RIS311896 Bijlage
Tekst van het document
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
27
Bibliotheken
persoonlijke ontwikkeling. Naast het aanbieden van de uitgebreide collectie
(bron: ‘Bibliotheek in Beweging Beleidsvisie Bibliotheek Den Haag 2021-2025’
van boeken, films en bladmuziek van de bibliotheek, het Koninklijk
(RIS306227) en ‘Een visie op wijkbibliotheken in Den Haag. Altijd een bibliotheek
Conservatorium en het Nederlands Muziek Instituut wil Bibliotheek Den Haag
in de buurt’.
beter aansluiten bij de vraag vanuit de stad en meer ruimte bieden aan sociaal-maatschappelijke en culturele activiteiten, ontmoetingen en studie-
Bibliotheek Den Haag is een openbare plek waar Hagenaars uit alle lagen van
plekken. Om deze wens ruimtelijk te vertalen is in 2020 in samenwerking met
de bevolking in groten getale komen: jaarlijks komen in totaal 2.6 miljoen1
architectenbureau Mecanoo een masterplan opgesteld. In dit plan is ook de
bezoekers naar de bibliotheken. Dat maakt Bibliotheek Den Haag de maat-
ontwikkeling van een expertisecentrum op het gebied van muziek opgenomen.
schappelijke instelling met de meeste bezoekers. Bibliotheek Den Haag bestaat uit 15 vestigingen: de Centrale Bibliotheek aan het Spui en 14 wijkbibliotheken
Voor de renovatie is 5 miljoen euro uitgetrokken. Het project wordt over verschil-
verspreid door de stad. De Centrale Bibliotheek heeft een stedelijke functie,
lende jaren uitgespreid, waarbij de renovatie vloer voor vloer wordt uitgevoerd.
terwijl de wijkbibliotheken diep en stevig zijn verankerd in de wijken door een
De eerste stap is inmiddels afgerond; de collecties van de bibliotheek, het
uitgebreid netwerk in de wijk.
Koninklijk Conservatorium en het Nederlands Muziek Instituut zijn voor iedereen nu beschikbaar op de vijfde etage.
Landelijke functie: Koninklijke Bibliotheek
In Fase 2 komt er op de vijfde ook een klein theater en meer studieruimte, naar
Gefinancierd vanuit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
verwachting is dit eind mei 2022 klaar.
staat aan het hoofd van het landelijke netwerk van de bibliotheekorganisaties in Nederland de Koninklijke Bibliotheek. (KB). De KB levert diensten en
De wijkbibliotheken
programma’s die de lokale openbare bibliotheken ondersteunen en de lande-
Op dit moment heeft Den Haag naast de bibliotheek aan het Spui 14 wijk
lijke samenhang versterken. De KB zit sinds 1982 in het huidige gebouw aan de
bibliotheken, waarvan enkele ook Cultuuranker zijn: Loosduinen, Nieuw-
Prins Willem Alexanderhof, waar behalve de bibliotheek ook leeskabinetten, het
Waldeck, Leidschenveen en Ypenburg.
Literatuurmuseum, Kinderboekenmuseum en het RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis zijn ondergebracht. De huidige locatie van de KB voldoet
Eén van de ambities van de Bibliotheek Den Haag beschreven in de beleidsvisie
inmiddels niet meer aan de eisen van deze tijd. Daarom is in 2017 besloten dat
2021-2025 Bibliotheek in Beweging is om te groeien naar een wijkbibliotheek
het hoofdgebouw (kantoor en publiek), ca. 19.000 m2 bvo, naar een andere plek
per verzorgingsgebied van circa 30.000 inwoners, zodat de bibliotheek voor
in het centrum van Den Haag gaat. Totdat er een nieuwe ruimte is, naar
nog meer inwoners van de stad dichtbij huis te vinden is.
verwachting tussen 2025 en 2028, wordt het hoognodige onderhoud uitgevoerd. Het magazijn van de bibliotheek verhuist naar de Harnaschpolder.
Op basis van ontvangen signalen uit de stad en de overzichtskaarten wordt deze ambitie in het plan ‘Een visie op wijkbibliotheken’ bijgesteld naar
Stedelijke functie: Centrale bibliotheek aan het Spui
19 wijkbibliotheken in 2023. Dit betekent de heropening of komst van
De Centrale Bibliotheek (CB) aan het Spui wordt tussen 1 november 2021 tot
5 nieuwe vestigingen in Moerwijk, Benoordenhout, Spoorwijk, Mariahoeve
najaar 2022 gemoderniseerd met als doel: meer ruimte voor ontmoeting en
en de Binckhorst.
1 Cijfers zijn van voor Corona
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
28
Bibliotheken en aantal omwonenden binnen 1km buffer 1 - Centrale Bibliotheek, 77.192 2 - Bibliotheek Bomenbuurt, 75.653 3 - Bibliotheek Bouwlust, 65.472 4 - Bibliotheek Escamp, 70.689 5 - Bibliotheek Haagse Hout, 32.035 6 - Bibliotheek Laakkwartier, 41.647 7 - Bibliotheek Leidschenveen, 20.922 8 - Bibliotheek Loosduinen, 38.081 9 - Bibliotheek Nieuw Waldeck, 59.438 10 - Bibliotheek Scheveningen, 43.075 11 - Bibliotheek Schilderswijk, 102.929 12 - Bibliotheek Segbroek, 104.009 13 - Bibliotheek Transvaalkwartier, 106.004 14 - Bibliotheek Wateringse Veld, 18.982 15 - Bibliotheek Ypenburg, 25.373
10
D
E 5
A = Moerwijk, 52.053 B = Spoorwijk, 78.408 C = Binckhorst, 40.396 D = Benoordenhout, 26.173 E = Mariahoeve, 24.586
2 1 12
Tijdelijke vestiging
Gem. aantal inwoners per ha per buurt
11
13
0 - 25
C 7
9
25 - 50 50 - 100
6
100 - 150 150 - 200 200 +
8 A 3
B
4 15
14
¯
Gemeente Den Haag, Geo-informatie
Schaal: 1:45.000
Deze kaart is zo zorgvuldig mogelijk samengesteld, toch kunnen zich te allen tijde wijzigingen voordoen. © Kadaster. Jaargang 2021
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
29
De kaart op de voorgaande pagina toont de bevolkingsdichtheid van Den Haag en de huidige 15 bibliotheekvestigingen. Om deze vestigingen is een witte cirkel getrokken van een kilometer. Deze kaart laat zien in welke wijken bewoners een relatief grote afstand moeten afleggen om een bibliotheek vestiging te bezoeken. De overzichtskaart toont ook de situatie na de realisatie van de ambitie en maakt inzichtelijk hoe de dichtheid van bibliotheken toeneemt als deze ambitie gerealiseerd wordt. Er blijven nog twee lege plekken over, namelijk rondom de wijken Rustenburg/Leyenburg en rondom de wijken Zeeheldenkwartier, Willemspark en Archipel. Deze gebieden vragen aandacht in de toekomst. Bibliotheek Den Haag wil breed toegankelijk zijn door een goede spreiding en ruime openingstijden van haar locaties. De ambitie is om de vijf nieuwe vestigingen in samenwerking met maatschappelijke en/of culturele organisaties te huisvesten in multifunctionele gebouwen. Kenmerkend voor deze nieuwe vestigingen is dat collectie, het aanbod en de activiteiten zijn afgestemd op het profiel van de wijk en dat de bibliotheek functioneert binnen het netwerk van de wijk.
Per wijk wordt geïnventariseerd wat de behoeftes zijn en hoe die vertaald worden naar de inhoud en inrichting van de nieuwe vestigingen, welke locaties en hiermee samenhangende vierkante meters (tijdelijk of permanent) beschikbaar zijn en met welke samenwerkingspartners de bibliotheek nieuwe vestigingen kan opzetten. Deze inventarisaties zullen leidend zijn voor de inhoud, de grootte en het tijdelijke of permanente karakter van de nieuwe vestiging en daarmee samenhangend het benodigde budget.
Ambitie Bibliotheken
• Een nieuwe locatie (19.000 m2 BVO) voor de Koninklijke Bibliotheek in het centrum van Den Haag. • Vervolgstappen om de Centrale Bibliotheek meer ruimte voor ontmoeting en persoonlijke ontwikkeling te bieden. • Groeien van 14 naar 19 wijkbibliotheken: heropening of komst van 5 nieuwe bibliotheekvestigingen in Moerwijk, Benoordenhout, Spoorwijk, Mariahoeve en de Binckhorst. • Wijkbibliotheken in samenwerking met maatschappelijke en/of culturele organisaties te huisvesten in multifunctionele gebouwen. • Toegankelijkheid vergroten door goede spreiding en ruime openingstijden. • Met de groei van de stad het aantal bibliotheken mee laten groeien. (referentienorm voor de groei is 450 m2 BVO per toename met 10.000 woningen.
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
30
3.4.2
Podia
Popmuziek (pop, jazz en urban) (Bron: Ruimte voor Pop, Popnota)
In 2016 telde Den Haag 25 podia voor live popconcerten en dj-optredens. Het zijn pop- en jazzpodia, theaters/schouwburgen, kerken en overige accommodaties. Een infrastructuur met podia van verschillende groottes wordt als ideaal gezien. Van kleine, midden tot grote podia waar talenten en initiatieven zich verder kunnen ontwikkelen. Om een optimale popinfrastructuur te bevorderen waar talenten verschillende schakels in de keten doorlopen om zich te ontwikkelen is behoefte aan een middenpodium in de stad (200 - 500 personen), zo blijkt uit gesprekken met de popsector. Ook blijkt er behoefte aan meer over de stad verspreide speelplekken, oefen- en repetitieruimtes die beter aansluiten bij de diversiteit van de muzikanten van nu en festivals die het gehele jaar door plaats mogen vinden. Met de opening van Amare heeft Den Haag een nieuwe grote zaal voor popconcerten met een capaciteit van 2.500 staand en 1.500 zittend. De ontwikkeling van het Popdistrict zorgt voor een levendige (binnen)stad, een verhoging van de leefbaarheid en vergroot de aantrekkingskracht en positionering van het gehele gebied. Ook de herontwikkeling van de Binckhorst geeft mogelijkheden voor nieuwe
Ambitie Podia
podia, festivals én evenementen. De ambitie ten aanzien van evenementen is
• Het aanbieden van een multidisciplinair productiehuis om het vestigingsklimaat voor jonge podiumkunstenaars te verbeteren. • Het realiseren van een middenpodium om voor kleinere instellingen doorgroei
dat deze worden toegestaan, mits het woon- en leefklimaat niet onevenredig wordt aangetast. In het omgevingsplan is aangegeven dat in deze deelgebieden tien evenementen voor maximaal 2.500 bezoekers en vijf evenementen
mogelijkheden te bieden naar het middenkader waardoor vernieuwing van onderop
voor maximaal 25.000 bezoekers mogen plaatsvinden. Daarnaast is het
een kans krijgt.
wenselijk bij nieuwe gebiedsontwikkelingen rekening te houden met het
• Versterken popdistrict en benutten potentie Binckhorst.
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
creëren van speelplekken.
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
31
Locaties Podia 3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
32
3.4.3
Beeldende kunst
Broedplaatsen en ateliers
• In stand houden en verder brengen huidige infrastructuur met haar nationale- en internationale bekendheid • Inspanningsverplichting herhuisvesting.
(Bron: Beleid culturele broedplaatsen 2021-2024) Om als atelierzoekende te worden geaccepteerd moet een kunstenaar wonen Broedplaatsen en ateliers zijn twee verschillende huisvestingsmogelijkheden
en werken in Den Haag en door Stroom erkend zijn als beroepsmatig kunste-
voor kunstenaars. Kunstenaars betreft dan alle disciplines zoals dans, muziek,
naar. In het atelierbeleid staat de doelstelling voor ateliers als volgt beschreven:
beeldende kunst, literatuur etc. In de huidige situatie vindt het gebruik van
• Zorg voor beschikbaarheid van voldoende goedkope ruimte om te werken,
ateliers vooral plaats door beeldende kunstenaars.
oefenen en presenteren op permanente en tijdelijke locaties. • De vraag naar atelierruimten en -woningen is groter dan het aanbod. Begin
Broedplaatsen kenmerken (als fenomeen) zich door (1) onderzoek en experi-
2021 stonden 131 wachtenden op de lijst op zoek naar een atelier en bijna
ment door (2) een groep samenwerkende kunstenaars. De gemeentelijke
100 kunstenaars die een voor hen passender atelier zochten.
erkenning van een samenwerkende groep kunstenaars als broedplaats betekent dat deze groep gebruik kan maken van faciliteiten om het onderzoek/
Ontwikkelingen
experiment uit te voeren zoals bijvoorbeeld een bijdrage in de kosten van
In een steeds krapper wordende vastgoedmarkt voor betaalbare ruimtes voor
bouwkundige aanpassingen ten behoeve van de uitvoering van het onderzoek/
broedplaatsen en ateliers zal een aantal beleidsinstrumenten moeten worden
experiment. De fysieke plek van een broedplaats wordt een broedplaatslocatie
ontwikkeld om de beleidsdoelen te kunnen blijven halen:
genoemd.
• Vaste of tijdelijke plekken: Bij de vraag of het vaste of tijdelijke plekken moeten zijn zal veeleer de
Op een broedplaatslocatie kunnen ateliers van individuele kunstenaars
betaalbaarheid en het tijdelijk gebruik in de toekomst een rol kunnen
aanwezig zijn, die al dan niet onderdeel uitmaken van de samenwerkende
spelen. Vaste locaties die tijdelijk worden gebruikt bieden meer flexibiliteit
groep kunstenaars. Anders gezegd: broedplaatsen kunnen ateliers bevatten maar ateliers zijn geen broedplaatsen. Ateliers zijn werkplekken (productie-
en mogelijkheden voor (startende groepen) kunstenaars. • Doorstroming:
plaatsen) van individuele kunstenaars. De ateliers kunnen een onderdeel zijn
Bij het gebruik van gemeentelijk vastgoed zal een optimale bezetting
van een verzamelpand. Om in aanmerking te komen voor bemiddeling voor
leidraad kunnen zijn om kunstenaars die een bijdrage kunnen leveren
een atelier dient een beeldende kunstenaar door Stichting Stroom als zodanig
aan het culturele bestel daartoe ook een kans te geven. Bij ateliers kan
te worden erkend.
gedacht worden aan toetsing op de uitoefening van het kunstenaarschap. Bij broedplaatsen zal toetsing betrekking hebben op de (door) ontwikkeling
In het Broedplaatsenbeleid zijn de volgende speerpunten benoemd:
van de broedplaats. Deze doorontwikkeling kan betekenen dat een broed-
• Beschikbaarheid van betaalbare werkruimtes
plaats naar een andere locatie verhuist dan wel dat het gebruik van
• Borgen aantrekkingskracht op studenten en kunstenaars van buiten
de huidige locatie wordt geprofessionaliseerd en mogelijk ruimte biedt voor
Den Haag en Nederland
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
nieuwe initiatieven.
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
33
• Optimaal gebruik: Bij optimaal gebruik kan gedacht worden aan gedeeld gebruik van productie en presentatieruimtes. Gedeeld gebruik kan niet in alle gevallen toegepast worden maar is wel het onderzoeken waard in welke situaties en onder welke condities dit kan worden toegepast. • Spreiding in stad: Culturele instellingen en kunstinitiatieven trekken publiek maar ook elkaar aan en beïnvloeden en voeden elkaar zo in hun ontwikkeling. Het is daarom te overwegen om broedplaatsen en ateliers als (voornamelijk) productieplaatsen in de nabijheid van presentatieruimtes en andere (gevestigde) culturele instellingen te positioneren. De spreiding van broedplaatsen en ateliers door de stad is dan ingegeven door de samenhang van functies (productie, presentatie, innovatie/vernieuwing) en breedte van cultuur disciplines passend bij een gebied.
Ambitie Broedplaatsen en Ateliers
• Vaststellen beleidsinstrumenten om de beleidsdoelstellingen te kunnen halen (zie voorstel hierboven) • Verkleinen wachtlijst atelierzoekenden door middel van een update van het atelierbeleid uit 2008 Ruimte voor de kunst (RIS156705) • Gebruik maken van tijdelijk beschikbaar komen van vastgoed voor broedplaatsen en ateliers om leegstand én het gebrek aan vitaliteit in sommige wijken tegen te gaan
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
34
Locaties Broedplaatsen (rood) en Ateliers (blauw) 3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
35
Musea
(Bronnen: (‘Museum van de stad. Stad van musea. Naar een Den Haag dat zijn musea maximaal inzet’ visiestuk van de Directeuren Haagse musea.)
Ambitie Musea
• Versterken museumkwartier in binnenstad
(Intentieovereenkomst museumkwartier (RIS 9629397, 2021), Economische
• Eschermuseum naar de Amerikaanse ambassade
visie Den Haag+ 2030 (RIS 303550, 2019) ,Strategie Toerisme 2020-2025
• Pop-upmusea in de gebiedsontwikkelingen om een diverser publiek te
(RIS 302975, 2019)
bereiken en uiteindelijk met een permanente vestiging het museale aanbod dichter bij de bewoners te brengen die anders moeilijk te bereiken zijn.
De museumsector is in belangrijke mate bepalend voor het imago van Den Haag als cultuurstad. Met een Museumkwartier in de binnenstad, een museumcluster aan zee rondom het gebied Kunstmuseum, GEM, Fotomuseum en Museon, musea aan de randen van de stad (Louwman Museum en Museum Voorlinden) en misschien wel een Haagse ‘Turbinehall’ op de Binckhorst, kan Den Haag zich internationaal profileren als aantrekkelijke culturele reisbestemming. Daarbij is de verbinding tussen deze clusters cruciaal. Om het Museumkwartier te versterken als dé (inter)nationale culturele hotspot zal een gezamenlijke visie worden geformuleerd conform de Intentieovereenkomst Museumkwartier. In het paleis van het huidige Eschermuseum wordt conform het economisch uitvoeringsplan ingezet op een nieuwe culturele functie met internationale allure. Dit is in lijn met de strategie Toerisme 2020-2025 om Den Haag zichtbaarder als toeristenstad te positioneren. Musea voelen de druk om te verbouwen en vernieuwen om te kunnen ingaan op de veranderende verwachtingen van bezoekers en te voldoen aan de strengere eisen van klimaatbeheer. Een ander aandachtspunt is het op peil houden van het aantal bezoekers tijdens de renovatie van het Binnenhof.
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
36
Locaties Musea 3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
4
37
Uitgangspunten analyse
38
4. Uitgangspunten analyse In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten beschreven op basis waarvan de
maatschappelijke voorzieningen te kunnen financieren. In de investerings
programma- en indicatieve investeringskostenanalyse van de huidige en de
kostenanalyse zijn de reeds ingebrachte investeringen in het MIP voor vervan-
geprognosticeerde vastgoedportefeuille van Cultuur en Bibliotheken tot 2032
gingen van de gebouwinstallaties opgenomen. Voor musea en theaters geldt,
is uitgevoerd.
dat vervangingsinvesteringen voor gebouw gebonden installaties onrendabel
4.1
Bestaande vastgoedportefeuille
Vastgoedbeleid- en kwaliteit
De gemeentelijke Cultuur en Bibliotheken portefeuille wordt onderhouden
gefinancierd worden. Dit betekent dat deze middelen in de retraite als onvermijdelijke investeringen ingebracht worden. Het is wenselijk dat hiervoor een structurele oplossing gevonden wordt. Momenteel is er een structureel tekort van circa € 0,5 mln. kapitaallasten per jaar om deze onvermijdelijke en noodzakelijke vervangingen te financieren.
conform de methodiek van ‘conditie gestuurd onderhoud’. In het kader van sober én doelmatig onderhoud is het onderhoudsniveau vastgesteld op niveau
Daarnaast zijn voor de bibliotheken portefeuille de investeringen opgenomen
“redelijk” (NEN 2767 niveau 3). Voor alle objecten die in gemeentelijk beheer
voor de herinrichting van de Centrale Bibliotheek en een jaarlijks normbedrag
zijn met een verwachte beheertermijn van minimaal vijf jaar is een meerjaren
van € 250.000 per jaar voor algemene verbouwingen voor de gehele bibliotheken
onderhoudsplanning opgesteld. Deze wordt om de vier jaar geactualiseerd.
portefeuille.
De feitelijke onderhoudsuitgaven fluctueren van jaar tot jaar en wijken vrijwel altijd af van het structureel beschikbare onderhoudsbudget, dat elk jaar gelijk is.
Meerjaren Investeringsplan (MIP)
Beoordelingscriteria (beleid, ruimtelijk en functioneel)
Voor het beoordelen van het bestaande gemeentelijk vastgoed is het nood zakelijk een afwegingskader op te stellen om bestaande voorzieningen te
Maatschappelijke voorzieningen hebben periodiek groot onderhoud nodig
toetsen. In de beoordeling is daarom gewerkt met verschillende beoordelings-
waarbij installaties worden vervangen. In het MIP worden dergelijke noodzake-
criteria.
lijke (vervangings)investeringen (> € 100.000) opgenomen om de betreffende
4. Uitgangspunten analyse 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
39
Beleidscriteria
Culturele en visuele kwaliteit
Uitgaan van functies, doelgroepen en maatschappelijke activiteiten houdt in
• Draagt de verschijningsvorm voldoende bij aan het beoogde gebruik?
dat de gemeente een toetsingskader moet hanteren om te kunnen bepalen of
• Heeft het pand emotionele waarde voor de buurt?
en welke rol zij wil spelen met betrekking tot de accommodatiebehoefte van
• Betreft het gebouw een parel, die door de gemeente in eigendom moet
een specifieke organisatie. In dit toetsingskader gaat het om vragen als:
blijven vanwege de waarde van het pand (bijvoorbeeld Amerikaanse
• Gaat het om een noodzakelijke of gewenste functie/activiteit die bijdraagt
ambassade)?
aan het bereiken van de doelstellingen van het gemeentelijk beleid? • Richt de organisatie zich op een doelgroep die ook een doelgroep is in het gemeentelijk beleid? • Gaat het om een activiteit die toegevoegde waarde heeft naast andere
Functionaliteit: • Leent het gebouw zich (nog) voor de functie/programma dat gehuisvest is? • Voldoet het gebouw logistiek? ( entree op de juiste plek, en zichtbaar)
activiteiten en draagt deze bij aan de doelstellingen van het gemeentelijk
• Multifunctionaliteit: Zijn er mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik?
beleid?
• Kan het pand meerdere (maatschappelijke) functies huisvesten?
• Is de accommodatiebehoefte gebonden aan een specifieke locatie?
• Toekomstbestendigheid (denk aan flexibele indeling, toegankelijkheid, etc)
• Kan in de accommodatiebehoefte worden voorzien door marktpartijen? • Kan voor de capaciteitsbehoefte gebruik worden gemaakt van bestaande gemeentelijke accommodaties?
Technische kwaliteit • Op basis van de vigerende MOP, minimumniveau “redelijk” (NEN 2767 niveau 3).
• Is gezamenlijk gebruik van een accommodatie met andere organisaties mogelijk of zelfs wenselijk vanwege positieve wisselwerking?
Kwantiteit • Aantal: zijn voldoende voorzieningen met deze functie aanwezig in de stad?
Ruimtelijke en functionele criteria In de ruimtelijke functionele beoordeling is de portefeuille globaal beoordeeld op onder andere de volgende sub-criteria:
• Capaciteit: Heeft de voorziening voldoende m2 om in de behoefte te voorzien?
Investeringen (duurzaamheid)
Het uitgangspunt bij de verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed is om Locatie
minimaal aan te sluiten bij de kaders van het landelijke energieakkoord uit 2013.
• In hoeverre draagt de locatie bij aan de potentie van het pand? (denk aan
De doelstelling in het landelijk energieakkoord is om vóór 2030 gemiddeld ten
toegankelijkheid, zichtbaarheid, buitenruimte, bezoekers (fietsparkeren),
minste label A te hebben en een klimaat neutrale gebouwde omgeving in
bereikbaarheid.
overeenstemming met de gemeentelijke ambitie te bereiken in 2040. Om deze
• Samenhang met omgeving,
doelstelling te halen bouwen we nieuw vastgoed niet bijna energieneutraal
• Bestemming: Wat is het toegestaan gebruik volgens het bestemmingsplan?
(BENG) zoals het Bouwbesluit minimaal voorschrijft, maar helemaal
• Past (de functie van) het pand in het staddeel c.q. de gebiedsontwikkeling
Energieneutraal (ENG).
en het beleid?
4. Uitgangspunten analyse 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
40
Om de gewenste ambitie verder mogelijk te maken is een uitvoerings
woningen groei opgenomen en per stadsdeel een Cultuuranker. Voor biblio-
programma ‘verduurzaming gemeentelijk vastgoed’ 2017-2023 opgesteld, op
theken is de richtlijn 45 m2 per 1.000 woningen groei opgenomen en een
basis waarvan de ‘kernportefeuille’ wordt verduurzaamd. Gezien de grootte van
wijkbibliotheek per 30.000 inwoners.
de vastgoedportefeuille is de verduurzamingsopgave opgedeeld in tranches van ca. 50 panden per jaar. De doorlooptijd voor het uitvoeren van de werkzaam-
Naar aanleiding van de motie ‘Neem kunst en cultuur serieus in de Haagse
heden is sterk afhankelijk van de uitkomsten van de energielabelscans, de
referentienormen’ (RIS309198) zijn in dit onderzoek door extrapolatie van
maatwerkrapporten en de uitkomsten van overleg met huurders/ gebruikers.
het huidige voorzieningenniveau in de stad aanvullende referentienormen
Investeringsbedragen in verduurzaming zijn zoveel mogelijk op maatwerk
opgesteld voor de culturele voorzieningen met een stedelijk karakter.
advies (ca. 30% bepaald of anders op kentallen (o.a. VNG kengetallen) en vergelijkbare objecten. Op basis van dit uitgangspunt worden de investeringen (2025-2050) voor duurzaamheid gesteld op ca. € 500,--/m2 BVO, excl. BTW gemiddeld over de bestaande portefeuille.
De referentienormen voor culturele voorzieningen met een wijkkarakter zijn: • Cultuuranker: 60 m2 BVO/1.000 woningen
4.2 Normatieve groei vastgoedportefeuille
• bibliotheek: 45 m2 BVO/1.000 woningen
Normatieve programmatische analyse
De aanvullende referentienormen voor culturele voorzieningen met een
Met het toevoegen van woningen alleen, creëert Den Haag nog niet de aantrekkelijke inclusieve en levendige stad die de gemeente voor ogen heeft. De nieuwe bewoners hebben ook behoefte aan passende stedelijke voorzieningen. De vraag naar onderwijs, sport, cultuur, groen, zorg, welzijn en andere soorten voorzieningen blijft toenemen naarmate er inwoners in Den Haag bijkomen. Uitgangspunt is dat het voorzieningenniveau gelijke tred houdt met de
stedelijk karakter zijn: • musea: 200 m2 BVO/1.000 woningen • podia: 150 m2 BVO/1.000 woningen • ateliers: 48 m2 BVO/1.000 woningen • broedplaatsen: 90 m2 BVO/ 1000 woningen
gebiedsontwikkeling. Het voorzieningenaanbod moet divers en van een voldoende niveau zijn om aan te sluiten bij de verschillende wensen en behoeften van gebruikers. Iedereen moet gebruik kunnen maken van facili-
Deze aanvullende normen zijn tot stand gekomen door de optelsom van m2 BVO
teiten passend bij de eigen levensstijl en het liefst ook op een prettige afstand.
van musea, podia, ateliers en broedplaatsen in de gemeentelijke vastgoedporte-
Dit is van cruciaal belang voor het functioneren en de aantrekkelijkheid van
feuille in 2021 per categorie te delen met het aantal woningen in 2021. In Den
Den Haag. De ‘Nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen’
Haag zijn niet alle stedelijke culturele voorzieningen gemeentelijk eigendom.
(RIS307513) geeft richtinggevende oppervlaktes voor diverse voorzieningen
Met de groei van de stad zal rekening gehouden moeten worden met een
welke als uitgangspunt gehanteerd worden bij de start van gebiedsontwikke-
vergelijkbare hoeveelheid ruimte voor musea, podia en ateliers die door de markt
lingen en grootschalige projecten. In de nota zijn culturele voorzieningen voor
worden aangeboden. Voor de stedelijke culturele functies wordt bezien waar
de wijk opgenomen. Voor Cultuurankers is de richtlijn van 60 m2 per 1.000
in de stad deze het best tot zijn recht komen en de stad kunnen versterken.
4. Uitgangspunten analyse 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
41
Tabel 4.1 Bevolkingsgroei prognose 2022-2032 Onderdeel
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
Centrum
105.996
107.606
107.933
108.529
108.350
109.131
112.508
113.728
115.470
115.357
125.496
Escamp
128.808
129.864
129.658
131.192
134.145
135.442
135.718
137.579
137.553
139.025
139.025
Haagse Hout
48.072
47.722
49.090
49.063
49.095
50.586
52.099
52.410
52.575
52.560
52.560
Laak
46.443
46.966
48.715
50.825
54.489
57.839
61.421
64.338
65.249
65.067
65.067
Leidschenveen-Ypenburg
48.416
47.924
47.460
47.897
47.624
47.463
47.432
47.654
47.674
47.637
47.637
Loosduinen
50.211
51.272
53.139
54.264
55.174
55.914
56.419
56.731
56.818
56.781
56.781
Scheveningen
58.850
58.957
59.201
60.009
60.055
60.339
60.461
60.843
60.998
60.976
60.976
Segbroek
62.367
62.532
62.617
62.379
62.554
62.864
63.038
63.480
63.682
63.669
63.669
Totaal
549.163
552.843
557.813
564.158
571.486
579.578
589.096
596.763
600.019
601.072
611.211
Inwoners per wijk
In dit IHP wordt de groei van deze stedelijke culturele voorzieningen berekend
In tabel 4.2 zijn op basis van bevolkingsgroeiprognoses 2022-2032 de ‘norma-
aan de hand van de groei van het aantal woningen/ bewoners in een stadsdeel.
tieve’ programma’s weergegeven per functie, stadsdeel en gebiedsontwikkeling.
Omdat het om stedelijke functies gaat, wordt vervolgens bezien waar in de stad deze het best tot zijn recht komen en de stad kunnen versterken.
Demografische ontwikkelingen
Op basis van de normatieve voorzieningen berekening is ca. 16.000 m2 BVO aanvullend vastgoedprogramma benodigd tot 2032. Op basis van de normatieve analyse is in dit IHP op maat per stadsdeel bepaald wat een reëel
De verwachte bevolkingsgroei 2022-2032 is bepaald op basis van prognoses
programma is voor de desbetreffende functie rekening houdend met de
die zijn opgenomen in ‘Den Haag in Cijfers’ en in de normatieve programma
desbetreffende gebiedsontwikkeling, type stadsdeel, vraag/aanbod en beleid
analyse per functie gebruikt als uitgangspunt. In tabel 4.2 is de bevolkingsgroei
per stadsdeel. Hierbij is nog geen rekening gehouden met alle ambities van
prognose 2022-2032 weergegeven.
grootschalige gebiedsontwikkelingen, die ook veel na 2032 plaatsvinden.
4. Uitgangspunten analyse 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
42
Tabel 4.2 ‘normatieve’ programma’s weergegeven per functie, stadsdeel en gebiedsontwikkeling. Aspect
Type
Selectie
2022-2027
2022-2032
Normatief programma Type
Locatie
Δ m BVO
Δ m BVO
Programma
Centrum
249
753
Cultuuranker
Escamp Haagse Hout Laak
Bibliotheek
Aspect
Type
Selectie
2022-2027
2022-2032
Normatief programma Type
Locatie
Δ m BVO
Δ m2 BVO
Programma
Centrum
314
1.950
Escamp
663
1.022
Museum
279
Haagse Hout
-
-
508
730
Laak
2
251
449
1.140
1.862
33
33
Leidschenveen-Ypenburg
-
-
Loosduinen
180
208
Loosduinen
570
657
Scheveningen
48
68
Scheveningen
149
213
50
130
1.215
2.111
Bibliotheek
911
1.583
Atelier
753
1.508
548
Podium
2.353
4.712
25
Museum
3.137
6.283
135
156
Overige
-
-
Scheveningen
36
51
Totaal
8.368
16.197
Segbroek
11
30
Centrum
1.060
5.198
Centrum
75
468
Escamp
1.637
2.521
Escamp
159
245
Haagse Hout
Segbroek
15
40
Centrum
187
565
Escamp
136
209
-
-
Laak
381
Leidschenveen-Ypenburg
25
Loosduinen
Segbroek Totaal per functie Cultuuranker
Totaal per stadsdeel
500
893
3.156
4.984
Haagse Hout
60
108
Laak
Laak
274
447
Leidschenveen-Ypenburg
58
58
-
-
Loosduinen
1.451
1.671
Loosduinen
137
158
Scheveningen
380
543
Scheveningen
36
51
Segbroek
125
328
Totaal
8.368
16.197
Den Haag Zuid West
1.637
2.521
CID/Binckhorst
4.717
11.075
Overige stadsdelen
2.015
2.601
Leidschenveen-Ypenburg
Podium
181
2
Leidschenveen-Ypenburg
Haagse Hout
Atelier
2
Segbroek
12
31
Centrum
235
1.463
Escamp
498
766
Haagse Hout
189
337
Laak
855
1.397
Leidschenveen-Ypenburg
-
-
Loosduinen
428
493
Scheveningen
112
159
Segbroek
37
98
4. Uitgangspunten analyse 2022-2032
Overzicht per gebiedsontwikkeling
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
43
4.3
Uitgangspunten financiële analyse
• In de financiële analyse zijn alleen de indicatieve investeringskosten bepaald op basis van de analyse op de bestaande portefeuille en geprognosticeerde nieuwe ontwikkelingen. • De indicatieve investeringen zijn exclusief BTW en op basis van peildatum 1 jan 2022. • De indicatieve investeringen 2022-2032 zijn exclusief indexatie. • De indicatieve investeringen voor het geprognosticeerde uitbreidingsprogramma is exclusief parkeren • De investeringsbedragen voor nieuwbouw van cultuurvoorzieningen zijn gebaseerd op Energie Neutrale Gebouwen (ENG), dit conform uitgangspunten gemeente Den Haag • Investeringsbedragen in verduurzaming zijn zoveel mogelijk op maatwerkadvies (ca. 30%) bepaald of anders op kentallen en vergelijkbare objecten (gemiddeld € 500/m2 BVO) • Voor de nieuwbouwvoorzieningen geldt voor grondkosten de kosten conform de grondprijzenbrief (RIS306364). • Kosten voor verwerving, bouwrijp maken van gronden en het inrichten van deze gronden zijn niet opgenomen. Dit is een onderdeel van de openbare ruimte in gebiedsontwikkeling en voor rekening van de begroting Stedelijke ontwikkeling en Wonen. Voor de nieuwbouwvoorzieningen is uitgegaan van kengetallen voor investeringskosten. Deze zijn op basis van referentieprojecten vastgesteld in samenwerking met het Grondbedrijf en de CVDH. In tabel 4.3 zijn de kengetallen voor de verschillende functies weergegeven.
Tabel 4.3 Kengetallen investeringskosten per functie Categorie
Item
Investeringen Totaal investeringen
Overige Atelier 3.200
4. Uitgangspunten analyse 2022-2032
2.500
Bibliotheek Broedplaats 3.500
1.000
Cultuuranker
Museum
Podium
3.200
5.500
4.500
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
5
Analyse Stadsdelen 2022-2032
44
45
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032 5.1
Stadsdelen Algemeen
En, minstens even belangrijk: aandacht voor kunst en cultuur betekent aandacht voor de mooie en leuke dingen die er te doen en te zien zijn in de wijk.
Een wereld vol scheidslijnen. Tussen arm en rijk, hoog- en laagopgeleid en verschillende culturen. Daarvoor waarschuwde het SCP december 2017 in de
Elk Haags stadsdeel is uniek. Om alle bewoners de kans te bieden in aanraking
‘Sociale staat van Nederland’.
te komen met kunst en cultuur zullen de voorzieningen hiervoor aan moeten sluiten op de specifieke kenmerken van elk stadsdeel. Daarom wordt in de
Het SCP september 2020 signaleert dat dit verschil niet kleiner wordt en voegt
volgende paragrafen elk stadsdeel afzonderlijk beschouwd.
daar een nieuw aandachtspunt als gevolg van de coronapandemie aan toe namelijk het behouden en stimuleren van betekenisvolle sociale contacten en
Per stadsdeel wordt ingegaan op het huidige profiel van het stadsdeel, het
het koesteren en versterken van de maatschappelijke samenhang. Hierbij moet
huidige aanbod, de ontwikkeling van het stadsdeel en de opgave om aan de
er oog zijn voor kwetsbare groepen, maar de aanpak moet breed genoeg zijn
beleidsdoelstellingen te voldoen. Tot slot komen enkele (project)voorstellen aan
om iedereen perspectief te bieden.
bod die in lijn zijn met de eerder beschreven beleidsdoelstellingen voor de verschillende cultuursectoren en het spreidingsplan voor bibliotheken.
Juist in steden worden die scheidslijnen pijnlijk duidelijk. De verschillen tussen inwoners zijn hier niet alleen groot, maar groepen inwoners lijken zich ook steeds meer terug te trekken in hun eigen ‘werelden’. In het geval van Den Haag gebeurt
MUSEA
dit zelfs in specifieke stadsdelen. Den Haag is inmiddels de meest gesegregeerde
PODIA
stad van Nederland. Haagse wijken verschillen sterker in huishoudinkomen, aantallen werklozen en etnische samenstelling dan andere steden. Zo geeft bijna
CULTUURANKER
de helft van de inwoners van Escamp, Laak en Centrum aan regelmatig te moeten bezuinigen op zijn primaire levensbehoeften, tegen minder dan een kwart in andere stadsdelen. Ook wonen in deze stadsdelen twee tot drie keer zoveel mensen met schulden, plus het grootst aantal mensen dat geen of alleen lager
2
FILM
3
OEFENRUIMTES
8
ATELIERS
BIBLIOTHEKEN
1 5
BROEDPLAATSEN
7
onderwijs heeft gevolgd. Inwoners van deze stadsdelen ervaren over het algemeen ook veel minder gemeenschapsgevoel en verbinding in hun buurt.
6
Actieve en passieve deelname aan kunst en cultuur kunnen zorgen voor een gevoel van zingeving, ontmoeting en daardoor meer sociale samenhang.
Functies en stadsdelen
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
4
46
Stadsdeel Escamp 5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
47
5.2
Stadsdeel Escamp
Langs deze laan staan hogere flats en vind je winkels en voorzieningen. In de
5.2.1
Inleiding
of op eilanden omringd door water. Wateringseveld kent vooral medium users,
buurten daaromheen staan vooral eengezinswoningen rondom speelterreinen gezinnen die incidenteel kunst en cultuur bezoeken. Ze zoeken ontspanning en
Escamp is qua inwoneraantal (128.808) op 01-01-2021 het grootste stadsdeel
gezelligheid en houden van evenementen/ objecten die zij spontaan tegen-
van Den Haag (549.163). Het aantal woningen bedraagt momenteel 58.608 maar
komen. Ze combineren een cultureel uitje graag met eten, winkelen of sport
zal de komende twintig jaar flink toenemen als gevolg van de gebiedsontwikke-
zodat ze tijd besparen.
ling van Den Haag Zuidwest. Het stadsdeel bestaat uit zes wijken, gebouwd in drie verschillende perioden en elk met zijn specifieke kenmerken. Uit het Publieksonderzoek 2019-2020 blijkt dat ook het cultuurprofiel per wijk verschilt. Rustenburg Oostbroek is een compacte wijk van bijna 100 jaar oud. Net als in de wijk Leyenburg vind je er veel éénpersoonshuishoudens in portiekflats grenzend aan binnenpleintjes en een beperkt aantal eengezinswoningen. In Rustenburg, Oostbroek en Leyenburg wonen vooral heavy-users, die deelname aan kunst en cultuur als vanzelfsprekend ervaren. Ze zijn breed cultureel en maatschappelijk geïnteresseerd en in voor een experiment. Het sociale aspect vinden ze belangrijk evenals instagrammable ervaringen en goede horeca. Vanwege hun drukke agenda combineren ze graag meerdere activiteiten. Den Haag Zuidwest is een omvangrijk naoorlogs woongebied, met ruim 70.000
Het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen per wijk: ZUIDERPARK
€ 22.200
MOERWIJK
€ 27.300
MORGENSTOND
€ 30.200
BOUWLUST/ VREDERUST
€ 30.900
RUSTENBURG EN OOSTBROEK € 33.400 LEYENBURG
€ 35.800
WATERINGSEVELD DEN HAAG
5.2.2
€ 53.500 € 40.600
Aanbod
inwoners en heel veel verschillende nationaliteiten. De beroemde architect en
Cultuuranker Dakota verricht goed werk, maar moet heel Escamp bedienen.
stadsplanner Dudok ontwierp een helder raamwerk, met een weidse opzet van
Voor veel bewoners van Zuidwest is de afstand te groot. Dit geldt ook voor
lanen, singels, parken en pleinen. Het groene karakter is nog steeds een
bewoners van Wateringseveld, die nog verder wonen.
belangrijke kwaliteit van Den Haag Zuidwest. In Bouwlust en Vrederust, Morgenstond, Moerwijk en Zuiderpark wonen vooral light-users voor wie het
Het openluchttheater in het Zuiderpark heeft een rol voor de bewoners in de
bezoeken van kunst en cultuur ongebruikelijk is. Voor de light-users vormen
buurt en het stadsdeel Escamp. Vanwege de omvang van het theater heeft het
het budget en de afstand een drempel om cultuur te bezoeken. Aanleiding om
daarnaast een bovenwijkse functie, met programmering die laagdrempelig en
wel aan het culturele leven deel te nemen zijn sociale aspecten, dans, theater,
aansprekend is voor een brede doelgroep. Het openlucht-karakter van het theater
film, muziek en voor sommigen de combinatie met sport.
zorgt voor een aangename en toegankelijke sfeer.
Wateringse Veld is één van de grootste Vinex-wijken in Nederland gebouwd
Musicon is een muziekcentrum gelegen aan de Soestdijksekade in
rond 2000. Kenmerkend voor de wijk zijn de onderscheidende waterrijke
Den Haag. Al 25 jaar is Musicon dé plaats in Den Haag waar muzikanten
buurten. De Laan van Wateringse Veld is de centrale toegangsweg van de wijk.
repeteren, optreden, elkaar leren kennen en uitgaan.
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
48
In het noordelijkste hoekje van Escamp aan het Laakkanaal is culturele broed-
Verwachte ontwikkeling inwoners - Escamp, aantal
plaats WD4X gehuisvest, waar kunstorganisatie iii evenals andere (individuele)
142.000 140.000 138.000
135.442
136.000
personen
132.000 128.000
kunstenaars een plek hebben. Aan de Beatrijsstraat is nu nog de culturele
139.025
broedplaats de Helicopter gevestigd. De locatie Beatrijsstraat 10-12 wordt
135.718
134.145
134.000 130.000
137.553
137.579
129.695
129.864
herontwikkeld tot een plek voor kleine bedrijven en ondernemende kunstenaars.
131.192
129.658
128.094
De rol van de bibliotheek kan niet worden onderschat vooral niet in Den Haag
126.000
Zuidwest. Inmiddels vervult de bibliotheek naast de rol als uitleencentrum ook
124.000 122.000
een maatschappelijke en educatieve rol bijvoorbeeld bij laaggeletterdheid,
120.000
taalvaardigheid en digitalisering of als rustige en veilige plek voor het maken
118.000 116.000
van huiswerk. Na de sluiting van de bibliotheek aan de Beresteinlaan in 2013,
114.000 2021
2020
2022
Gemiddelde
2023
2024
2025
Schatting
2026
2027
2028
2029
hebben bewoners en organisaties uit de wijk het initiatief genomen om te
2030
pleiten voor een nieuwe bibliotheek. Dit heeft geresulteerd in de onlangs
DHIC/Gemeente Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling/SEPO | 2020-2030
geopende bibliotheek Bouwlust in wijkcentrum Bouwlust. Begin 2022 zal Aantal objecten: 9
aan de Twickelstraat in Moerwijk de start-up bibliotheek Moerwijk worden
m2 BVO per functie 821
1.282
1
geopend voor (in eerste instantie) een duur van drie jaar.
5.2.3
2 2.785 1
Een deel van Escamp zal de komende twintig jaar een transformatie onder-
4.569
4
Gebiedsontwikkeling
gaan. Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust en Vrederust vormen Den Haag
1
Zuidwest. Dit deel van Escamp kampt met relatief veel sociaal-maatschappe-
2.901
lijke achterstanden. Het gebied scoort op aspecten als werkloosheid, leefbaarheid en onderwijsachterstanden minder dan de rest van de stad. Naast een
Atelier
Bibliotheek
Broedplaats
Museum
Oefenruimte
Overige
sociaal-economische opgave staat Zuidwest ook voor een herstructurerings
Podium
opgave. De druk op de woningmarkt en aanhoudende groei van de stad vraagt om nieuwe woningen en vernieuwing van verouderde woningen. In dit deel van Escamp worden de komende 20 jaar 10.000 woningen toegevoegd.
Onderdeel
Totaal
Atelier
Bibliotheek
9
1
4
1
-
-
1
2
12.358
821
2.785
2.901
-
-
4.569
1.282
Portefeuille Aantal objecten Bvo m2
Broed- Museum Oefen- Overige plaats ruimte
Podium
5.2.4
De opgave
Het meest diverse stadsdeel van Den Haag, waar 180 nationaliteiten wonen, vraagt om een culturele sector die deze diversiteit weerspiegelt en waarin iedereen zich thuis voelt. Bewoners en organisaties hebben behoefte aan
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
49
meer culturele activiteiten en ontmoetingen, laagdrempelig en in de wijk.
een plek waar ze kunnen zíjn en gezien kunnen worden. Het Kunstmuseum,
De wens van veel bewoners om in grote groepen samen te komen en te
Mauritshuis en Museon zien mogelijkheden in het experimenteren in een
oefenen, kan met het huidig aanbod niet worden ingevuld. Daarnaast is er
Popupmuseum in leegstaande panden om vervolgens met permanente
behoefte aan meer zichtbaarheid van wat er allemaal is op het gebied van
huisvesting dit stadsdeel te verrijken.
kunst en cultuur. Aandacht voor en zichtbaarheid van kunst en cultuur dragen bij aan een gevoel van trots op de wijken. Initiatieven van toonaangevende
Voor de Broedplaats Helicopter wordt onderzocht of een (tijdelijk) onderkomen
instellingen (Kunstmuseum, Mauritshuis, Museon/Omniversum) met een
gevonden kan worden aan de Twickelstraat.
uitstraling die verder reikt dan het stadsdeel kunnen dit gevoel verder versterken.
5.2.6
De opgave, die voorkomt uit vastgesteld beleid is:
Binnen 5 jaar:
• De huisvesting voor cultuur en bibliotheken bij transformatie en groei van
• Satelliet Cultuuranker: 600m2 BVO1
de wijken mee laten groeien 1, 2
Voorstellen
• Bibliotheek ter vervanging van de tijdelijke vestiging in de Twickelstraat:
• Bijdragen aan het wegnemen van de drempels die de huidige bewoners
450m2 BVO
ervaren om deel te nemen aan het cultureel leven .
• Broedplaatsen: 4.500 m2 BVO
3
• Brede aanpak Den Haag Zuidwest.
• Onderzoek huisvesting Aight in Escamp: 2.000 m2 BVO
De opgave die voortkomt uit gedeelde ambities en de dringende roep van
Binnen 10 jaar:
bewoners en instellingen:
• Cultuurcluster met museum(dependance) eventueel gecombineerd
• Meer ruimte voor cohesie, menging en ontmoeting bieden. Meer plekken
met satelliet Cultuuranker (4.000 m2 BVO)
voor culturele activiteiten en meer zichtbaarheid van het culturele aanbod.
3
• Meer ruimte en activiteiten voor jongeren.
• Ateliers (480 m2 BVO) • Broedplaatsen (910 m2 BVO)
• Combineer functies.
5.2.5
Lopende onderzoeken
Nader te onderzoeken: • Muziekkoepels/buitenpodia • Podium, onderzoek combinatiemogelijkheid met satelliet Cultuuranker/
Samen met het Kunstmuseum worden de mogelijkheden verkend om bewoners
cultuurcluster (1.500 m2 BVO) in Escamp of ander stadsdeel
in aanraking met kunst te brengen. Zo kan iedereen ervaren wat de kracht van kunst is. Het Kunstmuseum wil de bewoners van Zuidwest een plaats bieden waar zij elkaar kunnen ontmoeten, hun creativiteit uiten én geïnspireerd raken. Ook Museon onderzoekt de mogelijkheid van een dependance. Het Mauritshuis onderzoekt de mogelijkheden om een diverser publiek te bereiken met activiteiten in de wijken. Hiermee kan Zuidwest aantrekkelijker worden voor een
1 2
Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (RIS 307513) en
Bibliotheek in beweging Beleidsvisie Bibliotheek Den Haag 2021-2025 (RIS 306227)
bezoek door mensen van buiten de wijk en hebben de bewoners van Zuidwest
3
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 (RIS 306137)
50
Stadsdeel Loosduinen 5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
51
5.3
Stadsdeel Loosduinen
heavy-users, die deelname aan kunst en cultuur als vanzelfsprekend ervaren.
5.3.1
Inleiding
horeca is belangrijk voor hen. Ook belangrijk: de locatie en de context waarin
Ze zijn breed cultureel geïnteresseerd, houden van luxe en kwaliteit. Goede cultuur wordt aangeboden.
In 2021 heeft Loosduinen 50.211 inwoners. Het aantal woningen bedraagt dat jaar 26.426. Loosduinen was oorspronkelijk een tuindersdorp met
Waldeck is een rustige, groene woonwijk uit de jaren ‘60, ‘70 en ‘80 met een
een Westlandse cultuur. Het werd zelfs als de hoofdstad van het Westland
zogenaamde ‘bloemkoolwijk’ en de grote wand met woningen met als bijnaam
beschouwd. Sinds 1923 maakt Loosduinen onderdeel uit van de gemeente
‘de Chinese muur’. In Waldeck wonen naast heavy-users ook veel light users
Den Haag, maar veel bewoners koesteren het dorpse gemeenschapsgevoel
voor wie het bezoeken van kunst en cultuur ongebruikelijk is. Budget en
en ontlenen er hun identiteit aan. Het stadsdeel bestaat uit vijf wijken,
afstand vormen een drempel om cultuur te bezoeken. Redenen om culturele
Loosduinen, Kraayenstein, Kijkduin en Ockenburgh, Bohemen en Meer
activiteiten te bezoeken zijn de sociale aspecten, ontspanning en
en Bos en Waldeck. Uit het Publieksonderzoek 2019-2020 blijkt dat het
Instagrammable ervaringen. Ze combineren dit graag met eten en shoppen.
cultuurprofiel per wijk verschilt. Het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen per wijk: In de wijk Loosduinen liggen Houtwijk en Kom van Loosduinen, de oude tuindersdorpskern met smalle straatjes. Houtwijk bestaat uit jaren ’80 eengezinswoningen, enkele hoge flats en veel groen en water. De wijk kent vooral medium users, gezinnen die incidenteel kunst en cultuur bezoeken. Ze zoeken ontspanning en gezelligheid en houden van evenementen en kunst
WALDECK LOOSDUINEN BOHEMEN, MEER EN BOS
KIJKDUIN EN OCKENBURGH
met eten, winkelen of sport zodat ze efficiënt met hun tijd kunnen omgaan.
DEN HAAG
buurt maakt deel uit van Kraayenstein. De wijk loopt door aan de andere zijde van de Lozerlaan, waar veel eengezinswoningen en appartementen uit de jaren ’70 te vinden zijn. In Kraayenstein wonen alle soorten cultuurbezoekers.
€ 38.800 € 41.300
KRAAYENSTEIN EN VROONDAAL
uitingen die zij spontaan tegenkomen. Ze combineren een cultureel uitje graag
Waar tot 2000 nog kassen stonden is de villawijk Vroondaal gerealiseerd. Deze
€ 34.700
5.3.2
€ 52.000 € 68.400 € 40.600
Aanbod
Uit de gesprekken blijkt dat de bewoners behoefte hebben aan van alles, want er is weinig. Loosduinen heeft één Cultuuranker in de bibliotheek. Haags Pop
Bohemen, Meer en Bos is een groene, rustige woonwijk met appartementen en
Centrum, gevestigd in een voormalig schoolgebouw te Loosduinen, is dé
eengezinswoningen uit verschillende bouwstijlen; van art deco-architectuur
organisatie voor popmuziek in Den Haag. HPC biedt muzikanten oefenruimtes,
tot de Nieuwe Zakelijkheid. Kijkduin is een relatief rustige familiebadplaats
geeft coaching en advies, zet muziekprojecten op en organiseert festivals met
met woningen uit de jaren ‘80 en nieuwere, eengezins- en twee-onder-een-kap
jonge Haagse bands. In het HPC Café zijn er elke week live-optredens. Behalve
woningen. De komende jaren breidt het aantal nieuwbouwwoningen nog flink
HPC zijn ruimtes voor dansen, zingen, theater of een bioscoop waar bewoners
uit met ruime eengezinswoningen – duinvilla’s, duinchalets en apparte-
elkaar ook kunnen ontmoeten, schaars. Bewoners hopen dat een (multifunctio-
menten. In Bohemen en Meer en Bos, Kijkduin en Ockenburgh wonen vooral
neel) gebouw beschikbaar komt als broedplaats, ontmoetingsruimte met
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
52
horeca, bijvoorbeeld doordat een schoolgebouw vrijkomt vanwege de verande-
Verwachte ontwikkeling inwoners - Loosduinen, aantal 58.000
56.731
57.000 56.000
een andere invulling.
54.264
54.000
personen
nu toe lastig te gebruiken omdat de ondernemers niet staan te springen op
55.174
55.000 53.139
53.000 52.000
Kunstkamer Loosduinen, een collectief met als doel meer kunst en cultuur in
51.272
51.000 50.000
ring in leeftijdsopbouw van de bewoners. Leegstaande winkelpanden zijn tot
57.781
56.818
56.419
55.914
49.647
50.328
Loosduinen te brengen, elkaar te ontmoeten en te inspireren is op zoek naar
49.000
een ruimte voor expositie en workshops. De creatieve zelfstandigen in het voor-
48.000
malige schoolgebouw aan de Cornelie van Zantenstraat moeten binnenkort
47.000 46.000
het pand verlaten omdat voor deze locatie andere plannen zijn.
45.000 44.000 2020
2021
2022
Gemiddelde
2023
2024
2025
Schatting
2026
2027
2028
2029
Sinds 1983 brengt het Loosduins Museum De Korenschuur aan de voet van
2030
korenmolen De Korenaer de geschiedenis van het voormalige tuindersdorp
DHIC/Gemeente Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling/SEPO | 2020-2030
Loosduinen in beeld. Nabij de boulevard van Kijkduin, onder de duinen door, Aantal objecten: 3
ligt een ander museum, een verborgen gangenstelsel dat onderdeel uitmaakt
m2 BVO per functie
van het Verzetsnest 67 HL-complex. Wat hiervan over is heet het Atlantikwall Museum (locatie Kijkduin).
1
Loosduinen kent ook een aantal nieuwe initiatieven. Zo organiseert de filmclub
1.829
Ockandemie elke maand een filmavond in Villa Ockenburgh en wordt de oude
2.576
2
Bethelkerk getransformeerd tot woningen en een activiteiten- en cultuur centrum met podium/theater.
5.3.3 Atelier
Bibliotheek
Broedplaats
Museum
Oefenruimte
Overige
Podium
Gebiedsontwikkeling
Kijkduin Bad krijgt een nieuw winkelcentrum met zeven appartementen complexen (235 woningen) en een ondergrondse parkeergarage. De eerste fase is inmiddels voltooid. De laatste drie complexen zijn nog in aanbouw. Niet
Onderdeel
Totaal
Atelier
Bibliotheek
3
-
2
-
-
-
-
1
4.405
-
1.829
-
-
-
-
2.576
Portefeuille Aantal objecten Bvo m2
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Broed- Museum Oefen- Overige plaats ruimte
Podium
alleen op de badplaats wordt flink gebouwd, ook in de omliggende stukken zoals de Schapenatjesduin en Waldeck groeit het aantal woningen. In totaal groeit deze wijk met 900 nieuwe woningen op en rondom Kijkduin. De komende tien jaar zal Loosduinen met circa 6.500 inwoners groeien.
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
53
5.3.4
De opgave
Het gemis van ontmoetingsruimtes waar bewoners zich creatief kunnen uiten en ontspannen, zien we terug in het overzicht van het beperkte aantal
5.3.5
Lopende onderzoeken
Geen lopende onderzoeken
culturele ruimtes in dit stadsdeel.
5.3.6
De opgave, die voorkomt uit vastgesteld beleid is:
Binnen 5 jaar:
• De huisvesting voor cultuur en bibliotheken bij transformatie en groei van
• Culturele ontmoetingsruimte (satelliet Cultuuranker): n.t.b. m2 BVO
de wijken mee laten groeien1, 2
Voorstellen
• Onderzoek mogelijkheden leegstaande winkelpanden.
• Bijdragen aan het wegnemen van de drempels die de huidige bewoners ervaren om deel te nemen aan het cultureel leven3. De opgave die voortkomt uit gedeelde ambities en de dringende roep van bewoners en instellingen: • Meer plekken voor culturele activiteiten.3 • Combineer functies.
1 2 3
Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (RIS 307513) en
Bibliotheek in beweging Beleidsvisie Bibliotheek Den Haag 2021-2025 (RIS 306227)
Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 (RIS 306137)
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
54
Stadsdeel Segbroek 5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
55
5.4
Stadsdeel Segbroek
5.4.1
Inleiding
In 2021 woonden ruim 62.000 mensen in Segbroek in circa 31.000 woningen. Het stadsdeel bestaat uit vijf wijken tussen de duinen en het centrum, elk met zijn specifieke kenmerken. Uit het Publieksonderzoek 2019-2020 blijkt dat ook het cultuurprofiel per wijk verschilt. Langs de duinen strekken de ruim opgezette buurten met luxe, grote woningen uit de jaren ‘20 en ’30 zich uit over het kinderrijke Vogelwijk. Wanneer je de Segbroeklaan oversteekt kom je in de Bomen- en Bloemenbuurt,
Het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen per wijk: VALKENBOSKWARTIER
€ 34.900
REGENTESSEKWARTIER
€ 36.700
BOMEN- EN BLOEMENBUURT
€ 43.800
VRUCHTENBUURT VOGELWIJK ARCHIPELBUURT BENOORDENHOUT DEN HAAG
€ 48.200 €70.000 €68.300
€ 80.400 € 40.600
5.4.2 Aanbod
een levendige, vooroorlogse woonwijk met een mix van woningen in verschil-
Bewoners noemen de culturele voorzieningen rond het park de Verademing
lende bouwstijlen, flats, portiekwoningen en eengezinswoningen. In dit deel
het Cultuurkwartier. Ze waarderen de Nieuwe Regentes, het Cultuuranker in
van Segbroek wonen veel heavy-users, een groep die gewend is om regelmatig
een oud zwembad waar kunst- en cultuuruitingen voor en door de buurt
cultuur te bezoeken. Ze zijn breed cultureel geïnteresseerd. Een deel vindt luxe,
plaatsvinden. In de oude kantoren van de Elektriciteitsfabriek is de broedplaats
kwaliteit en goede horeca belangrijk. Anderen zoeken vooral een zinvolle
De DCR gevestigd met ruim 40 studio’s die worden verhuurd aan uiteen
invulling van hun vrije tijd en willen op nieuwe manieren iets leren.
lopende makers en instellingen. Onderdeel van DCR aan het De Constant Rebecquepplein, is Zaal 3 van Het Nationale Theater, dat een belangrijke
Grenzend aan het centrum liggen de stadswijken Regentesse -en
rol vervult in de ontwikkeling van theater talent. In de nieuwe wijk
Valkenboskwartier met een mix van grote en kleine woningen vooral
Energiekwartier doet ook bierbrouwer Prael aan programmering. Na een
van vóór 1916 in gezellige straatjes en omsloten pleinen. Onlangs is hier de
grondige renovatie biedt het complex op de hoek Joseph Ledelstraat/
nieuwe wijk het Energiekwartier toegevoegd. In deze stadswijken wonen veel
Marnixstraat onderdak aan het ondernemerscentrum De Hobbit met daarin
jonge mensen met een brede culturele smaak. Ze willen graag memorabele
een mix van kleinschalige en grotere creatieve, innovatieve bedrijven.
ervaringen opdoen en omdat ze weinig tijd hebben combineren ze dit graag met andere activiteiten.
Stichting De Electriciteitsfabriek stopt na 10 jaar met grootschalige kunst projecten in de turbinehal aan het De Constant Rebecqueplein. De eigenaar,
In de Vruchtenbuurt zijn vooral veel portiekwoningen, maar ook eengezins
energiebedrijf Uniper, is van plan de ruimte te gebruiken voor duurzame
woningen te vinden. Hier wonen veel families die een druk leven leiden en in
energieopwekking.
hun beperkte vrije tijd zoeken naar ontspanning, gezelligheid en spelend leren. Ze houden van spontane ontmoetingen en evenementen. Opvallend in deze
In de wijk wordt veel georganiseerd zoals expositiedagen en de Parelroute
buurt zijn de twee begraafplaatsen: ‘Nieuw Eykenduynen’ en ‘Oud Eik en
waarbij bewoners hun creatieve talenten tonen.
Duinen’, waar veel bekende Nederlanders begraven liggen.
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
56
65.000
62.617
62.532
62.416
62.379
62.554
63.038
62.864
groepen is moeilijk te vinden.
63.480
62.197
62.000
personen
ook niet wat ontmoetingsplekken betreft. Goede oefenruimte voor muzikanten 63.669
63.682
64.000 63.000
Het huidig aanbod past goed bij de vraag, maar voor jongeren is er niet veel,
Verwachte ontwikkeling inwoners - Segbroek, aantal
5.4.3
61.000 60.000
Gebiedsontwikkeling
Het Energiekwartier in het voormalige Regentesse-Zuid is de laatste grote
59.000
gebiedsontwikkeling in Segbroek. De wijk is vernoemd naar het gemeentelijke
58.000
energiebedrijf dat daar gevestigd was. Nieuwe grote ontwikkelingen in dit
57.000
stadsdeel zijn niet gepland.
56.000 55.000 2021
2020
2022
2023
Gemiddelde
2024
2025
Schatting
2026
2027
2028
2029
5.4.4 De opgave
2030
DHIC/Gemeente Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling/SEPO | 2020-2030
Segbroek heeft een mooi aanbod aan culturele voorzieningen. Een nieuwe opgave, die voortkomt uit vastgesteld beleid dient zich de komende jaren
Aantal objecten: 9
niet aan.
m2 BVO per functie
De opgave die voortkomt uit gedeelde ambities en de roep van bewoners en
1.077 2
3
4.579
Atelier
Bibliotheek
5.4.5 Lopende onderzoeken
4.819
1.748
1
• Meer ruimte en activiteiten voor jongeren. • Aanpassing bibliotheek Bomenbuurt aan behoefte (groter oppervlak).
2 1
instellingen:
1.560
Geen lopende onderzoeken.
5.4.6 Voorstellen
Broedplaats
Museum
Totaal
Atelier
Bibliotheek
9
2
1
1
-
2
-
3
13.783
1.077
1.560
4.819
-
1.748
-
4.579
Oefenruimte
Overige
Podium
Binnen 5 jaar: Onderdeel Portefeuille Aantal objecten Bvo m
2
5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Broed- Museum Oefen- Overige plaats ruimte
Podium
• Onderzoek mogelijkheden bibliotheek Bomenbuurt Binnen 10 jaar: • Op dit moment geen aanvullende opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
57
Stadsdeel Scheveningen 5. Analyse Stadsdelen 2022-2032
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
58
5.5
Stadsdeel Scheveningen
Duindorp, met veel woningen gebouwd tussen 1915 en 1930, is een volksbuurt
5.5.1
Inleiding
ligt de wijk in de duinen. De eerste bewoners waren bijna allemaal
waar de mensen elkaar goed kennen. Zoals de naam al zegt Scheveningers uit het oude vissersdorp. Veel bewoners bezoeken niet vaak een
De laatste jaren is het aantal inwoners in Scheveningen gegroeid tot 58.850
culturele activiteit. Budget kan een drempel vormen maar cultuur is voor veel
inwoners in 2021. Naar verwachting zullen er tot 2030 nog 2.000 bijkomen.
bewoners ook een ver van hun bed show. Wel zijn hier relatief veel fanfare en
Het aantal woningen in 2021 bedraagt 31.570 maar zal de komende
zangverenigingen te vinden.
jaren nog toenemen. Het stadsdeel bestaat uit negen wijken. Uit het Publieksonderzoek 2019-2020 blijkt dat ook het cultuurprofiel per wijk verschilt. Het Van Stolkpark/Scheveningse Bosjes is één van de eerste villawijken van Nederland met lange gebogen straten en monumentale panden, waaronder ook ambassades. Westbroekpark & Duttendel is een groene woonwijk met grote woningen van vóór 1916, maar ook moderne woningen. In het voorjaar en de zomer genieten Hagenaars en mensen van buiten de stad van festivals zoals de Parade en TREK of DORST in het Westbroekpark. Ook Zorgvliet is een groene wijk met een mix van monumentale en moderne villa’s, waaronder ook ambassades. In Duinoord, Geuzen- en Statenkwartier en Belgisch Park zijn statige herenhuizen te vinden. Dichter naar de kust zie je meer moderne flats. De bewoners zijn breed cultureel geïnteresseerd en houden van luxe en kwaliteit.
Het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen per wijk: DUINDORP
€ 35.700
SCHEVENINGEN BAD, DORP, HAVEN € 40.700 DUINOORD
€ 53.000
BELGISCH PARK
€ 53.500
GEUZEN- EN STATENKWARTIER
€ 63.900
ZORGVLIET
€ 71.200
WESTBROEKPARK EN DUTTENDEL
€ 83.300
VAN STOLKPARK EN SCHEVENINGSE BOS DEN HAAG
5.5.2
€ 40.600
Aanbod
Stadsdeel Scheveningen biedt veel culturele voorzieningen. Veel van deze Vroeger woonden de vissers in de smalle straatjes van Scheveningen Dorp.
voorzieningen zijn stedelijke voorzieningen zoals musea, die niet specifiek op
In tegenstelling tot de rest van de kuststrook is hier nog een groot aantal
de wijk gericht zijn. Voor de meeste bewoners sluit het aanbod goed aan op de
kenmerken van de badplaats zoals die er uitzag rond het jaar 1900 bewaard
behoefte. Voor de bewoners en met name de kinderen uit Duindorp lijkt de
gebleven. In de Haven komt elke dag de verse vis binnen. De laatste jaren
afstand te groot om van het culturele aanbod gebruik te maken.
ontstaat in dit rauwe vissersgebied een mix met levendige horecatentjes en nieuwe appartementen. Scheveningen Bad biedt het hele jaar door diverse
Kunstmuseum Den Haag is een modern paleis voor de kunsten en is
grote evenementen, festivals, optredens en strandfeesten. De bewoners zijn erg