RIS311675 bijlage 1

33

global goal

11 VERVOLG

MAAK STEDEN EN DORPEN INCLUSIEF, VEILIG, VEERKRACHTIG EN DUURZAAM Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten

11.3. Inclusieve en duurzame stadsontwikkeling, en capaciteit opbouwen voor participatieve, geïntegreerde en duurzame planning en beheer van menselijke nederzettingen in alle landen 11.4 Het culturele en natuurlijke erfgoed van de wereld beschermen en veilig te stellen 11.5 Slachtoffers en schade door (water)rampen beperken, met nadruk op bescherming van kwetsbare groepen (zie GG 13.1) 11.6 De nadelige milieu-impact van steden per capita reduceren, ook door bijzondere aandacht voor luchtkwaliteit en afvalbeheer (zie GG 12) 11.7 Toegang voor iedereen voorzien tot veilige, inclusieve en toegankelijke, groene en openbare ruimtes, in het bijzonder voor vrouwen en kinderen, ouderen en personen met een handicap. 11.a. Positieve economische, sociale en ecologische verbanden ondersteunen tussen stedelijke, voorstedelijke en landelijke gebieden door de nationale en regionale ontwikkelingsplanning te versterken

34

•Veilig Verkeer Nederland •Leipzig Charter •UN HABITAT III : New Urban Agenda •EU Reference Framework for Sustainable Cities •Europese Agenda Stad •EC-programma ELENA •LEADER/POP3 •Europese Landschapsconventie •Natura 2000 •UNESCO-verdragen •Agenda 21 for Culture •VN-verdrag Handicap •European Covenant of Mayors •Omgevingswet, NOVI •Erfgoedwet •Visie Erfgoed en Ruimte •Natuurnetwerk NL •IBP •ITstandaard voor toegankelijk bouwen •Manifest Iedereen doet mee! •City Deals, Green Deals, Regio Deals •Programma VerDuS •Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) •Programma Schone Lucht •Schone Lucht Akkoord •RIVM Gids Gezonde leefomgeving •TEEB stadtool •Toekomstperspectief Panorama Nederland

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

voorbeelden van extra inzet :

Targets 11.3 - 11.7 en 11.a •In de Omgevingsvisie opgaven verbinden voor een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving met aandacht voor inclusiviteit; gebiedsgericht werken •Zorgen voor vroegtijdige en betekenisvolle participatie van bewoners en belanghebbenden bij formulering van plannen en initiatieven (GG 10, 16) •Toegankelijke openbare ruimtes, trottoirs, gebouwen, recreatieplekken, parken (zie Den Bosch) en cultureel erfgoed (zie Breda) voor iedereen •Bescherming en versterking van waardevolle landschappen, dorps- en stadsgezichten •Wijken en kernen leefbaar en toegankelijk houden o.a. door functievermenging; leegstand en verloedering tegengaan, ook in het buitengebied •Bescherming van materieel en immaterieel erfgoed via lokaal cultuur- en erfgoedbeleid •Met inwoners samenwerken aan vergroening en onttegeling; zorgen voor speelgroen, stadsnatuur en parken met goede spreiding over wijken (GG 3, 13, 15) •Monitoring van en maatregelen voor luchtkwaliteit, vooral rond wegen en in wijken met de grootste vervuiling (GG 3) •Waterrobuuste inrichting met ruimtelijke kwaliteit (GG 13) •Tegengaan geluidsoverlast en overigevormen van hinder •Groene stadsranden, landschappelijke en ecologische verbindingtussenbebouwdeomgevingenbuitengebied

•Inzet buurtregisseurs om bewoners actief te betrekken bij wijkvernieuwing en vitale kernen; speciale aandacht voor moeilijk te bereiken groepen en mensen met een beperking (GG 10) •Fysiek, juridisch en fiscaal ruimte geven aan initiatieven van bewoners en coöperaties als derde speelveld naast overheid en markt (GG 16) •Participatief omgevingsbeleid bevorderen via Landingsplaats voor de Omgevingswet (GG 16) •Cultuurhistorisch erfgoed herontwikkelen voor wonen of werken; tegengaan van landschapserosie door schaalvergroting, leegstand of megadistributiecentra •MKBA toepassen bij planning en ontwikkeling; maatschappelijke en ecologische waarde zwaar laten meewegen •Initiatiefnemers stimuleren tot landschaps- en natuur inclusief ontwerp; Green Deal Groene Daken •Samenspeelplaatsen en speelnatuur •Kunst als verbindend elementen inzetten, zoals https://www.sharingartssociety.com/ •Internationale samenwerking rond duurzame stedelijke ontwikkeling, bijvoorbeeld in VNG Internationalprogramma DEALS (GG 17)

35

global goal

12

DUURZAME CONSUMPTIE EN PRODUCTIE Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten

12.2. Duurzaam beheer en efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen 12.3. De voedselverspilling in winkels en bij consumenten per capita halveren en voedselverlies reduceren in de productie- en bevoorradingsketens. 12.4. Tegen 2020 komen tot een milieuvriendelijk beheer van chemicaliën en alle afval gedurende de hele levenscyclus, en de uitstoot naar lucht, water en bodem met hun negatieve gezondheids- en milieu-effecten beperken 12.5. De afvalproductie aanzienlijk beperken via preventie, vermindering, recyclage en hergebruik. 12.6. Bedrijven, in het bijzonder grote en transnationale, aanmoedigen tot duurzame praktijken het integreren van duurzaamheidsinformatieinhunverslaglegging. 12.7. Duurzame praktijken bij overheidsopdrachten bevorderen 12.8. Garanderen dat mensen overal beschikken over relevantie informatie over duurzame ontwikkeling en levensstijlen die in harmonie zijn met de natuur. 12.a. Ontwikkelings-landen helpen richting meer duurzame consumptie- en productiepatronen

•EU Green Deal •EU-verordening REACH •EU-richtlijn single use plastic •EU-actieplan Circulaire Economie •EU strategie voor plastics in een circulaire economie •EU-doel: 50% minder voedselverspilling in 2030 •Rijksambitie Nederland Circulair, Grondstoffenakkoord en Uitvoeringsagenda Circulaire Economie met vijf transitiethema’s Doelstelling: Nederland 50% circulair in 2030 en volledig circulair in 2050 •Raamovereenkomst verpakkingen •PBL-rapport Circulaire Economie 2030 •Omgevingswet •Wet milieubeheer •Rijksmilieuvisie •Green Deals; Regio Deals •VNG-model inkoop- en aanbestedingsbeleid met uitgebreide MVI-paragraaf •ISO 20400 voor duurzame inkoop •Manifest Maatschappelijk verantwoord inkopen •Convenanten, (I)MVO-beleid •Landelijk Afvalplan (LAP) 2009-2021 •VANG •Keurmerken als FSC

36

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

•Via aanbesteding marktpartijen maximaal uitdagen tot verduurzaming en duurzaamheidsrapportage; keurmerken gebruiken •Tegengaan (voedsel)verspilling, bijvoorbeeld door afspraken met horeca en winkeliers; experimenteerruimtevoorverwaardingvanreststromen en composteren (GG 2) •Verbinden van kringloopbedrijven met circulaire ambachtscentra als werkvoorziening voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zie Duurzaamheidsplein Oss (GG 1, 8, 10) •Bevorderen van Eerlijke Winkelroutes; Fair Trade gemeente worden, meedoen aan IMVO convenanten

•De gemeentelijke bedrijfsvoering verduurzamen; bij aanleg en onderhoud van vastgoed, gronden en wegen gebruik maken van circulaire, gifvrije materialen en verspilling tegengaan (GG 9) •Duurzame inkoop versterken door reguliere bijscholing inkopers en goede samenwerking tussen afdelingen •Stimuleren van innovatieve en duurzame business modellenenwerklocaties;investereninkennisnetwerken en samen met stakeholders lokale/regionale circulaire economie strategie uitwerken voor het sluiten van grondstoffenkringlopen op gebiedsniveau zoals Circulaire stad Almere •Terugdringen en hergebruiken van afval in de gemeente via actieve bewustwordingscampagnes en goed bereikbare en betaalbare inzamelvoorzieningen, die aansluiten bij behoeften van bewoners; zwerfvuil tegengaan •Handhavend optreden tegen dumping van (chemisch) afval; preventie van storten vervuilde grond, slib of bouwmateriaal •De vier principes van EU-milieubeleid goed verankeren in Omgevingsvisie en plan (o.a. voorzorgsbeginsel) voorbeelden van extra inzet :

•Actieve milieu-educatie en bewustwordingscampagnes rond lokale en mondiale duurzaamheidsvraagstukken via publieksvoorlichting, duurzame dagen, duurzaamheidsloket, online platforms •Duurzaamheidsleningen voor circulaire woningbouw (GG 11) •Reductie chemische bestrijdingsmiddelen in land- en tuinbouw stimuleren; pesticidevrije zones instellen (GG 2, 3)

37

global goal

13

AANPAK VAN KLIMAATVERANDERING

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten

13.1. De veerkracht en het aanpassingsvermogen versterken aan met klimaat in verband te brengen gevaren en natuurrampen in alle landen 13.2. Maatregelen inzake klimaatverandering integreren in nationaal beleid, strategieën en planning. 13.3. De opvoeding, bewustwording en de menselijke en institutionele capaciteit verbeteren met betrekking tot mitigatie, adaptatie, impactvermindering en vroegtijdige waarschuwing inzake klimaatverandering

•Klimaatakkoord Parijs 2015 •EU klimaat & energieframework 2021-2030 •EU Financial Instrument for the Environment (LIFE) •EU Klimaatadaptatiestrategie 2013 •Kader van Sendai voor rampenrisicovermindering 2015-2030 •Covenant of Mayors •Klimaatwet •Klimaatakkoord •IBP: Samen aan de slag voor het klimaat •CO2-prestatieladder voor overheden •40-puntenplan Urgenda •Nationale Adaptatiestrategie Doel: NL klimaatbestendig en waterrobuust ingericht in 2050 •Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie •Nationaal Waterplan 2016-2021 •Regionale Adaptatiestrategie (RAS) •Regionale Energie- en klimaatstrategie •Omgevingswet, NOVI •Regionaal crisisplan •Programma Ruimte voor de Rivier

• Aansluiten bij Klimaatverbond, of Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling; meedoen aan initiatieven als operatie Steenbreek, Greendeal Scholen, Warme Truiendag •Samenwerking met en capaciteitsversterking in ontwikkelingslandenophetgebiedvanklimaatadaptatie

•Stresstest doen voor wateroverlast, droogte en hitte • Beleid en routekaart om gemeente klimaatneutraal en klimaatbestendig te maken • Waterrobuuste ruimtelijke inrichting m.b.v natuurlijke systemen; gebiedsgericht maatregelen voor waterberging en afvoer koppelen aan andere opgaven en ruimtelijke kwaliteit, zoals koppeling van ruimte voor de Waal aan een nieuw stadseiland, rivierenpark en natuurontwikkeling (GG 6, 9, 11, 15) •Bewustwording creëren bij bewoners en bedrijven; samen hittestress voorkomen met aantrekkelijk groen, zoals parkjes, stads- en geveltuinen, groene daken, tiny forests, ook in sociaal kwetsbare wijken • Zorgdragen voor integrale gemeentelijke of regionale crisis/rampenplannen (GG 11); waterberging bij woonhuizen • Verplaatsen van vitale infrastructuur; geen nieuwbouw in kwetsbaar (overstromings)gebied • Tegengaan van bodemdaling, bijdragen aan goed functionerend bodem-watersysteem (GG 15) •Behoud van bestaande bossen en aanplant van nieuwe bomen en landschapselementen (GG 15) • Met maatschappelijke partners invulling geven aan afspraken Klimaatakkoord (GG 2, 7, 9, 11) voorbeelden van extra inzet :

• Ambitieuze en meetbare klimaatdoelstellingen voor gemeente verankeren in de programmabegroting; structureelbudgetvoorklimaatbeleid;klimaatbegroting maken • Monitoring van de CO2 footprint van de eigen organisatie en de gemeente certificeren met de CO2prestatieladder • Meewerken aan Ruimte voor Levende Rivieren

38

39

global goal

14

BESCHERMEN EN DUURZAAM GEBRUIK VAN DE OCEANEN EN ZEEË N Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten

14.1 Tegen 2025 de vervuiling van de zee voorkomen en sterk verminderen, in het bijzonder als gevolg van activiteiten op het land, waaronder vervuiling door ronddrijvend afval en voedingsstoffen. 14.2. Tegen 2020 zee- en kustecosystemen duurzaam beheren, beschermen en herstellen 14.4. Tegen 2020 op een doeltreffende manier de visvangst reguleren en een einde maken aan overbevissing, aan illegale, niet-aangegeven en ongereguleerde visserij en aan destructieve visserijpraktijken, en de visvoorraden zo snel mogelijk herstellen

•EU kaderrichtlijn water •EU Kaderrichtlijn Mariene Strategie •EU richtlijn stedelijk afvalwater •Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) •EU Green Deal •EU-richtlijn single use plastic •Nationaal beleid Kust- en schelpdiervisserij •Waterwet •Wet Milieubeheer •Raamovereenkomst verpakkingen •VANG •Natuurambitie Grote Wateren •Ramsar-conventie •Natura 2000; •Project Schone Rivieren

40

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

•Duurzaamgemeentelijkrioolbeheerenafvalwaterbeheer (GG 6) •Watervervuiling tegengaan via bewustwording en bronmaatregelen bij productiebedrijven (GG 6, 12) •Milieuvoorschriften en inzamelfaciliteiten voor zee- en rivierhavens •Kustlijn beschermen via bouwvoorschriften en versterking strand- en duingebied (met rijk en provincie) •Schoonhouden van rivierdelta’s, stranden en kustgebied; scholieren en bedrijven hierbij betrekken (GG 4, 12) voorbeelden van extra inzet :

•Gemeentelijk plan en publieksacties voor de aanpak van zwerfvuil en microplastics, in het bijzonder in gemeenten langs de kust en rivieren; Green Deal Zwerfvuil •Samenwerking met andere gemeenten, ook grensoverschrijdend, zoals via KIMO (GG 17) •Meedoen aan acties als Juttersgeluk waarbij ook mensen die minder goed meekomen in de maatschappij zich kunnen inzetten voor een schone omgeving (GG 3, 10) •Green Deal Schone stranden •Bevorderen duurzame visserij; Green Deal Visserij voor een schone zee •MSC/ASC label promoten

41

global goal

15

BESCHERMEN EN DUURZAAM GEBRUIK VAN ECOSYSTEMEN , BOSSEN EN BIODIVERSITEIT Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten •VN Conventie Biodiversiteit en Strategisch plan •EU Biodiversiteitsstrategie •EU Vogel- en Habitatrichtlijn •Natura 2000 Netwerk •EU Green Deal •NEC-richtlijn, Nitraatrichtlijn •Kaderrichtlijn Water •Europese Landschapsconventie •Boswet •Wet Natuurbescherming •Natuurnetwerk NL •Natuurpact en afspraken rond nieuwe natuur per 2027 •Omgevingswet; NOVI •Nationaal milieubeleidsplan •Rijksnatuurvisie •Bodemconvenant 2016-2020 •Deltaplan Biodiversiteitsherstel •Omgevingswijzer Duurzaam GWW •Regio Deals, Green Deals als Infranatuur •Initiatief Bewust Bodemgebruik •ISO 20400 voor duurzame inkoop •Convenanten, (I)MVO-beleid •Labels als FSC, Rainforest Alliance •Adviezen Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling

15.1 Tegen 2020 zorgen voor behoud, herstel en duurzaam gebruik van zoetwaterecosystemen, waaronder bossen, heide, grondwater-lagen, moerassen en meren 15.2 Duurzaam beheer en revitalisering van bossen, ontbossing tegengaan en op duurzame manier (her)bebossen 15.3. Woestijnvorming tegengaan, aangetast land en gedegradeerde bodem herstellen 15.5. Dringende actie om de aftakeling van natuurlijke leefgebieden en het verlies van biodiversiteit te stoppen en, tegen 2020 de met uitsterven bedreigde soorten te beschermen 15.8 Invoering van invasieve uitheemse soorten in land- en waterecosystemen en hun impact beperken 15.9. Tegen 2020 ecosysteem- en biodiversiteitswaarden integreren in nationale en plaatselijke planning 15.a. Geld mobiliseren om biodiversiteit en ecosystemen te beschermen.

42

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

voorbeelden van extra inzet :

•Gemeentelijk beleid opstellen voor behoud en versterking van landschap, natuur en biodiversiteit; realiseren van een samenhangend natuurnetwerk Nederland •Via omgevingsplan zorgen voor adequate bescherming van natuurwaarden en de kwaliteit van bodem, water en lucht, zowel in natuurgebieden als daarbuiten (GG 3, 11) •Beschermen van waardevolle landschappen en ecologische verbindingszones; herstel van groene en blauwe landschapselementen ook in agrarisch gebied (GG 2) •Beschermen van (bedreigde) flora en fauna en hun habitat; gemeentelijke soortenatlas maken •Tegengaan van verstoring door trilling, geluid en licht •Bij ingrijpende ontwikkelingen vergunningaanvragen onafhankelijk toetsen op natuureffecten of MER uitvoeren •Initiatiefnemers stimuleren tot natuurinclusief bouwen en ontwerpen • Zorgen voor tijdige en evenwaardige compensatie van verloren gegane natuur waar behoud niet mogelijk is •Gezonde bodem als aandachtspunt meenemen in alle activiteiten; herstel van organisch stofgehalte in bodems •Behoud van bestaande bomen en bossen, in het bijzonder oudere loofbomen, en aanplant van nieuwe; natuurvolgend en klimaatslim bosbeheer toepassen •Bestrijden van invasieve exoten met ecologische middelen

•Prioriteitsgebieden voor natuurontwikkeling aanwijzen en daar geen activiteiten toelaten die strijdig zijn met dit doel •Herstel van bloem- en kruidenrijke bermen door o.a. ecologisch groenbeheer en maaibeleid •Bij-vriendelijke gemeente zijn •Met scholen, natuur- en landschapsorganisaties zorgen voor natuureducatie, natuur(werk)dagen (GG 4) •Landschap- en natuurvrijwilligers ondersteunen, bijvoorbeeld met materiaal of plantgoed •Bewoners bewustmaken van eenvoudige mogelijkheden om biodiversiteit in eigen tuin te bevorderen •Bij bouw en projectontwikkeling en werkzaamheden gebruik maken van toolbox natuurinclusief bouwen en de aanbevelingen voor Boombescherming op bouwlocaties •Natuurinclusieve landbouw bevorderen (zie GG 2.4); spuitvrije zones instellen (GG 3) •Gecertificeerd hout toepassen bij opdrachten om ontbossing elders te voorkomen (GG 10, 17) •Ruimte bieden aan tiny forests en (tijdelijke) natuur in steden, op bedrijventerreinen en braakliggend terrein (GG 9)

43

global goal

16

BEVORDEREN VAN VEILIGHEID, PUBLIEKE DIENSTEN EN RECHT VOOR IEDEREEN Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten •Gemeentewet en Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) •Landelijke Veiligheidsagenda 2019-2022 •VNG Kernbeleid Veiligheid/Gemeentelijke Integrale Veiligheidsplannen •Regionale veiligheidsplannen politie •EU Agenda Stad – Veiligheid in openbare ruimten •Handreiking de-polarisatie •BOA visie 2016 •Handreiking aanpak straatintimidatie •Breed Offensief Georganiseerde Criminaliteit (BOTOC) •Netwerk Weerbaar Bestuur •Leidraad Veilig Bestuur •Meerjarenprogramma Zorg en Veiligheidshuizen en regiopilots •Uitvoering Agenda Digitale Veiligheid •Programma Mensenhandel/IBP

16.1. Alle vormen van geweld en de daaraan gekoppelde sterftecijfers wereldwijd aanzienlijk beperken 16.2. Een einde maken aan het misbruik, de exploitatie, de handel en alle vormen van geweld tegen kinderen 16.3. De rechtsregels bevorderen en gelijke toegang tot het rechtssysteem voor iedereen garanderen 16.4. Alle vormen van georganiseerde misdaad bestrijden en herstel en teruggave van gestolen goederen versterken 16.5. Een einde maken aan corruptie en omkoperij in al hun vormen

44

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

voorbeelden van extra inzet :

Target 16.1 - 16.5 •Zorgdragen voor openbare orde en veiligheid; overlast tegengaan; inzet op preventie •Inzet bewoners in de buurt (buurtpreventie, burgerhandhaving en pilots burgeropsporing) •Versterken lokale aanpak bij maatschappelijke onrust en polarisatie •Versterking handhaving van regelgeving (toezicht en handhaving) •Veiligheid op straat voor vrouwen en meisjes garanderen (safe streets) •Drugshandel en -misbruik afremmen, ook met fysieke maatregelen als afsluiten risicovolle zones; preventie illegale productie •Inzetten van BIBOB instrumentarium •Uitvoering Proeve van Wetgeving (o.a. gegevensuitwisseling) •Versterken capaciteit politie en Belastingdienst •Lokaal integriteits- en weerbaarheidsbeleid opstellen tegen belangenverstrengeling en corruptie •Versterken van de preventieve beveiliging en weerbaarheid bestuurders in relatie tot bedreigingen •Versterken stelsel bewaken en beveiligen

•Regie op (zorg- en) veiligheidshuizen; verbinding veiligheidstaken met zorgketen en tijdige hulp bieden voor verwarde personen •Awareness en bestuurlijke aanpak digitale veiligheid •Data-gedreven werken en intelligence binnen gemeenten •Zorg voor slachtoffers mensenhandel •Versterken aanpak jaarwisseling •Maatschappelijk verantwoord inkopen, rekening houdend met arbeidsomstandigheden in productielanden, in het bijzonder voor vrouwen (bijvoorbeeld kledingindustrie)

45

global goal

16 VERVOLG

BEVORDEREN VAN VEILIGHEID, PUBLIEKE DIENSTEN EN RECHT VOOR IEDEREEN Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten •EU privacy wetgeving •Gemeentewet •Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) •IBP •VNG Meerjarenvisie Gemeenten 2024 •VNG quick-scan lokale democratie •Code Goed Digitaal openbaar bestuur •Besluit Digitale Toegankelijkheid •AVG •VNG Agenda digitale veiligheid 2020-2024 •Programma Democratie in Actie •Verkiezingsagenda 2020-2025 •Ontwikkelagenda lokale democratie •Landingsplaats voor de Omgevingswet •WOB/WOO •Regionale Energie Strategieën (RES)

16.6. Doeltreffende, verantwoordelijke en transparante instellingen ontwikkelen op alle niveaus 16.7. Ontvankelijke, inclusieve, participatieve en representatieve besluitvorming op alle niveaus garanderen. 16.9. Een wettelijke identiteit voorzien voor iedereen, met inbegrip van geboorteregistratie 16.10. Publieke toegang tot informatie en beschermen van fundamentele vrijheden, volgens de nationale wetgeving en internationale overeenkomsten

46

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

voorbeelden van extra inzet :

Targets 16.6, 16.7, 16.9 en 16.10 •Kloof tussen overheid en inwoners dichten door inwoners systematisch te betrekken bij besluiten die hen aangaan; extra inzet voor jongeren, ouderen en ‘moeilijk te bereiken’ groepen (GG 10) •Dienstverlenende en lerende houding versterken door actief de wijken in gaan en tevredenheidsonderzoek uitvoeren; werken vanuit de opgaven •Zorgdragen voor effectieve samenwerking tussen afdelingen binnen de eigen organisatie en met andere organisaties en bestuurslagen •Beleid en heldere structuren bieden voor participatie bij besluitvorming en uitvoering •Aansluiten bij en ruim baan bieden aan (duurzaam) initiatief uit de samenleving •Deelname aan (regionale) gelijkwaardige interbestuurlijkesamenwerking;gemeenteraadhiergoed bij betrekken •Zorgen voor goed toegankelijke stemlokalen (GG 10) •Publieke verantwoording afleggen over resultaten en kosten via een transparante begrotingscyclus •Burgers proactief informeren in begrijpelijke taal, conform WOO •Digitale toegang tot informatie verbeteren, zorgen dat iedereen mee kan doen in digitale samenleving (GG 10) •Als grote gegevensverwerker de persoonlijke levenssfeer van burgers actief beschermen; een goede balans vinden met datakoppeling voor veiligheids- en zorgtaken

•Experimentenmetburgerbegrotingenenwijkbudgetten •Ruimte geven aan burgerinitiatief door regelluwe experimenteerzones in te stellen •Right to challenge en Right to bid-verordening •(VNG quick-scan lokale democratie inzetten voor) balans tussenmaatschappelijkeenrepresentatievedemocratie •Voorkomen dat digitale toepassingen in het kader van ‘smart city/society’ de privacy van burgers schendt •Afdoende democratische arrangementen realiseren bij vorming en onderhoud van de Regionale Energie Strategieën (RES) en vergelijkbare ontwikkelingen (mix representatieve, participatieve, maatschappelijke en polderdemocratie)

47

global goal

17

VERSTERKEN VAN MONDIAAL PARTNERSCHAP EN COHERENT BELEID VOOR DUURZAME ONTWIKKELING Meest relevante targets

Relevante (inter)nationale wetgeving, kaders, programma’s, instrumenten

17.16. Het mondiale partnerschap voor duurzame ontwikkeling versterken, aangevuld door multi-stakeholderpartner-schappen en kennis, expertise, technologie en financiële hulpmiddelen mobiliseren en delen met het oog op het bereiken van de GG’s in alle landen. 17.17. Doeltreffende openbare, publiek-private en maatschappelijke partnerschappen aanmoedigen en bevorderen, voortbouwend op de ervaring en het netwerk van partnerschappen. _____ 17.4 De coherentie van beleid voor duurzame ontwikkeling verbeteren _____ 17.19 Metingen ontwikkelenmetbetrekkingtotde vooruitgang van duurzame ontwikkeling

•Urban Agenda for the EU •EU INTERREG •IBP •Agenda Stad •Convenanten •Green Deals, City Deals, Regio Deals •Gemeenten4GlobalGoals-campagne VNG •SDG Nederland •MAEX •Internationale samenwerkingsverbanden (UCLG/ CEMR, ICLEI, Covenant of Mayors, C40, Delta Cities, Citta Slow etc), stedenbanden •Internationale projecten VNG International _____ •VN-agenda 2030 •OESO-kader Beleids-coherentie voor Duurzame Ontwikkeling en voor SDGs •EU Green Deal •ISO 26.000 •Lokale duurzaamheidsagenda met meetbare doelen en heldere transitiepaden •Handreiking SDG’s in beleid en beheer van VVSG •MVI; MVO-beleid •Manifest Maatschappelijk verantwoord inkopen •Programma DuurzaamDoor _____ •Jaarlijkse CBS Monitor Brede Welvaart en voortgang SDGs in Nederland •Rapporten Planbureaus •Monitor Duurzaam NL •Nationale Monitor Duurzame Gemeenten •Waarstaatjegemeente.nl 48

HOE GEMEENTEN VIA HUN TAKEN, ROLLEN EN BEDRIJFSVOERING AAN DE DOELEN KUNNEN BIJDRAGEN

•Duurzame ontwikkeling borgen in de Omgevingsvisie en het omgevingsplan •Interdisciplinair en opgavegericht werken, bijvoorbeeld duurzameinkoopintegraalmetalleafdelingenoppakken •Duurzaamheid als onderdeel van opleidingen- en communicatiebeleid •Inhetvastgoedbeleidpubliekewaardenlatenmeewegen

•Vanuit lokale, regionale, interbestuurlijke en andere partnerschappen mensen en middelen samenbrengen •Gemeentelijk duurzaamheidsfonds, subsidies voor innovatie; verbinden van mensen, kennis en geld; ontmoetingsplaatsen creëren •Samenwerking binnen en tussen gemeentelijke afdelingen, •Met inwoners/organisaties praten over hun invulling van partnerschappen •Actief bevorderen van samenwerking tussen en met maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen, bedrijven en inwoners, initiatieven van anderen steunen

voorbeelden van extra inzet :

•Aansluiten bij Fair Trade principes; gebruik van keurmerken; MVO-score card hanteren; toepassen ISO 26.000 en kostprijs niet alleen leidend laten zijn •Regelgeving en besluiten systematisch toetsen op effecten elders in de wereld en op toekomstige generaties, MKBA toepassen; duurzaam bankieren en beleggen _____ •Periodiek monitoren van het eigen duurzaamheidsbeleid en via gemeentelijke duurzaamheidsrapportage verantwoording afleggen •Benchmarking met andere gemeenten gebruiken als basis voor verbeterde inzet

voorbeelden van extra inzet :

•Organiseren prijsvraag, challenge, duurzaamheidsawards •MVO agenderen in de gemeente; in handelsmissies aandacht vragen voor mens en milieu en de Global Goals •Global Goals gemeente worden en de doelen actief uitdragen; stimuleren van dialoog over de Global Goals, inzet van de SDG Toermee bus •Kennisuitwisseling, versterking van (bestuurlijke) capaciteit bij partneroverheden in ontwikkelingslanden en transitielanden; jonge ambtenaren uit lage- en middeninkomenslanden een leerervaring bieden via Talent4Governance _____ •Verankering van duurzaamheid in het college en ambtelijke structuren met heldere verantwoordelijkheden •Brede Welvaart/Global Goals integreren in de programmabegroting, beleid en uitvoering •Ambtenaren of raadsleden vragen Global Goal ambassadeur te worden zoals in Rheden en Utrecht

49

COLOFON

contact

Tekst: Ellen van Reesch, Eline Vermeer

globalgoals@vng.nl

Vormgeving: Bertine Colsen, met dank aan UCLG

070 373 84 01

© VNG International, 2020

Volg ons via: www.vng.nl/globalgoalsgemeenten @G4GlobalGoals

Met steun van de Europese Commissie,

‘De steun van de Europese Commissie voor de productie van deze publicatie betekent niet automatisch dat de Commissie de inhoud onderschrijft; die blijft de verantwoordelijkheid van de auteurs. De Commissie kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor enig gebruik van de inhoud.’

‘De Global Goals zijn niet meer weg te denken uit Oss. Het gaat niet over praten over doelen die veilig ver weg zijn, het gaat erom hier en nu te handelen in overeenstemming met een duurzame wereld.’ Wobine Buijs-Glaudemans, Burgemeester Oss.

50

51

VNG International Organisatie voor internationale samenwerking van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Postbus 30435 2500 GK Den Haag 070 373 84 01 vng-international@vng.nl 2020

vng-international.nl