij de vraag naar woningen niet mogen vergeten dat mensen ook ergens moeten werken, naar school moeten en zich ergens moeten kunnen ontspannen. En je hamerde niet alleen op het belang van duurzaam bouwen, maar ook op de noodzaak altijd omwonenden mee te nemen in de plannen. Als voorzitter van de rekeningencommissie hield je ons scherp waar het de financiën betrof.

Tijdens de coronacrisis, toen veel mensen moesten leunen op de overheid voor steun, zei je: 'We kunnen trots zijn op hoe we de Hagenaars hebben geholpen met hun huishoudboekje. Maar we moeten nu naar ons eigen huishoudboekje kijken en daar zien we grote problemen.' Je bleef onvermoeibaar pleiten voor een lobby bij het Rijk voor voldoende geld voor kerntaken van onze gemeente. Daniël, je vertrekt, maar jouw scherpe blik op de toekomst houden we in ere. Zeker waar het gaat om de grote uitdaging waar we als stadsbestuur voor staan - ik citeer - 'hoe onze snel groeiende en volgebouwde stad leefbaar te houden en tegelijk ruimte te geven aan ondernemers, aan Hagenaars om te wonen, te werken, naar school te gaan én te ontspannen'. Dank voor je inzet voor onze stad en de bewoners. Het ga je goed. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Daniël, ik geef je graag het woord. Daniël Scheper (D66). Ik zei net gekscherend: je zal maar na Peter Bos je verhaal moeten doen; ben ik het toch! Ik kan het niet zo enerverend, zo mooi als meneer Bos het net gedaan heeft. Maar lieve mensen, als ik terugkijk naar de afgelopen acht jaar, is het wel een heel spannende periode geweest. Ik heb ontzettend veel meegemaakt: een coalitie met de Stadspartij, een coalitie met Groep de Mos en de huidige coalitie. Dat zijn drie coalities in acht jaar.

Ik vond het veel, maar ik vond het wel heel spannend. Daarbij zag ik ook nog vier burgemeesters voorbijkomen. Dat was ook heel interessant; verschillende smaken. De een had wat meer succes dan de ander, maar ik heb van alle vier wel iets 18

geleerd. Ik vond het echt heel mooi om hier te mogen zijn in deze stad, in dit huis, met deze collega's. Soms op het scherp van de snede een debat, maar altijd met respect en, wat ik gaandeweg ook steeds meer heb geleerd, in verbinding met elkaar, want: in mijn eentje ga ik het niet redden. Die tip geef ik aan ieder startend raadslid: we moeten het met elkaar doen. Ik genoot ook van het spel en de discussies. De discussies soms met meneer Kruis, de discussies met meneer Barker, en met iedereen die ik nu vergeet. Het was een leuke periode. Ik heb er echt veel van geleerd. Het is ook tijd voor relativering na acht jaar. Ik hoorde mevrouw Wenink net iets zeggen over haar kindjes. Ik heb een dochter, die nu acht jaar is, die laatst aan mij vroeg: waarom ga je niet naar het stadhuis? Toen zei ik: dat is voorbij. Dat vind ik heel mooi, en een beetje spannend en een beetje melancholisch, zoals ik vanochtend op Den Haag FM ook zei. Maar het is een mooi moment. Ik heb heel veel liefde voor deze stad. Voor de Binckhorst, waar ik me voor heb ingezet al die jaren lang. Voor Loosduinen, waar ik me voor heb ingezet en zal blijven inzetten. En zeker voor Vroondaal, waar ik nu volop mee bezig ben. Ik wil graag mijn collega's danken. Heel in het bijzonder de collega's van de griffie. Sushil en Kees, met wie ik heel veel heb gedaan rondom de Omgevingswet en ook in de rekeningencommissie.

Daarmee kom ik bij de volgende enthousiaste commissie waarin ik met heel veel plezier heb gezeten. De afgelopen twee jaar waren heel erg leuk. Dank aan de collega's in de rekeningencommissie: meneer De Vuyst, meneer Pluimgraaff, meneer Sluijs, mevrouw Arp en meneer Aydin. Meneer De Graaf, u ook. Het was me een waar genoegen. Het was leuk, want de rekeningencommissie is zo'n leuke commissie. Meneer Bos zat er ook in. Het is een commissie die heel erg belangrijk is. Met elkaar doen we daar heel belangrijke dingen. Ik ben blij dat we daar kunnen samenwerken, ook met de GAD en met Jaco van Duijn, die ik al eerder bedankt heb voor alle steun en de ontwikkelingen die we de afgelopen jaren hebben gehad achter de schermen. Dat kun je niet zomaar onbenoemd laten. Dus dank aan alle ambtenaren, aan de griffie. Dank aan iedereen, maar in het bijzonder ook dank aan thuis. Want zonder een rustig en een goed thuis is het een heel ingewikkeld gebeuren. Ik wil mijn kinderen bedanken voor de tijd en het geduld. Ze zullen wel een beetje verbaasd zijn, zei ik net al, dat ik er wat vaker ben, maar ik kijk ernaar uit. En ik kijk ernaar uit met mijn lieve vrouw Angela, die mij de afgelopen acht jaar heel erg heeft gesteund. Ze kreeg veel op haar bord. Met drie kleintjes is het best druk soms. Maar ik waardeer het heel erg. Ik ben heel blij dat ik dit met jou heb kunnen doen. Mijn dank daarvoor.

Lieve mensen. Het was me een waar genoegen om in dit huis, in deze raad deze stad te mogen dienen. Ik hou van deze stad. Ik blijf me ervoor inzetten. Ik wil jullie allemaal bedanken voor deze mooie tijd. (Applaus) De voorzitter. Dan meneer Aydin. Beste Bülent, van jou namen we eerder afscheid, in maart 2018. Eind 2019 kwam je terug, als woordvoerder economie, arbeidsmarkt/werkgelegenheid, financiën, dienstverlening en sport en cultuur. Een flinke portefeuille. Op de site van je fractie schreef je dat beginselen als solidariteit en rechtvaardigheid je met de paplepel zijn ingegoten en je deze steeds hoog in het vaandel hebt staan. Je schreef ook dat de samenleving niet maakbaar is, maar dat dat niet wil zeggen dat we met onze armen over elkaar stil moeten zitten. En dat overheidsbeleid wel degelijk zinvol is. In jouw ogen moet de overheid problemen van mensen aanvoelen en oog hebben voor de uitvoering. Ik heb het je vaak horen zeggen. Waar maakte jij je zoal sterk voor in de afgelopen paar jaar? Je pleitte ervoor dat Parkpop in het Zuiderpark bleef en dat de gemeente de regie houdt waar het gaat om het begeleiden van jongeren naar werk. Je maakte je sterk voor een nieuw evenementenbeleid, met vooral oog voor kleinschalige en lokale evenementen. Je zette je met succes in voor het behoud van kleine culturele instellingen.

Een initiatiefnota, onder meer van jou, met aanbevelingen voor meer openbaarheid, werd overgenomen. De nota bevat negen voorstellen om de wijze waarop de gemeente omgaat met openbaarheid te verbeteren, in het bijzonder bij het afdoen van WOB-verzoeken. Ik citeer je: 'Nu de gemeente onze initiatiefnota heeft overgenomen, worden we bijna de meest openbare stad van Nederland. En dat is goed, want in een open democratie moeten burgers weten welke besluiten waarom worden genomen en waaraan hun geld wordt uitgegeven.'

19

Dank voor je inzet voor onze stad, beste Bülent. Het ga je goed. De vroedschapspenning heb je al eerder ontvangen. Ik geef je graag het woord. Dank je wel! (Applaus) Bülent Aydin (PvdA). Bedankt voor de bloemen en de mooie woorden. Zeker in deze tijd van versplintering en polarisatie wil ik eigenlijk iedereen vooral bedanken voor de samenwerking, en natuurlijk ook voor de ondersteuning die we in dit huis mogen genieten van de griffie, koffiejuffrouw enzovoorts. Ik heb het met heel veel plezier gedaan. Ik wens jullie heel veel wijsheid toe. Het ga jullie goed. (Applaus) De voorzitter. Dank je wel, Bülent. Dan wil ik het woord richten tot de heer Çetinkaya. Beste Tahsin, na acht jaar neem jij afscheid van onze raad. Je zette je met je fractie vooral in voor de kwetsbare wijken in onze stad en haar bewoners, zoals op het vlak van de leefbaarheid, met name in je eigen Transvaal. Jullie initiatiefvoorstel Schoon Den Haag werd unaniem aangenomen, zodat op hotspots ORAC's vaker worden geleegd, scanauto’s worden ingezet en overtreders worden beboet. Je behaalde ook op andere terreinen goede resultaten, onder meer waar het gaat om de meldingsbereidheid bij de jeugdzorg. Je streefde naar de uitbreiding van het aantal islamitische scholen. Als raadslid was je een fervente twitteraar. Niet alleen als het om het raadswerk ging.

Ook over koning voetbal, met name het Nederlands elftal, stuurde je talloze tweets de wereld in. Tijdens het EK van vorig jaar stak je je trots op jouw Transvaal niet onder stoelen of banken - daar waren er meer van, kan ik u zeggen uit eigen ervaring - toen de Marktweg tot mooiste Oranjestraat van Nederland werd verkozen. 'Transvaal kan ook bloeien dankzij deze wijkbewoners', zo luidde jouw tweet. Tahsin, dank voor je inzet als raadslid. Ongetwijfeld zien we jou weer terug of horen of spreken we je. Het ga je goed. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Ik geef u graag het woord, meneer Çetinkaya, beste Tahsin. Ga je gang. Tahsin Çetinkaya (DENK). Dank je wel, Jan, burgemeester. Heel fijne woorden. Beste collega's. Acht jaar lang mocht ik als raadslid in deze zaal mijn zegje doen. Toen Islam Democraten in 2014 een beroep op mij deed om mij kandidaat te stellen voor de verkiezingen, heb ik veel moeten nadenken. De vraag was natuurlijk wat je kan. Als actieve bewoner van Transvaal wist ik heel goed waar het goed ging en minder goed ging. De diverse uitdagingen in de stad en het beroep van de partij waren een belangrijke motivatie om mezelf kandidaat te stellen. Ik kon me nu daadwerkelijk bemoeien met de problemen van mijn stad. Ik kon van deze taak natuurlijk niet wegkijken.

Voor mij was een ding heel erg belangrijk, namelijk het tegengeluid van zwakkeren en minderheden. Natuurlijk is het behalen van resultaten heel belangrijk, maar als kleine fractie moet je ook keuzes maken. Voor mij was de keus al snel duidelijk. Ik moest de stem zijn van die grote groep bewoners die hun geluid wilde laten horen, maar waar niet naar geluisterd werd. Het ging me niet alleen om de stem van migranten, maar om iedereen die zich niet gehoord voelde. De insteek is gelijkheid en volwaardigheid. Je moet volwaardig mee kunnen doen, zonder afgerekend te worden op afkomst of geslacht. Dit geluid moet feller en nog luider het stadhuis bereiken. Voorzitter. Zo heb ik me de laatste jaren beziggehouden om een einde te maken aan polarisatie in de raad. Drie verschillende partijen opereerden te veel op persoonlijke titel. Hier moest een einde aan komen. Drie partijen die ook nog uit dezelfde vijver visten. Ik ben blij en trots dat we nu tot één partij zijn gesmolten. Dit was geen makkelijk karwei. In de politiek moet je keuzes kunnen maken die gepaard gaan met politieke offers. Dat laatste heb ik met plezier gedaan door mij niet meer kandidaat te stellen en de jongeren de kans te geven. Ik wil graag mijn kiezers, de raad en de stad bedanken voor de steun die zij hebben gegeven. Geweldig om twee keer met voorkeursstemmen als raadslid gekozen 20

te worden. Na acht jaar actief te zijn geweest voor deze fantastische stad, heb ik besloten om te stoppen. Mijn tijd als raadslid heb ik ervaren als bijzonder en intensief. Maar soms was het ook frustrerend en geweldig. Ik blijf mij als actieve bewoner en voorzitter van een geweldige organisatie inzetten voor Transvaal en de stad. Ik zal alles doen om het tegengeluid nu op een andere manier en via andere wegen te laten horen. Afsluitend wil ik iedereen bedanken die mij heeft gesteund, waaronder mijn vrouw en kinderen, in de raad. Natuurlijk ben ik de griffie, de bodes, alle ambtenaren, wethouders en collega's niet vergeten. Dank! (Applaus) De voorzitter. Dank. Mevrouw Özmen, Birgül, op de dag af vier jaar geleden nam je afscheid van ons, in deze raadzaal, om vlak daarna terug te keren als fractievertegenwoordiger en voor de zomer van 2018 weer als raadslid te worden geïnstalleerd. Dat zegt ook iets bij jou over jouw grote maatschappelijke verantwoordelijkheidsgevoel. Jouw Den Haag is een echte cultuurstad, sportstad en studentenstad. Kunst en cultuur toegankelijk maken voor iedereen, dat was toch wel jouw ding, zodat bijvoorbeeld meer mbo'ers naar musea kunnen. De educatieve theatergroep Drang, die programma's maakt voor leerlingen van het vmbo en mbo, moest behouden blijven. Er moest meer steun komen voor kunst- en cultuurcentra op Scheveningen, in Zuidwest en Haagse Hout.

Daarnaast had je aandacht voor werkgelegenheid, armoede en de schuldenaanpak. Birgül, nu we opnieuw afscheid van jou nemen, constateren we dat jouw Den Haag steeds meer een echte cultuurstad, sportstad en studentenstad is. Mede dankzij jou. Je blijft ongetwijfeld zichtbaar, voor ons en voor vele anderen. Dank voor je inzet. Het ga je goed. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Ik geef je graag het woord. Birgül Özmen (D66). Dank je wel, Jan. Dank, voorzitter. De afgelopen jaren waren een enorm leerzame en eervolle reis. Als ik deze metafoor mag terugtrekken naar de geschiedenis, dan begin ik graag in 1971, waar de reis van mijn vader als gastarbeider vol goede moed naar Nederland begon. Waarschijnlijk had hij nooit durven dromen dat zijn dochter ooit raadslid zou worden in het mooie Den Haag. Graag wil ik vanaf hier mijn respect uitspreken voor alle migranten die dag in, dag uit hard werken en een bijdrage leveren aan het mooier maken van ons land. Ik heb mezelf de afgelopen jaren in de raad vol passie mogen inzetten voor zaken die u al aanstipte: cultuur, sport, sociale zaken en werkgelegenheid; thema's die mij echt aan het hart gaan. Mijn eigen reis gaat nu verder met een volle rugzak aan ervaring, de wijde wereld in, onder andere mijn andere passie najagend, namelijk reizen.

Ik verlaat dit schip, dat, zoals collega Scheper net ook al zei, vaak in woeste stormen heeft gevaren. Graag wil ik een wens achterlaten voor jullie. Wees lief voor elkaar. We moeten er samen het beste van maken, alle Hagenezen gezamenlijk, van Escamp tot Scheveningen, met Poolse, Koerdische of Duitse roots. Het gaat u goed. Dank u wel. (Applaus) De voorzitter. Dank je wel, Birgül, mevrouw Özmen. Dan wil ik graag iets zeggen tegen de heer Pluimgraaff. Beste Cees, 'wonen moet leefbaar, veilig en betaalbaar zijn, zodat gezinnen in Den Haag blijven wonen.' Dat was jouw quote in het jaarverslag over 2020. Je pleitte naar aanleiding van een bericht in het Algemeen Dagblad dat duizend flats in ons land bij brand onveilig zijn, voor een APK op het vlak van de brandveiligheid van flatgebouwen in onze stad. Je kwam met een out-of-the-box-suggestie toen bewoners van het Benoordenhout hun zorgen uitten over de ontwikkeling van het ANWB-terrein op Wassenaars grondgebied. Je deed de suggestie - ik zeg het: een suggestie - om het terrein bij Den Haag te trekken,

21

zodat Den Haag een leefbaarheidstoets zou kunnen uitvoeren, en dit gebied vervolgens breed en ruim aan te pakken. Onlangs nog pleitte je ervoor dat de gemeente Den Haag meewerkt aan het samenstellen van een canon van Loosduinen. Je gaf aan dat een dergelijk overzicht van belangrijke historische gebeurtenissen van toegevoegde waarde kan zijn bij de viering van 100 jaar Commissie Loosduinen volgend jaar. Voor wie het niet weet: deze adviescommissie werd in 1923 opgericht toen de toenmalige gemeente Loosduinen Haags grondgebied werd. Je stelde voor de vindbaarheid en zichtbaarheid te verbeteren van historische plaatsen die het verhaal van de geschiedenis van Loosduinen vertellen. Dit naar voorbeeld van - daar heb je die bond weer - de bekende ANWBmonumentenborden. Je zette je met name in voor jouw Scheveningen en zijn bewoners en ondernemers. Met andere raadsleden diende je het Actieplan Scheveningen in om allerlei vormen van overlast aan te pakken. Onder meer door flexibele inzet van de politie, een verbod op tenten op het strand, een meldpunt en gratis pendelbusjes vanuit parkeergarages naar musea, strandtenten en de haven. Ongetwijfeld blijf je zichtbaar, Cees, en benaderbaar. Ik dank je voor je inzet voor onze mooie stad - voor een groot deel - achter de Scheveningse duinen. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. Dank je wel. (Applaus) De voorzitter.

Ten slotte, de heer Wijsmuller. Beste Joris, lid van de vertrouwenscommissie, maar dat geheel terzijde. Vandaag nemen we afscheid van jou, tot heden nestor van de gemeenteraad. 24 jaar geleden kwam jij als eenmansfractie in deze raad voor de toen kersverse Haagse Stadspartij. Bij je afscheid vandaag zou 'van kraker tot nestor' een goede typering voor je zijn. Of 'hij kwam, zag en overwon', want in 2004 riep de Haagsche Courant jou uit tot beste gemeenteraadslid. Ik citeer uit het artikel: 'Hij is de enige die met succes Deetman kan en durft tegen te spreken. Zijn optreden is naturel en gespeend van overdreven ijdelheid. Hoekig, eerlijk en de beste.' Twaalf jaar lang, tot 2010, bleef je een eenmansfractie. In 2010 kwam er een zetel bij. In 2014 was het geplande cultuurcentrum op het Spui inzet bij de verkiezingen. Met jouw Haagse Stadspartij was je tolk van het verzet in de stad tegen het plan. Jullie werden beloond met een flinke zetelwinst en traden toe tot het nieuwe college. Jij werd wethouder, met als portefeuille Stadsontwikkeling, Wonen, Duurzaamheid, Cultuur en het stadsdeel Segbroek. Zo werd je verantwoordelijk voor de verdere realisatie van het cultuurcomplex. Onder jouw wethouderschap werd een nieuw plan gemaakt voor de herontwikkeling. Het project beheerste jouw leven als bestuurder. Maar het resultaat was er ook naar.

En ere wie ere toekomt; ik citeer jou in een artikel uit 2019: 'Zonder mij was dit gebouw er nooit gekomen. Ik heb ontelbare uren in dit dossier gestoken. Ik heb het moeilijke werk gedaan.' Welnu Joris, je mag trots zijn op het resultaat van jouw vele bloed, zweet en tranen. Sinds vorig september is onze stad met Amare een prachtig gebouw rijker, een huis voor cultuur, educatie, evenementen en ontmoeting. Een ander belangrijk resultaat van jouw wethouderschap is het Kunstenplan, het document waarin staat waar de prioriteiten liggen en hoe het kunst- en cultuurbudget besteed wordt. Met het extra geld kregen ook nieuwe instellingen een kans. Den Haag kreeg als enige stad in Nederland een Popnota, gemaakt in samenspraak met de popscene, met specifiek muziekbeleid. Je zorgde voor meer betaalbare werkplekken voor kunstenaars en makers in onze stad, culturele broedplaatsen, zodat zij zich steeds vaker hier vestigen. Vier jaar geleden nam je weer plaats als fractievoorzitter van de Haagse Stadspartij in deze raadzaal. Je inzet betrof in de afgelopen periode vooral thema's op het vlak van leefbaarheid, zoals verkeersveiligheid, parkeren, afval- en straatreiniging, energielasten, uitbreiding van strandpaviljoens en meeuwenoverlast.

Je had heel veel aandacht voor de energietransitie en de Leiding door het Midden, het project waarmee tienduizend Haagse woningen worden gekoppeld aan de restwarmte van de industrie in de Rotterdamse haven. Afgelopen jaar nog wist je, in samenwerking met bewoners en andere fracties de kap van 158 bomen op de Mient uit te stellen. En je was naast dit alles ook nog voorzitter van de commissie Samenleving. Joris, voordat je toetrad tot ons gemeentebestuur was je in van alles en nog wat thuis, een duizendpoot. Je was fotograaf, technicus bij kunstinstelling het Kijkhuis, timmerman en slotenmaker 22

zo hoor je nog eens wat. Als persoon, raadslid en zelfs wethouder was je wars van opsmuk. Gedurende je wethouderschap verdwenen overhemd en spijkerbroek niet in de kast. Voor jou geen maatpak of stropdas. Hoewel, je schijnt één keer een uitzondering te hebben gemaakt op je vaste dresscode en een jasje te hebben aangetrokken, namelijk voor een ontmoeting met een lid van het Koninklijk Huis. Ik heb het niet bevestigd gekregen. 24 jaar geleden nam je hier plaats als raadslid. Vandaag verlaat je deze zaal als raadslid. Je bent toe aan een nieuw hoofdstuk op professioneel gebied. Wel beloofde je in een interview, nadat je je vertrek uit de raadzaal bekend maakte, je te blijven inzetten voor de publieke zaak. In jouw eigen woorden: 'Voor de gemeente, voor de cultuur en voor maatschappelijke initiatieven. Mensen weten mij altijd wel te vinden, want zij weten: sores? Bel Joris.' Maar je kijkt verder dan deze stad. Ik begrijp dat de stad met het adagium 'Niet lullen, maar poetsen' reeds gebruik maakt van jouw skills als duizendpoot. Het is je van harte gegund. Je hebt veel voor Den Haag gedaan. Dank daarvoor. Het ga je goed. Ik reik je zelf de gouden vroedschapspenning uit. Joris! (Staande ovatie) Joris Wijsmuller (HSP). Tja.

Toen ik hier in 1998, in de vorige eeuw, deze raadzaal binnenkwam, was er nog een monistisch stelsel, was de raadzaal nog een kring - toen zaten we niet zo tegenover elkaar, maar waren we echt nog een cirkel met elkaar - en had je ook nog helemaal geen spreektijden. Ik heb dus een traditie, maar ik zal Lia dat besparen, want we gaan dadelijk allemaal gewoon lekker aan de borrel en nog persoonlijk afscheid van elkaar nemen. Ik heb eigenlijk al vorig jaar, geïnspireerd door mijn vader, mijn oude vader, een knop omgezet en mij gerealiseerd dat het nu tijd is om plaats te maken. Ik ben eigenlijk al een jaar lang aan het toeleven naar dit afscheid. Dus ik ben er nu eigenlijk wel een beetje klaar mee! Ik heb ook niet meer zoveel noten op mijn zang. Ik ben gewoon heel dankbaar en blij dat ik deze heel eervolle functie heb mogen bekleden. Vanochtend stond ik op. Toen dacht ik toch van: ga ik nog een speech houden? Ik moet zeggen dat ik eigenlijk veel meer bezig was met de toekomstvisie van Oud Mathenesse en het Witte Dorp in Rotterdam, verborgen parels in het westen van het westen van Rotterdam, in plaats van met mijn afscheid. Die toekomstvisie maak ik niet alleen.

Nee, die maak ik samen met bewoners voor een kwetsbare wijk, een wijk waar de werkende armoede heerst, een wijk waar gezondheidsachterstanden toenemen, een wijk waar de voorzieningen afnemen, een wijk waar er achterstallig onderhoud is en er problemen in de openbare ruimte en met de woningvoorraad zijn. Ik maak daar samen met die bewoners een toekomstvisie. 'Samen de stad maken', zo noemden we dat ook toen wij hier de Agenda Ruimte voor de Stad na anderhalf jaar cocreatie met elkaar hebben gemaakt. Het is heel verleidelijk om in zo'n wijk te beginnen met de stenen, maar dat is de grootste fout die je kunt maken. Want in de kern is het een sociale opgave, samen met de bewoners. Het gaat om hen, om hun leefomgeving, hun welzijn. Zij zijn de experts in die wijken. Je zult dus ook die sociale opgave en de participatie daarin, bij alle plannen die je maakt, altijd als rode draad, als basis moeten nemen. Dan gaat die wijk erop vooruit. Ik vind het wel een beetje raar en een beetje jammer dat ik nu uitgerekend in Rotterdam het principe 'samen de stad maken' moet uitvoeren en dat we dat hier in Den Haag alweer lijken te hebben vergeten en dat het stenen stapelen met marktpartijen hier vooropstaat. Ik vind dat wel jammer, want het gaat om de bewoners.

Het gaat erom dat wij in ons ijspaleis, het stadhuis - maar dat geldt voor de Coolsingel en voor bijna alle overheidsorganisaties niet die systeemwereld waar wij zo vertrouwd mee zijn, vooropstellen, maar de menselijke maat en de bewoners vooropstellen. Dat doe je altijd samen met die bewoners. In Den Haag hebben wij ook fantastische bewoners die zich daar altijd voor hebben ingezet. Ik kan heel veel mensen bedanken, maar dat heb ik natuurlijk ook al gedaan toen ik vertrok als wethouder. Ik ga slechts enkele mensen bedanken. Als eerste wil ik - hij zit daar - Ronald van Onselen bedanken. Ronald van Onselen heeft zich al 50 jaar lang ingezet voor het openbaar vervoer. Dat deed hij eerst bij de PPR. Dat deed hij later als voorzitter van Rover, de reizigersorganisatie openbaar vervoer, en dat doet nu al decennialang namens het Platform openbaar vervoer Haaglanden. Ik heb hem midden jaren negentig leren kennen bij de plannen voor de tramtunnel en bij de debatten en acties daarover. Ik heb hem als raadslid hier onvermoeibaar steeds weer zien inspreken in commissievergaderingen, in raadsvergaderingen, ook bij Haaglanden. Je moet er echt maar de moed voor hebben om ook bij de metropoolregio te gaan inspreken, maar Ronald doet het. In Ronald wil ik 23

al die bewoners bedanken die de moeite nemen om hiernaartoe te komen, die de moeite nemen om zich onvermoeibaar in te zetten voor de publieke zaak. Hij doet dat voor het openbaar vervoer. Ik ben het helemaal met Ronald eens: het openbaar vervoer is een nutsvoorziening en het is echt ontzettend stom dat de overheid dat van zich af heeft georganiseerd, dat de overheid daar de marktparktijen leidend in laat zijn, zoals de overheid dat ook met onderwijs doet, met zorg doet, met energie doet. Daar krijg je heel veel problemen van. Maar ik zou richting alle raadsleden hier willen zeggen: koester mensen zoals Ronald, koester die insprekers. Ik ben blij dat er nu weer een volle publieke tribune is. Met corona kon dat niet. Ik hoop wel dat nu alle maatregelen, ook voor de publieke tribune, van tafel zijn. Schaf het inspreken in de raad niet af. Luister en gebruik die bewoners. Een tweede persoon die ik wil bedanken is de onvolprezen Peter Bos. Natuurlijk heeft de burgemeester al prachtige woorden gezegd. Hij is inderdaad een zeer veelzijdig man. Hij is zeer kundig. Hij heeft het zelf ook al gezegd. Hij heeft ongelofelijk veel humor. Daar wil ik aan toevoegen dat Peter bijzonder creatief is, dat Peter veel te bescheiden is en dat Peter integer is tot op het bot.

In mijn ogen was Peter de afgelopen periode - u heeft zijn speech gehoord; die kan je inlijsten en in het inwerkprogramma voor de nieuwe raad gebruiken - echt het beste raadslid van Den Haag. Maar hij was veel meer dan dat. Hij was mijn maatje. Niet ik, maar Peter heeft de Haagse Stadspartij opgericht en mee opgebouwd. Zonder Peter had ik hier niet gestaan. Zonder Peter had ik het niet zo lang kunnen volhouden. Alle lof die mij de afgelopen dagen en de afgelopen weken is toegezwaaid, komt ook Peter toe. Dank je wel, Peter! (Applaus) Joris Wijsmuller (HSP). In Peter wil ik ook al die mensen bedanken van de Haagse Stadspartij die ons werk hier mogelijk hebben gemaakt, want wij hebben het ook niet alleen gedaan met zijn tweeën, zeker niet. Ik hoop dat Fatima en Tim ook diezelfde steun en support van al die mensen uit de stad en al die mensen uit de Haagse Stadspartij voor de komende 25 jaar gaan krijgen! Tot slot. Lieve Jacqueline, lieve Rutger, lieve Rosa daar op de publieke tribune. Voor politiek heb je geduld nodig, maar met politici heb je engelengeduld nodig. Zij zijn niet alleen mijn thuisfront, maar ook mijn frontlinie. Ik wil jullie ongelofelijk bedanken voor alle geduld die jullie met mij de afgelopen 24 jaar hebben gehad, omdat ik altijd maar weer met die publieke zaak bezig moest en jullie me daar af en toe ook in gemist hebben. Dank jullie wel. Ik hou van jullie.

Ook zonder jullie had ik dit never nooit kunnen doen. (Applaus) Joris Wijsmuller (HSP). Nou, dan ben ik wel door mijn spreektijd heen, toch, voorzitter? Dan gaan we naar Lia. Dan gaan we naar de borrel. Dank jullie wel en tot ziens! (Applaus) De voorzitter. Het ga u goed. Blijf van elkaar en Den Haag houden! Niets meer aan de orde zijnde, sluit de voorzitter te 21.57 uur de vergadering.

24