RIS311776 bijlage Beeldkwaliteitsplan Spuistraat en Vlamingstraat

Beeldkwaliteitsplan Spuistraat en Vlamingstraat Januari 2022

Inleiding | Levendig en knus De Spui- en Vlamingstraat zijn altijd levendig. Waar de parallel lopende Grote Marktstraat naast winkelstraat ook een ‘doorvoerstraat’ is, zijn de Vlamingen Spuistraat alleen toegankelijk voor voetgangers. Dit in combinatie met de aanwezigheid van kleinere winkels geeft het winkelgebied een meer relaxte sfeer, ondanks de vele shoppers die dagelijks hier doorheen lopen. De oude uitstraling van de panden geven de straten een knus gevoel. bron: website denhaag.com/nl

Spuistraat 2017 (bron: Voucs architecten)

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Vlamingstraat 2021 (tijdens Covid maatregelen; bron: Vocus architecten)

| p. 2

Inleiding |

Binnensteden veranderen in rap tempo: winkelpanden die leeg komen te staan,

Eigenaren, gebruikers en gemeente zijn het er over eens dat de kwaliteit van

leegstaande verdiepingen die weer verbouwd worden naar woningen, ‘place

de straat moet worden beetgepakt. Waarom juist nu? Omdat veranderende

making’ en winkels die ‘op-poppen’ op plekken waar eerst gewinkeld werd en

omstandigheden in vraag en aanbod in de retail- en woningmarkt het

horeca op zowat iedere hoek van de straat.

mogelijk maken om weer volop te investeren in ‘wonen boven de winkels’ en

De functiemix van winkelen, wonen en werken is voortdurend in beweging.

in diversiteit in de binnenstad.

Dit heeft invloed op de waarde van de binnenstad, juist daar waar straten voornamelijk uit monumenten en historisch erfgoed bestaat.

Het is van belang om deze nieuwe ontwikkelingen in balans te brengen met de lange termijnwaarden van de binnenstad én tegelijkertijd gedegen

In de Spuistraat-Vlamingstraat zien we bovendien het effect van langdurig en

reparatiewerk uit te voeren bij die panden die inmiddels zwaar zijn

intensief gebruik, met allerlei gewenste en vooral ook ongewenste effecten.

gehavend. Daarvoor is samenwerking tussen gemeente, pandeigenaren en

Beleggingspanden werden gekocht en verhandeld door professionele en

gebruikers van doorslaggevend belang.

particuliere investeerders en ingezet voor verhuur aan retailers en winkeliers. De

Vanuit eerdere onderzoeken en het Spuistraat-akkoord is bepaald dat

historische panden, in deze van oorsprong chique winkelstraten, zijn afgelopen

de gemeente Den Haag verdere concrete stappen gaat zetten om het

jaren intensief gebruikt en zienderogen achteruit gegaan. Ook was er ruimte voor

kwaliteitsniveau van de panden in beide straten te verbeteren.

allerlei invullingen van winkelpanden die veelal los stonden van de pandsgewijze opbouw van straten. Vorm en functie van de winkelplint kwam steeds verder af

Als richtinggevend instrument is een ‘beeldkwaliteitsplan’ nodig. Dit

te staan van de vaak rijk versierde bovenbouw. Verdiepingen stonden daardoor

instrument bestaat uit een algemeen deel en een pandenboek voor

jarenlang leeg. De tweedeling die hierdoor is ontstaan heeft een grote invloed op

zowel de Spuistraat als de Vlamingstraat. Met het beeldkwaliteitsplan en

de leefbaarheid, uitstraling en het karakter van de binnenstad. Tijdens het werken

pandenboek in de hand krijgen pandeigenaren en huurders een handvat

aan dit beeldkwaliteitsplan kwam bijvoorbeeld naar voren dat slechts 5 à 10

om beeldkwaliteit terug te brengen, ‘onder en boven’ weer te verbinden en

panden in de Vlamingstraat – Spuistraat nog een opgang naar boven hebben.

samenhang te bereiken in deze grotendeels monumentale straten.

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

| p. 3

Inleiding |

Vraagstelling

Beeldkwaliteitsplan

Op basis van het onderzoek voor de Spuistraat en het daaruit voortgekomen

Het beeldkwaliteitsplan beschrijft de beoogde beeldkwaliteit voor het gebied.

Spuistraat-akkoord zou de gemeente Den Haag graag verdere concrete stappen

Het is een richtinggevend instrument voor initiatiefnemers en ontwerpers die

zetten om het kwaliteitsniveau van de panden te verbeteren. Er is behoefte aan

werken aan de gebouwen en de inrichting van de openbare ruimte. In het

een ‘beeldkwaliteitsplan’ ofwel ‘verbeterplan’ voor een pandsgewijze aanpak in de

beeldkwaliteitsplan worden de randvoorwaarden omschreven die noodzakelijk

Spuistraat inclusief Vlamingstraat.

zijn voor de gewenste materialisatie, sfeer en kwaliteit. De randvoorwaarden

Pandeigenaren zouden kunnen worden gestimuleerd om de kwaliteit in de straten

zorgen voor continuïteit en samenhang, met voldoende ruimte voor variatie en

terug te brengen en te bewaken. Het ‘beeldkwaliteitsplan’ is in nauw overleg en

interpretatie.

in samenwerking met een vertegenwoordiging van de eigenaren BIZ Spuistraat, bureau Binnenstad en verschillende afdelingen van de gemeente Den Haag (o.a.

Bijlage Pandenboek

economische zaken, monumenten en welstand) tot stand komen.

Als bijlage van het beeldkwaliteitsplan is een pandenboek opgesteld, dat voor elk pand in de Spuistraat en Vlamingstraat een oplossingsrichting geeft.

Doelstelling

Dit pandenboek dient ter ondersteuning voor pandeigenaren, huurders en

De doelstelling van het beeldkwaliteitsplan is het vormen van een leidraad ten

gemeente.

behoeve van toekomstige gevelwijzigingen, bestuurlijk vastgesteld door de

Gegevens uit het pandenboek zijn gebaseerd op informatie van juli 2021 uit

gemeente en gedragen door pandeigenaren.

het kadaster, BAG register en lopende vergunningsaanvragen. Wijzigingen

Hierbij spelen aspecten zoals:

in de gegevens kunnen regelmatig plaats vinden. Het zou goed zijn dit

1. gevelaanpak (historie, uitstraling, materialisatie, verduurzaming, reclame etc.),

document jaarlijks te verversen.

2. functiewijziging op de verdiepingen (bijvoorbeeld wonen boven winkels) en 3. invloed op de openbare ruimte (reclame, verlichting, afval etc.).

Toetsingskader Naast het bestemmingsplan is het beeldkwaliteitsplan een toetsingskader

Om het proces kracht bij te zetten gaat de gemeente een stimuleringsregeling in

voor mogelijk nieuwe ontwikkelingen. Het beeldkwaliteitsplan

het leven roepen, waarbij pandeigenaren tot eind 2022 gebruik kunnen maken van

wordt vastgesteld door de gemeenteraad en is de leidraad voor de

een subsidie voor de verbouwing van hun pand.

welstandscommissie en eventueel de supervisor. Het is een uitwerking van de gebieds-specifieke en object-specifieke beoordelingscriteria uit de welstandsnota, met uitgangspunten voor de ruimtelijke structuur, massa en vorm, gevels, materiaalgebruik, kleurgebruik en detaillering.

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

| p. 4

Historie | Spuistraat en Vlamingstraat De Spuistraat is een van de oudste straten in Den Haag. Samen met de Vlamingstraat, die in het verlengde ligt, is de Spuistraat hét autovrije winkelgebied in de Haagse binnenstad. Het voetgangersgebied loopt van het Spui tot de gezellige Grote Markt en huisvest tientallen winkels en ketens. De beide winkelstraten kruisen de ingang van de Passage en de Haagsche Bluf, beide bekend vanwege hun bijzondere architectuur. Wie tijdens het shoppen omhoog kijkt, ontdekt in de Spuistraat en Vlamingstraat bovendien fraaie gevels in neorenaissance, jugendstil en art deco stijlen. Geschiedenis De Vlamingstraat heeft z’n naam waarschijnlijk gekregen omdat er in de late middeleeuwen Vlamingen gewoond hebben die zich bezighielden met de lakenindustrie. Na de aanleg van spoorwegen rond 1830 begonnen er steeds meer mensen richting de stad te komen voor werk. Door de groei aan inwoners bleken de markten, waar de meeste mensen tot die tijd hun boodschappen deden, ontoereikend en waren er nauwelijks uitbreidingsmogelijkheden. Hierdoor begonnen normale winkels de voorkeur te krijgen. Pas rond 1850 veranderden zowel de Vlamingstraat als de Spuistraat van gewone woonstraten in winkelstraten. bron: website denhaag.com/nl

Spuistraat 8 tm 26, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

| p. 5

Historie | Spuistraat en Vlamingstraat Tot 1850 waren de Spuistraat en de Vlamingstraat straten met huizen. Er waren veel kleine zijstraatjes. Er waren nauwelijks winkels want men deed inkopen op de Dagelijkse Groenmarkt en de vismarkten. Na 1850 Gezicht vanaf de Lange Poten naar het begin van de Spuistraat. Rechts de Hofweg en links het Spui (Steven Lek, 2017) Vanaf 1850 groeide de bevolking van Den Haag explosief, er werden veel huizen vervangen en gebouwd. Ook het verkeer nam toe zodat de straatjes verbreed moesten worden. De grachten stonken en veroorzaakten cholera-uitbraken en werden bijna allemaal gedempt, inclusief het Spui. Veel huizen in de Spuistraat werden vervangen door grotere panden. Na 1900 Om de winkelstraat een deftig aanzien te geven, werden op de hoek Spui / Spuistraat iets grotere panden neergezet, in de bouwstijl van de ‘Um 1800-Bewegung’. Deze stijl kenmerkt zich door veel gebruik van natuursteen, tal van -soms gebogen- ornamenten, torentjes, erkers en dergelijke. In 1924 werd de veel ruimere Grote Marktstraat aangelegd achter de panden van de Spuistraat. Sommige winkels kregen een achteringang in de Spuistraat. bron: website wikipedia.org

Spuistraat 72 en 71, ca. 1910, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

| p. 6

Historie | Spuistraat

Spuistraat hoek Wagenstraat, ca. 1910, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

Spuistraat Hotel Victoria, ca. 1925, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

Spuistraat ingang Hofspui, ca. 1910, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Spuistraat Grand Bazar de la Paix, ca. 1906, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

| p. 7

Historie | Spuistraat

Spuistraat 27, 08-09-1966, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

Spuistraat 8 tm 26, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

Spuistraat 7 tm 25, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Spuistraat 19 tm 43, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

| p. 8

Historie | Vlamingstraat

Vlamingstraat, ca. 1925, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

Vlamingstraat 29 zijgevel schoenwinkel, ca. 10-1935, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

Vlamingstraat 8 en 10 modemagazijnen, ex. 1913, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Vlamingstraat, ex. 1904, onbekend, collectie Haags gemeentearchief

| p. 9

Historie | Vlamingstraat

Vlamingstraat 2 tm 20, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

Vlamingstraat 2 tm 8, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

Vlamingstraat 11 tm 15, 02-04-1982, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

Vlamingstraat 5 tm 29, 28-08-1981, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Vlamingstraat 1 hoek Wagenstraat, 21-04-1960, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, collectie Haags gemeentearchief

| p. 10

Huidig beleid| bestemmingsplan

Sp

m Vla

ing

a str

u

ra ist

at

at

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

| p. 11

Welstandsnota Den Haag 2017 Welstandsnota Den Haag 2017

Huidig beleid | welstandsnota

2 Criteria 2 Criteria De Welstandsnota is bedoeld om vast te leggen waaraan het uiterlijk van een bouwwerk in Den Haag moet voldoen. In de nota zijn criteria opgenomen die opsommen wat de mogelijkheden en de onmogelijkheden De Welstandsnota is bedoeld om vast te leggen waaraan het uiterlijk van een bouwwerk in Den Haag moet zijn. Hoe kan een huis verbouwd worden of uitgebreid, hoe kunnen duurzaamheidsmaatregelen voldoen. In de nota zijn criteria opgenomen die opsommen wat de mogelijkheden en de onmogelijkheden geïntegreerd worden, hoe kan een nieuw gebouw een goede toevoeging aan de stad? Het sleutelwoord zijn. Hoe kan een huis verbouwd worden of uitgebreid, hoe kunnen duurzaamheidsmaatregelen daarvoor is samenhang, samenhang van de verschillende onderdelen van een bouwwerk en samenhang van geïntegreerd worden, hoe kan een nieuw gebouw een goede toevoeging aan de stad? Het sleutelwoord het bouwwerk en de omgeving. daarvoor is samenhang, samenhang van de verschillende onderdelen van een bouwwerk en samenhang van het bouwwerk en de omgeving. Samenhang

Welstandsnota Den Haag 2017

Datum

Status

4 juli 2017

concept

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Samenhang Ieder nieuw bouwwerk is een verandering van of een toevoeging aan een bestaand stukje stad. Hoe Den Haag er op dit moment uitziet, is het resultaat van eeuwenlang uitbreiden en veranderen. Dat uitbreiden en Ieder nieuw bouwwerk is een verandering van of een toevoeging aan een bestaand stukje stad. Hoe Den veranderen gaat door, waarbij de nadruk steeds meer op veranderen ligt: hoe passen we de stad aan aan de Haag er op dit moment uitziet, is het resultaat van eeuwenlang uitbreiden en veranderen. Dat uitbreiden en huidige en toekomstige wensen en eisen. veranderen gaat door, waarbij de nadruk steeds meer op veranderen ligt: hoe passen we de stad aan aan de huidige en toekomstige wensen en eisen. Ieder nieuw bouwwerk zou een positieve bijdrage aan de stad moeten zijn, door zijn functie, maar ook door zijn uiterlijk. Hoe ziet het bouwwerk er uit in de omgeving? Dit kan op veel verschillende manieren. De wet Ieder nieuw bouwwerk zou een positieve bijdrage aan de stad moeten zijn, door zijn functie, maar ook door schrijft voor dat het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk “zowel op zichzelf beschouwd, als in verband zijn uiterlijk. Hoe ziet het bouwwerk er uit in de omgeving? Dit kan op veel verschillende manieren.

De wet met de omgeving of de te verwachten ontwikkelingen daarvan” moet voldoen aan redelijke eisen van schrijft voor dat het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk “zowel op zichzelf beschouwd, als in verband welstand . In Den Haag is dit vertaald in het uitgangspunt dat het uiterlijk van een bouwwerk in zichzelf met de omgeving of de te verwachten ontwikkelingen daarvan” moet voldoen aan redelijke eisen van samenhangend moet zijn én in samenhang met de huidige of de geplande toekomstige omgeving moet zijn welstand . In Den Haag is dit vertaald in het uitgangspunt dat het uiterlijk van een bouwwerk in zichzelf ontworpen. samenhangend moet zijn én in samenhang met de huidige of de geplande toekomstige omgeving moet zijn ontworpen. Samenhang is mogelijk op drie manieren, elk met een ander resultaat. Samenhang kan bereikt worden 1) door de uiterlijke kenmerken van de omgeving te imiteren door de kenmerken (letterlijk) over te nemen; 2) Samenhang is mogelijk op drie manieren, elk met een ander resultaat.

Samenhang kan bereikt worden 1) door aan de uiterlijke kenmerken van de omgeving te refereren door de kenmerken als een herkenbare door de uiterlijke kenmerken van de omgeving te imiteren door de kenmerken (letterlijk) over te nemen; 2) verwijzing te laten terugkomen; en 3) door de uiterlijke kenmerken van de omgeving te interpreteren door door aan de uiterlijke kenmerken van de omgeving te refereren door de kenmerken als een herkenbare de kenmerken te gebruiken en om te vormen. verwijzing te laten terugkomen; en 3) door de uiterlijke kenmerken van de omgeving te interpreteren door de kenmerken te gebruiken en om te vormen. Welke van de drie manieren de beste is, ligt niet vast. De keuze begint met het analyseren van de omgeving en het in kaart brengen van de uiterlijke kenmerken. Vervolgens is het de vrijheid van de ontwerper om een Welke van de drie manieren de beste is, ligt niet vast. De keuze begint met het analyseren van de omgeving manier te kiezen en de verantwoordelijkheid van de ontwerper aan te tonen dat er samenhang bereikt is. en het in kaart brengen van de uiterlijke kenmerken. Vervolgens is het de vrijheid van de ontwerper om een manier te kiezen en de verantwoordelijkheid van de ontwerper aan te tonen dat er samenhang bereikt is.

Soorten criteria Soorten criteria Het uitgangspunt van samenhang is de basis voor verschillende soorten criteria : algemene criteria: deze richtlijnen gelden voor alle nieuwe bouwwerken (het ABC van welstand, Het uitgangspunt van samenhang is de basis voor verschillende soorten criteria : zie paragraaf 2.1). algemene criteria: deze richtlijnen gelden voor alle nieuwe bouwwerken (het ABC van welstand, objectspecifieke criteria: hierin zijn de algemene criteria uitgewerkt tot gedetailleerde zie paragraaf 2.1). richtlijnen voor de meest voorkomende soorten bouwwerken (zie paragraaf 2.2). objectspecifieke criteria: hierin zijn de algemene criteria uitgewerkt tot gedetailleerde gebiedsspecifieke criteria: deze richtlijnen of kaders zijn toegesneden op een bepaald deel van richtlijnen voor de meest voorkomende soorten bouwwerken (zie paragraaf 2.2). de stad (zie paragraaf 2.3). gebiedsspecifieke criteria: deze richtlijnen of kaders zijn toegesneden op een bepaald deel van excessenregeling: deze regeling beschrijft wanneer een bestaand bouwwerk een exces is: een de stad (zie paragraaf 2.3). overduidelijke aantasting van de stad (zie paragraaf 4). excessenregeling: deze regeling beschrijft wanneer een bestaand bouwwerk een exces is: een | p. 12 overduidelijke aantasting van de stad (zie paragraaf 4).

N.B. De criteria in deze nota gelden voor bouwwerken die géén reclame-uitingen zijn. Voor reclame-uitingen geldt de Reclamenota 2010.

Huidig beleid | welstandsnota 2.1

Welstandsnota Den Haag 2017

Algemene criteria (het ABC van welstand)

De algemene criteria gelden voor alle bouwwerken in Den Haag. Deze bevatten de essentie van het principe dat een bouwwerk samenhang moet vertonen: in zichzelf (de eigen onderdelen met elkaar), en met de omgeving. Verder geldt dat wanneer de omgeving waarin het bouwwerk wordt gerealiseerd een beschermde status heeft - dus een monument of een beschermd stadsgezicht is - het bouwwerk te allen tijde een bijdrage dient te leveren aan de beschermde architectonische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden. Deze uitgangspunten leiden tot de onderstaande drie algemene criteria.

De kenmerken van de verschillende architectuurstijlen in Den Haag zijn feitelijke beschrijvingen die in de webapplicatie als achtergrondinformatie beschikbaar zijn 3.

B.

A.

Een bouwwerk vertoont samenhang op alle schaalniveaus: in materialen, kleuren en detaillering, in geleding en verhoudingen, in volumeopbouw en schaal, en in de omgeving of de te verwachten ontwikkeling daarvan.

Toelichting Een gebouw bestaat uit verschillende onderdelen die volgens een bepaald ordeningsprincipe bij elkaar zijn gebracht. Vormen, materialen en kleuren worden zodanig met elkaar gecombineerd dat ze elkaar ondersteunen. De compositie betreft bijvoorbeeld ook de vlakverdeling van de gevels. Hoe de onderdelen zich tot elkaar verhouden, ook in maatvoering, bepaalt of het totaalbeeld samenhangend is. Zoals de onderdelen van een gebouw een relatie met elkaar aangaan, zo gaat het gebouw in zijn geheel een relatie aan met de elementen van zijn omgeving. De situering, de schaal, de volumeopbouw, de materialen en de kleuren van het bouwwerk hebben invloed op de directe omgeving. Wanneer de verschillende aspecten van de omgeving en de waardevolle kenmerken hiervan zijn gerespecteerd, of zelfs zijn benut voor de vormgeving van het bouwwerk, ontstaat er samenhang met deze omgeving. Onder ‘omgeving’ wordt verstaan wat zich om het bouwplan heen bevindt. De omgeving is zo groot als datgene waar het bouwwerk zichtbaar invloed op uitoefent. Afhankelijk van de bouwopgave betreft de omgeving de gevel van een bestaand pand, een straatwand, een ensemble van meerdere gebouwen, de buurt of de wijk. Wanneer het bouwwerk bijvoorbeeld een nieuw kozijn betreft, kan de relevante omgeving beperkt blijven tot het pand, in het bijzonder de desbetreffende gevel.

Het nieuwe kozijn dient dan aan te sluiten bij de kenmerken, de architectuurstijl, van het pand. Maar als het gaat om een geheel nieuw wooncomplex, moet de nieuwbouw aansluiting zoeken bij de ruimtelijke eigenschappen van de straat en van het grotere gebied waarin het zich bevindt. Hoe het gebouw op de omgeving aansluit, is een verantwoordelijkheid van de ontwerper. Wanneer in het gebied rondom het bouwwerk vergaande ontwikkelingen worden verwacht, dient het bouwwerk aan te sluiten bij de toekomstige kenmerken.

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Indien er sprake is van een bouwwerk in een beschermd stadsgezicht, leidt het bouwwerk tot behoud of versterking van de architectonische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden daarvan.

Toelichting Een gebied kan vanwege zijn stedenbouwkundige opzet of bijzondere structuur door de gemeente of het rijk worden aangewezen als beschermd stads- of dorpsgezicht. Het doel van de toekenning van deze kwalificatie of status is de bescherming van waardevolle architectonische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische karakteristieken. Voor een bouwwerk in een beschermd stadsgezicht, ongeacht of dit rijks- of gemeentelijk beschermd is, geldt dat meer specifiek rekening moet worden gehouden met die kenmerken van de omgeving, die hebben geleid tot de aanwijzing. Deze dienen op zijn minst gerespecteerd te worden en waar mogelijk versterkt. De architectonische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden van een beschermd stadsgezicht zijn beschreven in de aanwijzing tot beschermd stadsgezicht. In de webapplicatie zijn de aanwijzingen als feitelijke informatie beschikbaar.

C.

Indien er sprake is van een bouwwerk in, aan of bij een monument, respecteert het bouwwerk de architectonische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden daarvan en leidt het tot behoud of versterking van deze waarden.

Toelichting Bij de aanwijzing van een gebouw als rijks- of gemeentelijk monument wordt een redengevende omschrijving opgesteld. Daarin staan op hoofdlijnen de architectonische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden van het gebouw beschreven. Deze waarden dienen op zijn minst behouden te worden en waar mogelijk versterkt.

| p. 13

- Een installatie en de bijbehorende drager, techniek en bekabeling zijn zo veel mogelijk geïntegreerd. Naast een erker kunnen zich andere elementen aan een gevel bevinden, bijvoorbeeld een balkon, een serre of een veranda. Wanneer een erker aansluit op een balkon, een serre of een veranda, moeten de erker en het balkonhek, de serre of de veranda samen een element aan de gevel vormen. Het uiterlijk van de erker en het balkonhek, de serre of de veranda moeten een eenheid zijn die past in de architectuur en de architectuurstijl van de gevel.

- Meerdere installaties op of aan hetzelfde gebouw zijn in groepen geplaatst. Het groeperen van meerdere installaties, zowel op een plat dak als aan een gevel, beperkt de invloed van de installaties op het uiterlijk van het gebouw en de omgeving.

Huidig beleid | welstandsnota 

Gevel



- Het gevelmateriaal vertoont samenhang met de architectuur van de gevel.

- Een rolluik aan2017 de binnenzijde van een gevel geplaatst. Welstandsnota Den is Haag

Rolluik

In Den Haag is het uitgangspunt dat een rolluik aan de binnenzijde van de gevel moet worden geplaatst. Een rolluik aan de buitenzijde van de gevel werkt als een scherm dat de gevel aan het zicht onttrekt: als een gevel voor een gevel.

Het uiterlijk van het gevelmateriaal (de materialen, de detaillering en de kleurstelling) moet passen in de architectuur en de architectuurstijl van het gebouw. - Een verbijzondering in of op het gevelmateriaal vertoont samenhang met de architectuur van de gevel.

- Wanneer plaatsing aan de binnenzijde van de gevel niet mogelijk is, kan onder voorwaarden een rolluik aan de gevel bevestigd worden.

De manier van verbijzonderen en het uiterlijk van een verbijzondering, bijvoorbeeld een muuranker of ornamentiek, moeten passen in de architectuur en de architectuurstijl van de gevel waarin of waarop de verbijzondering wordt geplaatst.

- Een rolluik aan een gevel houdt de architectonische kenmerken van die gevel herkenbaar, in open en in gesloten toestand.

- De aansluiting van het gevelmateriaal op een ander gevel- of dakvlak is zorgvuldig.

20/39

Wanneer een rolluik aan een gevel wordt geplaatst, moet het rolluik de achterliggende gevel herkenbaar houden, d.w.z. de architectonische kenmerken blijven het gevelbeeld domineren, bij een open en bij een gesloten rolluik.

Een zorgvuldige aansluiting van het gevelmateriaal op een ander gevel- of dakvlak zorgt ervoor dat het gevelmateriaal Welstandsnota Den Haag 2017herkenbaar is als bepalend element in het uiterlijk van een gebouw.

- Een rolluik aan een gevel is in gesloten toestand voor minimaal 75% transparant. 

Schoorsteen



Winkelpui - Een schoorsteen vertoont samenhang met de architectuur van de gevel en het dak. - Een winkelpui markeert de overgang van straat naar winkel. Een schoorsteen kan zich op twee manieren verhouden tot de gevel of het dak: 1) als een vormgevend element in de architectuur het 2) en alsde een zelfstandig element, onafhankelijk Een winkelpui bevindt zichvan op de de gevel grensen/of tussen dedak; straat winkel en markeert deze grens, d.w.z. van de architectuur de gevel het dak. Het van de eenwinkel nieuwe of vervangende de winkelpui is een van element dat en/of de overgang van deuiterlijk straat naar zichtbaar maakt en schoorsteen benadrukt. die een vormgevend element is (de vormgeving, de materialen, de detaillering en de kleurstelling), moet passen in de architectuur en de architectuurstijl van de gevel waarvan deze deel uitmaakt. Eenvertoont zelfstandige schoorsteen moet de bestaande - Een winkelpui samenhang met de architectuur van samenhang de gevel. van de gevel en het dak behouden. Het uiterlijk van een winkelpui (de vormgeving, de materialen, de detaillering en de kleurstelling) - Eenmoet schoorsteen zoarchitectuur geplaatst datvan andere architectonische in of op het dak herkenbaar passen inisde de gevel waarvan dezeelementen deel uitmaakt. Hierbij spelen de schaal en blijven. de indeling van de winkelpui een belangrijke rol.

De architectuurstijl van de winkelpui kan verschillen van de architectuurstijl van de boven- of naastgelegen geveldelen. In dat geval verenigen Naast schoorsteen beide een stijlen zich in éénkunnen gevel. zich andere architectonische elementen in of op het dak bevinden, bijvoorbeeld een dakkapel. Om te zorgen dat de hoofdvorm van de kap van het gebouw zichtbaar en de verschillende elementen herkenbaar blijven, moet devan schoorsteen een zelfstandig element blijven. - Een winkelpui vertoont samenhang met de architectuur de omgeving.

Welstandsnota Den Haag 2017

Een rolluik aan een gevel is in gesloten toestand transparant om de diepte in het gevelbeeld te behouden.

--Meerdere rolluiken aan een gevel zijn gelijk vormgegeven enbekabeling bevestigd. zijn zo veel mogelijk Zonnepanelen en de bijbehorende constructie, techniek en geïntegreerd. Door een gelijke vormgeving en bevestiging van meerdere rolluiken aan een gevel blijft de eenheid van de architectuur behouden. Voorkomen moet worden dat de zonnepanelen en de bijbehorende onderdelen een willekeurige en rommelige optelling worden. 

Vluchttrap



Zonwering - Een vluchttrap is een ondergeschikt element in de omgeving. - Zonwering houdt de architectonische kenmerken van de gevel waaraan zij is bevestigd herkenbaar, in Een de omgeving herkenbaar, d.w.z. de kenmerken van de bestaande bebouwing open envluchttrap in geslotenhoudt toestand. blijven de omgeving domineren. Zonwering moet de achterliggende gevel herkenbaar houden, d.w.z. de architectonische kenmerken - Eenblijven vluchttrap houdt de architectonische kenmerken van hetzonwering. gebouw waartegen dezevan is bevestigd het gevelbeeld domineren, bij open en bij gesloten Afhankelijk de herkenbaar. architectuurstijl kan zonwering onderdeel van de architectuur zijn.

Het uiterlijk van een winkelpui, in het bijzonder de schaal en de indeling ervan, moet passen bij de architectuur van de omringende gevels. 12/39

2.2.2

Wanneerzonweringen aan of tegen aan een een gevel een zijn vluchttrap wordt geplaatst, moet de vluchttrap de achterliggende - Meerdere gevel gelijk vormgegeven en bevestigd. architectuur herkenbaar houden, d.w.z. de architectonische kenmerken blijven het gevelbeeld domineren. Hierbij spelen de positionering vluchttrap en de vormgeving materialen, Door een gelijke vormgeving en bevestigingvan vande meerdere zonweringen aan een(de gevel blijft de de detaillering kleurstelling) een belangrijke rol. eenheid vanendedearchitectuur behouden.

Uitbreiden

BKP en dakkapel, Vlamingstraat Gemeente Den Haag Januari 2022 EenSpuistraat aanbouw, berging, dakopbouw|en een serre zijn voorbeelden van|een uitbreiding: een bouwwerk dat de gebruiksoppervlakte en/of de inhoud van een bestaand gebouw groter maakt. Een uitbreiding kan met het hoofdgebouw verbonden zijn of vrij staan op hetzelfde erf. Omdat een vrijstaande uitbreiding een andere invloed heeft op de omgeving dan een uitbreiding die met het hoofdgebouw is



Windmolen op een gebouw

2.2.4

Bouwen op het erf

| p. 14

- Een windmolen is een ondergeschikt element in de omgeving.

Een container- of fietsenberging in de voortuin, een schutting, steiger en een vlaggenmast zijn voorbeelden Een windmolen houdt de omgeving herkenbaar, d.w.z. de kenmerken van de bestaande bebouwing

Beschrijving van architectuurstijlen Achtergrondinformatie bij de Welstandsnota Den Haag 2017 Beschrijving van architectuurstijlen Achtergrondinformatie bij de Welstandsnota Den Haag 2017

Huidig beleid | welstandsnota

1 Architectuurstijlen in de Haagse binnenstad 1 Architectuurstijlen in de Haagse binnenstad De binnenstad van Den Haag kent een grote verscheidenheid aan architectuurstijlen. Op basis van overeenkomstige (hoofd)kenmerken zijn deze stijlen gebundeld in vier stijlgroepen: De binnenstad van Den Haag kent een grote verscheidenheid aan architectuurstijlen. Op basis van overeenkomstige (hoofd)kenmerken zijn deze stijlen gebundeld in vier stijlgroepen: Groep 1: Architectuur met klassieke invloeden Groep 2: Architectuur van rond 1900 Groep 1: Architectuur met klassieke invloeden Groep 3: Vroegtwintigste-eeuws expressionisme Groep 2: Architectuur van rond 1900 Groep 4: Wederopbouw, recente architectuur en renovatie Groep 3: Vroegtwintigste-eeuws expressionisme Groep 4: Wederopbouw, recente architectuur en renovatie  Groep 1 Architectuur met klassieke invloeden

Beschrijving van architectuurstijlen Achtergrondinformatie bij de Welstandsnota Den Haag 2017

Datum

Status

4 juli 2017

concept

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022



Groep 1 Architectuur met klassieke invloeden De kenmerken aan de hand waarvan de stijlen in deze groep zijn samengevoegd, zijn niet alleen constructie en materiaalgebruik, maar vooral het feit dat ze zijn beïnvloed door de De kenmerken aan de hand waarvan de stijlen in deze groep zijn samengevoegd, zijn niet vormentaal uit de klassieke oudheid. In eerste instantie is dit een opleving van het klassieke alleen constructie en materiaalgebruik, maar vooral het feit dat ze zijn beïnvloed door de cultuurgoed in de Italiaanse renaissance en de daarmee gepaard gaande architectonische vormentaal uit de klassieke oudheid. In eerste instantie is dit een opleving van het klassieke vernieuwingen en innovaties. Deze zorgen voor verspreiding van de klassieke vormen over cultuurgoed in de Italiaanse renaissance en de daarmee gepaard gaande architectonische heel Europa. Stijlen in deze groep zijn: renaissance, classicisme, de Lodewijkstijlen, vernieuwingen en innovaties. Deze zorgen voor verspreiding van de klassieke vormen over neoclassicisme, empire, eclecticisme, neorenaissance en de Um 1800-beweging. De hoofdvorm heel Europa. Stijlen in deze groep zijn: renaissance, classicisme, de Lodewijkstijlen, van huizen en gebouwen in deze groep is vaak eenvoudig. Gebouwen hebben blokvormige neoclassicisme, empire, eclecticisme, neorenaissance en de Um 1800-beweging.

De hoofdvorm bouwvolumes en symmetrie op de middenas, soms in combinatie met een gedeelte dat iets van huizen en gebouwen in deze groep is vaak eenvoudig. Gebouwen hebben blokvormige naar voren springt: de risaliet. Hier bevindt zich meestal de ingang. Door het verspringen van bouwvolumes en symmetrie op de middenas, soms in combinatie met een gedeelte dat iets de rooilijn krijgt de gevel vorm en wordt de indeling van het gebouw zichtbaar gemaakt aan de naar voren springt: de risaliet. Hier bevindt zich meestal de ingang. Door het verspringen van buitenzijde. De basis van de gevel wordt veelal geaccentueerd door een natuurstenen plint, de rooilijn krijgt de gevel vorm en wordt de indeling van het gebouw zichtbaar gemaakt aan de vaak met souterrain. Hierboven bevindt zich de bel-etage. Symmetrie, harmonische buitenzijde. De basis van de gevel wordt veelal geaccentueerd door een natuurstenen plint, verhoudingen en proportie zijn aspecten die een belangrijke rol spelen. Gevels hebben een vaak met souterrain. Hierboven bevindt zich de bel-etage. Symmetrie, harmonische duidelijke geleding. Door middel van lijsten worden de verdiepingen benadrukt. Kroonlijsten verhoudingen en proportie zijn aspecten die een belangrijke rol spelen. Gevels hebben een benadrukken de overgang van de gevel naar het dak, dat soms bewust uit het zicht gelaten is, duidelijke geleding.

Door middel van lijsten worden de verdiepingen benadrukt. Kroonlijsten maar soms ook groot en opvallend is. Naast een decoratieve functie hebben de lijsten ook een benadrukken de overgang van de gevel naar het dak, dat soms bewust uit het zicht gelaten is, praktische functie, als hemelwaterafvoer. De meeste gevels van woonhuizen in deze groep zijn maar soms ook groot en opvallend is. Naast een decoratieve functie hebben de lijsten ook een in een sobere variant van het classicisme uitgevoerd. Het zijn uiterst eenvoudige lijstgevels, praktische functie, als hemelwaterafvoer. De meeste gevels van woonhuizen in deze groep zijn vrijwel zonder enige decoratie. Alleen bij de vensters of de kroonlijst bevindt zich soms in een sobere variant van het classicisme uitgevoerd. Het zijn uiterst eenvoudige lijstgevels, ornamentiek. Rijkere gebouwen zijn ontworpen volgens meetkundige verhoudingen om vrijwel zonder enige decoratie. Alleen bij de vensters of de kroonlijst bevindt zich soms harmonie en symmetrie te verkrijgen. Op de bakstenen of deels bepleisterde gevels bevinden ornamentiek. Rijkere gebouwen zijn ontworpen volgens meetkundige verhoudingen om zich vaak gebeeldhouwde of gepleisterde ornamenten. Omdat de basisprincipes vrijwel harmonie en symmetrie te verkrijgen.

Op de bakstenen of deels bepleisterde gevels bevinden hetzelfde zijn, is een stijl in deze groep vooral te herkennen aan de ornamentiek of techniek. zich vaak gebeeldhouwde of gepleisterde ornamenten. Omdat de basisprincipes vrijwel Ornamenten hebben vormen die afgeleid zijn van de klassieke tempelbouw, zoals frontons, hetzelfde zijn, is een stijl in deze groep vooral te herkennen aan de ornamentiek of techniek. friezen en (half)zuilen, maar ook wel barokke vormen, zoals ovalen en krullen. De Ornamenten hebben vormen die afgeleid zijn van de klassieke tempelbouw, zoals frontons, ontwikkeling van bouwmethodes, materiaaltoepassing en dergelijke loopt parallel aan de friezen en (half)zuilen, maar ook wel barokke vormen, zoals ovalen en krullen. De stijlontwikkeling. Waren er eerst alleen vensters met veel kleine ruitjes, naarmate de techniek ontwikkeling van bouwmethodes, materiaaltoepassing en dergelijke loopt parallel aan de vordert en er grotere glasoppervlakken gemaakt kunnen worden, worden de ruiten steeds stijlontwikkeling. Waren er eerst alleen vensters met veel kleine ruitjes, naarmate de techniek groter. In de negentiende eeuw wordt op grote schaal gebruik gemaakt van prefab vordert en er grotere glasoppervlakken gemaakt kunnen worden, worden de ruiten steeds sierelementen, terwijl voorheen alles ambachtelijk vervaardigd werd. Deze sierelementen zijn groter.

In de negentiende eeuw wordt op grote schaal gebruik gemaakt van prefab gemaakt van terracotta, zink en later ook van Portlandcement. sierelementen, terwijl voorheen alles ambachtelijk vervaardigd werd. Deze sierelementen zijn gemaakt van terracotta, zink en later ook van Portlandcement.

| p. 15

Beschrijving van architectuurstijlen Achtergrondinformatie bij de Welstandsnota Den Haag 2017

Huidig beleid | welstandsnota 

Groep 2 Architectuur van rond 1900 Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw maken nieuwe materialen en constructies hun opgang. Ornamentiek bestaat niet alleen uit losse elementen, maar ook uit delen van de constructie van een pand. Deze kenmerken zijn met name terug te vinden in de neogotiek, overgangsarchitectuur en art nouveau. Afzonderlijke huizen in deze groep vormen meestal een bouwkundige eenheid. De scheidslijn tussen de verschillende stijlen is vaak bewust overtreden. Classicistische vormen worden verlaten en verruild voor exotische motieven en vormen uit de romaanse en gotische architectuur, maar ook voor nieuwe, op de natuur geïnspireerde, vormen. De neogotiek met zijn spitsboogvensters, uitkragende hoektorentjes, reeksen spitsboogjes, en drie- en vierpassen als ornamentiek wordt zelden toegepast voor woonhuizen, maar juist voor kerken en daaraan verwante gebouwen. Overgangsarchitectuur vertoont kenmerken van de neorenaissance, in combinatie met art nouveau ornamentiek en kleurig materiaalgebruik. Late overgangsarchitectuur kent ook invloeden van expressionistische bouwstijlen. De art nouveau is een zeer decoratieve stijl, die gekenmerkt wordt door gestileerde motieven, afkomstig uit met name de plantenwereld. Typerend is de zwierige, sierlijke asymmetrische lijnvoering, ook wel zweepslagmotief genoemd.

Dit motief wordt bijvoorbeeld bij balkons, kozijnen of puur als sierelement op de gevel gebruikt. Een meer geometrische vorm van art nouveau is ook veel toegepast in Den Haag. In de periode rond 1900 worden chaletkappen geïntroduceerd. Deze op de houten, Zwitserse chalets geïnspireerde kappen blijven tot in het begin van de twintigste eeuw populair en worden gecombineerd met meerdere stijlen, zoals de neogotiek en de overgangsarchitectuur. Het materiaalgebruik, grote glasoppervlakken in combinatie met veelvuldig gebruik van smeedijzer, zorgt mede voor de nieuwe vormen in de architectuur. Bakstenen zijn meestal geperst en daardoor regelmatig van vorm. Ze worden geglazuurd in verschillende kleuren. Het gebruik van meerdere kleuren en materialen in de gevel is dan ook een van de belangrijkste kenmerken van deze groep. Er wordt getracht de gevels zo plastisch mogelijk te maken door toepassing van loggia's, erkers en torentjes. Het dak krijgt meer nadruk: niet alleen in vorm, maar ook door de toepassing van bijzondere, gekleurde dakpannen. De grote glasoppervlakken uit deze tijd zijn uitermate geschikt voor etalages en veel bestaande winkelpanden krijgen een nieuwe pui. Bestaande klassieke gevels worden soms vernieuwd door ze te voorzien van een pleisterlaag, waar bijvoorbeeld art nouveau motieven in reliëf in aangebracht worden.



Groep 3 Vroegtwintigste-eeuws expressionisme

Binnen deze stijlgroep staat de vorm van de gevelwand centraal. Het betreft gebouwen die tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog gebouwd zijn. Constructie wordt soms zichtbaar gemaakt, naar voorbeeld van het rationalisme van Berlage. Vormen van expressionisme zijn de Amsterdamse School en de Nieuwe Haagse School. In deze stijlgroep is ook het functionalisme opgenomen. Kenmerkend voor het expressionisme is de plastiek in de gevels; naar voren komende blokvormige bouwdelen of erkers en terugliggende muurdelen. De expressie van de architectuur wordt versterkt door betonnen elementen als dorpels en kordonlijsten en door een in het oog springende, overstekende dakrand. Deze elementen benadrukken onderdelen van het gebouw, bijvoorbeeld hoeken, toegangen of een lijnenspel over de gehele huizenrij. De meeste expressionistische architectuur is toegepast in de woningbouw. De panden zijn BKPgegroepeerd Spuistraat en Vlamingstraat Gemeente van Den Haag | Januari in woonblokken met meestal | portiekwoningen enkele verdiepingen. De 2022 nadruk ligt op het horizontale aspect. De Nieuwe Haagse School is met name gebruikt voor woonwijken, waarbij de ensemblewaarde een rol speelt. In de binnenstad van Den Haag geldt

Binnen deze stijlgroep staat de vorm van de gevelwand centraal. Het betreft gebouwen die tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog gebouwd zijn. Constructie wordt soms zichtbaar gemaakt, naar voorbeeld van het rationalisme van Berlage. Vormen van expressionisme zijn de Amsterdamse School en de Nieuwe Haagse School. In deze stijlgroep is ook het functionalisme opgenomen. Kenmerkend voor het expressionisme is de plastiek in de gevels; naar voren komende blokvormige bouwdelen of erkers en terugliggende muurdelen. De expressie van de architectuur wordt versterkt door betonnen elementen als dorpels en kordonlijsten en door een in het oog springende, overstekende dakrand. Deze elementen benadrukken onderdelen van het gebouw, bijvoorbeeld hoeken, toegangen of een lijnenspel over de gehele huizenrij. De Beschrijving van architectuurstijlen meeste expressionistische architectuur toegepast in de woningbouw. De panden zijn Achtergrondinformatie bij de Welstandsnota Den Haag is 2017 gegroepeerd in woonblokken met meestal portiekwoningen van enkele verdiepingen. De nadruk ligt op het horizontale aspect. De Nieuwe Haagse School is met name gebruikt voor woonwijken, waarbij de ensemblewaarde een rol speelt. In de binnenstad van Den Haag geldt dit nauwelijks. Hier gaat het meestal om individuele voorbeelden. Alleen bij het Westeinde is een buurt in deze stijl gebouwd.

Binnen de Amsterdamse School en de Nieuwe Haagse School worden gebouwen opgevat als één grote sculptuur, een organisch geheel. De ornamentiek bestaat uit ingewikkelde details en geveluitstulpingen. Ook wordt veel gebruik gemaakt van sierverbanden in het metselwerk. Men zoekt naar expressie in de verscheidene onderdelen van de compositie. In de binnenstad zijn enkele individuele panden in deze stijl te vinden. Gelijktijdig met de ontwikkelingen binnen de Nieuwe Haagse en Amsterdamse School zijn er ook andere bewegingen ontstaan, zoals het functionalisme. Deze architectuurstroming heeft een ornamentloze vormgeving. Rechte hoeken en vierhoekige vormen overheersen. De gebouwen hebben platte daken. De stijl is zeldzaam in de Haagse binnenstad, maar veel late Nieuwe Haagse School heeft invloed ondergaan van het functionalisme. Hoewel de vormentaal vernieuwend is, wordt gebruik gemaakt van traditionele bouwmethoden en materialen, zoals hout, baksteen en natuursteen. Kenmerkend is ook de toepassing van glas-in-lood ramen met geometrische motieven in veelal stalen kozijnen.



4/11

Groep 4 Wederopbouw, recente architectuur en renovatie Van 1945 tot in de jaren zestig is er in Den Haag veel gebouwd. De architectuur uit deze tijd wordt wederopbouwarchitectuur genoemd. In Den Haag is deze bouwstijl veel toegepast om de kwantiteit van woningen te vergroten. In de binnenstad is hiervan geen sprake. Er zijn wel enkele wederopbouwpanden te vinden, maar dit zijn juist vaak traditionalistisch aandoende kantoorpanden, die bij Groep 1 benoemd zijn. In reactie op de op kwantiteit gerichte manier van bouwen in de wederopbouw ontstaan initiatieven die meer gericht zijn op de individuele behoeften van bewoners en gebruikers. Ook wordt de behoefte van architecten zich te onderscheiden binnen hun vak groter. In de Haagse binnenstad worden enkele inbreidingsplannen gerealiseerd. Deze nieuwbouw onderscheidt zich duidelijk van de oudere architectuur en sluit soms nauwelijks aan op het historische karakter van de binnenstad. Afgelopen decennium is er veel nieuwbouw bijgekomen in de binnenstad. Het gaat dan voornamelijk om het gebied rond het Centraal Station. Hier is onder meer ‘De Resident’ gerealiseerd, een project waarin zowel woningbouw, kantoren als ministeries hun plaats hebben. De grote stadsvernieuwingen, begonnen in de jaren zeventig, brengen met zich mee dat, behalve de grote nieuwbouwplannen, ook veel architectuur gerenoveerd wordt.

| p. 16

moet hetHistorisch gebied daarom snel duidelijk zijn. Dit vraagt om een heldere en zakelijke inrichting. 4. centrum Om de helderheid en duidelijkheid te garanderen, moet een opeenstapeling van reclame, zowel Voor reclame betekent dit dat zij van voldoende maat (welke bedrijven zijn er), dat zij 5. per pandStrand als in het straatbeeld, voorkomen worden. pandgebonden is (welk bedrijf zit waar) en dat zij entreegebonden is (waar moet ik naar binnen). 6. Groengebied Om de helderheid en duidelijkheid te garanderen, moet een opeenstapeling van reclame, zowel 7. Transitiegebied per pand als in het straatbeeld, voorkomen worden.

Huidig beleid | reclame nota

RECLAMENOTA gemeente Den Haag Deze Reclamenota vervangt de Reclamenota 2004, onderdeel van de Welstandsnota (RIS 112557_040206) van de gemeente Den Haag. Deze Reclamenota maakt integraal onderdeel uit van de Welstandsnota (RIS 112557_040206) van de gemeente Den Haag.

Reclamenota gemeente Den Haag

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

Deze gebieden hebben elk een karakteristiek, die voortkomt uit de historie van de stad en het gebruik van het gebied. De zeven reclamezones worden aangegeven op de kaart van Den Haag en worden beschreven in zeven sfeerbeschrijvingen. In zes van de zeven zones zullen reclames die zijn omschreven als “veranderingen [aan de gevel] van niet-ingrijpende aard”, tenzij deze zich aan een monument of in een Rijksbeschermd stadsgezicht bevinden, voor vergunningvrij zijn. In het Historisch Centrum is altijd een vergunning Algemene richtlijnen gevelreclame nodig. • Een reclame-uiting is pandgebonden, dat wil zeggen dat zij zich bevindt aan het pand waarnaar zij verwijst; Voorbeelden reclame-uitingen • Een van reclame-uiting is in haar grootte en positionering aangepast aan de reclamezone in bedrijvengebied 1. Standaardgebied waarin zij zich bevindt; Het •standaardgebied is in hetis reclamebeleid basis. Het is een Een reclame-uiting in haar groottehet en hoofdgebied, positionering de aangepast aanstandaardgebied de Voorbeelden van reclame-uitingen divers gebied, waar naast woningen winkels, kantoren stedenbouwkundige context ook waarin zij zich bevindt;en horeca voorkomen.

De functie is in bedrijvengebied soms• perEen pand verschillend en de verschillende functies vragenaangepast elk een eigen manier reclame-uiting is in haar grootte en positionering aan de schaalvan vanomgaan het met reclame. Om een rustig en coherent beeld per straat te realiseren, wordt gekeken wat de pand waaraan zij zich bevindt; 3. Publiek concentratiegebied overwegende functie van een en wordt reclamebeleid aangepast. • Een reclame-uiting is straat in haar grootte enhet positionering ende indaaraan haar ontwerp aangepast aan de Publiek concentratiegebieden zijn deisgrote uitgaansgebieden en grootschalige openbaarIn woonstraten past in principe geen reclame. Een ofHaag kantoor-aan-huis kan worden architectuur van het pand waaraan zich praktijkbevindt; vervoer-knooppunten (de stations Den HaagzijCentraal en Den HS) in Den Haag. Het publiek 3. Publiek concentratiegebied aangegeven met een bord, dat onverlicht en van bescheiden grootte is, en dat terughoudend concentratiegebied onderscheidt zich doorontworpen zijn dynamiek, de grote hoeveelheden mensen dieishet • Een reclame-uiting is zorgvuldig en gematerialiseerd; Publiek concentratiegebieden zijn de grote uitgaansgebieden en de grootschalige openbaargebied verkeersgebied verblijfsgebied gebruiken. Bezoekers zullen makkelijk en snel • als Een reclame-uitingenisals zorgvuldig bevestigd.

vervoer-knooppunten (de stations Den Haag Centraal en Den Haag HS) in Den Haag. Het publiek hun weg willen vinden, maar staan ook open voor informatie, reclame of bijvoorbeeld nieuws. Dit concentratiegebied onderscheidt zich door zijn dynamiek, de grote hoeveelheden mensen die het Reclamenota vraagt om zichtbaarheid en grootschaligheid in de maar ook om helderheid en gemeente Den Haag 9 inrichting, gebied als verkeersgebied en als verblijfsgebied gebruiken. Bezoekers zullen makkelijk en snel duidelijkheid. Voor reclame betekent dit dat er een onderscheid moet zijn tussen bewegwijzering Algemene richtlijnen voor reclame op eigen erf en voor reclame in de openbare ruimte hun weg willen vinden, maar staan ook open voor informatie, reclame of bijvoorbeeld nieuws. Dit (waar ikreclame-uiting heen en waar ismoet ik naar binnen), en andere informatie. Reclame is grootschalig • moet Een in haar grootte ende positionering aangepast aanhelderheid de reclamezone vraagt om zichtbaarheid en grootschaligheid in inrichting, maar ook om en en hoogwaardig. waarinVoor zij zich bevindt; duidelijkheid. reclame betekent dit dat er een onderscheid moet zijn tussen bewegwijzering • moet Eenikreclame-uiting in haar grootte en positionering aangepast Reclame aan de is grootschalig (waar heen en waar ismoet ik naar binnen), en andere informatie. 4.

Historisch centrum en architectonische context waarin zij zich bevindt; stedenbouwkundige en hoogwaardig. Het •gebied centrum’ omvat deontworpen historischeencentra van Den Haag en Scheveningen. Een‘Historisch reclame-uiting is zorgvuldig gematerialiseerd; Hoewel zeer reclame-uiting verschillend inisschaal, zijn historisch Scheveningen en historisch Den Haag zeer 4. • Een Historisch centrum zorgvuldig geplaatst; vergelijkbaar in karakter. Beide worden gekenmerkt grote verscheidenheid aan – vaak Een‘Historisch reclame-uiting voor omvat en/of op afstanddoor vaneen eenvan monument monumentale Het •gebied centrum’ dekort historische centra Den Haagtast ende Scheveningen. kleinschalige – historische en moderne architectuur, die wordt gebruikt om te wonen, te winkelen, van het betreffende niet aan. Scheveningen Hoewel waarde zeer verschillend in schaal, pand zijn historisch en historisch Den Haag zeer te eten. Deze verscheidenheid aan architectuur en functies, en het historische karakter vergelijkbaar in karakter. Beide worden gekenmerkt door een grote verscheidenheid aan – vaak onderscheiden het historisch centrum van de rest van de stad en maken de kwaliteit van het kleinschalige – historische en moderne architectuur, die wordt gebruikt om te wonen, te winkelen, gebied. De zeven reclamezones (zie Zoneringskaart te eten.

Deze verscheidenheid aan architectuur Reclame) en functies, en het historische karakter Reclame-uitingen kunnen bijdragen aan de reclamezones kwaliteit van het historisch centrum, wanneer zij zich In het nieuwe reclamebeleid geïntroduceerd: onderscheiden het historisch worden centrumzeven van de rest van de stad en maken de kwaliteit van het voegen in het (historische) karakter, wanneer zij zich voegen in de kleinschaligheid en de gebied. kwaliteit van de architectuur. Reclame-uitingen stellen aantal encentrum, omvang wanneer terughoudend op 1. Standaardgebied Reclame-uitingen kunnen bijdragen aan de kwaliteit vanzich hetinhistorisch zij zich in het gevelbeeld en in het straatbeeld. 2. Bedrijvengebied voegen in het (historische) karakter, wanneer zij zich voegen in de kleinschaligheid en de In de horecakernen, het Plein, het Buitenhof en de Grote Markt, is meer en meer grootschalige 3. Publiek concentratiegebied Reclamenota gemeente Den Haag reclamevoering mogelijk dan in de overige delen10van het historisch centrum. Hetzelfde geldt voor 4. Historisch centrum de Grote Marktstraat vanwege de schaal en het gebruik. 5. Strand Reclamenota gemeente Den Haag 6. Groengebied 10 5. Strand 7. Transitiegebied Het strandgebied van Den Haag wordt gekenmerkt door een driedeling.

Den Haag heeft Scheveningen, badplaats internationale en ambitie, Kijkduin, eenen meer Deze gebieden een hebben elk eenvan karakteristiek, dieallure voortkomt uit deen historie van met de stad het kleinschalige sfeer. Daarnaast is er strandgebied dat direct aan de duinen grenst en dat een meeren gebruik van het gebied. De zeven reclamezones worden aangegeven op de kaart van Den Haag natuurlijk karakter heeft. De drie delen onderscheiden zich in dynamiek van het strand en in de worden beschreven in zeven sfeerbeschrijvingen. aansluiting op de bebouwing van de stad. die zijn omschreven als “veranderingen [aan de gevel] In zes van de zeven zones zullen reclames Voorniet-ingrijpende reclame aan enaard”, bij de tenzij strandpaviljoens betekent dit dat zijof is in aangepast aan de sfeer van het van deze zich aan een monument een Rijksbeschermd deel van het strand en dat rekening gehouden moet worden met het karakter van devergunning aangrenzende stadsgezicht bevinden, vergunningvrij zijn. In het Historisch Centrum is altijd een reclamezone. nodig. 6. Groengebied Groengebieden in Den Haag zijn vrijwel nooit stukken ongerepte natuur. De zeer verschillende 1. Standaardgebied gebieden (duingebied, de Uithof, het Bos) binnen of aan isdeeen Het standaardgebied isstadspark, in het reclamebeleid het Haagsche hoofdgebied, debevinden basis. Hetzich standaardgebied

| p. 17

Huidig beleid | reclame nota Wanneer onderstaande reclame-uitingen buiten de aangegeven maximale aantallen en maximale maten vallen, zijn zij regulier vergunningplichtig. RECLAMENOTA gemeente Den Haag

Reclame-uiting haaks op de gevel, onverlicht of van binnenuit verlicht

Deze Reclamenota vervangt de Reclamenota 2004, onderdeel van de Welstandsnota (RIS 112557_040206) van de gemeente Den Haag. Deze Reclamenota maakt integraal onderdeel uit van de Welstandsnota (RIS 112557_040206) van de gemeente Den Haag.

Reclame-uiting plat op de gevel, onverlicht of van binnenuit verlicht

Reclame-uiting onder een luifel, haaks op de gevel, onverlicht of van binnenuit verlicht

Reclame-uiting in de vorm van open belettering plat op de gevel, onverlicht of van binnenuit verlicht

Prijsborden, onverlicht of van binnenuit verlicht Reclamenota gemeente Den Haag

Naamborden vrije beroepen plat op de gevel, onverlicht Vlaggen

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

- in de begane grond zone - maximaal 1 per onderneming - maximaal 0,5 m2 - maximaal 0,15 m dik - maximaal 0,1 m uit de gevel - minimaal 0,5 m van de zijkant van de gevel - in de begane grond zone - maximaal 1 per parcelleringseenheid - maximaal 1,0 m2 - maximaal 0,4 m hoog - maximaal 2/3 van de breedte van de parcelleringseenheid breed - maximaal 0,15 m dik - maximaal 1 per parcelleringseenheid - maximaal 0,2 m2 - maximaal 0,2 m hoog - maximaal 0,15 m dik - minimaal 0,5 m van de zijkant van de gevel - in de begane grond zone - maximaal 1 reclame-uiting per parcelleringseenheid - maximaal 1 regel - maximaal 1,0 m2 (als oppervlakte geldt de oppervlakte van een rechthoek die de open belettering omgeeft) - maximaal 0,4 m hoog (als hoogte geldt de hoogte van een rechthoek die de open belettering omgeeft) - maximaal 2/3 van de breedte van de parcelleringseenheid breed (als breedte geldt de breedte van een rechthoek die de open belettering omgeeft) - maximaal 0,15 m dik - naast de entree - maximaal 1 per entree - maximaal 0,5 m2 - de langste zijde maximaal 1 m - naast de entree - maximaal 1 per entree - maximaal 0,5 m2 - de langste zijde maximaal 1 m - in de begane grond zone - maximaal 1 per parcelleringseenheid - minimaal 0,5 m binnen de perceelgrens - maximale lengte van de vlaggenstok 1,5 m

| p. 18

Huidig beleid | reclame nota bijlage bij Reclamenota gemeente Den Haag

Schema Gevelreclame, Schema Reclame op eigen erf en Schema Reclame in de openbare ruimte RECLAMENOTA gemeente Den Haag Deze Reclamenota vervangt de Reclamenota 2004, onderdeel van de Welstandsnota (RIS 112557_040206) van de gemeente Den Haag. Deze Reclamenota maakt integraal onderdeel uit van de Welstandsnota (RIS 112557_040206) van de gemeente Den Haag.

Gevelreclame Onder gevelreclame wordt verstaan: Elke aanduiding van commerciële en niet-commerciële aard, in de vorm van een opschrift, een aankondiging of mededeling, al dan niet in combinatie met een bouwkundige uitbreiding of attentie-element, voor zover deze van de openbare straat, in, aan of op gebouwen geplaatst is. 1 standaardgebieden

2 bedrijvengebieden

3 concentratiegebieden

4 historisch centrum

5 strand

BANIER

Niet toegestaan

Toegestaan > De banier is aangepast aan de plasticiteit van de gevel

Toegestaan > De banier is aangepast aan de plasticiteit van de gevel

Niet toegestaan

Niet van t

BEPLAKKING van een RUIT

Toegestaan > De ruit wordt aan de binnenzijde beplakt > De ruit wordt voor maximaal 20% van haar oppervlakte beplakt

Toegestaan > De ruit wordt aan de binnenzijde beplakt > De ruit wordt voor maximaal 20% van haar oppervlakte beplakt

Toegestaan > De ruit wordt aan de binnenzijde beplakt > De ruit wordt voor maximaal 20% van haar oppervlakte beplakt

Toegestaan > De ruit wordt aan de binnenzijde beplakt > De ruit wordt voor maximaal 20% van haar oppervlakte beplakt

Toegestaa > De ruit binnenzijd > De ruit maximaal oppervlak

DAGLICHTREFLECTERENDE RECLAME

Niet toegestaan

Niet toegestaan

Niet toegestaan

Niet toegestaan

Niet toege

DOTTERBORD

Niet toegestaan

Toegestaan

Toegestaan

Niet toegestaan

Toegestaa Schevenin

LCD- of PLASMASCHERM

Niet toegestaan

Toegestaan

Toegestaan

Niet toegestaan

Toegestaa Schevenin

LICHTLIJN

Niet toegestaan

Niet toegestaan

Toegestaan

Niet toegestaan

Niet toege

MUURSCHILDERING

Toegestaan > De muurschildering is aangepast aan de plastiek en de ritmering van de gevel

Toegestaan > De muurschildering is aangepast aan de plastiek en de ritmering van de gevel

Toegestaan > De muurschildering is aangepast aan de plastiek en de ritmering van de gevel

Toegestaan > De muurschildering is aangepast aan de plastiek en de ritmering van de gevel

Toegestaa > De muu aangepast en de ritm gevel

RECLAME op het DAK

Niet toegestaan

Toegestaan > De dakreclame is in zijn positionering aangepast aan de stedenbouwkundige situatie

Toegestaan > De dakreclame is in zijn positionering aangepast aan de stedenbouwkundige situatie

Niet toegestaan

Toegestaa Schevenin > Maxima dakreclam > De dakr loodrecht de boulev

Reclamenota gemeente Den Haag

BKP Spuistraat en Vlamingstraat | Gemeente Den Haag | Januari 2022

| p. 19

Huidig beleid | visie verlichting 2 Visie op licht 2.1 Startpunt: de Haagse signatuur Den Haag heeft een unieke identiteit die we graag in de stad benadrukken. We vinden het belangrijk dat de openbare verlichting hieraan bijdraagt. Een herkenbare en eenduidige Haagse signatuur vormt dan ook het startpunt voor de Visie op Licht. Als Hofstad en als internationale stad van vrede en recht, zijn veel nationale en internationale organisaties, diensten en ambassades in Den Haag gevestigd en verwelkomen we veel (internationale) bezoekers. Gastvrijheid is daarom een belangrijk thema. Openbare verlichting kan bijdragen aan een gastvrije stad door te zorgen voor een gevoel van toegankelijkheid en veiligheid op straat. Geheel in lijn met de Haagse aard houden we in dit kader het lichtbeeld graag ingetogen en zorgen we voor een materiaalgebruik dat ook overdag bijdraagt aan het karakter van de stad. Met de zee in onze achtertuin, het strand, de boulevard, de duinen, de Natura 2000 gebieden en vele groengebieden zoals het Haagse Bos, mag Den Haag zich met recht de groene stad aan zee noemen. In het kustgebied is daarbij plaats voor bedrijvigheid en toerisme, bijvoorbeeld in badplaats Scheveningen. In en nabij de natuurgebieden houden we juist rekening met de flora en fauna die gebaat zijn bij rust en zo min mogelijk kunstlicht.

Den Haag is een woonstad, waar bewoners in alle rust moeten kunnen wonen, maar tegelijkertijd profileert Den Haag zich steeds meer als evenementenstad, waar reuring gewenst is. Aan beide komen we tegemoet en we passen het lichtbeeld hierop aan. Den Haag is ook de stad van de lange lanen die parallel lopen aan de kustlijn, waarvan de Laan van Meerdervoort de langste is. Een homogeen lichtbeeld versterkt deze assen en geeft daarmee structuur en duidelijkheid, ook voor bezoekers.

2.2 Vier Haagse lichtbeelden De Haagse identiteit vormt het startpunt voor het ontwerp van de Haagse Visie op Licht, we gaan uit van vier verschillende lichtbeelden met verschillende functionaliteiten die passen bij de verschillende gebieden in Den Haag. Hierbij werken we gebiedsgericht. In de woon- en werkgebieden gebruiken we ‘living light’. Het centrum en andere toeristische gebieden zoals de badplaatsen voorzien we van ‘city light’. De hoofdwegen verlichten we met ‘road light’. En in natuurgebieden gebruiken we zo min mogelijk openbare verlichtingen, oftewel ‘eco light’.