RIS311896 Bijlage
Tekst van het document
1
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken 2022-2032
2
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
3
Voorwoord. Den Haag staat voor een grote opgave: de opgave om te groeien en te (blijven) bloeien. Grote delen van de stad zullen veranderen als gevolg van de grote gebiedsontwikkelingen, zoals in de Binckhorst, Zuidwest en het Central Innovation District.
Een stad als Den Haag waarin mensen van verschillende (sub)culturen,
opleidingsniveaus, leeftijden, geloofsovertuigingen, samenlevingsvormen,
talen, inkomens en leefstijlen samenleven, vraagt om een culturele sector die
Musea, podia, broedplaatsen, bibliotheken en Cultuurankers zijn een belang-
een cultureel bestel nodig dat inspeelt op de veranderende stad, zodat
als gemeente nadrukkelijk zelf aan zet. Wij zijn verantwoordelijk voor een groot
deze diversiteit weerspiegelt en waarin iedereen zich thuis voelt. Er is daarom iedereen mee kan doen. In een veranderende stad verdient de sociale samen-
hang extra aandacht. De culturele en creatieve sector is van onmisbare waarde voor het vergroten van de sociale samenhang in Den Haag. Daarnaast is de
bibliotheek een spil in de wijk: een plek waar iedereen zich welkom voelt, waar
rijke voorwaarde voor een goed cultureel- en ontwikkelklimaat. Hierbij zijn wij deel van deze voorzieningen. Die verantwoordelijkheid moeten we kennen.
Dat vraagt om regie op de cultuur portefeuille en de financiële opgave die in dit IHP plan inzichtelijk wordt gemaakt.
je niks hoeft te kopen en waar je altijd terecht kunt voor een boek, een ontmoe-
Dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken gaat niet alleen
brengen ongeacht leeftijd, culturele achtergrond of besteedbaar inkomen en
in beeld welke indicatieve investeringen te verwachten zijn om goed onder-
ting of een studieplek. Cultuurparticipatie kan mensen met elkaar in contact bijdragen aan een open samenleving en aantrekkelijke leefomgeving.
Dit gaat niet vanzelf. We zullen moeten koesteren wat we in huis hebben
over het goed plannen van culturele voorzieningen en bibliotheken. Het brengt houden en toegankelijke voorzieningen op de gewenste plek aan te kunnen blijven bieden.
en ontwikkelen wat er nodig is. Dit gaat over meer dan het sfeervolle
Kunst heeft de kracht te inspireren, bibliotheken zijn essentieel voor de
sinds kort de culturele huiskamer van de stad: Amare. Het gaat ook om de
Cultuur & Bibliotheken zet dan ook in op ruimte voor verbeelding en ontwikke-
Museumkwartier, de levendige popcultuur, het creatieve makersklimaat en kansen die een veranderende samenleving biedt en die gezien en benut
kunnen worden door mensen die anders kijken, denken en nieuwe oplossingen bedenken. Het gaat ook om drempels weg te nemen voor iedereen die zou willen deelnemen aan het culturele leven, maar dat om uiteenlopende
redenen nog niet doet. Wij zien kansen in de groeigebieden zoals de Binckhorst,
bewoners die zich willen blijven ontwikkelen. Het Integraal Huisvestingsplan
ling. Het plan doet dat letterlijk: het zet ruimte in om kunstenaars, vormgevers en andere creatieve ondernemers in staat te stellen hun verbeelding voor hen
en anderen te laten werken. En zij doet dat figuurlijk, door te onderzoeken wat er nog mist, om cultuur en ontwikkeling de ruimte te geven.
waar het unieke karakter spannende mogelijkheden biedt.
Robert van Asten, wethouder Cultuur
Voorwoord
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
4
Inhoudsopgave Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
4.
Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.
2.
3.
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
5.
Uitgangspunten analyse 2022-2032. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.1
Bestaande vastgoedportefeuille . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
4.2
Normatieve groei vastgoedportefeuille . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
4.3
Uitgangspunten financiële analyse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
Analyse Stadsdelen 2022-2032. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
1.1
Aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2
Doel en uitgangspunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
5.1
Stadsdelen Algemeen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
1.3
Scope. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
5.2
Stadsdeel Escamp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
1.4
Aanpak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
5.2.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
1.5
Afstemming. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
5.2.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
1.6
Leeswijzer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
5.2.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
5.2.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
5.2.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Trends en ontwikkelingen in een veranderende stad. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.1
Algemene ontwikkelingen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
5.2.6
Voorstellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
2.2
Trends en ontwikkelingen Cultuur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
5.3
Stadsdeel Loosduinen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
2.3
Stedelijke ontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
5.3.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
2.4
Ruimtelijke ontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
5.3.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
5.3.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
5.3.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 3.1
Beleid Kunst en Cultuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
5.3.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
3.2
Beleid Bibliotheken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
5.3.6
Voorstellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
3.3
Economisch beleid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
5.4
Stadsdeel Segbroek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
3.4
Ruimtelijke opgave per sector. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
5.4.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
3.4.1
Cultuurparticipatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
5.4.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
3.4.2
Podia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
5.4.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
3.4.3
Beeldende kunst. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
5.4.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
Inhoudsopgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
5
5.4.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
5.8.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
5.4.6
Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
5.8.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
5.5
Stadsdeel Scheveningen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
5.8.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
5.5.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
5.8.6
Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
5.5.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
5.9
Stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
5.5.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
5.9.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
5.5.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
5.9.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
5.5.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
5.9.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
5.5.6
Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
5.9.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
5.6
Stadsdeel Haagse Hout. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
5.9.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
5.6.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
5.9.6
Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
5.6.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
5.6.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
5.6.4
Opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
6.1
Groot onderhoud en vervanging. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
5.6.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
6.2
Indicatieve ruimtelijk-functionele investeringen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
5.6.6
Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
6.3
Indicatieve duurzaamheidsinvesteringen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
5.7
Stadsdeel Centrum. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
6.4
Indicatieve investeringen geprognosticeerde uitbreiding. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
5.7.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
6.5
Samenvatting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
5.7.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
6.6
Projectenoverzicht. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
5.7.3
Gebiedsontwikkeling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
5.7.4
De opgave. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
5.7.5
Lopende onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
5.7.6
Voorstellen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
5.8
Stadsdeel Laak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
5.8.1
Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
5.8.2
Aanbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Inhoudsopgave
6.
Projecten- en Investeringskostenplanning. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
Portefeuille overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
Portefeuille overzicht Cultuur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Portefeuille overzicht Bibliotheken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
6
Samenvatting
7
Samenvatting. Een sterke culturele en creatieve sector is van essentiële waarde voor een open,
vervolgens op worden genomen op het jaarlijks door de raad bij de begrotings-
veelzijdige en verbonden stad. Van belang is dat voorzieningen voor cultuur en
behandeling vast te stellen Meerjaren Investeringsplan (MIP). In het MIP
bibliotheken toegankelijk zijn voor iedereen, want cultuur is hét middel om
worden alleen concrete plannen opgenomen, dat wil zeggen plannen waar-
een bredere kijk op de wereld te bieden. Wie met cultuur in aanraking komt,
voor in de dekking van de kapitaallasten (rente en afschrijving) structureel is
leert buiten de eigen leefwereld te treden. De meest diverse stad van
voorzien. Voordat tot realisatie van een in een IHP en op het MIP opgenomen
Nederland, waar 180 nationaliteiten wonen, vraagt om een culturele sector
voorziening kan worden overgegaan, zal eerst een daartoe strekkend voorstel
die deze diversiteit weerspiegelt en om een goede, kunst- en cultuur infra-
aan de raad worden voorgelegd, waarbij inzicht wordt gegeven in zowel de
structuur die aansluit op de behoefte van de inwoners, het publiek, de makers
kapitaallasten als de exploitatielasten. Bij onvoldoende middelen zullen
en de Haagse culturele instellingen.
ambities bijgesteld moeten worden of ontwikkelingen moeten worden gefaseerd/geprioriteerd.
De stad verandert en de stad groeit. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de culturele faciliteiten. Daarom is het van belang
Dit Integraal Huisvestingsplan is een beleidsarm koersdocument. Aangegeven
om het geheel te bezien, de staat van de bestaande portefeuille (ruimtelijk/
wordt op welke wijze invulling gegeven kan worden aan vastgestelde ambities.
functioneel/kwaliteit-technisch) te beschouwen, trends en ontwikkelingen
Hierbij gaat het met name om:
te kennen en nieuwe investeringen in aansluiting bij de groei te plannen.
• Vastgestelde ruimtelijke kaders, waaronder Structuurvisie CID en Nota
Dit doen we in dit integraal huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken.
Referentienormen maatschappelijke voorzieningen, waarin is vastgelegd
Daarmee krijgen we grip op de opgave om de culturele voorzieningen op
dat voorzieningen gelijke tred moeten houden met de groei van het aantal
niveau te houden en in gelijke tred met de woningbouwproductie het cultuuraanbod mee te laten groeien.
inwoners; • Vigerende beleidskaders Cultuur en Bibliotheken • De afspraken over het klimaatakkoord;
De komende jaren zullen, in verband met de benodigde aanpassingen in de
• Algemene Verordening Financieel Beheer en Beleid (VFBB) en Nota vastgoed.
bestaande portefeuille, uitbreiding van de stad en de verduurzamingsopgave,
• Economisch beleid: Economische Visie Den Haag+ 2030
extra investeringen in culturele voorzieningen nodig zijn. In lijn met deze kaders zijn de cultuurvoorzieningen getoetst aan: Dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) is zowel een ambitiedocument als een
• Bestaande onderhoud- en vervangingsopgaaf;
planningsdocument waarmee inzichtelijk gemaakt wordt welke investeringen
• Kwalitatieve vraagontwikkeling;
nodig zijn om het cultuurvastgoed en de bibliotheken aan de beleids
• Kwantitatieve vraagontwikkeling;
doelstellingen te laten voldoen. De in het IHP voorgestelde projecten kunnen
• Duurzaamheidsopgave.
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
8
Om te komen tot dit IHP Cultuur en Bibliotheken zijn (data)analyses (kwalitatief en kwantitatief) uitgevoerd en zijn interne onderzoeken uitgevoerd.
Bibliotheken
Instellingen zijn middels brainstormsessies meegenomen in en gevraagd naar
Centrale Bibliotheek
de toekomstige behoefte aan culturele voorzieningen in de stad.
De Centrale Bibliotheek aan het Spui wordt gemoderniseerd met als doel: meer
Stadsdeelsessies zijn gehouden met wijkmanagers en beleidsmakers. De oogst
ruimte voor ontmoeting en persoonlijke ontwikkeling. Naast het aanbieden
van deze gesprekken en adviezen zijn in dit IHP verwerkt.
van de uitgebreide collectie van boeken, films en bladmuziek van de bibliotheek, het Koninklijk Conservatorium en het Nederlands Muziek Instituut wil
Het IHP Cultuur en Bibliotheken staat niet op zichzelf. Bij de vaststelling van de
Bibliotheek Den Haag beter aansluiten bij de vraag vanuit de stad en meer
Haagse referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen is niet alleen
ruimte bieden aan sociaal-maatschappelijke en culturele activiteiten, ontmoe-
de opdracht gegeven de opgave per gebied nader uit te werken maar ook om,
tingen en studieplekken.
naar voorbeeld van het integraal huisvestingsplan onderwijs, voor elk type voorziening een dergelijk plan op te stellen. Hiermee wordt een meer integrale
Wijkbibliotheken
en dus meer efficiënte benadering van maatschappelijk vastgoed opgesteld.
Met de groei van de stad groeit het aantal bibliotheken mee. Het streven is om
Dit verschaft voor de gemeente een beter overzicht van ruimtelijke en financiële
één wijkbibliotheek per ca. 30.000 inwoners te realiseren met de referentie-
consequenties voor korte en lange termijn en betere handvatten voor beleid en
norm van 45 m2 bibliotheek per 1.000 woningen als richtlijn. In dat kader en
politiek om ambities waar te maken.
vanwege de gewenste spreiding van bibliotheken heeft Bibliotheek Den Haag
Cultuurparticipatie Cultuurankers
Het IHP zet ten aanzien van Cultuurankers in op: • Elk stadsdeel heeft een eigen Cultuuranker. Daarom wordt op dit moment gezocht naar een geschikte ruimte voor het Cultuuranker in de Haagse Hout. • Elk Cultuuranker is zichtbaar in de wijk en heeft voldoende geschikte ruimte om cultuurparticipatie tot stand te brengen.
de ambitie voor de heropening of komst van 5 nieuwe bibliotheekvestigingen (ca. 2.500 m2 totaal) in Moerwijk, Benoordenhout, Spoorwijk, Mariahoeve en de Binckhorst op korte termijn.
Stedelijke voorzieningen Podia
Voor de Podia wordt in het IHP ingezet op het aanbieden van onder andere een multidisciplinair productiehuis om het vestigingsklimaat voor jonge podiumkunstenaars te verbeteren. Om voor kleinere instellingen doorgroeimogelijk-
• Met de groei van de stad groeit het aantal Cultuurankers mee. Op basis van
heden te bieden naar het middenkader wordt in het IHP de toevoeging van een
de referentienorm en beleidsuitgangspunten ten aanzien van de wenselijke
middenpodium voorgesteld waardoor vernieuwing van onderop een kans krijgt.
spreiding per stadsdeel/wijk wordt een groei voorzien van ca. 3.500 m2 BVO
Daarnaast wordt in de periode 2027-2032 ingezet op het versterken van het
aan Cultuurankers in de bestaande stad en de drie gebiedsontwikkelingen.
popdistrict en het benutten van de potentie van gebiedsontwikkelingen zoals de Binckhorst.
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
9
Musea
Het IHP Cultuur is een dynamisch plan, dat vraagt om tijdige bijsturing en
Om het Museumkwartier te versterken zal naast de noodzakelijke investe-
bijstelling. In aansluiting bij het IHP Onderwijs wordt voorgesteld na twee jaar
ringen in onderhoud de komende periode geïnvesteerd moeten worden in het
te bezien waar bijstelling nodig is en na vier jaar de analyse volledig te herzien.
Haags Historisch Museum, locatie Eschermuseum en de herontwikkeling van
De uitgezette onderzoeken worden daarbij betrokken.
de Amerikaanse ambassade. Daarnaast zal op basis van de groei van de stad en het streven drempels weg te nemen worden ingezet op het realiseren van een museumdependance/ cultuurcluster in de gebiedsontwikkeling Zuidwest.
Broedplaatsen en Ateliers
Om het huidig tekort aan vooral ateliers en broedplaatsen op te vangen is
2022-2032
m2 BVO
Gepland groot onderhoud en vervanging (niet structureel gedekt in MIP)
€
7.300.000
Geprognosticeerde projecten huidige portefeuille (niet gedekt)
€
45.500.000
€
22.800.000
€
71.500.000
Duurzaamheidsmaatregelen huidige portefeuille (niet gedekt) Geprognosticeerde uitbreiding portefeuille (niet gedekt)
23.920
uitbreiding van deze voorzieningen in de bestaande stad en gebiedsontwikke-
Totaal
inv totaal
€ 147.100.000
lingen nodig. Naast de tijdelijke voorzieningen in met name Den Haag Zuid-
Totaal/jaar
inv gem/j
€
14.700.000
Gepland groot onderhoud en vervanging (niet structureel gedekt in MIP)
€
7.300.000
Geprognosticeerde projecten huidige portefeuille (niet gedekt)
€
45.500.000
Duurzaamheidsmaatregelen huidige portefeuille (niet gedekt)
€
6.500.000
€
11.900.000
West en de Binckhorst t/m 2026 is er bij extrapolatie van het huidige stedelijke gemiddelde bij een groei van de bevolking naar ca. 625.000 inwoners de opgaaf om in de periode 2027-2032 ca. 3.000 m2 BVO aan broedplaatsen en Ateliers programmering nodig.
2022-2027
m2 BVO
Indicatieve Investeringskostenplanning
Geprognosticeerde uitbreiding portefeuille (niet gedekt) Totaal
inv totaal
€
71.200.000
De tabel geeft een overzicht van de indicatieve investeringen voor de komende
Totaal/jaar
inv gem/j
€
14.200.000
€
-
10 jaar. Duidelijk is dat er een forse opgave is in de bestaande portefeuille en dat de duurzaamheidsopgave en groei van de stad om investeringen vraagt. Het voorstel is hier de komende tien jaar mee te starten.
Indicatieve investeringsopgave Cultuur en Bibliotheek voorzieningen 2022 - 2032
Op basis van de uitkomsten van het IHP is voor het onderhouden, aanpassen en uitbreiden van de huisvesting voor Cultuur en Bibliotheken een investerings
2027-2032
7.443
m2 BVO
Gepland groot onderhoud en vervanging (niet structureel gedekt in MIP) Geprognosticeerde projecten huidige portefeuille (niet gedekt)
n.t.b. €
-
Duurzaamheidsmaatregelen huidige portefeuille (niet gedekt)
€
16.300.000
Geprognosticeerde uitbreiding portefeuille (niet gedekt)
€
59.600.000
Totaal
16.476 Inv totaal
€
75.900.000
Totaal/jaar
Inv gem/J
€
15.200.000
kostenopgave geraamd van gemiddeld ca. €15 mln (excl. btw, excl. indexering) per jaar tot 2032.
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
10
Samenvatting
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
1
Inleiding
11
12
1. Inleiding 1.1
Aanleiding
1.2
Doel en uitgangspunten
Het aantal inwoners van Den Haag groeit en de ambities met de gebieds
Met de huisvesting voor cultuur en bibliotheken kan worden bijgedragen aan
ontwikkelingen zijn groot. Den Haag beoogt een aantrekkelijke en leefbare
het verbreden van ieders leef- en denkwereld door zoveel mogelijk mensen
woon- en werkstad te zijn voor bestaande en nieuwe inwoners, waar het goed
te verleiden om kennis te nemen van datgene dat ze nog niet kennen.
leven en verblijven is, in alle opzichten.
Het Cultuurbeleid en het Bibliotheekbeleid is hier mede op gericht.
Een sterke culturele en creatieve sector is van essentiële waarde voor een open,
Met het Integraal huisvestingsplan wordt beoogd de bestuurlijke koers en de
veelzijdige en verbonden stad. Van belang is dat kunst, cultuur en bibliotheken
beleidsthema’s te vertalen in de ruimtelijke opgave. Met dit IHP Cultuur en
toegankelijk zijn voor iedereen, voor jong en oud, want cultuur is hét middel
Bibliotheken wordt ook inzichtelijk gemaakt welke indicatieve investeringen
om een bredere kijk op de wereld te bieden. Wie met cultuur in aanraking
hiervoor nodig zijn, zodat een gedegen afweging mogelijk is. Met het integraal
komt, leert buiten de eigen leefwereld te treden. De meest diverse stad van
huisvestingsplan bieden we een langetermijnperspectief waarmee een
Nederland, waar 180 nationaliteiten wonen, vraagt om een culturele sector
meerjaren (financiële) planning mogelijk is. Een IHP is daarmee zowel een
die deze diversiteit weerspiegelt en dus om een goede, kunst- en cultuur
ambitie- als een planningsdocument maar niet een document waarmee
infrastructuur (musea, podia, theaters, ateliers etc.) die aansluit op de behoefte
aanspraak op financiële middelen gemaakt wordt.
van het publiek, de makers en de Haagse culturele instellingen. Vaststellen van een IHP door de raad betekent niet dat daarmee de benodigde Om voldoende ruimte en middelen voor maatschappelijke voorzieningen,
financiële middelen ter beschikking worden gesteld. Conform de nota referentie-
waaronder culturele voorzieningen, bij gebiedsontwikkelingen te kunnen
normen wordt een generiek onderzoek uitgevoerd naar de financiering van
garanderen, zijn als eerste stap referentienormen voor maatschappelijke
maatschappelijke voorzieningen. Vooralsnog gelden de gebruikelijke financiële
voorzieningen opgesteld. Met het vaststellen van ‘Haagse referentienormen
regels. De in het IHP opgenomen projecten kunnen afhankelijk van beschikbare
maatschappelijke voorzieningen’ (RIS307513), heeft het college opdracht
investeringsruimte vervolgens op worden genomen op het jaarlijks door de raad
gegeven ook een nadere uitwerking van het voorzieningenniveau
bij de begrotingsbehandeling vast te stellen Meerjaren Investeringsplan (MIP).
per type voorziening en een visie op de toekomst van de voorziening, inclusief
In het MIP worden alleen concrete plannen opgenomen, dat wil zeggen plannen
de benodigde investeringen ten behoeve van realisatie en exploitatie, op te
waarvoor in de dekking van de kapitaallasten (rente en afschrijving) structureel
stellen. Het Integraal Huisvestingsplan is het plan, waarmee invulling gegeven
is voorzien. Vervolgens komt het college met voorstellen om de benodigde
wordt aan deze opdracht.
investeringen, waarin beleidskeuzes en andere gemeentelijke beleidsopgaven staan af te wegen. Bij onvoldoende middelen zullen ambities bijgesteld moeten worden of ontwikkelingen moeten worden gefaseerd/geprioriteerd.
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
13
1.3
Scope
Het IHP laat per type voorziening en per stadsdeel zien welke ruimteclaims en
van bovengenoemde criteria, naast de uitbreidingsopgave in de drie gebiedsontwikkelingen, dus ook voor lopende vraagstukken en initiatieven op het gebied van huisvesting van culturele instellingen voorstellen te formuleren.
indicatieve investeringskosten in de bestaande portefeuille er de komende tien jaren nodig zijn.
Vraag en aanbod zijn bekeken op het, voor het type voorziening van toepassing zijnde, schaalniveau. Met behulp van de input van culturele instellingen,
De cultuur- en bibliothekenvoorzieningen die door de gemeente worden
gebruikers, makers en de andere diensten binnen de gemeente is een zo
gefinancierd (in eigendom of huur), worden onderzocht en in kaart gebracht.
compleet mogelijk beeld van de opgaven in de portefeuilles van de stadsdelen,
Het betreft:
de drie grote gebiedsontwikkelingen en de hele stad geschetst.
• Musea • Podia, Theaters en filmhuizen
Om tot de gewenste match te komen zijn voor de bestaande portefeuille
• Broedplaatsen
projecten gedefinieerd en indicatieve investeringen geraamd. Om de gewenste
• Ateliers en oefenruimten
uitbreiding van de portefeuille, met name in de drie gebiedsontwikkelingen, in
• Cultuurankers
kaart te brengen is onder andere gebruik gemaakt van de Haagse referentie-
• Bibliotheken
normen maatschappelijke voorzieningen. Op basis hiervan is de opgave gedefinieerd met de daarbij benodigde indicatieve investeringen.
Dit IHP gaat over het terrein van de Cultuur en Bibliotheken begroting, te weten programmabegroting 5, waar die ophoudt is ander beleid van toepas-
De omvang van het totale bestand is bepalend voor het aantal uit te voeren
sing. Cultuuraanbod vanuit de markt is geïnventariseerd maar niet meege-
projecten per jaar. De opgave in de bestaande portefeuille en de uitbreidings-
nomen in de financiële analyse. Kunst in de openbare ruimte valt niet binnen
opgave geven een indicatief beeld van de benodigde investeringen. Op basis
de scope van dit IHP, maar wordt in de ruimtelijke begroting van de grote
daarvan kan een stabiel investeringsniveau per jaar worden bepaald, wat de
gebiedsontwikkelingen meegenomen.
basis vormt voor een indicatieve investeringsagenda per jaar of fase.
1.4
1.5
Aanpak
Afstemming
Met behulp van analyses van demografische ontwikkelingen en beoordeling
De resultaten zijn besproken met relevante partijen/instellingen in de culturele
van de bestaande voorzieningen (NB: er zijn geen ruimtelijk-functionele
sector. Stadsdeelsessies zijn daarnaast gehouden met cultuurmedewerkers en
pandscans uitgevoerd naast de MOP’s), is in kaart gebracht, in hoeverre de
wijkmanagers. De oogst van deze gesprekken en adviezen zijn meegenomen in
voorraad aansluit op de kwantitatieve behoefte. Daarnaast is de ruimtelijk,
dit IHP. Daarnaast is gebruik gemaakt van het doelgroepenonderzoek dat in
functionele en kwalitatieve situatie beoordeeld aan de hand van verschillende
opdracht van Cultuurbeleid door The Hague Marketing is uitgevoerd.
indicatoren, zoals de aansluiting op beleidsdoelstellingen, maatschappelijke trends, functionaliteit, (bouwkundige) kwaliteit, duurzaamheid en financiën. Het IHP Cultuur en Bibliotheken is een koersdocument en beoogt, op basis
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
14
Figuur 1: Aanpak opstellen IHP
3
1 2 Vraagzijde
Match
Aanbod zijde
HUIDIGE VRAAG
TOEKOMSTIGE VRAAG
HUIDIGE MATCH
TOEKOMSTIGE MATCH
HUIDIGE AANBOD
STAPPENPLAN
5
1.6
ALTERNATIEVEN
TOEKOMSTIGE
AANBOD
4
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 gaat in op de veranderende stad en de daarbij behorende
Op basis van de beleidskaders en bestaande portefeuille zijn vervolgens in
behoefte. In hoofdstuk 3 zal worden ingaan op de relevante beleidskaders en
hoofdstuk 5 per stadsdeel de vraag en aanbod analyse in beeld gebracht
uitgangspunten van de verschillende culturele voorzieningen waar de toekom-
waarbij er per stadsdeel (integraal met de gebiedsontwikkelingen) voorstellen
stige cultuur en bibliotheken portefeuille zo goed mogelijk aan moet sluiten.
worden gedaan om de cultuur en bibliotheken portefeuille beter aan te sluiten aan de wensen en ontwikkelingen in de stad. Daarbij wordt expliciet stil
In hoofdstuk 4 zijn de uitgangspunten beschreven op basis waarvan de
gestaan bij de ‘stedelijke’ cultuurfuncties in de stad.
programma- en indicatieve investeringskostenanalyse van de huidige en de
In hoofdstuk 6 wordt, op basis van de programmatische analyse in hoofdstuk 5,
geprognosticeerde vastgoedportefeuille van Cultuur en Bibliotheken tot 2032
de indicatieve investeringskostenplanning 2022-2032 in beeld gebracht met
is uitgevoerd.
daarbij een overzicht van de geprognosticeerde projecten.
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
15
1. Inleiding
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
2
16
Trends en ontwikkelingen in een veranderende stad
17
2. Trends en ontwikkelingen in een veranderende stad In het Beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024: Zee aan mogelijkheden (2019)
een minimumvereiste. Dit wordt steeds moeilijker omdat de prijzen van
zet de gemeente in op het in standhouden van een divers en hoogwaardig
onroerend goed stijgen.
cultureel aanbod voor een breed publiek. De gebiedsontwikkelingen in de Binckhorst, het CID en Zuidwest zijn daarom van grote invloed om deze ambitie te realiseren. Naast de gebiedsontwikkelingen zijn er ontwikkelingen en trends waar we rekening mee moeten houden om het culturele aanbod aan te laten sluiten bij het publiek van de toekomst. Het is daarom van belang om
2.2
Trends en ontwikkelingen Cultuur
Teruglopende betaalde consumptie van cultuur
De culturele sector kampt met een gemeenschappelijk probleem: de terug
vanuit een brede blik naar de portefeuille te kijken en in te spelen op relevante
lopende betaalde consumptie van cultuur. Het aantal theaterbezoeken loopt
ontwikkelingen. In deze paragraaf zijn de meest relevante ontwikkelingen
terug en films, muziek en e-books worden illegaal gedownload of onderling
benoemd op het gebied van cultuur, stedenbouw en demografie.
digitaal uitgewisseld. Hierdoor lopen de makers inkomsten mis.
2.1
Digitaal podium
Algemene ontwikkelingen
Klimaatverandering
Jonge mensen, waaronder kunstenaars, communiceren, ontwikkelen én presenteren veel online. De digitale ontwikkeling heeft sinds de pandemie een
De gevolgen van klimaatverandering voor vastgoed worden steeds urgenter en
vlucht genomen, maar het belang van de gemeenschappelijke ervaring is juist
duidelijker zichtbaar. Overstromingsrisico neemt toe door de stijging van de
door Covid nog duidelijker geworden. Een dvd’tje opzetten is geen vervanging
zeespiegel en veranderende weersomstandigheden. Volgens berekeningen
van de live ervaring.
van het KNMI zorgt een warmer klimaat ook voor grotere herfststormen in Europa in de toekomst met een groter risico op stormschade tot gevolg.
Ontwikkelingen in de vastgoedmarkt
Social media
Door social media, zijn mensen wereldwijd meer dan ooit tevoren met elkaar verbonden. Tegelijkertijd met de globalisering groeit de behoefte aan een eigen
Overal in Nederland zien we dat startende kunstenaars en creatieve bedrijfjes
identiteit wat mede kan leiden tot nationalisme en xenofobie. Kunst speelt een
zich vestigen waar de huur voor hen betaalbaar is. Om hen, die in staat zijn om
belangrijkere rol dan ooit in het overbruggen van kloven. Kunst prikkelt de
de stad een spiegel voor te houden, aan de stad te binden, is betaalbare ruimte
verbeelding los van taal- cultuur- en opleidingsverschillen.
2. Trends en ontwikkelingen in veranderende stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
18
Sociale bubbels van gelijkgestemden
2.3
tingen en denkbeelden worden bevestigd zonder tegenspraak of dialoog.
Segregatie en het belang van bibliotheken
Mensen leven steeds meer in ‘bubbels van gelijkgestemden’ waarin opvatHierdoor kan polarisatie en segregatie toenemen en wordt het steeds ingewikkelder om gemeenschappelijke grond te vinden voor politiek handelen.
Grenzen vervagen
Stedelijke ontwikkeling
Den Haag leeft in vergelijking met de andere G4’s het meest gesegregeerd (Staat van de stad 2020, CBS). Typisch Haags zijn de begrippen ‘zand en veen’ die verwijzen naar de ondergrond waarop de stad is gebouwd, maar ook naar de tegenstelling tussen rijk en arm. In heel Nederland is segregatie een
Grenzen tussen kunstdisciplines vervagen en kunstvormen worden steeds
ontwikkeling die zorgt voor toenemende kansenongelijkheid en grote
vaker interdisciplinair. Kunst raakt ook vaker andere maatschappelijke sectoren
verschillen in de samenleving. De toenemende complexiteit van
zoals de zorg, duurzaamheid of het onderwijs. Door het vervagen van de
de informatiesamenleving maakt het voor een groeiende groep mensen
grenzen biedt cultuurconsumptie de kans andere subculturen te ontmoeten.
moeilijker om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Er zijn telkens
Beleveniseconomie, festivals
nieuwe vaardigheden nodig om deze veranderingen te kunnen bijbenen op economisch, sociaal, cultureel en persoonlijk vlak (Wennekers et al., 2019).
Mensen gaan zich steeds minder naar bezit profileren en meer naar erva-
Bibliotheken met hun brede bereik en hun laagdrempelige voorzieningen
ringen. Het is dan ook niet gek dat binnen Nederland het aantal festivals de
worden steeds meer de plek voor structurele ondersteuning.
afgelopen 30 jaar is vervijfvoudigd. Veel mensen zijn op zoek naar een totaalbeleving waarbij zij op een muziekfestival ook van een randprogrammering van comedy, beeldende kunst en theater kunnen genieten.
Particuliere initiatieven
Vergrijzing
Doordat de babyboomgeneratie hun pensioenleeftijd bereikt en de gemiddelde levensverwachting toeneemt, neemt het aandeel van ouderen in de Nederlandse bevolking toe. Den Haag krijgt te maken met een dubbele
Het particuliere kunstmuseum is bezig aan een stormachtige opmars. In tien
vergrijzing. Richting 2040 neemt het aantal 65-plussers toe en binnen die
jaar tijd zijn wereldwijd ruim 150 volledig particuliere musea geopend voor
groep neemt het aandeel 80-plussers bovendien ook nog eens sterk toe. Het
moderne en hedendaagse kunst, vooral door rijke ondernemers en bedrijven.
aantal potentiële mantelzorgers neemt daarentegen juist af. Deze ontwikke-
Je ziet het museumbezoek groeien. Bestaande musea gaan renoveren om de
ling zet de houdbaarheid van het Nederlandse zorgstelsel zwaar onder druk.
toeloop aan te kunnen, er is ruimte voor nieuwe particuliere musea. Een terugtrekkende overheid lijkt ook een reden voor deze opmars. Voorbeelden in en bij Den Haag zijn Museum Parts Projects, Museum Voorlinde (Wassenaar), Museum Louwman, Design Museum Huis Dedel.
Satellietmusea en depots
Er is een internationale trend waarneembaar waarbij musea hun collectie uit
Groei stad en druk op de ruimte
De stad groeit naar verwachting tot 2040 met 100.000 inwoners, voornamelijk door geboortes en door buitenlandse migratie. Er komen ongeveer een miljoen mensen bij en er vertrekken en overlijden ongeveer 900.000. Den Haag is nu al de meest dichtbevolkte stad van Nederland. Met de voorspelde groei van de bevolking neemt de druk op de ruimte alleen maar toe.
de depots halen en delen met het publiek. Dit doen ze door de bouw van publiekgerichte depots, satellietmusea, reizende tentoonstellingen en uitleen.
2. Trends en ontwikkelingen in veranderende stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
19
2.4
Ruimtelijke ontwikkeling
Agenda Ruimte voor de Stad
Eind 2016 is de Agenda Ruimte voor de Stad vastgesteld door de gemeenteraad. In een stad als Den Haag, waar de ruimte schaars is, moeten ruimtelijke keuzen worden gemaakt. De Agenda Ruimte voor de Stad zet in op verdichting van de
De komende jaren zijn de drie grootste ontwikkelingen in de stad, de woningbouwontwikkelingen in de aangewezen groeigebieden Binckhorst, het CID (Central Innovation District) en de herstructurering van Zuidwest.
Zuidwest
Den Haag Zuidwest is een kwetsbaar gebied met een eenzijdig samengestelde
stad in specifieke gebieden. Dat is noodzakelijk, omdat de bevolking van
woningvoorraad; tweederde van de woningvoorraad bestaat uit sociale huur-
Den Haag richting 2040 nog fors doorgroeit en het college die groei van de stad
woningen. De groei van Den Haag biedt kansen om Zuidwest te veranderen
ruimtelijk wil faciliteren: bouwen omdat de stad groeit. Voor culturele voor
in een vitaal en veerkrachtig deel van de stad. Onder andere door groei en
zieningen betekent dit dat bij (vervangende) nieuwbouw en/of uitbreiding
verdichting om meer variatie in het woningaanbod te creëren en een groter en
mede de mogelijkheden voor stedelijke verdichting zullen worden bezien.
gevarieerder aanbod aan voorzieningen, betere bereikbaarheid, aantrekkelijker
Woningbouwontwikkeling
In de gemeente zijn de komende jaren verschillende woningbouwplannen in
en klimaatbestendig groen en versnelling van de energietransitie te bewerkstelligen. Voor Den Haag Zuidwest is de ambitie geformuleerd voor het toevoegen van 10.000 woningen tot 2040.
ontwikkeling. De meer zekere woningbouwontwikkelingen zijn opgenomen in de huidige bevolkingsprognoses. Voor de gehele gemeente vindt naar verwachting tot 2040 een uitbreiding met circa 50.000 woningen plaats. Deze ontwikkeling is al vanaf 2016 ingezet. Een groot deel van deze woningbouwontwikkelingen vindt plaats in het stadsdeel Laak. In het Laakhavengebied en Binckhorst zullen naar verwachting de komende twintig jaar 19.000 woningen worden gebouwd. In het Centrum wordt de woningvoorraad met 4.200 woningen uitgebreid. Escamp gaat voor een deel op de schop om 10.000 woningen te kunnen realiseren. In Loosduinen (toename van ± 2.700 woningen) en Scheveningen (toename van ± 2.500 woningen) zijn de ontwikkelingen in een afrondende fase. In Segbroek en Leidschenveen-Ypenburg is de verwachtte toename van de woningvoorraad minder dan 1.000 woningen. Deze woningaantallen kunnen tijdens de looptijd van het IHP veranderen, naarmate ontwikkelingen verder worden uitgewerkt en gerealiseerd. De looptijd van de gebiedsontwikkeling is bovendien twintig jaar. In het IHP kijken we tien jaar vooruit.
2. Trends en ontwikkelingen in veranderende stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
20
Binckhorst
CID
water van de Trekvliet. Het gebied ligt gunstig, vlakbij het centrum, de snelweg
stations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI. Het CID wordt
en het spoor. Daarom heeft de gemeente besloten dat mensen hier mogen
gezien als het economisch hart van Den Haag en de regio waar 90.000 mensen
gaan wonen en werken. Op 24 november 2021 heeft de Raad van State
hun geld verdienen en meer dan 30.000 mensen studeren aan een betere,
uitspraak gedaan met betrekking tot het Omgevingsplan Binckhorst. In de
veiligere en rechtvaardiger wereld in een digitaal tijdperk. Er wonen 45.000
uitspraak heeft de Afdeling geoordeeld dat de manier van planologisch
mensen in het gebied, in 23.000 woningen. Een groot deel van de groei van
inrichten van de Binckhorst niet in strijd is met de rechtszekerheid. Hiermee is
Den Haag in de aankomende periode zal in dit gebied plaatsvinden. Tot 2040
het Omgevingsplan Binckhorst op een paar kleine punten na onherroepelijk
komen er 25.000 woningen, waarvan circa 13.000 tot 2030, bij voor 50.000
geworden. Dit is een belangrijke mijlpaal voor de verdere transformatie van de
nieuwe inwoners. Omdat CID in de drie stadsdelen Centrum, Laak en Haagse
Binckhorst waarmee de eerste 5000 woningen en alle overige activiteiten die
Hout ligt, zien we de groei terug in de prognose van de bevolkingsgroei in deze
het omgevingsplan mogelijk maakt juridisch planologisch geborgd zijn.
stadsdelen. Centraal staat het creëren van economische groei, met volop
Verdere transformatie en verdichting zal op termijn ruimte kunnen bieden aan
kansen voor ondernemerschap, persoonlijke groei en duurzame werkgelegen-
nog eens 5.000 woningen.
heid voor toekomstige generaties in een aantrekkelijke, leefbare en inclusieve
De Binckhorst was een groot industrieterrein met 3 binnenhavens langs het
Bijlage 1: werkingsgebieden Nota Parkeernormen CID en Binckhorst Den Haag 2020
Het Central Innovation District (CID) is het gebied tussen en rondom de
omgeving.
2. Trends en ontwikkelingen in veranderende stad
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
3
21
Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
22
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave De gemeente heeft geen wettelijke taak voor het aanbieden van culturele
Voor het bereiken van de beleidsthema’s zet de gemeente verschillende
voorzieningen. De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen stelt wel
middelen in. Naast het Meerjarenbeleidsplan versterkt de gemeente de
eisen aan de invulling van een openbare bibliotheek, onder andere dat deze
beleidsthema’s via de systeeminstellingen, nota’s, subsidieregelingen en
mensen moet ‘laten kennismaken met kunst en cultuur’ (Wsob, 2015). Het
samenwerkingen met diverse organisaties.
uitbreiden van de voorzieningen op het gebied van cultuur en bibliotheken is een politieke keuze ingegeven door de toegevoegde waarde van kunst en
1. MJB
cultuur voor de stad, haar bewoners en bezoekers.
2. Systeeminstellingen
3.1
Beleid Kunst en Cultuur
De artistieke en intrinsieke waarde van kunst en cultuur vormen de basis van het Haagse cultuurbeleid. De gemeente vindt het belangrijk dat in Den Haag kunst gemaakt wordt van hoog niveau. Maar ook dat kunst en cultuur mensen
3. Nota’s 4. Subsidieregelingen 5. Samenwerkingen
Meerjaren Beleidsplan Kunst en Cultuur
De basis onder het Haagse beleid voor kunst en cultuur is het Meerjaren
aanspreekt op hun persoonlijke waarden, ontspanning en plezier brengt, de
beleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 (MJB), ook wel cultuurplan of kunsten-
mogelijkheid van het ontwikkelen van een kritisch vermogen aanreikt, stimu-
plan genoemd. In het MJB is een weergave van de huidige culturele sector
leert tot zelfontplooiing en een diversiteit van andere identiteiten dan die van
opgenomen (sectoranalyse), geeft de gemeente aan welke doelen/ beleids
jezelf toont. Het in standhouden van een divers aanbod van een hoog artistiek
thema’s zij nastreeft en aan welke voorwaarden culturele instellingen moeten
niveau voor een breed publiek is van groot belang en blijft ook in de komende
voldoen om voor subsidie in aanmerking te komen. De MJB periode is vier jaar
jaren het belangrijkste uitgangspunt.
en loopt gelijk met de landelijke subsidiesystematiek.
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
23
De gemeente subsidieert instellingen als zij bijdragen aan het versterken van
culturele sector met andere sectoren. Een systeeminstelling is niet een
de beleidsthema’s. Een deel van deze thema’s slaat op de wijze waarop de
verlengstuk van de gemeente. Zij opereert onafhankelijk van de gemeente
instellingen dit doen door bijvoorbeeld het in orde hebben van de bedrijfs
maar binnen het gemeentelijk beleidskader.
voering (3). Met het subsidiëren van instellingen zoals Theaterschool Rabarber en Art-s-Cool wordt cultuureducatie (4) gestimuleerd en middels het subsidiëren van het Zuiderparktheater en de Cultuurankers wordt bijge-
Nota’s
dragen aan het brede bereik van cultuur (3). Een overzicht van de subsidies
Nota Culturele Broedplaatsen 2021-2024 (RIS306133)
staat op de volgende pagina.
Een broedplaats richt zich op een (vernieuwend) concept van een groep samenwerkende makers. In de nota wordt teruggeblikt en beschreven met
Beleidsthema’s MJB 2021-2024
welke instrumenten zoals de broedplaatsenmakelaar de makers worden
1. De artistieke en intrinsieke waarde van kunst en cultuur
ondersteund.
2. Inclusie en het brede bereik van cultuur 3. Bedrijfsvoering
Ruimte voor pop (RIS298122)
4. Cultuureducatie
Dit betreft een update van de Popnota uit 2007. Ambities zijn om talentontwik-
5. Samenwerken
keling, samenwerking, oefenruimtes en presentatieplekken te stimuleren.
6. Makersklimaat en talentontwikkeling
Systeeminstellingen
De gemeente faciliteert kunstinstellingen, cultuureducatie-instellingen en
Nota Cultuureducatie RIS (308967) De nota gaat in op het belang van cultuureducatie, de ambities met bijbehorende acties de sector en financiën worden beschreven.
makers (financieel/materieel) en stimuleert ontwikkelingen en innovaties via allerlei subsidieregelingen. Dat doet de gemeente niet alleen. Daarvoor zijn er
Ruimte voor de kunst! (RIS170688a)
zogenaamde systeeminstellingen opgezet die een deel van de genoemde
Een actieprogramma voor de uitbreiding van permanente en tijdelijke
functies van de gemeente mede-uitvoeren. In Den Haag zijn het er drie:
werkruimtes voor kunstenaars. Er volgt binnenkort een update.
Cultuurschakel, Popradar en Stroom. Een systeeminstelling is gericht op het functioneren van een sector (bijvoorbeeld beeldende kunstsector, de popsector)
Stedelijk Regioprofiel Haaglanden (RIS301028)
en staat niet voor de belangen van een individuele kunstinstelling, groep
Een beschrijving van het culturele klimaat en sector van de regio Haaglanden.
makers of maker.
Uit dit profiel is een proeftuin ontstaan waarbij de methodiek van de Cultuurankers is gedeeld met diverse instellingen uit de regio.
De functies van systeeminstellingen (kunnen) zijn: het stimuleren van inhoudelijke ontwikkeling van makers, (amateur)kunstenaars, jong talent etc., het
Nota’s en beleid gerelateerd aan cultuur
(laten) uitvoeren van onderzoek, het toegankelijk maken van het netwerk in
Cultuur vormt een van de pijlers van het economische beleid van de gemeente
een sector, beschikbaar stellen van kennis en expertise via workshops, scholing,
Den Haag. In diverse nota’s van het Binnenstadsplan tot de Toerisme- en
lezingen etc., het verlenen van advies en van subsidie, het creëren van voor-
Economische Visie en de Ruimtelijke Economische Investeringsstrategie wordt
waarden voor het functioneren van een sector en het verbinden van de
onder andere het belang en de toegevoegde waarde van de versterking van
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
24
het Museumkwartier toegelicht. In het bijzonder de verhuizing van het Eschermuseum naar de voormalige Amerikaanse Ambassade geeft een impuls
Samenwerkingen
De gemeente Den Haag werkt met verschillende partijen samen om haar doelstel-
aan dit gebied en de doelstellingen van de gemeente om de Haagse economie
lingen te bereiken. Zo worden makers en instellingen ondersteund via de samen-
diverser en robuuster te maken. Tevens wordt de rol en functie van cultuur
werking met het crowdfundingsplatform Voordekunst en worden kinderen
beschreven in gebiedsontwikkelingen zoals Zuidwest, de Binckhorst en het CID.
bereikt middels Stichting Leergeld. Het profileren van Den Haag als Cultuurstad
Subsidieregelingen
aan Zee gebeurt middels de samenwerking met The Hague Marketing. In samenwerking met The Hague Marketing vindt een doelgroepenonderzoek plaats.
In dit overzicht zijn de huidige subsidieregelingen opgenomen zonder de
Regelmatig vindt overleg plaats met de sector zoals met Directiepodium
Covid steunpakketten.
Overleg en wordt in samenspraak met de sector het Uitfestival georganiseerd.
Subsidieregeling Haagse kunst- en cultuurprojecten Den Haag (RIS307362)
3.2
De regeling heeft tot doel bij te dragen aan: a. een kwalitatief hoogwaardig en
Beleid Bibliotheken
veelzijdig cultuuraanbod dat aantrekkelijk is voor verschillende publieks-
Bibliotheek Den Haag is een dynamische plek waar veel gebeurt. Een plek die
groepen; b. een goed makersklimaat met ruimte voor talentontwikkeling;
past bij een stad die volop in ontwikkeling is. Om Hagenaars een leven lang met-
c. cultuur met een breed bereik van verschillende kunstdisciplines;
en van elkaar te laten leren is een goede afstemming tussen een diverse collec-
d. de reflectie vanuit cultuur op maatschappelijke onderwerpen.
tie, toegankelijke activiteiten en vernieuwende programmering van belang. Nog meer dan voorheen ligt de nadruk op het stimuleren van ontmoeting en
Subsidieregeling Stimulering Cultureel Ondernemerschap (RIS304586)
het aangaan van verbindingen met stadgenoten. De missie die verwoord wordt
De regeling heeft tot doel het cultureel ondernemerschap van culturele
in ‘Bibliotheek in beweging Beleidsvisie Bibliotheek Den Haag 2021-2025’:
instellingen in Den Haag te stimuleren.
• Bibliotheek Den Haag inspireert alle bewoners om zich te blijven ontwikkelen • Bibliotheek Den Haag maakt informatie voor iedereen bereikbaar en
Subsidieregeling Makers Den Haag 2021 (RIS306946) De regeling heeft tot doel om makers te laten groeien onder begeleiding van
toegankelijk • Bibliotheek Den Haag stimuleert ontmoeting in onze stad
een culturele organisatie. Op 1 januari 2015 is de bibliotheekwet, voluit Wet stelsel openbare bibliotheekSubsidieregelingen via de Systeeminstellingen
voorzieningen (Wsob) in werking getreden. De wet omvat de vijf wettelijke
De systeeminstellingen Stroom, Cultuurschakel en Popradar ondersteunen de
functies van de bibliotheek. Deze zijn:
sector onder andere via het verstrekken van subsidies.
• ter beschikking stellen van kennis en informatie; • bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;
Subsidieregelingen gerelateerd aan cultuur
• bevorderen van lezen en het laten kennis maken met literatuur;
Naast de beschreven subsidieregelingen kent de gemeente Den Haag subsidie-
• organiseren van ontmoeting en debat;
regelingen op het gebied van evenementen, media en stadsdeelactiviteiten.
• laten kennis maken met kunst en cultuur.
Deze regelingen hebben niet tot hoofddoel het stimuleren van de culturele
De vijf functies dragen bij aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van
sector, maar kunnen hier wel aan bijdragen.
de maatschappelijke kansen van de inwoners van Den Haag.
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
25
3.3
Economisch beleid
In de Economische visie Den Haag+ 2030 zijn vier strategische doelen beschreven, ‘Een attractieve stad voor bewoners, bezoekers en bedrijven’ is daar
3.4.1
Cultuurparticipatie
Cultuurankers (1 per stadsdeel)
(Bron: Subsidieregeling cultuuranker- en openlucht-theaterfuncties, 2021-2024)
één van. Een attractieve, sfeervolle stad waar iets te beleven is, trekt talent aan en het culturele aanbod speelt een belangrijke rol voor de doelgroepen die we
In Den Haag zijn al sinds 2013 in alle acht de stadsdelen zogeheten Cultuur
willen bereiken.
ankers actief. Dit zijn culturele instellingen die zich met hun activiteiten
3.4
Ruimtelijke opgave per sector
Grofweg is het culturele aanbod in te delen in drie categorieën:
richten op bewoners in het eigen stadsdeel om de cultuurparticipatie te vergroten, met name onder mensen die niet vanzelfsprekend met kunst en cultuur in aanraking komen. Zij zorgen voor een kwalitatief goed en toegankelijk aanbod met een programmering die wordt samengesteld in aansluiting op en/of in intensieve samenwerking met de bewoners in hun omgeving. De
Cultuurparticipatie
kerntaken zijn faciliteren, (co)programmeren, produceren, talentontwikkeling
De gemeente zet zich in om alle bewoners de gelegenheid te bieden om mee te
en educatie. Ze verschillen in het soort instelling en de daarbij behorende
doen in cultuurbeleving. De bibliotheken bieden de bewoners in de buurt de
accommodatie. Er is vooral een groot verschil tussen de Cultuurankers die
gelegenheid tot ontwikkeling, verdieping, ontplooiing, reflectie, inleving,
alleen de Cultuurankerfunctie hebben en over een eigen theater beschikken,
verbeelding, zingeving en het vermogen om zelfstandig een oordeel te vormen.
en Cultuurankers die ook een andere functie hebben en/of innovatief met de
De Cultuurankers richten zich met hun activiteiten op bewoners in het eigen
beschikbare ruimte moeten omgaan. Door verschillen in de grootte en samen-
stadsdeel om de cultuurparticipatie te vergroten. Voor zowel de cultuurankers
stelling van de stadsdelen zullen de Cultuurankers ook verschillen. Er wordt
als de bibliotheken geldt dat deze wijkgericht zijn.
samengewerkt met een groot en breed netwerk van partners, variërend van welzijn, scholen, kunstenaars, het lokale bedrijfsleven en bewonersorganisaties.
Podia (Programmerende instellingen en producerende instellingen)
Cultuurankers bieden kortom de mogelijkheid tot meedoen, meemaken,
Onder de programmerende instellingen vallen alle theaters, maar ook PAARD,
meewerken en meespelen.
Rabarber en Filmhuis Den Haag. De sector producerende instellingen bevat toneelgezelschappen, musici en dansgezelschappen.
Er zijn diverse typen Cultuuranker, tot nu toe theaters, bibliotheken en een museum. De reikwijdte en mogelijkheden van elk Cultuuranker worden mede
Beeldende kunst
bepaald door de locatie en door de structurele financiële middelen die door de
De huisvesting voor beeldende kunst is onder de categorieën musea, ateliers,
gemeente beschikbaar worden gesteld. Een Cultuuranker heeft bij voorkeur
broedplaatsen ondergebracht.
een eigen locatie, waar het zichtbaar en toegankelijk is voor bewoners. Naar
De podia en Beeldende kunst hebben een stedelijke functie.
aanleiding van het advies van de Commissie wordt gewerkt aan een visie voor de Cultuurankers.
In volgende paragrafen gaan we in op de ruimtelijke opgave die verwoord is in het beleid voor bovenstaande disciplines.
3. Beleidsuitgangspunten en ruimtelijke opgave
Integraal Huisvestingsplan (IHP) Cultuur en Bibliotheken, gemeente Den Haag
26
Ambitie Cultuurankers
• Elk stadsdeel heeft een eigen Cultuuranker. Daarom wordt op dit moment gewerkt aan het vinden van een geschikte ruimte voor het Cultuuranker in de Haagse Hout. • Elk Cultuuranker is zichtbaar in de wijk en heeft voldoende geschikte ruimte om cultuurparticipatie tot stand te brengen. • Met de groei van de stad groeit het aantal Cultuurankers mee. De referentienorm voor de groei is 600 m2 BVO per toename met 10.000 woningen.