RIS311419 Beantwoording technische vragen met betrekking tot het Projectdocument Dreven Gaarden Zichten (RIS311092)

Ook staan er suggesties in over verder onderzoek naar de aanwezige gevelkunst en de maatschappelijke en schoolgebouwen in ZuidWest om deze beter te beschermen. Is de gemeente van plan dit op te pakken? In het Crimson rapport zijn alle waardevolle gebouwen en ensembles beschreven. Dus ook een aantal maatschappelijke gebouwen en schoolgebouwen in Zuidwest. In het rapport zijn niet alle gevelkunstwerken geïnventariseerd. Bij gebouwen en ensembles die architectonisch, stedenbouwkundig of cultuurhistorisch waardevol zijn, zijn wel de gevelkunstwerken genoemd maar het complete overzicht van alle gevelkunstwerken is nog niet gemaakt.

GroenLinks 1. P. 9: Wordt (of is) deze verkenning naar de sportmogelijkheden toegezonden aan de raad? Parallel aan het plan voor Dreven-Gaarden-Zichten loopt een verkenning voor het sportpark, waar in nauw overleg met sportverenigingen en omwonenden onderzocht zal worden, hoe het sportpark meer open, multifunctioneel en doorwaadbaar kan worden ingericht. Daarin zal een totaaloverzicht worden gepresenteerd van de verschillende sportmogelijkheden. De verkenning is nog niet ver genoeg om te tonen aan de raad. Deze moeten nog verder besproken worden met sportverenigingen en omwonenden voor er zicht is op een voorstel voor de inrichting. Zodra de verkenning is afgerond kan deze ter informatie worden aangeboden aan de raad. 2. P. 9: Wat is een ‘tiktok-podium’? Kan het college aangeven hoe zo’n podium gebruikt kan worden en wat het beoogde doel hiervan is? Een tiktok-podium is een kleine dansplek in de openbare ruimte waarbij het mogelijk is om een mobiele telefoon op een statief te bevestigen. 3.

P. 9: Kan het college per leeftijdscategorie aangeven welke sportmogelijkheden er gerealiseerd zullen worden per deelgebied, en wat de capaciteit zal zijn van elke sportmogelijkheid? Zie GL vraag 1

38/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

4.

P. 12: “In totaal houden we er rekening mee dat mogelijk ca. 30% van de nieuwbouwwoningen geschikt moet zijn voor gezinnen.” Hoe verhoudt dit aantal zich tot de huidige bevolkings- en huishoudensprognoses voor Den Haag (en specifiek voor Den Haag Zuidwest)? Het lijkt erop dat huishoudens juist zullen slinken de komende jaren. Hoe kan erop worden gestuurd dat de woningen mee kunnen transformeren naar de wijzigingen in deze huishoudensgroottes? In de woningbouwvoorraadontwikkeling voor Zuidwest gaan we uit van woningen voor gezinnen (2,3,4 kamerwoningen) en woningen voor eenpersoonshuishouden (1,2 kamerwoningen) voor zowel ouderen en jongeren. RIGO rapportage RIS309055 geeft aan dat de toevoeging van 10.000 woningen in Zuidwest naar eigen inzicht ingevuld kan worden gezien de demografische groei en omdat er vanuit elke doelgroep voldoende behoefte is naar woningen.

5.

P. 13: Wordt er voor studenten ook gekeken naar andere woningtypen dan studio’s, zoals bijvoorbeeld woningen met gedeelde voorzieningen of gemengde woonvormen van studenten met niet-studenten? Er is nu nog niet gekeken naar bijzondere woonvormen waarbij studenten en niet-student bewust gemengd worden. Er worden in de eerste fase verschillende woningen gerealiseerd die ook voor studenten geschikt zijn, maar deze worden niet specifiek geoormerkt als studentenwoning, dus ook niet binnen bijzondere woonvormen. De werkelijke programmering hiervoor moet nog nader bepaald worden waarbij zo goed mogelijk wordt aangesloten bij de recentste doelgroeponderzoeken. Er is nu nog niet gekeken naar bijzondere woonvormen waarbij studenten en niet-student bewust gemengd worden. Er worden in de eerste fase verschillende woningen gerealiseerd die ook voor studenten geschikt zijn, maar deze worden niet specifiek geoormerkt als studentenwoning, dus ook niet binnen bijzondere woonvormen. De werkelijke programmering hiervoor moet nog nader bepaald worden waarbij zo goed mogelijk wordt aangesloten bij de recentste doelgroeponderzoeken.

6.

P. 13: Hoe wordt er uitvoering gegeven aan de motie “10% bijzondere woonvormen in de Dreven, Gaarden en Zichten” (RIS309745)? In het projectdocument Dreven, Gaarden, Zichten (RIS311093, bijlage 1a) wordt in § 4.1.2. een toelichting op de woningtypologieën gegeven. Zie ook afdoening motie '10 bijzondere woonvormen in de Dreven, Gaarden en Zichten' (RIS309745) die op 11-1-2022 in het college is behandeld.

7.

P. 15: In de vergadering van de commissie samenleving van 11 maart 2021 gaf wethouder Van Asten aan bereid te zijn om samen met wethouder Balster te kijken naar de mogelijkheden om in Zuidwest betaalbare ateliers of werkplekken te creëren voor makers zoals (product)ontwerpers en meubelmakers (vergelijkbaar met de Keilewerf in Rotterdam). Hoeveel ruimte is hiervoor nu voorzien? Zijn er ook tijdelijke mogelijkheden voorzien voor deze makers in het vrijkomende vastgoed? In het project Ruimzicht (de plinten het Zicht en Ruimzicht en het middengebied op de begane grond) wordt in totaal ca. 4.000 m2 bedrijfsruimte gerealiseerd voor bedrijven en voorzieningen rond het thema 'make, meet, move'. Daar wordt ruimte gecreëerd voor bedrijfjes in de maakindustrie (o.a. meubelmakers, timmerbedrijf, buurtautobedrijf of skatebord-bouwer). Daarnaast komen er bedrijfjes en voorzieningen gericht op sport, bewegen en gezonde voeding ('Move') en voor ontmoeting (lichte horeca en informatie- en ontmoetingscentrum, 'Meet').

39/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

Ook aan de Bierbrouwersgaarde is er nu en in de toekomst ruimte voor bedrijfjes en makers. Ook in de plinten van solitaire parkeergebouwen worden kansen gezien voor betaalbare ruimtes voor maakbedrijven. Daarnaast worden de mogelijkheden onderzocht om een circulair ambachtscentrum in combinatie met een 2e hands warenhuis (Het Goed) tijdelijk en definitief in het gebied te realiseren. 8.

P. 17: “Voor de structurele exploitatiekosten (begeleiding werken en wonen) moeten nog middelen gezocht worden.” Is er nog een kans dat dit project geen doorgang kan vinden wegens het ontbreken van deze structurele dekking? Zo ja, wat gebeurt er dan met de ambities uit dit project? Worden die op een andere manier gerealiseerd? Op dit moment is de gemeente samen met Staedion een onderzoek gestart naar de haalbaarheid van het Skills concept met integrale begeleiding. Voor de zomervakantie 2022 zal worden geadviseerd of het Skills concept haalbaar kan worden geëxploiteerd. Indien het Skills concept niet haalbaar wordt geacht zal onderzoek gedaan worden naar soortgelijke (zorg)woonconcepten in het Ruimzicht project (bijv. o.b.v. Doorbraakplan Zorgwoningen).

9.

P. 19: Sport en spel hoeft niet altijd op een aangewezen speelvoorziening te gebeuren. Hoe wordt/is, in lijn met de aangenomen motie ‘kindvriendelijke dreven, gaarden en zichten’ en het initiatiefvoorstel ‘Kindvriendelijke Stad’, samen met kinderen uit de wijken gekeken naar de mogelijkheden om de buitenruimte in de plangebieden kindvriendelijk in te richten? Welke plannen of planwijzigingen zijn hieruit voortgekomen? De input uit de kinderworkshops wordt meegenomen bij de inrichtingsplannen voor de openbare ruimte waarbij de kindvriendelijke inrichting een belangrijk aandachtspunt is. De ontwerpen zijn nog niet gedetailleerd genoeg om concreet te benoemen welke spelaanleidingen of inrichtingselementen direct invulling geven aan de wensen die tijdens de workshops zijn aangegeven. Zie bijlage 5 SO Openbare Ruimte Zichten § 6.1 ter illustratie voor het huidige uitwerkingsniveau.

10. P. 19: Is er in de plangebieden ruimte voor street art en andere buitenkunst? Zo ja, waar? Er is recent een project met muurschilderingen in de wijk afgerond. 11. P. 21: “De collectieve tuinen zullen deels samen met de bewoners worden ingericht”. Vanwaar dit ‘deels’? Op welke delen en op welke manier kunnen bewoners hierover participeren? Met 'deels' wordt hier bedoeld dat elke binnentuin ook moet voldoen aan bepaalde eisen t.a.v. toegankelijkheid, veiligheid, technische eisen, etc., en de inrichting dus deels bepaald wordt vanuit functionele eisen. Hoe bewoners straks zullen worden betrokken is nog niet bepaald. Gedacht wordt aan het aantrekken van een landschapsarchitect die dit samen met bewoners verder uitwerkt in een participatieproces. 12. P. 21: “De tuinen zullen overdag openbaar toegankelijk zijn”. Hoe wordt ‘openbaar’ hierin gedefinieerd? Hoe is de toegang tot de tuinen geregeld en welke obstakels gelden hiervoor? En hoe wordt ervoor gezorgd dat de tuinen in de avonden en nacht niet toegankelijk zijn? Wie draagt hiervoor de verantwoordelijkheid? De verantwoordelijkheid ligt bij de beheerder c.q. eigenaar van de binnentuin en dat is de VVE waarvan Staedion deelnemer is. Primair hebben de tuinen een functie voor de direct omwonenden, secundair ook voor de rest van de buurt.

Afsluiten zal in de praktijk waarschijnlijk in de avonduren gebeuren als er reden is om overlast te verwachten. En dan door een hek ter plaatse van de trapopgangen.

40/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

13. P. 22: “Daarnaast is een reductie in het openbaar groen toegepast omdat een deel van het speel- en informele sportprogramma in het openbaar groen zal worden opgenomen” Waarom lijkt hier groen ten koste te gaan van speelplekken? Waarom wordt er uitgegaan van verharde speelvoorzieningen in plaats van groene of zo groen mogelijke speelvoorzieningen? Dat lijkt inderdaad zo. Dit is een gevolg van de Haagse referentienormen. Hierin is bepaald dat ruimte voor spelen en informeel sporten in de openbare ruimte niet dubbel ook als groen mag meetellen. In de praktijk zullen speelplekken zowel deels groen als deels verhard worden ingericht, denk bijvoorbeeld een basketbalveldje of een Cruijff-court. Omdat nog niet definitief is ontworpen weten we nog niet hoeveel m2 dat in beslag neemt en is er een reductie toegepast op de hoeveelheid gemeten groen in de openbare ruimte. 14. P. 22: Wordt er bij de inrichting van de binnentuinen ook rekening gehouden met nietspeeltoestelgebonden spel, door bijvoorbeeld nog wel grasveldjes (met redelijke oppervlaktes, zodat er gerend, gevoetbald en gespeeld kan worden) te realiseren? Of komt deze mogelijkheid niet meer terug in de binnentuinen, maar elders? Dat is nog niet ontworpen en zal deels samen met de bewoners worden bepaald. Uitgangspunt is nu de binnentuinen in te richten voor ontmoeting en spelen voor 0-6 jaar.

Voor de oudere leeftijdsgroepen zullen in de openbare ruimte speelplekken worden ingericht, ook om te voetballen, wat minder geschikt lijkt om in de binnentuinen te beoefenen. 15. P. 22: De afgelopen jaren zijn er in veel binnentuinen moestuinen aangelegd, onder meer door bewoners zelf. Hoe worden de bewoners die zich nu voor zo’n moestuin inzetten straks betrokken bij de realisatie van nieuwe moestuinen? Zie eerdere antwoorden over het betrekken van bewoners bij inrichting van de binnentuinen bij nieuwbouw. Overigens bestaat er de komende 15 jaar ook nog oudbouw en daar zijn ook mogelijkheden voor dit soort initiatieven. 16. P. 26: “- De wens om in de buurt te kunnen blijven of terugkeren en hierbij aandacht voor sociale netwerken”: Hoe wordt er concreet invulling gegeven aan die behoefte aan aandacht voor sociale netwerken? Zie afdoening van de motie ‘Behoud sociale cohesie Dreven Gaarden Zichten' (RIS309751) die op 18-1-2022 in het college is behandeld. 17. P. 27: Hoe wordt er in de communicatie rekening gehouden met mensen die de Nederlandse taal niet goed machtig zijn, of die bijvoorbeeld wegens een functiebeperking moeite hebben met het verwerken van informatie? De communicatie gebeurt in principe in de Nederlandse taal.

Bij alle schriftelijke communicatie, zoals nieuwsbrieven en de website, hanteren we het taalniveau B1; zo helder mogelijk en met zoveel mogelijk illustraties. Verder zoeken we de mensen zoveel mogelijk op in de wijken zelf, zodat we bewoners persoonlijk te woord kunnen staan. Zo hebben we bijvoorbeeld bij de participatie over het ambitiedocument iedere wijk drie keer bezocht met een tentoonstelling over de plannen. De bezoekers werden hierbij persoonlijk door medewerkers door de tentoonstelling geleid. Voor de participatie over het projectdocument zijn in elke wijk workshops georganiseerd. Als de coronamaatregelen dat toelaten gaan er wekelijks twee medewerkers met ‘de betere buurt’ bakfiets de wijken in. Ze staan op drukke plekken en staan bewoners die vragen hebben over de plannen persoonlijk te woord.

41/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

Daarnaast organiseert Staedion wekelijks een spreekuur, waar bewoners ook persoonlijk terecht kunnen met vragen. Bezoekers die de taal niet machtig genoeg zijn nemen vaak iemand mee die hierbij een helpende hand kan bieden. Ook kan het zijn dat medewerkers van Staedion die de taal wel machtig zijn hier een helpende hand kunnen bieden. De mogelijkheid bestaat om gebruik te maken van een tolk, maar de ervaring leert dat bewoners veelal zelf zorgen voor die hulp. Ook zijn er meerdere sociale netwerken waarbinnen inwoners elkaar in de eigen taal toelichting geven. 18. P. 30: Hoe wordt uitvoering gegeven aan de motie ‘De bewoner centraal in de monitoring’ (RIS309746)? Welke punten hiervan zullen concreet terugkomen in de rapportages aan de raad? Zie afdoening van de motie ‘De bewoner centraal in de monitoring’ (RIS309746) die op 18-1-2022 in het college is behandeld. D66 1.

Vanaf welke verdichtingsgraad is er een onrendabele top die onaanvaardbaar is voor de gemeente? Wat bepaalt de keuze voor een verdichtingsgraad van 249, 273 en 421%? Is dat het aantal vrijesectorwoningen dat kon gecreëerd worden en dus de participatie van Heijmans? De mate van verdichting is niet een vooraf bepaald getal dat volgt uit financiële parameters. De wens om te verdichten volgt vooral uit de wens om te differentiëren in woningvoorraad zonder dat dit ten koste gaat van het absolute aantal sociale huurwoningen. Met de huidige verdichting verkleurt de buurt van bijna uitsluitend sociale woningbouw naar rond 55% sociaal en 45% markt. Daarnaast levert de verdichting een belangrijke bijdrage aan het terugdringen van het tekort aan (betaalbare) woningen. Hoeveel per buurt verdicht kan worden verschilt per buurt. Zo wordt in De Zichten een veel hogere dichtheid, met een veel stedelijker karakter, passend geacht vanwege de nabijheid van de voorzieningen zoals het winkelcentrum en OV en de grote aanliggende open ruimtes van het assenkruis die dit ruimtelijk goed inpasbaar maken. Bij de Dreven, een meer groene gezinswijk, is een lagere verdichting passend.

2.

Welke financiering is er al voorzien voor het uitwerken van fase 2? Er is nog geen concreet zicht op dekking voor de tweede fase maar de verwachting is dat er een beroep gedaan kan worden op een vervolg van een regeling in lijn met de huidige Woningbouwimpulsgelden.

3.

“Voorwaarde is dat er binnen drie jaar van de beschikking fysiek gestart is met de bouw van de eerste nieuwe woningen.” Wat is de precieze bepaling in de beschikking: met hoeveel woningen moet er een begin gemaakt worden? Wat is de verdere gevraagde fasering? De beschikking stelt alleen dat er gestart moet zijn, en niet een eis aan de hoeveelheid woningen waarmee gestart moet zijn. Wel is er een aanvullende eis dat met alle bouwwerkzaamheden uiterlijk binnen tien jaren na die datum moet zijn aangevangen. De aanvraag is ingediend met een programma, businesscase en fasering. Dit is de fasering zoals weergegeven in de ontwikkelstrategie (bijlage 9 van het projectdocument). Indien wordt afgeweken van de fasering uit de projectaanvraag kan de minister op basis van de wijzigingen besluiten om de uitkering aan te passen. Elke aanpassing ten opzichte van de ontwikkelstrategie dient dus eerst voorgelegd te worden aan het ministerie.

42/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

4.

15-20 jaar is de planning van het traject, is het mogelijk tussentijdse milestones in te bouwen voor sturing en evaluatie? Zo ja, op welke manier? Ja, bij elke deelplanovereenkomst vindt een moment van evaluatie en bijsturing plaats. Deelplannen zullen nooit exact aansluiten op de nu opgestelde ontwikkelstrategie. Bij elke deelplanovereenkomst worden de consequenties van de afwijkingen voor de nog volgende deelplannen in beeld gebracht en wordt de ontwikkelstrategie dusdanig herijkt dat de totale resultaatsverplichtingen voor het gehele plan bereikt worden. Als er reden is om te willen afwijken van het beoogde totale eindresultaat zal hierover nieuwe bestuurlijke besluitvorming moeten plaatsvinden.

5.

Kan het college duidelijk maken waarom andere projectontwikkelaars niet geschikt werden geacht om deze bouwplannen uit te voeren? Kan de argumentatie om voor Heijmans te kiezen worden toegelicht? Staedion heeft Heijmans geselecteerd als haar gedelegeerd ontwikkelaar van het Staedion vastgoed en ontwikkelaar voor het marktsegment. Voor Staedion is het een belangrijk uitgangspunt geweest om zich bij deze grote ontwikkeling te laten bijstaan door een ontwikkelpartner die de integrale gebiedsontwikkeling begeleidt en voor eigen rekening en risico verantwoordelijkheid draagt voor het commerciële deel van de ontwikkeling. Bij een hoogwaardige gebiedsontwikkeling met een gedifferentieerd woningaanbod is de participatie van een gerenommeerde marktpartij met voldoende kennis van het ontwikkelen en exploiteren van marktwoningen in complexe gebiedsontwikkelingen onontbeerlijk. Staedion selecteerde Heijmans omdat dit een kapitaalkrachtige, institutionele partner is met ervaring in grootschalige gebiedsontwikkelingen die aan de voorkant garanties biedt ten aanzien van de realisatie en afname van woningen en Staedion positieve ervaringen heeft in vergelijkbare samenwerkingsvormen met Heijmans. Het principe is één ontwikkelaar per bouwblok.

Als Staedion niet Heijmans selecteert voor de ontwikkeling van het eigen vastgoed staat het de gemeente ook vrij om een andere ontwikkelaar voor dit deelplan te selecteren voor de ontwikkeling van de marktwoningen.

6.

Is de keuze voor Heijmans in lijn met Europese aanbestedingsregels? De rol van de gemeente in de samenwerking constitueert geen aanbestedingsplichtige overheidsopdracht voor werken of concessieopdracht voor werken, het betreft hier veeleer niet-aanbestedingsplichtige gronduitgiften. De voorgenomen wijze van contracteren tussen gemeente en Heijmans valt daarom niet onder de regels van het aanbestedingsrecht.

7.

Is de gemeente bekend met het Didam-arrest? Zo ja, welke impact voorziet de gemeente van dit arrest op de keuze voor samenwerking met Heijmans? Ja. Nu de uitspraak van de Hoge Raad van recente datum is en de gemeente de geldende rechtsregels wil naleven, laat zij zich (extern) adviseren over de werking van de uitspraak. Het feit dat de Gemeente Den Haag hier nieuwe erfpachtrechten kan uitgeven is uitsluitend omdat Staedion daaraan medewerking verleent. De gemeente is derhalve hier niet degene die kan bepalen aan wie er wordt uitgegeven. In dat kader ligt uitgifte aan Staedion en Heijmans voor de hand, nu Staedion de wens heeft in deze ontwikkeling met Heijmans samen te werken. De gemeente laat zich richting de definitieve versie van de overeenkomst goed adviseren v.w.b. de uitwerking van de uitspraak van de Hoge Raad. De verwachting – op basis van deskundig advies – is dat de voorgestane samenwerking niet strijdig is met de uitspraak van de Hoge Raad.

43/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

Richting de definitieve overeenkomst laat de gemeente zich adviseren en indien nodig wordt de overeenkomst aangescherpt om deze in lijn te brengen met de rechtsregels uit de uitspraak. 8.

In de Nota van Uitgangspunten staat de zelfbewoningsplicht en anti-speculatiebeding opgenomen. Is hier al meer specifieke informatie over bekend? Hoe lang geldt deze plicht c.q. het beding bv.? In het projectdocument Dreven-Gaarden-Zichten zijn betaalbare koopwoningen opgenomen. Dit zijn woningen onder de NHG-grens. Om te borgen dat de betaalbare koopwoningen ook voor langere tijd beschikbaar blijven voor de juiste doelgroep worden verschillende maatregelen genomen. De betaalbare koopwoningen worden als woningbouwcategorie opgenomen in het omgevingsplan, met daaraan gekoppeld het zelfbewoningsbeding en de verkoopprijs onder de NHG-grens. Dit beding is voor onbepaalde duur. De woning mag wel verkocht worden mits de nieuwe eigenaar erin gaat wonen. Voor de betaalbare koopwoningen wordt in de erfpachtvoorwaarden een anti-speculatiebeding opgenomen. Hierin wordt afgedwongen dat de woning niet boven de dan geldende NHG-grens mag worden verkocht. Zowel het zelfbewonings- als het anti-speculatiebeding kan ook in de erfpachtvoorwaarden worden opgenomen.

9.

Is het woonaanbod verschillend per wooneenheid, per complex of per bouwblok? Een wooneenheid is een woning zelf, dus dat is altijd 1 type. Binnen de complexen worden meerdere typologieën gemaakt afhankelijk van de programmatische doelstellingen (woonbeleid, marktvraag en niet in de laatste plaats vanuit de herhuisvestingsopgave) voor dat complex. Daarmee worden er ook meerdere typologieën gemaakt binnen een bouwblok. Het is een duidelijke doelstelling om binnen bouwblokken te differentiëren.

10. "Eigenaar-bewoners uit de vve-flats buiten het plangebied geven aan dat zij het jammer vinden dat hun woning niet gesloopt of opgeknapt wordt. Zij lijken niet altijd te begrijpen dat dit hun eigen bezit is waar ze zelf verantwoordelijk voor zijn. Deze woningen zijn in slechte staat geven zij aan. Er valt winst te behalen door deze bewoners/vve’s te faciliteren in het zoeken naar (financierings)mogelijkheden om stappen te zetten." Gaat de gemeente actief faciliteren? Voorzover Staedion nog vertegenwoordigd is in de VVE's kunnen zij een organisatorische aanjaagfunctie vervullen. Er is vanuit de gemeente ruime ondersteuning voor iedere VvE die met onderhoud en verduurzaming aan de slag wil. Denk hierbij aan advies en ondersteuning van de VvE-experts van Hou van je Huis, subsidie voor onderhoudsplannen/maatwerkenergiescans, subsidie voor isolatie, subsidie voor koken/verwarmen op schone energie, hulp bij aanvraag nationale subsidie en financiering, het gemeentelijk VvE-duurzaamheidsfonds, webinars, collectieve inkoopacties, etc. 11. Is het mogelijk om vooraf de ‘stikstofpuzzel’ te leggen zodat de ontwikkelambities niet halverwege opgeschort, uitgesteld of afgesteld gaan worden? Dit vraagstuk komt aan de orde in een projectMER die in het kader van de structuurvisie wordt opgesteld en gekoppeld is aan de procedure voor een nieuw planologisch kader.

In het nieuwe planologische kader (bestemmingsplan of omgevingsplan) dat nog opgesteld moet worden, zal aan de hand van nader onderzoek gespecificeerd worden welke maatregelen nodig zijn voor de betreffende toename in programma. Er kunnen verschillende mitigerende maatregelen worden ingezet om te kunnen voldoen aan de gestelde eisen op het gebied van stikstof.

44/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

Een effectieve maatregel is vermindering van het gasverbruik van het huidige woning bezit. Dit kan door sloop-/ nieuwbouw (zoals in Dreven Gaarden Zichten) of afkoppelen van bestaande voorraad. Onze inzet is erop gericht om mogelijke vertragingen in de planvorming te beperken. Wij hebben voor dit onderwerp al externe deskundigheid aangehaakt voor de verdere planvorming. Participatie/contact met bewoners 12. Klopt het dat de genoemde serie bijeenkomsten in 2017 over renovatie gingen en niet over sloop? Nee, dat is onjuist. De bijeenkomsten door Staedion georganiseerd in 2017 waren verkennende bijeenkomsten met bewoners over de gehele herontwikkeling van de wijk en wat bewoners daarbij belangrijk vonden. Verslagen hiervan zijn indertijd toegestuurd aan de commissie Ruimte. 13. Zijn er andere participatie-bijeenkomsten te noemen waarop er effectief inspraak is geweest over de sloopplannen? Over het aantal nieuwe woningen? Zie projectdocument § 8.1. Er zijn vele participatiebijeenkomsten geweest waarbij bewoners konden meepraten over allerlei thema’s (identiteit van de wijk, stedenbouwkundige opzet, groen, voorzieningen, woningen, mobiliteit etc.). Er is wel altijd aangegeven dat een bepaalde verdichting vertrekpunt is voor de hele herstructurering, maar niet met vooraf bepaalde woningaantallen.

Bij de participatie is altijd een grote roep geweest om de woningen aan te pakken ofwel via sloop-/nieuwbouw ofwel via renovatie. 14. Welk % van de huidige bewoners wordt vertegenwoordigd door een bewonerscommissie? Er is één officiële bewonerscommissie op dit moment bekend. Op het moment dat er sprake is van een concreet deelproject gaat Staedion in gesprek met een bewonerscommissie. Als deze er niet is doet Staedion altijd een oproep onder alle bewoners binnen het deelplan om een klankbordgroep te formeren. Pas als dit niet lukt gaat Staedion bij de huurdersvereniging te rade. Staedion is continu in overleg met de huurdersvereniging. De huurdersvereniging (koepelorganisatie) volgt het proces kritisch en wordt op de hoogte gehouden 15. Wat is het (wettelijke) verschil tussen vertegenwoordiging in klankbordgroepen of via een bewonerscommissie? De Overlegwet (Wet op het overleg huurders-verhuurder) kent aan een bewonerscommissie (en aan een huurdersvereniging) een recht op informatie, overleg en advies toe. De procedurele regels die daarvoor gelden staan in de Overlegwet. De verhuurder heeft de verplichting om aan een bewonerscommissie informatie te verstrekken over sloop- en nieuwbouwplannen. Een bewonerscommissie is dus een gedragen vertegenwoordiging van huurders uit een wooncomplex en neemt een gedragen standpunt in over de voorgenomen plannen van de verhuurder.

Een klankbordgroep is een vrijblijvendere samenstelling van huurders in een gebied of complex. Een klankbordgroep heeft op basis van de Overlegwet niet dezelfde rechten op informatie, overleg en advies als een bewonerscommissie. Bij afwezigheid van een bewonerscommissie treedt de klankbordgroep op als gesprekpartner voor het opstellen van een sociaal plan. 16. Heeft de gemeente de woningcorporaties ertoe aangezet om het oprichten van bewonerscommissies te intensiveren? Nee, dit is een wettelijke verplichting voor de woningcorporatie en deze wordt als zodanig gewoon uitgevoerd door de corporaties.

45/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

17. (Ivm terugkeergarantie) Wordt er voorzien in een dubbele verhuispremie voor de mensen die nu uit hun huis gaan, terwijl er nog geen nieuwbouw is? De regels over het verstrekken van een "verhuisvergoeding" zijn wettelijk vastgelegd. Volgens deze regeling betaalt de corporatie de wettelijke verhuiskostenbijdrage eenmalig, en niet per verhuisbeweging. Staedion zal handelen conform geldende wet- en regelgeving. Binnen de huidige gemeentelijke voorzieningen is er geen regeling die een grondslag biedt om een tweede verhuisvergoeding te verstrekken. Het college onderzoekt of een subsidieregeling specifiek hiervoor is in te richten, die dan voor heel Den Haag zal moeten gelden. Hiervoor is aparte besluitvorming nodig die aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Zie ook afdoening motie "Tweede verhuisvergoeding voor terugkeerders" (RIS307689). 18. Heeft de gemeente er controle over om, indien nodig om de terugkeergarantie te bereiken, het slooptempo van sociale woningen te faseren tot nieuwbouw beschikbaar is om sociale huurders naar door te schuiven? Er is gezamenlijk een ontwikkelstrategie opgesteld die er op gericht is zoveel mogelijk mensen in één keer in een nieuwe definitieve woning te kunnen plaatsen. Bijstelling en sturing op de ontwikkelstrategie vindt plaats door Gemeente, Staedion en Heijmans gezamenlijk. 19.

“Bewoners kunnen terecht bij een onafhankelijk bemiddelaar.” Wie zal deze taak op zich nemen? Hoe zal de gemeente verzekeren dat de naam van deze onafhankelijke bemiddelaar en zijn functie bij de wijkbewoners bekend wordt? Worden de acties van deze bemiddelaar geregistreerd, teneinde de toewijzingspraktijk van Staedion te kunnen evalueren? Wie de rol gaat invullen is nog niet bekend. Er wordt gewerkt aan een nadere taakomschrijving en een reglement voor de werkwijze van deze bemiddelaar. De bemiddelaar/adviseur kan de bewoners bijstaan met advies, doorgeleiden naar de juiste instantie en kan bemiddelen wanneer er een conflict dreigt te ontstaan of ontstaat met de gemeente, Staedion en/of Heijmans. Uitgangspunt daarbij is het principe van passend toewijzen, de terugkeergarantie en behoud van de sociale samenhang in de buurten. De bemiddelaar gaat over zaken rond herhuisvesting, woningtoewijzing en terugkeergarantie. De bemiddelaar gaat niet over de planontwikkeling. De acties van de bemiddelaar worden geregistreerd en zullen gebruikt worden bij tussenevaluaties van het herhuisvestingsproces. Toegankelijkheid 20. Zijn de nieuw te bouwen woningen toegankelijk voor rolstoelgebruikers? Ja, dit is ook een eis vanuit het Bouwbesluit. 21. Zijn de (verhoogde) binnentuinen toegankelijk voor rolstoelgebruikers? Uit de beeldkwaliteitsplannen lijkt voor trappen wordt gekozen.

Vanuit (de ontsluiting van) de woningen in ieder geval. Nier per definitie altijd direct vanaf de straat. 22. Welk percentage van de woningen is feitelijk geschikt voor ouderen die een grotere zorgvraag hebben en bijvoorbeeld moeilijk ter been zijn? En is dit niet een erg vrijblijvende formulering en beperkte scope op ouderenhuisvesting in een vergrijzende samenleving/stad? En hoe wordt in het ontwerp van woningen ingespeeld op bewoning door ouderen (drempelloos, douche/wc te betreden door thuiszorg, etc.). Veel van de woningen zullen levensloopbestendig worden uitgevoerd.

46/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

Vrijwel alle plattegronden van het appartementen bieden hiervoor de mogelijkheid (juiste gangbreedte, etc.) maar in de woning zijn er nog keuzes om deze helemaal levensloopbestendig te maken of niet; bijvoorbeeld een “draaicirkel” hebben in de badkamer. Dit soort keuzes zijn vaak nog per individuele woning nog te maken. Streven is zoveel mogelijk differentiatie aanbrengen zodat er voor alle groepen mogelijk ruimte is. Over de verdeling hoe en wat qua aantallen of percentages kunnen we nu nog geen uitspraken doen. Dit is afhankelijk van hoe zich de vraag ontwikkelt tijdens de looptijd van de ontwikkeling. 23. In de Zichten is ook een sportzaaltje voor mensen met een beperking, de Kameleon. Kan deze sportzaal worden toegevoegd aan de lijst met voorzieningen die terug zullen komen? Zo ja, in welke fase? Ja, deze voorziening komt terug voordat er met Zichten deelplan 4 kan worden begonnen. Deze opgave is onderdeel van het project Dreven-Gaarden-Zichten. Parkeren 24. Waar in het plan van elk van de buurten de Zichten, Gaarden en Dreven worden de garages voorzien? Zijn deze al ingetekend? Bij de nieuwbouwblokken wordt voorzien in parkeren op eigen terrein voor bewoners. Daarnaast komen in De Zichten en in De Dreven centrale parkeergebouwen, deze zijn al ingetekend. Voor De Gaarden is niet voorzien in een centraal parkeergebouw.

Op de randvoorwaardenkaarten staan deze locaties met een 'P' aangeduid. 25. Kan de gemeente een kostenraming geven van deze garages en een verdienmodel, inclusief de verhuurprijs aan bewoners? Aangezien de huuropbrengsten van parkeerplaatsen in Den Haag zeer laag zijn (€ 40 - € 60 per maand) en daarbij bij sociale woningbouw geen verplichting tot het afnemen van een parkeerplaats kan worden afgedwongen betekent het dat de exploitatie van parkvoorzieningen negatief zal uitvallen, anders gezegd de bouwkosten van een parkeergarage (€ 20.000 - € 30.000 per PP) kunnen niet worden opgebracht uit de lage (onzekere) huuropbrengsten. Dit geldt zowel voor de parkeervoorzieningen onder de woongebouwen als de zelfstandige parkeervoorzieningen. 26. Er moeten veel kleine bedrijfjes komen. Hoe verhoudt dat zich tot de beperkte parkeervergunningen? Bedrijven kunnen in aanmerking komen voor een parkeervergunning mits zij niet beschikken over parkeren op eigen terrein. Een deel van de bedrijven komt hierdoor niet in aanmerking voor een parkeervergunning. Voor de bedrijven die wel in aanmerking komen gelden de huidige voorwaarden voor bedrijfsvergunningen, dit houdt in dat per bedrijf slechts een beperkt aantal vergunningen mogelijk is. Daarnaast is voor veel bedrijven de parkeerbehoefte overdag, terwijl dit voor bewoners in de avond en nacht is.

47/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

Groen 27. In de tekst is sprake van gebruikersgroen, verblijfsgroen en minder toegankelijk groen. Bij de berekening van de hoeveelheid openbaar groen worden de binnentuinen als “groen” meegerekend. Worden de verhardingen in de binnentuinen hierbij meegeteld? Overwegende dat de meeste burgers kleine tuintjes volleggen met tegels, hoeveel groen ruimte kan er maximaal verloren gaan aan tuinen die aan woningen zijn toegewezen? Hoe beïnvloedt dit getal de totale hoeveelheid groen ruimte? Voor de toetsing aan de m2 richtlijn volgens de Haagse groennormen is bij de berekeningen voor toetsing aan de Haagse referentienormen voor gebruikersgroen het uitgangspunt gehanteerd dat alleen het daadwerkelijke groen van de binnentuinen als volwaardig groen mag worden meegerekend en niet de paden, verharde zitplekken of privétuinen. 28. De binnentuinen in de bouwblokken zijn halfopen ingetekend. In hoeverre is dit openbare ruimte, hoe wordt overlast tot een minimum beperkt en wie is verantwoordelijk voor de aanleg en onderhoud van deze binnentuinen? Dit is geen openbare ruimte maar openbaar toegankelijke private ruimte want in eigendom van een VvE. Uitgangspunt is de tuinen 's avonds afsluitbaar te maken om overlast te beperken. 29. Door co-creatie waarbij belangen van bewoners veel ruimte krijgen, kan het belang van ecologisch waardevolle stadsnatuur in het geding komen.

Hoe worden afspraken hierover notarieel vastgelegd en door wie? Welke kaders worden er gegeven aan bewoners om ervoor te zorgen dat waardevol groen inderdaad wordt gerealiseerd en het aantal m2 ecologisch waardevol groen niet veel lager uitpakt? Er is in het proces van planontwikkeling DGZ geen sprake van co-creatie maar van participatie. Bewoners worden betrokken bij de inrichting van de openbare ruimte maar de hoeveelheid m2's (ecologisch) groen worden door de gemeente geborgd in het kader van algemene belangen als ecologie, klimaatadaptatie, etc. Voor de inrichting van de binnentuinen geldt in grote lijnen hetzelfde. Daar is de VvE verantwoordelijk voor beheer en onderhoud. Hierbij zullen notarieel zaken worden vastgelegd waar het gaat om het in stand houden van het groene karakter, de ontmoetingsfunctie en de openbare toegankelijkheid overdag. 30. Komen al deze bewoners terug rond de tuinen die ze nu ontwerpen? Of zijn dat dan andere bewoners, met mogelijk andere wensen? Toekomstige en huidige bewoners worden in algemene zin betrokken bij de planuitwerking van het openbaar groen en de binnentuinen. Sportpark Escamp 31. Hoever gaat de bebouwing het sportpark Escamp in, uitgedrukt in meters? De toekomstige bebouwing komt niet voorbij de grens van de huidige sloot rond het sportpark en feitelijk dus niet in het sportpark.

De bebouwing komt wel tot in de groenstrook tussen de sloot en de huidige bebouwing, die onderdeel vormt van de ecozone. Om de woningen goed te kunnen ontsluiten en een natuurvriendelijke oever aan te kunnen leggen is het wenselijk de sloot ca. 10m op te schuiven. De realisatie van een volwaardige ecozone reikt tot ca. 15m voorbij de grens van de dichtstbijzijnde velden, wat een opgave voor de nieuwe indeling van het sportpark met zich meebrengt. Zie verder D66-vraag 34.

48/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

32. Kan de gemeente bevestigen of ontkennen dat er langs de Melis Stokelaan ter hoogte van Sportkamp Escamp woningen voorzien zijn? Er zijn geen woningen langs de Melis Stokelaan gepland ter hoogte van het Sportpark. 33. Onderzoekt de gemeente daadwerkelijk de aanleg van een gemeenschappelijk kunstsportveld en een fusie van de verschillende clubs? De gemeente onderzoekt wel de vervanging van enkele grasvelden door kunstgras, maar op dit moment geen fusie van clubs in Sportpark Escamp. 34. Kan de gemeente bevestigen dat er evenveel sportvelden terug kunnen komen na de heroriëntering van de velden? Of betekent het goedkeuren van dit projectvoorstel met een bebouwing van een deel van het sportcamp een voorafname op dit “traject”, waardoor sowieso minder sportruimte overblijft? In de stedenbouwkundige opzet van de Zichten worden de portiekflats langs de sportvelden vervangen door bouwblokken waardoor een deel van de huidige ecozone bebouwd wordt. Uit deze opzet volgt een opgave voor de herindeling van het sportpark om een volwaardige ecozone te integreren in het ontwerp. De herindeling gaat op sportpark Escamp I ten koste van maximaal 1 voetbalveld aan de kant van De Zichten. Dit verlies aan ruimte voor sport wordt gecompenseerd door de aanleg van een extra hockeyveld in Wateringse Veld en door in sportpark Escamp de gebruiksmogelijkheden te optimaliseren én te intensiveren.

In de plannen voor het sportpark Escamp I worden een aantal grasvelden omgezet naar kunstgrasvelden om de bespelingsgraad te vergroten. Verder wordt onderzocht of het gebruik van het sportpark meer diverse gemaakt kan worden door nieuwe, georganiseerde sport toe te voegen, bijvoorbeeld hockey. Ook wordt het sportpark meer geschikt gemaakt voor recreatief sporten, bewegen, spelen en ontmoeten. Een eerste verkenning laat zien dat door de opslagruimte te verplaatsen en de grasvelden aan de kant van De Zichten te laten kantelen, de middenberm/ruggengraat op het sportpark optimaal benut kan worden voor het toevoegen van voorzieningen voor ongeorganiseerd sporten, bewegen, spelen en ontmoeten (bijvoorbeeld bootcamp, een tiktok-podium, calisthenics, padel, basketball courts en outdoor gym). En door de groene wiggen tussen de bouwblokken in de Zichten te laten uitmonden op het sportpark wordt het sportpark met voorzieningen voor informeel sporten en bewegen ook de wijk ingetrokken en worden omliggende wijken beter aangesloten op het sportpark. In het SO worden loop- en fietsroutes gecreëerd tussen de Zichten en de sportvelden. Deze worden waar mogelijk in het verlengde van de groene wiggen gelegd bij Kerkzicht, Vijverzicht en de zuidelijke ecozone. De exacte uitwerking hiervan zal pas mogelijk zijn als de definitieve inrichting voor het Sportpark is bepaald.

De verbeelding van deze verbindingen in dit boekje zijn dus slechts suggesties. Verder wordt ook op Escamp III (naast de Gaarden) het sportpark aangepakt door twee (kunstgras)velden en een accommodatie op de plek van het in geringe mate in gebruik zijnde honk/softbalveld te realiseren. Tot slot, bij alle ingrepen op het sportpark zullen tevens de mogelijkheden onderzocht worden om aanvullende maatschappelijke voorzieningen te combineren met de (nieuwbouw van) club-/ kleedgebouwen. Hiermee kan ‘het ontmoeten’ van een impuls worden voorzien en het sportpark van grotere waarde worden voor alle mensen in de wijk, ook die niet lid zijn van een vereniging.

49/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

35. Heeft de gemeente de sport-, beweeg- en ontmoetingsbehoefte vanuit de wijk waarvan sprake is onderzocht? Zo ja, wat zijn de sport- en beweegbehoefte van de Zichten Gaarden Dreven? Parallel aan het plan voor Dreven-Gaarden-Zichten loopt een verkenning voor het sportpark, waar in nauw overleg met sportverenigingen en omwonenden onderzocht zal worden, hoe het sportpark meer open, multifunctioneel en doorwaadbaar kan worden ingericht. Hierin zal een totaaloverzicht worden gepresenteerd van de verschillende mogelijkheden. De verkenning is nog niet ver genoeg om te tonen aan de raad. Deze moeten nog verder besproken worden met sportverenigingen en omwonenden voor er zicht is op een voorstel voor de inrichting. Door nader in gesprek te gaan met de verenigingen en de omwonenden kan een beter beeld gekregen worden hoe het sport-, beweeg- en ontmoetingsaanbod het beste kan aansluiten bij de behoeftes uit de wijk zelf. 36. Welk onderscheid maakt de gemeente hier tussen sportaccomocatie en speelaccomodatie? Dit zijn twee verschillende zaken en de twee lijken hier door elkaar gebruikt te worden. Welke sportmogelijkheden blijven over op de groene as? In de verkenning wordt onderzocht of en hoe het mogelijk is om het gebruik van het sportpark te intensiveren. De sportparken in Escamp blijven sportaccommodaties, inclusief bijbehorende velden en clubgebouwen.

De ruimte tussen deze velden willen we beter benutten. 37. Kunnen de scenario’s die door Lola Landscape Architects ontwikkeld zijn ter beschikking gesteld worden van de raad? Zodra de verkenning is afgerond kan deze ter informatie worden aangeboden aan de raad. Onderwijs 38. Voor wat betreft de middelbare school:Gezien deze voorziening voor de bewoners dringend was, waarom verwijst het college ze naar fase 2? Wat is de motivatie? Waarom zou een VOschool niet rendabel kunnen zijn? Kan het college de onderzoeken die ten grondslag liggen aan het al dan niet rendabel zijn van een VO-school delen met de raad? In Fase 1 is geen aanvullende VO-school nodig gezien de verwachte toename van het aantal bewoners c.q. leerlingen. In Fase 2 zal o.b.v. toename van het aantal bewoners een VO-school opportuun kunnen zijn. Zie voor het antwoord t.a.v. rendabiliteit 'Afdoening motie P.4; Streven naar een middelbare school voor havo en vwo in Zuidwest': RIS304559. 39. Hoe garandeert het college dat er ook daadwerkelijk geld beschikbaar is in 2033 voor een nieuwe basisschool? Kunnen er voor deze basisschool geoormerkte voorzieningen worden opgenomen in het IHP en de begroting? In het IHP onderwijs (RIS-nummer, 304176) wordt hiervan uitgegaan. Voorgestelde investeringen in het IHP onderwijs zijn nog niet volledig in de gemeentelijke begroting opgenomen. 40.

Zou het mogelijk zijn om in het voorstel van het college pag 8/8: toevoegen punt V: geoormerkte voorziening sporthal en scholen van 6,6M euro opnemen in IHP’s ter besluitvorming. En In projectdocument opnemen onder “Randvoorwaarden buiten scope projectdocument”, pag. 7? Dit kan niet zomaar aan dictum toegevoegd worden. Dekking wordt vastgelegd na de besluitvorming over de betreffende IHP's.

50/51

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252805

41. Regeerakkoord zet in op brede scholen en te starten in de wijken waar dit het meest nodig is. Wat is de inzet vd gemeente hierbij voor deze wijken? Kinderopvangorganisaties en onderwijsinstellingen werken steeds vaker samen. Zij zijn daarom het liefst in één gebouw gehuisvest. Om dit zo goed mogelijk te faciliteren bouwen we, conform de ambitie in de HEA 2018-2022 (RIS298592), in nieuwe schoolgebouwen bij voorkeur kindcentra, waarbij alle voorzieningen op één plek worden aangeboden. Bij ruimteclaims in ontwikkelgebieden wordt hier rekening mee gehouden. Bij (vervangende) nieuwbouw bouwen we, indien een aanbieder bereid is een langjarige intentieovereenkomst voor marktconforme en kostendekkende huur te ondertekenen, kinderopvang mee. Om integrale voorzieningen te creëren voor kinderen van nul tot en met twaalf jaar, waar instellingen voor onderwijs, kinderopvang, zorg en welzijn bij elkaar komen en de doorgaande ontwikkeling van kinderen faciliteren, investeert de gemeente, op basis van door de gemeenteraad beschikbaar te stellen rendabele investeringskredieten, in ruimte voor kinderopvang. Overige voorzieningen 42. Kan de gemeente een lijst maken van welke voorzieningen met zekerheid in fase 1 worden gerealiseerd? Zie projectdocument § 4.1 en bijlage 4. 43.

Welke culturele, bedrijfsmatige, sport, maatschappelijke en onderwijsvoorzieningen zijn al ingetekend in de plannen? Weten we de locaties in de bouwblokken al in het uitgewerkte plan van de Dreven, Gaarden en Zichten? Zie projectdocument bijlage 3.

Met vriendelijke groet,

Martijn Balster Wethouder Wonen, Wijken en Welzijn

51/51