RIS312027 Notulen van de raad van 29 maart 2022

Vergadering/buitengewone (afscheids)raad gemeenteraad Den Haag gehouden op dinsdag 29 maart 2022 (Geopend te 19.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Vaststelling van de Lijst ingekomen stukken C. Vaststelling van de Notulen van 20 januari 2022 en 9 februari 2022 voortgezet op 10 februari 2022 D. Vaststelling van de Besluitenlijst D.1 Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS311897) D.2 Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS311942) E. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven van de nieuw benoemde raadsleden F. Verslag van de commissie tot onderzoek van de bescheiden van de nieuw voorgedragen fractievertegenwoordigers G. Afscheid van de raadsleden die niet in de gemeenteraad in nieuwe samenstelling zullen terugkeren De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 40 leden: mevr. Arp (SP), mevr. Ates (GroenLinks), Aydin (PvdA), Barker (PvdD), Bingöl (CDA), Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Bos (GroenLinks), Bos (HSP), Çetinkaya (DENK), mevr. Davituliani (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Faïd (HSP), De Graaf (VVD), Fekkes (D66), Groenewold (D66), Van der Helm (VVD), Hoijnck van Papendrecht (Groep Hoijnck van Papendrecht), mevr. Klokkenburg (ChristenUnie/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Meinesz (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), De Mos (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Mostert (D66), Oudshoorn (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Oudshoorn-van Ginderen (VVD) mevr. Özmen (D66), Partiman (CDA), Pluimgraaff (CDA), Pronk (VVD), mevr. Roopram (Groep Roopram), Scheper (D66), Sluijs (Hart voor Den Haag/Groep de Mos), mevr. Tseggai (PvdA), mevr. Vavier (Groenlinks), De Vuyst (GroenLinks), De Vos (VVD), mevr. Wenink (GroenLinks), Wijsmuller (HSP) en mevr. Yilmaz (VVD). Afwezig: mevr. Gerbrands (PVV), Van Doorn (PvdE), mevr. Holman (PvdA), mevr. Regts (VVD) en Smit (PvdD). De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden tegenwoordig is, kan de vergadering voortgang vinden. Geachte leden van de raad, ik open hierbij de vergadering van de gemeenteraad van Den Haag. Welkom hier, ook aan onze gasten. Fijn dat u hier bent.

Welkom ook thuis als u kijkt of luistert.

1

Aan de orde is: -

Herdenking van de overleden oud-burgemeester mr. dr. A.J.E. (Ad) Havermans.

De voorzitter. Geachte leden van de raad, lieve Greetje, lieve kinderen en kleinkinderen. Op 8 maart jongstleden overleed, op 87-jarige leeftijd, oud-burgemeester Ad Havermans. Vandaag, tijdens deze eerste raadsvergadering die sindsdien plaatsvindt, sta ik met u stil bij het heengaan van deze markante bestuurder én ereburger van Den Haag. Ad Havermans was burgemeester van onze stad van 1985 tot 1996. Het waren de jaren dat Den Haag er in financieel opzicht slecht voor stond. Met hart en ziel zette Ad Havermans zich in voor het herstel van onze stad. Daarbij gaf hij blijk van doortastendheid én grote kennis van zaken. Dat laatste was niet zo vreemd, aangezien Ad Havermans was gepromoveerd op het onderwerp 'artikel 12-gemeenten'. De naam van Ad Havermans zal altijd verbonden blijven met dit stadhuis. Want het is in belangrijke mate aan hem te danken dat het hier, aan het Spui, is gebouwd. In de ingewikkelde, bij tijd en wijle gepolariseerde Haagse politieke verhoudingen van de jaren tachtig en negentig, wist Havermans met regelmaat de gemoederen tot bedaren te brengen. Zo ook in het heftig gevoerde debat over het nieuw te bouwen stadhuis. Deze zaak wist Ad Havermans, steeds op zoek naar een compromis, in goede banen te leiden. En daar mag Den Haag hem dankbaar voor zijn. Met de komst van het stadhuis kreeg dit deel van het Centrum een belangrijke impuls.

Wie de foto's van dit gebied uit de jaren zeventig en tachtig vergelijkt met de situatie nu, weet precies wat ik bedoel. Havermans voorzag dit alles destijds en heeft, behalve natuurlijk de bouw van het stadhuis, ook de verdere ontwikkeling van het Spuikwartier voor een belangrijk deel mogen meemaken. Ook op andere terreinen gaf Ad Havermans er blijk van graag wat verder te willen kijken dan het hier en nu. Zo zette hij zich vol enthousiasme in voor de vorming van het Stadsgewest Haaglanden, de voorloper van de Metropoolregio. Hij stond aan de wieg van de regionalisering van de brandweer en de samenvoeging van de brandweerregio Haaglanden met Delft. Het over de grenzen kijken ging bij Ad Havermans nog iets verder. Hij zag voor gemeenten een actieve rol weggelegd bij ontwikkelingssamenwerking en wist daarvoor zelfs de secretaris-generaal van de Verenigde Naties te enthousiasmeren. Hij zette zich ervoor in om de wereld naar Den Haag te halen. De komst van de latere Nobelprijswinnaar OPCW en Europol zijn in belangrijke mate zijn verdienste. Voor Havermans was het, als burgemeester van de internationale stad van vrede en recht, een onvergetelijk moment toen hij Nelson Mandela in Den Haag mocht verwelkomen, luttele maanden na diens vrijlating.

Net als de ontvangst, drie jaar later, van Michail Gorbatsjov, de man die eind jaren tachtig zo'n cruciale rol speelde in het beëindigen van de Koude Oorlog. De wandeling van Havermans met de voormalige Sovjetleider Gorbatsjov door Den Haag leek wel een triomftocht, zo enthousiast was iedereen. Een herinnering die, ook gezien de actualiteit, tot weemoed stemt. En over actualiteit gesproken: net als vorige week liet de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in de tijd van Ad flink te wensen over. Den Haag stond wat dat betreft van de vier grote steden steevast onderaan. Het is iets beter geworden … Havermans deed er alles aan om de opkomst te bevorderen. Niet alleen kreeg iedereen die voor het eerst mocht stemmen persoonlijk een brief van hem; dat was toen iets heel nieuws. Er kwam ook een debat in de Grote Kerk, met de jongste kandidaten van de deelnemende partijen. En Ad mocht een door kunstenares Pien Hazenberg beschilderde tram onthullen, met de slogan 'Als ik het voor het zeggen had, dan wist ik het wel'. Den Haag zal Ad Havermans herinneren als een toegewijde en benaderbare burgemeester. Zijn telefoonnummer stond gewoon in het telefoonboek. Mensen konden hem altijd bellen, ook al was het midden in de nacht. Bij zijn afscheid gaf hij aan het contact met de Hagenaars en Hagenezen het meest te zullen missen.

Hij was dan ook, samen met zijn vrouw Greetje, veel in de wijken van onze stad te vinden. Iets, waarover ik nog niet zo lang geleden met mevrouw Havermans, Greetje, heb gesproken. Tot slot nog een anekdote; het is overigens niet amendeerbaar wat ik nu ga vertellen, tenzij u anders besluit natuurlijk en ik zie de heer Barker al heel streng kijken. Op een dag bestormden de krakers van de Blauwe Aanslag - misschien kan de heer Joris Wijsmuller daar straks nog een toelichting op geven - de toenmalige raadzaal aan de Groenmarkt. Op dat moment was de raad er bijeen. De krakers deden dat op ludieke wijze met een schuimrubberen stormram, maar de politie nam geen enkel risico en sloot het gebouw af. Buiten was het onrustig, rellerig. Toen de vergadering ten 2

einde was, zei een bode dat Havermans door een achteruitgang het pand kon verlaten. Waarop Ad Havermans gedecideerd sprak: 'Maar ik ben de burgemeester, ik ga door de voordeur'. En zo liep hij zelfbewust en onverschrokken het tumult tegemoet. Klein van stuk en zéér waardig. Steeds op zoek naar de dialoog, een bruggenbouwer. Een kundig bestuurder en een mens om van te houden. Burgemeester van iedereen. Zo zal Den Haag zich Ad Havermans blijven herinneren. Ik verzoek u, voor zover u dat kunt, te gaan staan en een moment van stilte in acht te nemen uit respect voor onze oud-burgemeester en ereburger Ad Havermans. (De aanwezigen nemen staand enige ogenblikken stilte in acht) De voorzitter. Ik schors de vergadering voor een halfuur. De familie verlaat nu de zaal waarna er gelegenheid is om even met ze in gesprek te gaan en ze te condoleren. De vergadering wordt van 19.45 uur tot 20.15 uur geschorst. De voorzitter. Geachte leden van de raad. Ik heropen de vergadering, fijn dat u er nog steeds bent, wat ook geldt voor het publiek hier en de mensen thuis. Ik wil nu een paar dingen in algemene zin tegen deze raad zeggen. Leden van de raad, wij zijn hier bijeen voor een bijzondere vergadering. Bijzonder, omdat we afscheid nemen van een groot aantal collega's, van wie sommigen heel wat jaren deel hebben uitgemaakt van deze raad. Dadelijk spreek ik hun toe.

Maar deze vergadering is ook om een andere reden bijzonder. Sinds onze laatste vergadering voor de verkiezingen hebben zich dramatische ontwikkelingen op het wereldtoneel voorgedaan. Ruim een maand is het nu oorlog. Oorlog in Oekraïne, oorlog in Europa. De schokgolf die de invasie van het Russische leger teweeg heeft gebracht, is voelbaar tot op de straten en de pleinen van Den Haag. Den Haag, internationale stad van vrede en recht. Het verdriet is tastbaar tot binnen de muren van de opvanglocatie in de Broodfabriek in Rijswijk en op de vele plekken waar vluchtelingen inmiddels zijn ondergebracht, in onze stad en in de regio. Daar, waar medewerkers van de gemeente Den Haag, veelal vrijgesteld van hun reguliere werk, samen met uitzendkrachten zich ontfermen over al die ontheemde, getraumatiseerde mensen, bijgestaan door medewerkers van de partnerorganisaties en de vrijwilligers. Allemaal verrichten zij ontzettend belangrijk werk, net als de vele Hagenaars en Hagenezen die initiatieven op touw hebben gezet om hulp te bieden. Hier, aan vluchtelingen, én ter plekke, in Oekraïne zelf. Hartverwarmend! Zo'n 2.000 kilometer oostwaarts vecht het volk van Oekraïne voor zijn recht op zelfbeschikking, voor het recht op een leven in vrede en vrijheid, in een democratische rechtsstaat. Vrede, democratie die wij zo normaal vinden.

Bommen op belegerde steden, burgers in het nauw of op de vlucht, vredesdemonstranten die massaal worden opgepakt, het bewijst allemaal dat onze manier van leven helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Laten we dat steeds voor ogen houden, bij alles wat we doen. Voor u, leden van de raad, betekent deze vergadering de afronding van een buitengewone en turbulente, raadsperiode. Ik hecht eraan daar iets over te zeggen. In deze periode bent u geconfronteerd met het tragische overlijden van een lid van de gemeenteraad, een gebeurtenis die op u allen diepe indruk heeft gemaakt. Het stadsbestuur is in de periode 2018-2022 op verschillende posities ingrijpend gewijzigd. De gemeenteraad en het college hebben moeten leren, met vallen en opstaan, om te gaan met nieuwe verhoudingen. Raad, college én fracties hebben moeten zoeken naar die nieuwe verhouding tot elkaar en dat is niet altijd eenvoudig gebleken. Maar 'het leven wordt voorwaarts geleefd, en soms achteraf begrepen', zo luidt een bekend citaat van de Deense filosoof Søren Kierkegaard. Na het vertrek van mijn ambtsvoorganger Pauline Krikke en de tijdelijke waarneming door Johan Remkes heb ik, met u, willen inzetten op een stabiel stadsbestuur. Ik streef daarbij voortdurend naar een goede samenwerking onderling van u, leden van de raad, en met u.

Daar ga ik graag samen met de raadsgriffier en alle medewerkers mee door, met een groot aantal van u hier aanwezig, en met de nieuw gekozen raadsleden die ik morgen zal beëdigen. Vanavond neem ik afscheid van een aantal vertrekkende raadsleden. Ik spreek ze zo meteen persoonlijk toe, maar niet nadat ik mijn grote respect heb uitgesproken aan u allen, leden van de gemeenteraad van Den Haag, omdat u in deze gedenkwaardige periode bent doorgegaan met uw inzet 3

voor de stad en u grote betrokkenheid heeft getoond bij álle bijzondere gebeurtenissen van de afgelopen vier jaar. U diende de lokale publieke zaak met ere. Dank u wel. (Applaus) De voorzitter. Ik heb nog een aantal mededelingen. Van de fractie van NIDA is op 7 maart jongstleden bericht ontvangen dat zij verder willen als de fractie DENK. De fractie van Islam Democraten heeft op 15 maart aangegeven zich bij de fractie DENK te willen aansluiten. Bericht van verhindering voor deze vergadering is ontvangen van de leden Arnoud van Doorn, Gerbrands, Holman, Regts en Smit. Mevrouw Regts is uitgenodigd als toehoorder bij de raad van 21 april aanstaande en dan zal ik iets tegen haar zeggen. Met de vertrekkende niet-aanwezige leden Gerbrands en Arnoud van Doorn is contact geweest.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven. Nr.

Raadsadres

Voorstel voor afdoening

1

De Beachvolleybalschool d.d. 11 februari 2022 inzake bestemmingsplan Strand Den Haag (behoort bij 10251772) Bewoners Organisatie Transvaal (BOT) d.d. 14 februari 2022 inzake informatiepunt voor arbeidsmigranten Kempstraat 23/25 (10271157) Belanghebbende d.d. 27 februari 2022 inzake oorlog is geen spel/verzoek intrekken vergunning (10279151) Belanghebbende d.d. 25 februari 2022 inzake Gazprom Energie (10279197)

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Samenleving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Bestuur In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving

2

3

4

5

Belanghebbende d.d. 25 februari 2022 inzake Gazprom (10279211)

6

Belanghebbende d.d. 26 februari 2022 inzake verbreek contract met Gazprom (10279234)

4

7

BIZ Keizerstraat d.d. 2 maart 2022 inzake noodkreet winkelstraat Keizerstraat n.a.v. wateroverlast (10279246)

8

Belanghebbende d.d. 3 maart 2022 inzake Gazprom (10281419)

9

Belanghebbende d.d. 8 en 9 maart 2022 inzake gebouw De Kortenaer aan de Kortenaerkade (10283401 + behoort bij 10283401) Belanghebbende d.d. 6 maart 2022 inzake brandbrief vertrouwen overheid/participatie (10287419)

10

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Leefomgeving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Samenleving In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan commissie Ruimte

11

Belanghebbende d.d. 23 maart 2022 inzake huisvestingsproblematiek/schrijnende woonsituaties (10290886)

Nr.

Zienswijze op ontwerp-bestemmingsplan Madestein-Vroondaal 5e herziening

Voorstel voor afdoening

1

Bewonersvereniging Vroondaal Hofstedepark d.d. 26 februari 2022 (10285537) Belanghebbende d.d. 28 februari 2022 (10285545) Belanghebbende d.d. 5 maart 2022 (10285552) Belanghebbenden d.d. 7 maart 2022 (10287370) R.B. van Heijningen advocaat d.d. 9 maart 2022 (10287398) Pelican Key Legal Accountancy B.V. d.d. 14 maart 2022 (10287441, 10287456, 10287468, 10287479, 10287488, 10287515, 10287534, 10287545, 10287549, 10287559, 10287593, 10287602 en 10287609)

Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel

Nr.

Ter kennisneming

Voorstel voor afdoening

1

WISE Nederland d.d. 4 februari 2022 inzake opslag van nucleair afval (10266881) Commissie Loosduinen d.d. 8 februari 2022 inzake stand van zaken motie Geen omgevingsvergunning Dr. Lelykade 10 (10266892) Nederlandse Stichting Water- & Zwemveiligheid d.d. 4 februari 2022 inzake CTB bij zwemles (10266901)

Voor kennisgeving aannemen

2 3 4 5 6

2

3

Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel Te betrekken bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

5

4

5

6 7

8

9

10

11 12

13

14

15

16 17

18

19

Ouderenbelangenvereniging De Laakse Lente d.d. 11 februari 2022 inzake samenleving (10269014) Wijkvereniging Benoordenhout d.d. 10 februari 2022 inzake overlast door evenementen op Malieveld (10269085) Belanghebbenden d.d. 12 februari 2022 inzake woningtekort (10269093) GR GGD en VT Haaglanden d.d. 17 februari 2022 inzake Voorjaarsbrief 2022 t.b.v. begroting 2023 GR GGD en VT Haaglanden (10273288) GR GGD en VT Haaglanden d.d. 17 februari 2022 inzake Voorlopig rekeningresultaat 2021 GR GGD en VT Haaglanden (10273321) Natuur & Milieu d.d. 21 februari 2022 inzake rapport Onderzoek Natuur & Milieu (10273345) Stichting Mafuganova Valkenbosch ReVa d.d. 17 februari 2022 inzake Street art Weimarstraat (10273361) Belanghebbende d.d. 16 februari 2022 inzake verzoek aan gemeente (10279259) Provincie Zuid-Holland d.d. 24 februari 2022 inzake kennisgeving terinzagelegging Ontwerp Module Nestgeluid Omgevingsbeleid Zuid-Holland (10279279) Cuypersgenootschap, Erfgoedvereniging Heemschut d.d. 25 februari 2022 inzake nadere info herbestemming gebouw ministerie van Sociale Zaken (10279290) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 21 februari 2022 inzake coronasteun 2e helft 2021 via een algemene uitkering voor cultuur (10281348) Provincie Zuid-Holland d.d. 15 maart 2022 inzake vaststelling en inwerktreden Herziening 2021 Omgevingsbeleid (10287615) De Laakse Lente d.d.

17 maart 2022 inzake samenleving (10287625) Commissariaat voor de media d.d. 17 maart 2022 inzake stand van zaken aanwijzingsprocedure lokale publieke media-instelling (10287661) Belanghebbende d.d. 14 maart 2022 inzake evaluatie geluidsoverlast veroorzaakt door strandpaviljoens 2021 (10287638) Belanghebbende d.d. 10 maart 2022 inzake WOB-verzoek (10287648)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

6

20

21

22

23

Zuid-Holland Ontmoet d.d. 17 maart 2022 inzake fysieke kennismakingsbijeenkomsten roadshow Zuid-Holland Ontmoet (10289420) Provincie Zuid-Holland d.d. 17 maart 2022 inzake stand van zaken WarmtelinQ Rijswijk-Leiden participatie en NRD (10289435) Zuid-Holland Ontmoet d.d. 17 maart 2022 inzake fysieke kennismakingsbijeenkomsten roadshow Zuid-Holland Ontmoet (10289420) Provincie Zuid-Holland d.d. 17 maart 2022 inzake stand van zaken WarmtelinQ Rijswijk-Leiden participatie en NRD (10289435)

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Aan de orde is: C. Vaststelling van de Notulen van 20 januari 2022 en van 9 februari 2022, voortgezet op 10 februari 2022. De Notulen worden ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de Besluitenlijst.

D.1 D.2

Voorstel van het college inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS311897) Voorstel van het presidium inzake bekrachtiging geheimhouding (RIS311942)

Deze voorstellen worden achtereenvolgens zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen.

Aan de orde is:

E. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven van de nieuw benoemde raadsleden. De voorzitter. Ik geef het woord aan de heer Van der Helm, voorzitter van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter. De commissie uit de raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op vrijdag 25 maart 2022, in wier handen werden gesteld de geloofsbrieven en verdere bij de Kieswet gevorderde stukken, ingezonden door mevrouw Lesley Arp, de heer Yousef Assad, de heer Robert van Asten, mevrouw Lenne Baboeram, de heer Martijn Balster, de heer Robert Barker, mevrouw Lotte van Basten Batenburg, de heer Coen Bom, mevrouw Isabel Bos, de heer Hilbert Bredemeijer, mevrouw Hera Butt, de heer Maarten De Vuyst, mevrouw Marieke van Doorn, de heer Arjen Dubbelaar, de heer Andrew van Esch, mevrouw Fatima Faïd, mevrouw Leonie Gerritsen, de heer Frans de Graaf, de heer Dennis Groenewold, mevrouw Hinke de Groot, de heer 7

Rachid Guernaoui, de heer Chris van der Helm, mevrouw Janneke Holman, de heer Nur Icar, mevrouw Judith Klokkenburg-Reedeker, de heer Sebastian Kruis, de heer Adeel Mahmood, de heer Carlos Martinez van Andel, de heer Constant Martini, de heer Gideon van Meijeren, de heer Jelle Meinesz, de heer Richard de Mos, mevrouw Marije Mostert, de heer Anne Mulder, de heer Joren Noorlander, mevrouw Kavita Parbhudayal, de heer Kavish Partiman, mevrouw Caroline Peeck, de heer Alexander Roep, de heer Ralf Sluijs, de heer Robin Smit, mevrouw Mikal Tseggai, mevrouw Mariëlle Vavier, mevrouw Rita Verdonk en mevrouw Caroline Verduin, benoemd tot leden van de raad van de gemeente Den Haag, rapporteert de raad van de gemeente Den Haag dat zij bovengenoemde bescheiden heeft onderzocht en in orde heeft bevonden.

De commissie constateert dat de benoemden binnen de in artikel V2, lid 1, van de Kieswet gestelde termijn de benoeming hebben aangenomen en hiervan mededeling hebben gedaan aan de voorzitter van deze raad, dat de benoemden de werkelijke woonplaats hebben in de gemeente Den Haag, dat de benoemden de Nederlandse nationaliteit bezitten of onderdaan zijn van een lidstaat van de Europese Unie dan wel, indien zij een andere nationaliteit bezitten, onmiddellijk voorafgaande aan de dag waarop de gemeenteraad beslist over de toelating als lid tot de gemeenteraad gedurende een onafgebroken periode van ten minste vijf jaren ingezetene van Nederland zijn en beschikken over een verblijfsrecht als bedoeld in artikel 8, onder a., b., c., d., e. of l. van de Vreemdelingenwet 2000, de bij de wet gevorderde leeftijd hebben bereikt en niet van de verkiesbaarheid zijn ontzet noch van de uitoefening van het kiesrecht zijn uitgesloten krachtens het bepaalde in artikel b5 van de Kieswet, en dat de benoemden geen betrekkingen als bedoeld in artikel 13 van de Gemeentewet bekleden. De commissie adviseert tot hun toelating als lid van de raad van de gemeente Den Haag. De voorzitter. Dank u wel, meneer Van der Helm. Ik zal morgen de genoemde leden beëdigen.

Aan de orde is:

F. Verslag van de commissie tot onderzoek van de bescheiden van de nieuw voorgedragen fractievertegenwoordigers. De voorzitter. Ik geef het woord aan de heer Van der Helm, voorzitter van de commissie tot onderzoek van de bescheiden van de nieuw voorgedagen fractievertegenwoordigers. Chris van der Helm (VVD). Voorzitter. De commissie tot onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers deelt de gemeenteraad mee dat, gebruikmakend van artikel 4 van de Verordening raadscommissies, als fractievertegenwoordigers zijn voorgedragen de heer Massimo Etalle, mevrouw Lidewij de Vos, mevrouw Elisa van Dam, de heer Simon Fritschij, de heer Chris Faddegon, de heer Nick Kapteijns, mevrouw Janet Ramesar, de heer Rick Hoefsloot, de heer Tim de Boer, mevrouw Betül Sen-Avci, de heer Tim 'S Jongers, de heer Samir Ahraui, de heer George Ongkiehong, de heer Vincent Thepass, de heer Rutger de Ridder, mevrouw Minke Hofstra, mevrouw Demi van Wijk en de heer Peter Mekers.

De commissie constateert dat de betrokkenen voorkomen op een geldig ingeleverde kandidatenlijst van de laatst gehouden gemeenteraadsverkiezingen van de fractie waaruit betrokkenen zijn voorgedragen, betrokkenen werkelijke woonplaats hebben in de gemeente Den Haag, betrokkenen de Nederlandse nationaliteit bezitten of onderdaan zijn van een lidstaat van de Europese Unie dan wel, indien zij een andere nationaliteit bezitten, onmiddellijk voorafgaande aan de dag waarop de gemeenteraad beslist over de toelating tot fractievertegenwoordiger gedurende een onafgebroken periode van ten minste vijf jaren ingezetene van Nederland zijn en beschikken over een verblijfsrecht als bedoeld in artikel 8, onder a., b., c., d., e. of l. van de Vreemdelingenwet 2000, de bij de wet gevorderde leeftijd hebben bereikt en niet van de verkiesbaarheid zijn ontzet noch van de uitoefening van het kiesrecht zijn uitgesloten krachtens het bepaalde in artikel b5 van de Kieswet … De voorzitter. Er is een interruptie van de heer Partiman.

8

Kavish Partiman (CDA). Niet per se een interruptie, maar ik mis op de lijst een van de fractievertegenwoordigers van het CDA, namelijk de heer Ismet Bingöl. De voorzitter. Ojee, en die staat wel in mijn tekst. Chris van der Helm (VVD). Die staat ook in mijn tekst, dat klopt. Dus de heer Ismet Bingöl moet ik hierbij ook noemen. U heeft helemaal gelijk, meneer Partiman. De voorzitter. Dank u wel, meneer Partiman, you saved us by the bell. Het moet namelijk wel kloppen. Chris van der Helm (VVD). Ik was zo lekker op dreef, dat ik dacht 'ik ga even een tandje sneller ' maar daarbij vergat ik de heer Bingöl, doch volledig onterecht want hij staat ook zeker op de lijst. Bij dezen heb ik dat dan gezegd. Ik moet alleen nog zeggen - en dat geldt ook voor de heer Bingöl - dat betrokkenen geen betrekkingen bekleden als bedoeld in artikel 13 van de Gemeentewet. De commissie verklaart dat betrokkenen aan de gestelde eisen voldoen en mitsdien op grond van artikel 4 van de Verordening raadscommissies kunnen worden toegelaten als fractievertegenwoordigers. De voorzitter. Dank u wel, meneer Van der Helm. Ook deze negentien zal ik morgen allemaal beëdigen. Dat wordt dus weer een mooi televisieprogramma. Dat is allemaal te bekijken vanaf morgenavond half acht.

Aan de orde is: G. Afscheid van de raadsleden die niet in de gemeenteraad in nieuwe samenstelling zullen terugkeren. De voorzitter. Allereerst richt ik mij tot de heer Fekkes. Beste Anno, je hebt als geen ander bewezen dat je ook in vier maanden als raadslid het nodige voor elkaar kunt krijgen voor de stad en haar inwoners. Eind vorig jaar nam de raad je motie aan om het Erehof op de Kerkhoflaan grondig te renoveren en te onderzoeken of hier een 'Haags veld vol eer' kan worden gerealiseerd, inclusief educatie op die plek over de meidagen van 1940 en de Slag om de Residentie. Ook schaarde de raad zich achter je motie voor meer combinatiefunctionarissen cultuur, buurtcoaches cultuur, die zo breed mogelijk in de stad, wijkgericht aan de slag gaan met cultuureducatie. Ik zag je ook op een aantal wijkbezoeken. Een prettige collega en eigenlijk als ik het zo zie, geen slechte oogst voor vier maanden. Anno, dank voor je bijdrage. Inmiddels heb je al bloemen gekregen en een prachtig afscheidscadeau in de vorm van een foto van de gemeenteraad in het Atrium. Voor jou is er ook nog een aparte mooie foto van dat we ergens zitten, volgens mij ook hier. Alle overige vertrekkende raadsleden krijgen overigens ook een foto, genomen op hun eigen favoriete plek. Anno, het ga je goed! En volgens mij blijf je ambassadeur. (Applaus) De voorzitter. Dan de heer Bingöl.

Beste Ismet, drie jaar geleden nam je in deze zaal plaats als raadslid. Je had als voorzitter van bewonerscommissie De Paraplu, sinds de oprichting in 2004, reeds je sporen verdiend op maatschappelijk vlak in je eigen Schilderswijk. Een bekend project van De Paraplu zijn de buurtvaders en ook buurtmoeders die meehelpen de wijk veilig en leefbaar te houden. Je zette je als raadslid in voor ondernemers, met name in de Schilderswijk. Zo pleitte je onder meer voor laagdrempelige ondernemersloketten in de wijken. Je vond ook dat het gemakkelijker moet worden gemaakt voor ondernemers om vergunningen aan te vragen en dat het traject hiervoor zo kort mogelijk moet zijn. Je vroeg regelmatig aandacht voor het tekort aan parkeerplekken in de Schilderswijk en in Transvaal. Het onttrekken van openbare parkeerplaatsen, door er privé9

parkeerplekken van te maken, was jou daarbij een doorn in het oog. Je hield je bezig met integratie. Zelf sprak je liever over acceptatie. Over nieuwe Hagenaars zei je: 'Niet iedereen voelt zich nog welkom, terwijl niemand van hen tegen de maatschappij is. Laten we daar werk van maken. Zij aan zij.' Je boekte een mooi resultaat met je pleidooi om meer stages in de hele stad voor jongeren uit de Schilderswijk en Transvaal te realiseren. De raad omarmde je motie hierover. Vandaag nemen we afscheid van je als raadslid en morgenavond verwelkomen we je weer als fractievertegenwoordiger. Ismet, dank voor je bijdrage en hou vol! (Applaus) De voorzitter. Dan ga ik nu iets zeggen tegen de heer De Blok. Beste William, je had onder meer de aanpak van de woningnood in je portefeuille, een van dé belangrijkste thema's in ons land en in onze stad, de komende jaren. Onlangs boekte je nog een succes op dit vlak met je motie voor een onderzoek hoe het samenvoegen van woningen, een vorm van woningonttrekking, tegen te gaan. Je nam het ook op voor de huurders in onze stad. Zo vond je dat bij slecht onderhoud aan sociale huurwoningen, de rekening voor de hoge stookkosten niet door de huurder moet worden betaald, maar door de woningcorporatie. Ook pleitte je voor het steekproefsgewijs controleren of corporaties hun huurders correct bejegenen.

Op de valreep, eind vorig jaar, kreeg je de hele raad achter je voorstel voor een opknapbeurt voor Haagse binnentuinen. De gemeente Den Haag gaat met Haagse woningbouwcorporaties harde afspraken maken over het beter benutten en onderhouden van de binnentuinen van hun complexen, zodat ze weer flink gaan bijdragen aan het woongenot van huurders. In debatten wilde je wel eens een verwijzing maken naar instituten ver buiten onze stad; je moet nu wel vrolijk blijven kijken, William, hoewel toen ik het las ik ook wat verbaasd was. Let op wat er nu komt: iets wat je niet direct zou verwachten van een raadslid van een fractie zoals die van jou, waar alle wegen naar Den Haag leiden. Zo zei je in een debat over het plan om de Martelaren van Gorcumkerk te slopen en op de locatie een kantoor voor een internationale instelling te realiseren: 'Het Vaticaan wordt wellicht liever in de kerk gehuisvest dan in een kantoor'.' William, dank voor je inzet. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Dan de heer De Vos. Beste Remco, de reden waarom jij raadslid bent geworden, is dat je wilt helpen om problemen op te lossen van gewone mensen op het gebied van leefbaarheid, zorg en veiligheid. Je schaarde je achter het verzet van bewoners tegen de komst van een fietspad in het Oostduinpark. Mede dankzij jou ging het plan niet door.

Op het gebied van zorg ging je aandacht onder meer uit naar de aanpak van eenzaamheid. Je pleitte voor de 'kletskassa' in de supermarkt om de hoek, waar klanten wat extra tijd krijgen voor een praatje. Eigenlijk een soort van innovatieve oplossing om inwoners met elkaar te verbinden. Met de app Binder, die eenzame mensen aan elkaar koppelt, dit naar voorbeeld van die andere app met bijna dezelfde naam die alleen met een T begint en die ook mensen aan elkaar koppelt. De raad omarmde je motie om bij de herontwikkeling van de Bronovo-locatie zorgvoorzieningen, zoals een gezondheidscentrum, mee te nemen in de plannen, zodat goede zorg, ook voor de bewoners van het Benoordenhout en de omliggende wijken, gegarandeerd is. Op het gebied van veiligheid had je ook oog voor innovatieve oplossingen. Zo pleitte je voor het tegengaan van inbraken in Leidschenveen-Ypenburg en Wateringse Veld met slimme lantarenpalen en wijksensoren. Remco, dank voor je inzet. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Dan mevrouw Ateş. Beste Serpil, vasthoudend en gedreven, dat zijn de kenmerken die jou worden toegeschreven die ik overigens kan bevestigen. In je eigen woorden: activistisch, feministisch.

Met name als het gaat om de terreinen integratie en diversiteit, maatschappelijke opvang, ook van statushouders, antidiscriminatie, wijkaanpak, participatie en kansengelijkheid in het onderwijs.

10

Je zette je mede in voor de afschaffing van Zwarte Piet, en voor een sterkere positie van vrouwen met een migratieachtergrond. De kroon op jouw raadswerk is toch wel dat mede op jouw initiatief begin 2019 een commissie werd ingesteld om na te gaan in hoeverre er in Den Haag draagvlak is voor de oprichting van een slavernijmonument. Én om in gesprek te gaan met Haagse Afrikaanse gemeenschappen en hun organisaties over de invulling van de herdenking van de afschaffing van de slavernij en de herdenking van het koloniale en slavernijverleden. Onlangs toonde je via Twitter je vreugde over het feit dat in 2023, 160 jaar na de afschaffing van de Trans-Atlantische slavernij, het monument ter herdenking daaraan in onze stad wordt onthuld. Je bent een van de politici die met een zeer grote schaduwkant van het politieke vak te maken kregen, namelijk met bedreigingen aan jouw adres en je familie. Jouw reactie was kort en krachtig. Ik citeer: 'Pijnlijk maar waar, ook ik sta op de lijst van politici die de meest agressieve tweets ontvangen. Maar het zegt ook iets anders, namelijk dat ik een van de vrouwen ben die haar nek durft uit te steken: wen er maar aan.' Oftewel: je liet je daar niet door afschrikken. Serpil, dank voor je vasthoudendheid, je gedrevenheid en je moed. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. Het ga je goed. Ik geef je graag nog kort het woord.

Serpil Ateş (GroenLinks). Voorzitter, allereerst dank voor de mooie, krachtige woorden. Een vertegenwoordiger zijn van een stad als Den Haag is niet altijd makkelijk, vooral niet als je een vrouw bent, vooral niet als je een vrouw van kleur bent en vooral niet als je een sterke, uitgesproken mening hebt. Den Haag is de meest gesegregeerde stad maar ze kent ook tweedelingen. Zand en veen, mensen met en zonder migratieachtergrond, rijk en arm. Tegelijkertijd is het de stad waar alle groepen zich ondanks alle subtiele uitsluitingen, zich het meest thuis voelen in Nederland. Ik heb mij ingezet voor die groepen die een hart voor elkaar hebben, die over de kunstmatige grenzen die ooit zijn gelegd, durven te kijken, die weten dat de belangrijkste verbinding met elkaar het hart is en niet de afkomst. Dit ging niet makkelijk maar ik wist dat de dag zou komen waarop ik met een gerust hart en heel veel trots mijn werk zou overdragen aan mijn nieuwe kameraden, zoals een eind maken aan Zwarte Piet en het vroegtijdig signaleren van achterstanden om op die manier onderadvisering tegen te gaan. Ook zal ik over een jaar voor het slavernijmonument staan waar kinderen en wijzelf het uitgebreide en eerlijke verhaal over onze rol krijgen te horen, maar ook het verhaal over onze kracht hoe wij als stad hiermee hebben afgerekend.

Daarom wil ik vanuit hier iedereen die mij de afgelopen jaren heeft gevraagd of al die druk en bedreigingen het wel waard waren om in de politiek te blijven, het volgende antwoorden: ja, het was het waard. Het is het waard om mijn bijdrage te hebben geleverd om vrede en recht hoog te houden, om de kinderen in mijn stad een glimlach te bezorgen. Verder wil ik mijn fractie bedanken voor hun steun en vertrouwen en voor het geduld dat ze bij mij altijd nodig hadden, zeker als ik weer eens doorschoot. Ik wil verder bedanken de burgemeester, de griffier, de griffie, de bodes, de beveiligers en de overige medewerkers die ons het werken mogelijk hebben gemaakt. Het was een eer voor mij. Dank! (Applaus) De voorzitter. Dank, Serpil. Vervolgens wil ik het woord richten tot mevrouw Davituliani. Beste Nino, integratie, wijkaanpak, emancipatie, onderwijs, sport en cultuur, dat waren de thema’s die volop jouw aandacht hadden. Voor jou was één ding klip-en-klaar als het om inburgeren ging. Ik citeer jou: 'Taal, taal, taal is bijvoorbeeld cruciaal om mee te kunnen doen in de samenleving en dat moet het uitgangspunt zijn: hoe sneller hoe beter.' De aanpak van huwelijksdwang stond hoog op je prioriteitenlijst. Je was er dan ook trots op dat de gemeente zich op jouw aandringen bereid toonde om een onderzoek te doen naar huwelijksdwang in Den Haag.

Je pleitte voor een brede campagne om laaggeletterdheid uit de taboesfeer te halen. Ambassadeurs laaggeletterdheid, mensen die eerder uit het isolement van de laaggeletterdheid zijn getreden, zouden in jouw ogen hiervoor kunnen worden ingezet. Je maakte je er druk om dat te veel Haagse jongeren de school vroegtijdig verlaten. In de coronacrisis, stond je de sportverenigingen bij. Zo zette je je met succes in voor maximale kwijtschelding van de huren voor sportverenigingen. Je pleitte verder voor het verplicht invoeren van schoolzwemmen. En, toch wel bijzonder voor een woordvoerder sport - want er is sprake van minimale fysieke krachtsinspanning - je

11

nam het initiatief om Den Haag E-sporthoofdstad van Nederland te maken. Voor wie het niets zegt, Esport staat voor electronic sports, competitief gamen. Nino, je inzet voor de raad ging verder dan alleen het woordvoerderschap op eerdergenoemde terreinen. Toen er een nieuwe voorzitter van de commissie Bestuur nodig was, toonde je je bereid dit op je te nemen. Ik zal je sonore stemgeluid missen. Dank daarvoor en voor je inzet op andere gebieden voor Den Haag. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Dan wil ik iets zeggen tegen de heer Hoijnck van Papendrecht. Beste Frans, vandaag neem je afscheid van de raad. Je kwam in de raad als een eenmansfractie namens 50PLUS. Vervolgens verliet je die partij om als Partij voor de Toekomst verder te gaan. Begin vorig jaar sloot je je aan bij de fractie Hart voor Den Haag/Groep de Mos. Begin dit jaar koos je ervoor toch je eigen weg te gaan. Dus neem je vandaag afscheid van ons als Groep Hoijnck van Papendrecht. 'What’s in a name', schreef Shakespeare al vele eeuwen terug. Dat geldt ook voor jou, want je prioriteit als raadslid lag in de achterliggende vier jaar onveranderd bij het welzijn van Haagse ouderen en hun veiligheid, ongeacht onder welke vlag je als raadslid voer.

Je pleitte alleen, of samen met anderen, onder meer voor het schrappen van de sollicitatieplicht van 60-plussers met een bijstandsuitkering, voor extra aandacht voor het weerbaar maken van zelfstandig wonende ouderen door ouderenconsulenten preventiemateriaal mee te geven voor huisbezoeken aan Haagse senioren, voor het afschaffen van de hondenbelasting omdat in het bijzonder voor oudere alleenstaanden een hond een waardevol gezelschap is en ze zo minder eenzaam zijn, en voor het uitbreiden van huishoudelijke zorg en het geven van een kwartier 'koffietijd' tegen eenzaamheid. Frans, ik dank je voor je inzet. Velen van de twintig vertrekkende raadsleden zullen ambassadeur zijn, jij blijft journalist bij leven. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd en ik dank je zeer, ook in persoonlijk opzicht. (Applaus) De voorzitter. Vervolgens richt ik mij tot de heer Oudshoorn, het raadslid dat ik het vaakst zie, als u begrijpt wat ik bedoel. Beste René, je kwam als fotograaf voor dagbladen jarenlang overal - nog steeds trouwens, zelfs vanochtend hier nog - en nergens in Den Haag. Je stond vooraan als er nieuws was in de stad, je camera in de aanslag. Toen je raadslid werd, zei je daar zelf over: 'Met de krant zijn wij vooral bezig met het signaleren van problemen. Als politicus ben je ervoor om problemen aan te pakken en op te lossen.

Dat is wat mij aanspreekt in het raadswerk.' Je had onder meer dierenwelzijn en afvalbeleid in je portefeuille. Je vond dat op het gebied van dierenwelzijn Den Haag nog wel een slag te maken had. Jouw fractie bepleitte in 2018 een aparte paragraaf hierover in het coalitieakkoord. In jullie ogen moest hard worden opgetreden tegen verwaarlozing en mishandeling van dieren. Anderzijds vonden jullie dat organisaties die samen met vrijwilligers bijdragen aan het welzijn van dieren, bijvoorbeeld door opvang, ruimhartige ondersteuning verdienden. Op het gebied van het afvalbeleid streefde je een mentaliteitsverandering na van de Hagenaars, zoals van hen die hun afval naast de container zetten in plaats van erin en zo voor veel meeuwenoverlast in de stad zorgen. Je ergerde je er tevens 'groen en geel' aan - hoe toepasselijk voor een Hagenaar - dat sommige mensen hun afval gewoon uit het raam gooien. Ook vond je dat er nog veel moest gebeuren aan de bewustwording van hondenbezitters, want hondenpoep bleef één van de grootste ergernissen in onze stad. Op het vlak van dierenwelzijn boekte je onlangs nog een mooi resultaat voor een bijzonder dier: de zeehond. Dankzij jouw voorstel krijgt deze een drijvende rustplek voor de kust. Je liet je er wel eens duidelijk over uit wat je minder beviel aan het raadswerk. Dan kwam weer de echte fotograaf in jou, die overal in de stad was, even boven.

Zo liet je je wel eens ontvallen: 'Sommige vergaderingen duren wel heel lang. Zeker als je geen inbreng hebt is dat vervelend. Ik hou meer van het veldwerk'.

12

René, dank dat je het, ondanks je voorkeur voor het veldwerk, in de achterliggende vier jaar vele uren binnen uithield voor een vergadering van raad of commissie. Het ga je goed en - ik weet zeker - tot ziens. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Dan wil ik iets zeggen tegen mevrouw Oudshoorn-van Ginderen. Lieve Judith, een sterke economie zorgt voor banen en is cruciaal om onze stad in balans te houden. Dat was jouw drive om je als raadslid in te zetten voor onze stad. Vier jaar geleden nam je namens de VVD plaats in deze raadzaal, met als motto: niet alleen maar praten, vooral doen. Met name het mkb, de familiebedrijven en de horeca konden op jouw steun rekenen. Zo maakte je je onlangs sterk voor het horeca-herstelplan, waardoor terrassen afgelopen winter open mochten blijven, en voor polsbandjes in horeca in plaats van de QR-code. Je zette je in voor de verbetering van de dienstverlening van de gemeente voor kleine ondernemers. Een ander terrein, waar je als raadslid vol voor ging, betrof de aanpak van discriminatie. Je pleitte voor een wijkgerichte aanpak van discriminatie van LHBTI's. Dit nadat Haagse makelaars hadden gemeld dat ze paren van hetzelfde geslacht regelmatig adviseren niet in een bepaalde buurt te gaan wonen, omdat ze daar niet zonder negatieve reacties hand in hand kunnen lopen; het is eigenlijk te erg voor woorden.

Voorjaar 2021 stemde de raad in met het initiatiefvoorstel van jou en de ChristenUnie/SGP om Joods erfgoed te herwaarderen en om antisemitisme steviger aan te pakken. Dankzij jou zal onder meer eenmaal per jaar een tentoonstelling over Joods erfgoed in het atrium van het stadhuis te zien zijn en krijgt Den Haag een stedelijke coördinator aanpak antisemitisme. Een inktzwarte bladzijde in de Haagse geschiedenis, het gegeven dat 12.000 Joodse Hagenaars in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en vermoord, mag geheel terecht in jouw ogen nooit worden vergeten. De raad stemde in november in met een initiatief van jou en de PVV om meer struikelstenen te leggen in Den Haag, gedenksteentjes bij gebouwen en woningen waar slachtoffers van de Holocaust woonden. Judith, dank voor je inzet voor onze stad en haar huidige inwoners en het in ere houden van de herinnering aan de mensen die hier vroeger leefden. Het ga je goed. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Vervolgens wil ik iets zeggen tegen de heer Pronk. Jan, je was nog maar net raadslid, of je kwam met een opvallende oplossing om de werkdruk van de gemeenteraad te verlagen. Houd u vast, ik ga het heel langzaam voorlezen: je deed de suggestie - ik vond het eigenlijk wel geestig maar dat mag ik helemaal niet zeggen - om de raadsvergoeding die raadsleden krijgen af te schaffen.

Raadsleden móeten dan wel een baan nemen en daardoor richten ze zich meer op de hoofdzaken en minder op kleine kwesties, was je redenatie. Dat doe je zelf nooit, hè, want jij richt je ook alleen maar op de hoofdlijnen en hebt toch een baan. Nu ga ik weer terug naar mijn tekst want die is keurig: dat zorgt voor een efficiëntere wijze van het controleren van het college van burgemeester en wethouders. Je voorstel werd niet breed omarmd. Ja, je hield je onder meer bezig met het thema wonen. Je toonde je op dat terrein vorig jaar mei vooruitstrevender dan menigeen vermoedde. Zou dat iets te maken hebben met het feit dat je een zeer illustere naamgenoot hebt bij de PvdA, eveneens Scheveninger van geboorte? Enfin, je diende een voorstel in, waar je een meerderheid van de raad achter kreeg. Je stelde voor om verkamering niet alleen te verbieden in wijken met woningen met een gemiddelde WOZ-waarde die valt in het goedkope segment, maar ook voor wijken met een gemiddelde WOZ-waarde die valt in het middeldure segment. Want volgens jou is hier sprake van 'schaarste en toenemende spanning op de woningmarkt door de oprukkende verkamering'. Ook jij verlaat deze zaal, althans als raadslid. Wel laat je iets aardigs achter. Vanaf september vorig jaar is een replica van het Plakkaat van Verlatinghe, de 'geboortepapieren' van Nederland, te bewonderen aan de muur naast deze zaal.

Dat danken we aan een motie onder anderen op jouw initiatief. Ik mocht als burgemeester samen met jou aan de onthulling bijdragen. Een initiatief dat bij een woordvoerder integratie past. 13

Dank voor je inzet, die ongetwijfeld wordt vervolgd, in wat voor verband dan ook. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. Het ga je goed. (Applaus) De voorzitter. Wil je nog iets zeggen, Jan? Jan Pronk (VVD). Niks anders dan dat het een grote eer en een waar genoegen was! (Applaus) De voorzitter. Dank je wel. Mevrouw Roopram, beste Janice, met de laatste schriftelijke vragen die je als raadslid indiende, begin deze maand nog, pleitte je voor een mooie gedenkplek in de Scheveningse Bosjes voor Etsuko Endo. Zij werd mei 2019 gevonden op die plek, vermoord. Je pleidooi voor een waardige gedenkplek voor een jonge vrouw die gruwelijk aan haar einde kwam, past bij jou als mens, als raadslid, dat zich zeer het leed aantrok van kwetsbare Hagenaars, jong en oud. Kwetsbaar en aangewezen op zorg, fysiek en psychosociaal, op armoedevoorzieningen en op hulp bij het vinden van werk. Je vroeg onder meer aandacht voor kinderen die zonder ontbijt naar school moeten. Je kwam op voor dak- en thuislozen. Zo pleitte je ervoor om de naam 'winterregeling' te veranderen in 'slechtweerregeling', zodat dak- en thuislozen ook bij storm terechtkunnen in de opvang. Je maakte je sterk voor een gratis noodnummer bij de afdelingen Werk en Inkomen en Schuldhulpverlening van de gemeente voor Hagenaars met een krappe beurs.

Je vroeg veel en vaak aandacht voor kwetsbare ouderen, zoals bij problemen met thuis- en wijkzorg, bij een kapotte lift in een seniorencomplex, bij de aanpak van babbeltrucs en eenzaamheid. Ook Haagse slachtoffers van de toeslagenaffaire konden op jouw steun rekenen. En je leidde de commissie Ruimte, een van de commissies met een zeer volle en intensieve agenda in de afgelopen vier jaar. Je wordt er nou nog zenuwachtig van hè, wat ik mij kan voorstellen. Janice, terugkijkend op het afgelopen jaar, toon je je in het jaarverslag blij met je aangenomen motie voor de doorontwikkeling van de Regionale Ouderraad Haaglanden. Er komt een onderzoek naar de mogelijkheid van het bieden van hulp en begeleiding door ervaringsdeskundigen aan onder meer ouders en jeugdigen, als onderdeel ervan. Begin dit jaar koos je ervoor je eigen weg te gaan in de raad. Je wilde graag doorgaan met het raadswerk. Mogen we daaruit concluderen dat we je vandaag niet helemaal uitzwaaien, althans, niet waar het gaat om je maatschappelijke betrokkenheid? Dank voor je inzet in de afgelopen vier jaar. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Janice, ik geef je graag kort het woord. Janice Roopram (Groep Roopram). Dank, burgemeester, voor uw mooie woorden. Dat was het dan. Vier jaar lang heb ik me met hart en ziel zichtbaar en succesvol ingezet voor Den Haag.

Het was een zeer eervolle taak om gemeenteraadslid te zijn, om uw volksvertegenwoordiger te zijn, beste inwoners van Den Haag. Allereerst wil ik mijn dank uitspreken aan mijn gezin, Shivani en Raheel. Zij hebben vier jaar lang van dichtbij meegemaakt hoe ik tot in de late uurtjes aan het werk was. Dank voor jullie steun, begrip en geduld; ik kijk jullie even niet aan. Dank aan de inwoners die hun stem hebben uitgebracht op mijn partij. Helaas mocht het niet zo zijn, maar ik kan het nu wel goed afsluiten. Ik zal doorgaan om betekenisvol te zijn voor de stad, mijn strijdbaarheid blijven inzetten tegen onrecht. Dank aan alle professionals, zorgprofessionals, ondernemers-, bewoners-, welzijns- en belangenorganisaties, aan een ieder waar ik de afgelopen jaren mee in contact ben geweest. Dank aan Benny voor de heel fijne samenwerking. Maar ook aan alle media, de journalisten; mede door jullie nieuwsartikelen heb ik mooie en zeer belangrijke onderwerpen aan het licht kunnen brengen, en ook kunnen oplossen. Dank daarvoor. Dank aan de griffie, de heren van de techniek, de catering, de beveiliging. Kees en Sushil, de secretarissen van de commissie Ruimte: dank voor de fijne samenwerking. Ook aan Aroen Ramrolan, waar ik in de beginperiode mee heb samengewerkt, ook in de commissie Ruimte. Tot slot dank aan jullie, beste collega's, voor de samenwerking en vooral voor 14

de steun die ik de afgelopen periode heb mogen ontvangen van jullie. Hartelijk dank. Ik wens het nieuwe stadsbestuur en de gemeenteraad heel veel wijsheid en succes toe bij het dienen van onze mooie stad Den Haag. Dank, burgemeester Van Zanen. (Applaus) De voorzitter. Dank je wel, Janice. Dan ga ik nu iets zeggen tegen mevrouw Wenink. Beste Erlijn, de laatste paar keren kwamen we elkaar op de fiets tegen, hè, ergens, met kinderen en zo? Ja, en met je partner ook een keer, maar je partner kwam eerst en toen jij. Ik dacht: o, dat is de partner … oké. Erlijn, op je pagina op de site van GroenLinks lees ik: 'De overheid gedraagt zich soms als een slang die alleen mensen zonder schoenen bijt, schreef Tommy Wieringa in een column in het Handelsblad over het verergeren van schulden. Het is het sociale domein, het zijn die mensen zonder schoenen, waar ik me sterk voor maak. In elk facet van het gemeentelijk beleid pleit ik voor de menselijke aanpak, voor maatwerk, voor luisteren.' Erlijn, wat jou betreft staan de menselijke aanpak, maatwerk, luisteren en perspectief bieden centraal. Of het nu gaat om het aan het werk helpen van langdurig werklozen, jeugdhulp, armoedevoorzieningen of schuldhulp. Je gaf ooit aan dat je een raadslid wilde zijn dat niet het makkelijke roept, maar knokt voor kleine veranderingen die samen het verschil maken.

Welnu, het is je gelukt, die kleine veranderingen hier en daar, zoals bij schuldhulp met de methodiek van de klantreis. Of door te zorgen voor meer maatwerk bij het geven van een voorschot aan jongeren die een bijstandsuitkering vragen. En je pleitte met succes voor gratis menstruatieproducten op openbare toiletten van de gemeente Den Haag. Je stak ook je nek uit als het om het grote werk ging. Zo was je net als raadslid geïnstalleerd of je schoof aan aan de onderhandelingstafel en schreef mee aan het coalitieakkoord van vier jaar geleden. Erlijn, dankzij jou zijn de mensen zonder schoenen in onze stad een beetje weerbaarder geworden. Dank daarvoor. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. (Applaus) De voorzitter. Ik geef je graag het woord. Erlijn Wenink (GroenLinks). Dank u wel. Twee minuten gratis spreektijd, daar zeg ik geen nee tegen. Ik wil iedereen bedanken voor de samenwerking en het mogelijk maken van dit alles. Wie ik even in het bijzonder wil noemen is Arjen Kapteijns, van wie ik en passant ook nog één of twee dingen geleerd heb. Ik wil in het bijzonder mijn kinderen bedanken. De oudste zit op de tribune, en is daar eigenlijk ook best te klein voor. Ik wil hen bedanken om voor de hand liggende redenen. Ik was vaak niet thuis maar hier. Daarom stop ik ook met het raadswerk. Maar ook omdat kinderen relativeren. Ze weerspiegelen waar we het voor doen.

Ik zeg altijd: GroenLinks is solidair met volgende generaties, omdat we de planeet belangrijker vinden dan winst et cetera. Maar ik denk dat iedereen hier, vanuit waar hij oprecht in gelooft, al dan niet bewust, al dan niet concreet, zich hardmaakt om de stad een beetje beter te maken voor kinderen, voor toekomstige burgers, voor de mensen na ons. Ik zei net tegen mijn fractiegenoten, die trouwens fijne fractiegenoten zijn geweest: waar vind je dat nou, die combi van de illusie dat je de hele wereld gaat verbeteren, plus de instrumenten om dat ook een heel klein beetje te doen, in de stad, voor mensen? Die combi, dat is, denk ik, politiek. En politiek is verslavend. Ik ga het missen in ieder geval. Voorzitter, burgemeester, dank u wel. Het was een mooie tijd, als ik me niet vergis. (Applaus) De voorzitter. Dank je wel, Erlijn. Nu wil ik iets zeggen tegen mevrouw Yilmaz. Beste Ayşe, wie jouw naam googelt, komt aardig wat naamgenoten tegen, hier en elders in de wereld. Zo is er één op het gebied van schuldhulpdienstverlening in Haarlem, een biologe aan een Zweedse universiteit, een huisarts in Duitsland, een basketbalster in Turkije, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Maar er is er maar één die de eerste vrouwelijke premier van Nederland wilde worden. Ik stel haar voor. Daar staat ze: jij! 15

(Applaus) De voorzitter. Het is nog niet zo ver, maar je weet maar nooit. Die ambitie sprak je uit in een interview in AD Haagsche Courant begin 2019. Je bent in ieder geval, net als de huidige premier, geboren en getogen in deze stad. En even onvermoeibaar, zo werd de afgelopen vier jaar wel duidelijk. Je zette je met heel veel energie in om onze leefomgeving te verbeteren. In je eigen woorden: 'De leefomgeving is van groot belang voor een prettig verblijf in de stad en daar heb ik mij de afgelopen jaren voor ingezet. De buitenruimte is een plek die veilig en vrij toegankelijk moet zijn voor iedereen!' Welnu, we - dat wil zeggen: het college - hebben het geweten. Je stelde vele, vele schriftelijke vragen op dat vlak, zoals over fietsenoverlast in het Zeeheldenkwartier, een muizen- en rattenplaag in de Schilderswijk, verlichting in de Weimarstraat, afvalbakken op Scheveningen, zwemveiligheid, Plein 1813, een veilige en leefbare Prinsestraat, het ophalen van kerstbomen, de onstuimige wildgroei van de bosschages rond de Valkenboskade en nog veel meer. Een motie van jou, 'We prikken de hele stad schoon' - die is aangenomen - om in de Haagse wijken afvalknijpers ter beschikking te stellen aan Haagse inwoners, zegt ook voldoende over jouw ambitie voor onze stad.

Samen met René Oudshoorn van Hart voor Den Haag/Groep de Mos diende je een initiatiefvoorstel in voor meer groen op rotondes. Zomer vorig jaar kwam je met een initiatiefvoorstel om het Oude Centrum op te poetsen, zodat het de Parel van de Binnenstad wordt. Daarover schreef je in het jaarverslag: 'Gelukkig ziet het stadsbestuur nu in dat we meer aandacht moeten hebben voor de problemen in het Oude Centrum. Daardoor is mijn missie om aandacht geslaagd.' Dank, Ayşe, voor je inzet en je scherpe oog voor wat verbetering behoeft in onze stad. Het ga je goed. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd. Dank je wel. (Applaus) De voorzitter. Ik geef je gelegenheid om iets te zeggen. Ga je gang. Ayşe Yilmaz (VVD). Dank u, voorzitter. Dit is de laatste keer dat ik u vanaf deze plek mag toespreken. Daar maak ik uiteraard graag gebruik van. Voorzitter. Ik weet het nog. Vier jaar geleden kwam ik deze zaal binnen met mijn trotse opa. Ikzelf zat vol energie, naïviteit en ideeën om mijn stad nog mooier te maken. In die twee hele minuten die ik vandaag heb, kan ik die vier volle jaren helaas niet samenvatten. Gelukkig heeft u een paar van die mooie momenten en daden voor mij kort aangestipt. Dank daarvoor. Wat ik vooral heb gedaan, is met mensen in de stad spreken en proberen dat geluid hier te laten klinken.

Soms zijn we hier wel heel erg met onszelf bezig, en dat is volgens mij niet waar we het voor doen. Ik heb de afgelopen vier jaar voor en met de stad geprobeerd om de stad nog mooier te maken. Laten we wel zijn: dat is wel het leukste van het raadswerk. De formaliteiten daaromheen duren wel heel erg lang. Onze vergaderstijl en onze vergadertijd zijn absoluut geen voorbeeld voor anderen. Voor diegenen die nog een periode doorgaan: wees lief voor elkaar en probeer, ook in de hectiek van de dag, verder te kijken dan morgen. Ik wil al mijn collega's in de raad bedanken voor de fijne samenwerking. Ik dank natuurlijk ook het college, de griffie, de ICT-ondersteuning, de ambtenaren, de bodes, iedereen die hier in de raadzaal zit, voor alles, voor de goede zorgen, ondanks dat wij af en toe absurde werktijden van iedereen hebben gevraagd. Tot ziens allemaal. Zorg goed voor deze mooie stad. Dank u. (Applaus) De voorzitter. Dank je wel, Ayşe. Dan de heer Bos. Beste Peter, hier heb ik me op verheugd! Op alle toespraken trouwens, hoor. Je hield je bezig met de terreinen kunst, cultuur, erfgoed, broedplaatsen, stadsontwikkeling, wonen, financiën en economie. Hoe veelzijdig kan een mens zijn? Jij kon dat, acht jaar lang. En op elk terrein kwam je goed beslagen ten ijs als het aan de orde kwam in commissie of raad. Je was steevast de spreekwoordelijke zeer kritische luis in de pel.

In je eigen woorden: 'Het kost soms jaren, maar ik ben vasthoudend en laat niet los.' Een paar voorbeelden van je kritische blik in de afgelopen tijd. Je vroeg naar de stand van zaken van het beschermd stadsgezicht in Mariahoeve. Je vond dat het college best 16

wat trotser zou mogen zijn op ons erfgoed in plaats van beschermde stadsgezichten op te heffen en aan hun lot over te laten. Je trok aan de bel over het bouwplan voor de KPN-locatie aan de Thorbeckelaan; volgens mij heb ik dat nu voor het eerst op zijn Haags uitgesproken! Je stelde er 41 vragen over, zoals over het betrekken van bewoners bij de plannen, bomenkap en verkeersstromen. Er waren aardig wat resultaten van je vasthoudendheid. Zo blijft de historische bebouwing aan de Vissershavenstraat behouden. Het milieudepot in Scheveningen kan worden herontwikkeld met behoud van de kenmerkende panden met pannendaken aan de Vissershavenstraat. Dit dankzij een initiatiefvoorstel van jou uit de zomer van 2020, samen onder meer met de Partij voor de Dieren. Onlangs gingen de seinen op groen voor een onderzoek of het spoorviaduct over de Trekvliet kan worden aangewezen als gemeentelijk monument. Jij diende hier drie jaar geleden een motie over in. Ik begreep - nou ja, ik lees ook maar voor - dat je hier zo verheugd over was dat je, om dit feit te vieren, met wethouder Van Asten van Monumentenzorg en de regiodirecteur van ProRail op de foto ging. Daar stond niet bij 'met stropdas' of zo, maar goed, je ging op de foto.

Dat is al heel wat met het establishment, nietwaar? Recentelijk nam de raad jouw motie aan voor de komst van een wijkbibliotheek in Mariahoeve en Marlot; dat spreek ik nu ook voor het eerst correct uit. En een lang gekoesterde wens van jou en je fractie gaat in vervulling: Den Haag krijgt een bruisender nachtleven. De raad omarmde eind januari een motie van jou die het college vraagt om onderzoek te doen naar geschikte plekken. Last but not least: in februari schaarde een meerderheid van de raad zich achter een motie van jou om het bestemmingsplan Scheveningen-Dorp aan te passen en de groei van hotels in de Keizerstraat aan banden te leggen. Ten slotte, Peter. Je laat een bijzonder afscheidscadeau na aan Den Haag. Eentje dat bij jou past, als iemand van de lange adem. Op 6 september vieren we voortaan de verjaardag van Den Haag. Dit danken we aan een motie van jou, eind vorig jaar. Hoe je aan die datum komt? Welnu, je vond een document - waarschijnlijk bij je thuis ergens - gedateerd 6 september 1242, van Graaf Willem II, waarin Den Haag - 'Die Hage' - voor het eerst officieel wordt genoemd. Ik dank je. Het ga je goed. Ongetwijfeld tot ziens. Je krijgt de vroedschapspenning overhandigd, Peter. (Applaus) De voorzitter. Peter, ik geef je graag het woord. Meneer Bos. Peter Bos (HSP). Dank je wel, Jan, burgemeester, voor de mooie woorden.