RIS311077-geamendeerd Bijlage Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

KIEZEN VOOR KANSEN

Kiezen voor kansen

Colofon Uitgave Gemeente Den Haag Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Mei, 2022 Vormgeving Ontwerpwerk, Den Haag

Voorwoord Het Haagse onderwijs, de kinderopvang en de gemeente presenteren gezamenlijk de Haagse Educatieve Agenda 2022-2026. De titel luidt: ‘Kiezen voor kansen’. Want alleen door scherpe keuzes te maken en samen te werken kunnen we van voorschool tot studententijd Haagse kinderen en jongeren het beste uit zichzelf laten halen. Met de HEA stellen wij de ambities vast waar wij ons de komende jaren maximaal voor inzetten. De coronacrisis heeft de samenleving op zijn kop gezet en dat geldt zeker ook voor het onderwijs en de kinderopvang. Vanaf maart 2020 veranderde het onderwijs van het ene op het andere moment in afstandsonderwijs en later in hybride vormen van fysiek en online onderwijs. Er is en wordt een enorm beroep gedaan op de flexibiliteit en veerkracht van leerlingen, ouders, onderwijspersoneel en pedagogisch medewerkers. Ook als het lukt om corona in de aankomende jaren terug te dringen, zullen de na-effecten nog lang doorwerken. De coronacrisis heeft specifieke groepen leerlingen en jongeren onevenredig hard geraakt en op achterstand gezet in hun ontwikkeling. Daarom is het werken aan kansengelijkheid actueler dan ooit. Corona heeft ons met de neus op de feiten gedrukt en nog nadrukkelijker aangetoond dat voor een succesvolle aanpak verder gekeken moet worden dan de klaslokalen.

Een veilige thuisomgeving, ouder­ betrokkenheid en talentontwikkeling in de wijk zijn net zo essentieel om resultaat te boeken. Daarbovenop komt het tekort aan leraren en andere onderwijsprofessionals die juist grote steden zoals Den Haag voor grote uitdagingen stelt. Ook hier weer zien we dat de druk op het onderwijs niet gelijk is verdeeld. Scholen met veel leerlingen met extra onderwijsbehoeften hebben grotere tekorten. We zetten alles op alles voor de ontwikkeling van de Haagse jeugd. Met deze nieuwe Haagse Educatieve Agenda presenteren we een compacte agenda met vier ambities. Onze gezamenlijke inspanningen in de komende jaren zijn erop gericht deze ambities realiteit te maken. De Haagse Educatieve Agenda bepaalt wat we doen. Hoog op de agenda staat voldoende onderwijspersoneel. We gaan meer zij-instromers werven, realiseren een eigentijdse Haagse leraren­ opleiding waarmee we aankomend leraren klaarstomen voor de grootstedelijke uitdagingen én zetten studenten in op scholen voor ondersteuning in de klas. Voor kinderen en jongeren met speciale behoeften of in een kwetsbare positie organiseren we de juiste ondersteuning of een passende plek. We leiden zoveel mogelijk kinderen vanaf 2,5 jaar naar de voorschool en investeren in de taalvaardigheid van volwassenen zodat zij hun kinderen beter kunnen helpen op school.

We richten ons op het verder verbeteren van de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Wat we doen, doen we goed, zodat we verschil kunnen maken. We kiezen voor kansen. Hilbert Bredemeijer Wethouder Onderwijs, Sport en Buitenruimte Eric Lemstra Voorzitter van het Platform Kinderopvang Wiely Hendricks Voorzitter van het Platform PO Arno Peters Voorzitter van het VO Platform Harry de Bruijn Lid van het college van bestuur ROC Mondriaan Elisabeth Minnemann Voorzitter van college van bestuur van de Haagse Hogeschool Huug de Deugd Lid van het college van bestuur van Hogeschool Inholland

Inhoudsopgave Inleiding5 Overzicht van ambities en speerpunten per sector

11

AMBITIE 112 Voldoende, bevoegde en bekwame onderwijsprofessionals 

12

A. Professionals in en om de klas ondersteunen

15

B. Breed aanbod van opleidingen en bijscholingsmogelijkheden realiseren

17

C. Arbeidsmarktstrategie voor onderwijsprofessionals inzetten

18

AMBITIE 2

20

Optimale leer- en ontwikkelomgeving

20

A. Investeren in extra en intensieve leertijd met focus op doelgroepen en taal

21

B. Talent ontwikkelen op school, thuis én in de wijk

24

C. Soepele overgangen realiseren tussen opvang- en onderwijssectoren

26

D. Sociale cohesie en veiligheid op school versterken

29

E. Investeren in voldoende en divers aanbod van internationaal onderwijs

30

AMBITIE 3

32

De juiste ondersteuning en passende plek voor alle kinderen en jongeren

32

A. Passend onderwijs of ondersteuning organiseren

33

B. Toekomstperspectief bieden aan jongeren in een kwetsbare positie

35

AMBITIE 4

38

Onderwijs dat bijdraagt aan de brede welvaart van Hagenaars

38

A. Investeren in basisvaardigheden voor volwassenen

39

B. Aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren

41

C. Investeren in een divers aanbod van hoger onderwijs en (toegepast) onderzoek

42

D. Investeren in een aantrekkelijke studentenstad

44

Aan de slag: van ambities naar uitvoering

46

Inleiding

Education is the most powerful weapon which we can use to change the world. − Nelson Mandela Een inspirerende uitspraak over de kracht van onderwijs. Een uitspraak die wij van harte ­onderschrijven. Voor de ontwikkeling van een kind is naar school kunnen gaan enorm belangrijk. In Den Haag omvat ‘onderwijs’ heel veel: tientallen unieke kinderopvanglocaties, scholen voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs, een divers aanbod van internationale scholen, een rijk aanbod van beroepsopleidingen van het ROC en hogescholen, wetenschappelijk onderwijs en onderzoek bij Haagse vestigingen van regionale universiteiten en het aanbod van volwasseneneducatie. Maar al voordat een kind instroomt in het onderwijs, heeft het een hele ontwikkeling doorgemaakt: thuis, in de buurt en vaak ook op een voorschoolse voorziening. In Den Haag hebben we verschillende locaties voor kinderopvang die voorschoolse educatie aanbieden. Op al deze locaties zetten duizenden pedagogische medewerkers, leraren, onderwijsassistenten, intern begeleiders, schoolleiders, opleidingsmanagers en vele andere professionals zich dagelijks met hart en ziel in voor een goede toekomst van de Haagse jeugd. Zij geven het onderwijs en de voorschoolse educatie in Den Haag een gezicht.

Een gezicht waar wij als HEA-partners (gemeente, schoolbesturen, instellingsbesturen en kinderopvanginstellingen) ontzettend trots op zijn.

We slaan opnieuw de handen ineen In Nederland en in Den Haag vinden we het vanzelfsprekend dat kinderen en jongeren naar school gaan. Toch zijn er ook in onze stad leerlingen die moeite hebben om onderwijs te volgen, die een hoog risico lopen op een onderwijsachterstand of die al achterstanden hebben opgelopen. Als HEA-partners slaan we daarom in Den Haag de handen opnieuw ineen. Voor u ligt de Haagse Educatieve Agenda (HEA) 2022-2026, een beleidsagenda die onze focus aangeeft voor de komende 4 jaar.

Ons doel voor 2022-2026 We willen alles op alles zetten om ervoor te zorgen dat de Haagse jeugd het beste uit zichzelf kan halen. Het overkoepelende doel van de HEA is gelijke onderwijskansen bevorderen. We willen dat alle kinderen en jongeren de kans krijgen om zich optimaal te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen. Het maakt daarbij niet uit wat het opleidingsniveau, het inkomen of de herkomst van hun ouders is of in welke wijk ze opgroeien. Om gelijke onderwijskansen te bevorderen, moeten we juist de verschillen tussen kinderen in termen van kansen (h)erkennen en daar inzetten waar dit het hardst nodig is. Zo weten we dat een deel van de Haagse kinderen Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

5

opgroeit in armoede. Dit heeft grote gevolgen voor de ontwikkeling van een kind. Kinderen die opgroeien in armoede ervaren vaak meer stress, minder steun van hun ouders, meer onzekerheid en zien minder toekomstperspectief. De HEA 2022-2026 richt zich op het bevorderen van gelijke onderwijskansen. Tegelijkertijd zijn we ons bewust dat onderwijs de sociale verschillen niet kan oplossen. Het vraagstuk van kansengelijkheid speelt op verschillende domeinen: gezondheid, zorg, wonen, werk en inkomen en onderwijs. Om dit vraagstuk te doorbreken zijn zowel landelijk als in Den Haag langjarig domein-overstijgende beleid en een intensieve integrale aanpak noodzakelijk. Landelijk stelt het ministerie van OCW voor 15% van de kinderen (peuters en basisschool­ leerlingen) met het hoogste risico op onderwijsachterstand extra financiering beschikbaar. In 2019 viel van de bijna 55 duizend kinderen (peuters en basisschoolleerlingen) in Den Haag 28% binnen deze landelijke doelgroep.

% Peuters en basisschoolleerlingen met het grootste risico op onderwijsachterstand 2019

Bron: DHIC/Centraal Bureau voor de Statistiek

In bovenstaande kaart is een verdeling gemaakt van de kinderen (peuters en basisschoolleerlingen) met het hoogste risico op onderwijsachterstand naar de verschillende wijk. De verdeling over de wijken loopt sterk uiteen. Zo vallen in wijken als de Vogelwijk en Benoordenhout respectievelijk 2% en 3% van de kinderen in de landelijke doelgroep. In wijken als Schildersbuurt en Moerwijk liggen de aandelen met respectievelijk 65% en 58% een stuk hoger.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

6

Ambities en speerpunten die richting geven voor de uitvoering We hebben in deze HEA 4 ambities geformuleerd. Die ambities geven aan waar we de komende 4 jaar aandacht aan geven als het gaat om kansengelijkheid in het Haagse onderwijs. Bij elke ambitie hoort een aantal duidelijke speerpunten. In de volgende hoofdstukken leest u wat de ambities inhouden en hoe de speerpunten zorgen voor meer kansengelijkheid. De HEA is een meerjarige beleidsagenda. In het laatste hoofdstuk leest u hoe we de vertaling van de beleidsagenda naar de praktijk willen maken. In het overzicht op pagina 11 ziet u welke ambities en speerpunten voor welke sector(en) relevant zijn. In de HEA gebruiken we een aantal woorden en afkortingen regelmatig. Voor de duidelijkheid geven we in de bijlage aan wat we er precies mee bedoelen.

Samenwerking met het werkveld Verschillende werksessies, stadsgesprekken en inspiratiebijeenkomsten hebben plaatsgevonden om te komen tot de ambities en speerpunten in deze HEA. Professionals uit het onderwijs, de kinderopvang, ouders en studenten namen hieraan deel. Ook bij de uitvoering van de HEA betrekken we hen actief.

Ontwikkelingen die impact hebben op het onderwijs In het kader hieronder hebben we al een aantal trends en ontwikkelingen geschetst voor het Haagse onderwijs. Ook op andere gebieden zijn er ontwikkelingen die impact hebben of waar we rekening mee moeten houden. De uitvoering van de HEA hangt sterk samen met de volgende lokale en landelijke ontwikkelingen: • Het advies van de werkgroep Gelijke Onderwijskansen/ Herijking HEA 2018-2022. • Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Dit programma is gericht op interventies om verdere achterstanden als gevolg van corona te voorkomen en om opgelopen achterstanden zo snel mogelijk in te halen. We bekijken welke interventies met de middelen uit het NPO succesvol zijn. We evalueren of deze succesvolle interventies onderdeel kunnen worden van regulier beleid als de middelen vanuit het NPO stoppen. Het kan gaan om regulier beleid van scholen, van de gemeente of van andere betrokken maatschappelijke organisaties. • Het rapport ‘De Staat van het Onderwijs 2021’. In dit rapport roept de Inspectie van het Onderwijs op om de coronacrisis te benutten als kans om onderwijs structureel te verbeteren. • Het SER-advies ‘Een kansrijke start voor alle kinderen: Naar inclusieve en toegankelijke ­voorzieningen voor kinderen van 0-13 jaar’ (juni 2021).

• Het SER-advies ‘Gelijke kansen in het onderwijs: Structureel investeren in kansengelijkheid voor iedereen’ (juni 2021). • De beleidsprioriteiten voor kinderopvang en onderwijs in het nieuwe regeerakkoord. • Het Nationaal Programma Zuidwest. Dit is een langjarige intensieve aanpak waarmee wordt gestreefd naar het wegwerken van onderwijsachterstanden in Den Haag Zuidwest. Dit gebeurt in samenhang met maatregelen op het gebied van wonen, werken, gezondheid, sociale samenhang en participatie. De beschikbaarheid van financiële middelen vanuit het rijk hiervoor is nog onzeker.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

7

Trends en ontwikkelingen in het Haagse onderwijs • De coronacrisis had en heeft een forse impact op het onderwijs en de kinderopvang Het onderwijs en de kinderopvang kwamen in 2020 voor een ongekende opgave te staan. Als gevolg van maatregelen om de coronacrisis te bestrijden gingen op 16 maart 2020 kinderopvangorganisaties en scholen enkele maanden op slot en over op afstandsonderwijs en het verzorgen van noodopvang. De meeste leerlingen en studenten waren vanaf die datum afhankelijk van online onderwijs. Sindsdien moest meerdere keren snel en onder druk geschakeld worden tussen fysiek onderwijs en onderwijs op afstand. In een ongekend tempo zijn digitale vormen van onderwijs geïntroduceerd. Ook is de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs verbeterd, omdat ze samen voor noodopvang zorgden. Een positief gevolg. De kinderopvang en het onderwijs hebben een forse inspanning geleverd. Ze toonden veerkracht en het vermogen om te vernieuwen. • We hebben ondanks alle inspanningen te maken met negatieve gevolgen Ondanks alle inspanningen hebben peuters, leerlingen en studenten achterstanden opgelopen. Ook hun mentale welzijn staat onder druk. • De druk op professionals is alleen maar groter geworden De druk op pedagogisch medewerkers, leraren, schoolleiders en andere professionals nam tijdens de coronacrisis verder toe.

Er wordt een groot beroep gedaan op duizenden onderwijsprofessionals en pedagogisch medewerkers die in Den Haag werken. Daarbij komt ook de extra druk als gevolg van een tekort aan onderwijsprofessionals. In bepaalde Haagse wijken is dat tekort heel groot. Bovendien staan de onderwijsprofessionals voor een complexe uitdaging in een grote stad als Den Haag. Het vraagt om specifieke vaardigheden die passen bij de context van een grote stad. • Segregatie is een risico voor kansengelijkheid In Den Haag hebben we te maken met een hoge mate van segregatie. Dit is een risico terwijl we continu werken aan het bevorderen van gelijke kansen in het onderwijs. • Een laag percentage doelgroeppeuters bij de ve In vergelijking met andere grote steden hebben wij in Den Haag een lager bereik onder doelgroeppeuters. Procentueel doen er minder doelgroeppeuters mee aan ve in Den Haag. • Toename van kinderen van migranten In Den Haag hebben we te maken met een groeiend aantal kinderen van internationals, van arbeids- en asielmigranten. Dit vraagt veel van het onderwijs. Kinderen komen uit steeds meer verschillende herkomstlanden en de verblijfsduren variëren sterk.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

8

Aantal Haagse peuters en basisschoolleerlingen naar grootste risico op achterstand, 2019 en het aantal leerlingen voortgezet onderwijs Den Haag naar APCG, 2020

In de grafiek hierboven staan in de groene staven het totaal aantal Haagse peuters, basisschoolleerlingen en leerlingen in het voortgezet onderwijs. In de zwarte staven staan het aantal Haagse peuters en basisschoolleer­ lingen die een hoog risico lopen op een onderwijsachterstand. De zwarte staaf voor het voortgezet onderwijs staat voor de leerlingen in het voortgezet onderwijs afkomstig uit een een armoedeprobleem-cumulatie-gebied (APCG).

Budget en uitgangspunten voor de uitvoering Voor de uitvoering van de HEA 2022-2026 zijn financiële middelen nodig. De gemeente stelt deze middelen beschikbaar voor de uitvoering van het lokale beleid. Het gaat om zowel rijksmiddelen als gemeentelijke middelen uit de reguliere begroting voor onderwijs. Om welk bedrag het in totaal gaat, is nu nog niet duidelijk. De rijksmiddelen zullen we vooral inzetten voor het jonge kind en taalontwikkeling (op basis van huidige wet- en regelgeving). Het doel is om de middelen zo optimaal mogelijk in te zetten. Elk jaar maken we een verdeling van de middelen over de ambities. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten leidend: • Prioriteiten stellen: we kiezen eerst voor interventies die aantoonbaar resultaat opleveren. Met onze inspanningen willen we namelijk het maximale bereiken. • Differentiëren: de aanpak en interventies richten zich vooral op kinderen en jongeren met (dreigende) achterstanden. Daar is onze inzet het hardst nodig. En kunnen en willen we verschil maken. • Investeren in het jonge kind: door zo vroeg mogelijk met de brede ontwikkeling van kinderen (educatie, sociale ontwikkeling en taalontwikkeling) te beginnen, wordt een (mogelijke) achterstand in de ontwikkeling voorkomen of verkleind.

• Investeren in partnerschap met ouders: het is belangrijk dat kinderopvang en scholen al van jongs af aan als partners samenwerken met ouders. Dat zorgt namelijk voor een optimale ontwikkeling van kinderen. Een actieve rol van ouders bevordert het leren, de motivatie, de ontwikkeling en het welzijn van hun kind. • Kwaliteit is belangrijker dan kwantiteit: als het gaat om de hoeveelheid onderwijstijd. Primair ligt de focus op een effectieve invulling van de onderwijstijd. Extra leer- en ontwikkelmogelijkheden buiten schooltijd zijn een aanvulling hierop.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

9

Goede onderwijshuisvesting als randvoorwaarde voor kwalitatief goed onderwijs In 2020 is het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Den Haag 2020-2030 (IHP, RIS304176) vastgesteld. Hierin staat de investeringsopgave voor onderwijshuisvesting voor de komende 10 jaar. Ook in deze HEA willen we het belang van goede onderwijshuisvesting en de opgave waar we voor staan benoemen. Dat is namelijk een randvoorwaarde bij de uitvoering van deze HEA. Den Haag zet in op voldoende en goede schoolgebouwen verspreid over de stad. Ook hiervoor geldt dat gelijke kansen voor alle leerlingen in Den Haag het motto is. Voor iedere leerling in de stad moet geschikt onderwijs bereikbaar zijn. De gemeente en de schoolbesturen trekken gezamenlijk op, omdat zij samen verantwoordelijk zijn. De taak van de gemeente is om te voorzien in voldoende en adequate onderwijshuisvesting voor alle Haagse leerlingen. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor (groot) onderhoud, aanpassingen en exploitatie. Het IHP helpt om een goede invulling te geven aan deze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Op basis hiervan kunnen beslissers de komende jaren gefundeerde beslissingen nemen over het toekennen van (financiële) middelen voor nieuwbouw, renovatie of uitbreiding van onderwijsgebouwen in Den Haag. De onderwijsachterstandsscores zijn en blijven van invloed op de reguliere huisvestingsbehoefte van basisscholen.

Voor leerlingen met onderwijsachterstanden worden meer middelen voor onderwijs, maar ook meer m² ruimte aan onderwijshuisvesting toegekend. Door met elkaar goed in overleg te blijven, anticiperen we ook op actuele ontwikkelingen. Voorbeelden hiervan zijn schades aan schoolgebouwen of uitbreiding die nodig is om wachtlijsten in het speciaal (basis) onderwijs tegen te gaan. De investeringsmiddelen die nodig zijn om uitvoering te geven aan het IHP zijn vanaf 2024 niet toereikend. Hiermee staat het onderwijs in onze stad en de gemeentelijke begroting voor een flinke opgave. We staan niet alleen voor deze opgave. De VNG en de sectorraden trekken samen op richting het rijk. En ook het rijk zelf onderkent de opgave in het interdepartementaal beleidsonderzoek onderwijshuisvesting van dit jaar. Een financiële impuls voor onderwijshuisvesting is noodzakelijk, ook om meer kansengelijkheid te kunnen realiseren.

Samen optrekken bij regionale én landelijke vraagstukken We trekken met elkaar op als het gaat om de educatieve agenda in Den Haag. Maar dit doen we ook bij andere vraagstukken en nieuwe ontwikkelingen. Dat gaat verder dan de beleidsagenda die we in deze HEA schetsen. Het voordeel van samen optrekken is dat we een grotere vuist kunnen maken. Bijvoorbeeld als het gaat om onderwijshuisvesting. Maar ook bij deze vraagstukken: • Aanpak lerarentekort. Op rijksniveau ligt een belangrijke rol als het gaat om wet- en regel­ geving. Bijvoorbeeld: de ruimte voor het anders organiseren van het onderwijs. • Gezamenlijke aanvraag bij het Nationaal Groeifonds. We doen een gezamenlijke aanvraag om het aanbod van lessen op het gebied van wetenschap en technologie uit te breiden (zie speerpunt 2B). Het Nationaal Groeifonds investeert in projecten die zorgen voor economische groei op lange termijn. Kennisontwikkeling is 1 van de 3 terreinen waarop het Nationaal Groeifonds investeert in projecten. • Toegankelijkheid van kinderopvang voor alle kinderen van 0 tot en met 13 jaar. • Wegnemen van belemmeringen in de samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang en jeugdhulp (kindcentra).

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

10

Overzicht van ambities en speerpunten per sector

AMBITIE 1

Voldoende, bevoegde en bekwame onderwijsprofessionals Onderwijs van hoge kwaliteit is een voorwaarde voor kansengelijkheid. A

Professionals in en om de klas ondersteunen

B

Breed aanbod van opleidingen en bijscholingsmogelijkheden realiseren

C

Arbeidsmarktstrategie voor onderwijsprofessionals inzetten

AMBITIE 2

Een optimale leer- en ontwikkelomgeving Kinderen ontwikkelen zich het beste in een omgeving die hen uitdaagt op verschillende gebieden. A

Investeren in extra en intensieve leertijd met focus op doelgroepen en taal

B

Talent ontwikkelen op school, thuis én in de wijk

C

Soepele overgangen realiseren tussen opvang- en onderwijssectoren

D

Sociale cohesie en veiligheid op school versterken

E

Investeren in voldoende en divers aanbod van internationaal onderwijs

AMBITIE 3

De juiste ondersteuning en passende plek voor alle kinderen en jongeren Met de juiste ondersteuning en passende plek vergroten we de onderwijskansen voor leerlingen. A

Passend onderwijs of ondersteuning organiseren

B

Toekomstperspectief bieden aan jongeren in een kwetsbare positie

AMBITIE 4

Onderwijs dat bijdraagt aan de brede welvaart van Hagenaars Onderwijs heeft niet alleen invloed op kinderen en jongeren, maar op de samenleving in het algemeen. A

Investeren in basisvaardigheden voor volwassenen

B

Aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren

C

Investeren in een divers aanbod van hoger onderwijs en toegepast onderzoek

D

Investeren in een aantrekkelijke studentenstad

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

11

volwasseneneducatie

hoger beroepsonderwijs & wetenschappelijk onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs

voortgezet onderwijs

basisonderwijs

kinderopvang

Het overkoepelende doel van de HEA 2022-2026 is gelijke onderwijskansen bevorderen.

Ambitie 1 Voldoende, bevoegde en bekwame onderwijsprofessionals

Om alle kinderen gelijke kansen te geven is onderwijs van hoge kwaliteit nodig. Zeker voor kinderen die door hun achtergrond minder kansen krijgen op onderwijs, een diploma en een beroep dat bij hen past. Een voorwaarde voor die hoge kwaliteit van onderwijs en kinderopvang zijn voldoende, bevoegde en bekwame professionals in de kinderopvang en op scholen. En juist op dat punt ligt er een enorme opgave. Er is een h ­ ardnekkig en oplopend tekort aan onderwijsprofessionals. Tegelijkertijd staan scholen voor de extra uitdaging om achterstanden in te lopen. Het gaat om de achterstanden die kinderen hebben als gevolg van de corona­crisis. Daardoor neemt de druk op de onderwijsprofessionals toe. We zijn ons ervan bewust dat het huidige lerarentekort het moeilijker maakt om ons doel van k ­ ansengelijkheid te behalen. Ook zijn we ons ervan bewust dat het lerarentekort een probleem is dat niet binnen de context van de HEA is op te lossen. Dit lastige ­probleem is pas op lange termijn op te lossen. Het vraagt om een ingrijpende en duurzame landelijke aanpak. Wat we wel kunnen doen? De bevoegde leraren zo effectief m ­ ogelijk inzetten. En het leraar zijn in Den Haag ­aantrekkelijker maken. Onder andere door onderwijsprofessionals in en rond de klas te ondersteunen. Door te zorgen voor goede opleidingen en bijscholingsmogelijkheden.

En door het Haagse onderwijs een aantrekkelijke plek te maken om te werken. In dit hoofdstuk leest u meer over deze 3 speerpunten waar we als HEA-partners op inzetten.

De situatie in Den Haag • Er is en blijft een flink tekort aan onderwijsprofessionals in Den Haag Vooral voor het po zijn er te weinig leraren. Maar ook in het vo en het mbo is de situatie zorgelijk. En ook de kinderopvang heeft steeds meer te maken met personeelstekorten. De Haagse bevolking blijft de komende jaren groeien. Dit betekent dat het aantal kinderen in Den Haag stijgt en daarmee dus de vraag naar leraren. De dagelijkse praktijk is dat scholen moeilijker of geen nieuwe leraren vinden voor hun vacatures. Op dit moment moeten scholen noodgrepen doen om het onderwijs wel door te kunnen laten gaan. Bijvoorbeeld door leraren voor de klas te zetten die niet (volledig) bevoegd zijn. Maar voor de kinderopvang is dat geen oplossing. Ongekwalificeerde pedagogisch medewerkers mogen niet op de groep werken. Hierdoor kan het soms nodig zijn groepen te sluiten. • Het tekort aan onderwijsprofessionals is ongelijk verdeeld over de scholen en Haagse wijken Heeft een school veel leerlingen met extra onderwijs- en ontwikkelbehoeften? Dan heeft zo’n school ook vaker en langer vacatures voor leraren openstaan. Dit leidt tot extra druk voor en op die scholen. In bepaalde Haagse wijken is het tekort aan onderwijsprofessionals aanzienlijk groter dan in de rest van de stad.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

13

Deze grafiek laat het procentuele tekort aan leraren (fte) zien ten opzichte van de totale formatie in het basisonderwijs, het speciaal basisonderwijs en het speciaal onderwijs.

% Lerarentekort (fte) primair onderwijs, oktober 2021

Bron: DHIC/Centraal Bureau voor de Statistiek

Het kaartje hieronder laat zien hoe het procentuele tekort aan leraren in het basisonderwijs (fte) ten opzichte van de totale formatie is verdeeld over de stadsdelen in 2021. De ongelijke verdeling van het lerarentekort over de stad is goed zichtbaar.

% Lerarentekort (fte) basisonderwijs naar stadsdeel oktober 2021

DHIC/Min. v. OCW/DUO, opgaven scholen | 2021

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

14

• (Startende) leraren stoppen met werken in het Haagse onderwijs We zien dat (startende) leraren voortijdig stoppen met werken in het onderwijs. Eén van de redenen is dat zij een grote werkdruk ervaren. Daarnaast zijn er mogelijk praktische problemen die niet bevorderlijk zijn om in Den Haag in het onderwijs te werken. • Goed om te weten: met de huidige programma’s gaan we door De gemeente en de schoolbesturen werken samen in een aantal programma’s. Met die programma’s gaan we gewoon door. In het po gaan we tot 2024 door met het ‘convenant Noodplan G5’ en het ‘programma zij-instroom’. In het vo gaan we door met het stedelijk programma ‘De Rode Loper’. Binnen dit laatste programma ligt de focus vooral op een aanpak om aan meer leraren te komen.

A. Professionals in en om de klas ondersteunen De belangrijkste taak van een leraar is het geven van kwalitatief goed onderwijs. Deze taak staat helaas onder druk door het lerarentekort. Terwijl leraren zo belangrijk zijn in het leven van kinderen. Ze kunnen een sleutelrol spelen: ze hebben grote invloed op de ontwikkeling en het zelfbeeld van kinderen. Vooral voor kwetsbare kinderen is dit heel belangrijk. Als hun leraar tijd en aandacht voor hen heeft, heeft dat een positieve invloed op hun ontwikkeling en zelfbeeld.

Wat is ons gezamenlijke doel voor de periode 2022-2026 Leraren kunnen meer tijd besteden aan de kern van hun vak: het geven van kwalitatief goed onderwijs. We ondersteunen leraren in en om de klas door de inzet van andere, goed opgeleide professionals. Hierdoor ervaren scholen minder druk van het lerarentekort.

Wat doen de HEA-partners in de periode 2022-2026 • Samen met de opleidingsinstellingen ontwikkelen we verschillende (modulaire) opleidingen voor onderwijsassistenten. Het doel is om onderwijsassistenten te stimuleren en te faciliteren om door te leren. Naast modulaire opleidingstrajecten kunnen ze een AD PEP of diploma van de pabo halen. We willen hen ondersteunen in hun verdere ontwikkeling, omdat zij dan een nog grotere waarde kunnen hebben binnen scholen. Nu zijn onderwijsassistenten namelijk vaak al heel belangrijk op school. Ze doen en kunnen vaak meer dan waarvoor ze zijn opgeleid. Ze kennen de school, de lesmethoden en de kinderen. • De gemeente bekijkt op welke manier zij kan bijdragen aan het anders organiseren van onderwijs. Bijvoorbeeld door een verandering te stimuleren of in gang te zetten. Schoolbesturen hebben aangegeven dat het noodzakelijk is dat scholen hun onderwijs anders gaan organiseren. De reden is het lerarentekort dat de komende jaren blijft volgens de prog­ noses. Voorbeelden van anders organiseren in het onderwijs zijn: een andere indeling van de lesdag, de week of het schooljaar, de inzet van multidisciplinaire teams of een andere indeling van de groepen. Dit zijn veranderingen die vragen om visie en tijd. De schoolbesturen en scholen zijn verantwoordelijk voor de veranderingen, de gemeente kan een bijdrage leveren.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

15

• We versterken de vaardigheden van ondersteunende professionals. Dit doen we door hen modulaire trajecten aan te bieden. Bijvoorbeeld op het gebied van pedagogisch-didactische vaardigheden. Scholen zetten namelijk steeds vaker ondersteunende professionals in. Hiermee bedoelen we vakkrachten uit de sectoren cultuur, sport of techniek, maar ook professionals die een achtergrond hebben als pedagoog, maatschappelijk werker of pedagogisch medewerker. Deze ondersteunende professionals zijn niet alleen belangrijk om het lerarentekort te ­‘compenseren’. Ze kunnen met hun eigen expertise ook een waardevolle bijdrage leveren in het onderwijs aan of de ondersteuning van de leerlingen. • We gaan door met het programma Studenten voor Educatie. Dit wordt een standaardvoor­ ziening waar alle scholen in Den Haag gebruik van kunnen maken. Vanuit deze voorziening worden selectie en matching, scholing, begeleiding, onderzoek, monitoring en een duurzame ver­loning (arbeidscontract) gefaciliteerd. Als daar behoefte aan is, breiden we het programma uit. Scholen kunnen studenten uit het hoger onderwijs goed inzetten voor de begeleiding van (kleine groepjes) leerlingen. Dat bleek uit de pilot van het project. De studenten ontzorgen de leerkrachten door extra ondersteuning te geven aan de leerlingen.

Studenten voor Educatie “Studenten voor Educatie is een project waar studenten uit verschillende richtingen kunnen werken voor een basisschool. Deze ondersteuning verhoogt de ontwikkelingskansen van leerlingen en verlaagt de werkdruk van leraren. Bovendien is het een leerzame maatschappelijke ervaring voor de studenten zelf. Voor basisschool Het Galjoen betekent het dat er twee leuke studenten met een onderzoekende houding op mijn school rondlopen. De studenten ondersteunen de leerlingen in het inhalen van achterstanden en in het ontwikkelen van hun vaardigheden. Zo maakt een van de studenten op vrijdagmiddag met een groep leerlingen een podcast. Kinderen werken op die manier op een originele manier aan hun taalontwikkeling.”

Wat levert Studenten voor Educatie op voor Het Galjoen “Voor mij persoonlijk geldt: ik verbind graag werelden met elkaar. Door Studenten voor Educatie komen mensen met elkaar in contact. Dit zou anders niet zo snel gebeurd zijn. En we laten mensen zien hoe leuk het onderwijs is.”

Doel voor de komende vier jaar? “Ik ben heel benieuwd of het iets oplevert met betrekking tot het lerarentekort en met het beeld dat mensen hebben van het onderwijs. Met hen hebben we hele slimme handjes in huis met een toegevoegde waarde.” Leonie Thush - directeur basisschool Het Galjoen (Haagse Scholen)

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

16

B. Breed aanbod van opleidingen en bijscholingsmogelijkheden realiseren Leraren die goed zijn opgeleid, kunnen ook kwalitatief goed lesgeven. Ze spelen in op de onderwijsbehoeften van hun leerlingen en weten om te gaan met de context van een grote stad. Goed opgeleide leraren zijn ook beter in staat om het beste uit hun leerlingen te halen. Daarom is het zo belangrijk dat er een breed aanbod is van opleidingen en bijscholingsmogelijkheden voor onderwijsprofessionals en zij-instromers.

Wat is ons gezamenlijke doel voor de periode 2022-2026 • We stimuleren een regionaal opleidingsaanbod. Dit aanbod biedt de juiste opleiding voor jongeren die leraar willen worden, voor zij-instromers en voor onderwijsprofessionals die zich willen bijscholen. • We leiden meer (jonge) leraren en zij-instromers op in Den Haag: op de pabo’s, op de nieuwe universitaire lerarenopleiding en op de opleidingsscholen voor vo.

Wat doen de HEA-partners in de periode 2022-2026 • De Universiteit Leiden ontwikkelt in samenwerking met de gemeente, schoolbesturen en hoge­scholen een nieuwe universitaire lerarenopleiding in Den Haag. We verwachten dat de opleiding voor een belangrijk deel het lerarentekort in Den Haag vermindert. De opleiding maakt het vak van leraar aantrekkelijker, omdat de leraren een brede basis meekrijgen. De opleiding leidt leraren namelijk op voor het po én de onderbouw van het vo. Daarnaast ligt de focus op thema’s die spelen in een grote stad en op het bevorderen van kansengelijkheid. Met goed opgeleide leraren geven we alle Haagse kinderen een gelijke kans op kwalitatief goed onderwijs. • We ondersteunen scholen in het vo die zich willen ontwikkelen naar een erkende opleidingsschool. Ook ondersteunen we nieuwe initiatieven voor opleidingsscholen in het po. In Den Haag werken lerarenopleidingen en scholen al vele jaren met succes samen. Er is een gezamenlijke visie op het samen opleiden van nieuwe leraren. Dit zorgt ervoor dat ze de studenten voorbereiden op de onderwijspraktijk in een grote stad. De studenten vinden na hun afstuderen vaak een baan in de stad van hun stage. Op die manier dragen de opleidingsscholen ook bij aan het binden van nieuwe leraren aan Den Haag. We hebben er oog voor dat alle scholen een rol kunnen spelen in het opleiden van nieuwe leraren.

• We blijven inzetten op het verbeteren van de opleidingstrajecten voor zij-instromers: van voorlichting en assessment tot en met begeleiding nadat de zij-instromer is afgestudeerd. • We gaan door met de ontwikkeling en implementatie van een stedelijk inductieprogramma. Dit inductieprogramma op scholen in het vo zorgt voor goede begeleiding van startende leraren. Startende leraren zijn namelijk bevoegd, maar nog niet bekwaam. Goede begeleiding en professionalisering zijn nodig om plezier te houden in het lesgeven. • We gaan door met de leernetwerken in Den Haag. Binnen deze leernetwerken leren ­professionals met en van elkaar, buiten de eigen bestuurlijke omgeving. In de leernetwerken gaat het over thema’s die spelen in een grote stad als Den Haag. Daardoor dragen de leer­ netwerken ook bij aan de professionalisering van leraren.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

17

Haagse opleidingsscholen Den Haag kent vier opleidingsscholen: Opleidingsschool Haaglanden (OSH), NOD Haaglanden, Haagse opleidingsschool (HOS) en 4OLS. De opleidingsscholen staan voor het samen opleiden van studenten tot start- en stadsbekwame docenten in het voortgezet onderwijs. Studenten van de lerarenopleiding worden voor een belangrijk deel in de praktijk opgeleid. Hierdoor hebben de scholen meer invloed op het opleidingstraject en leerproces van de student. De opleidingsscholen zijn van waarde voor de Haagse student omdat er samen wordt gewerkt met instituten buiten de stad waardoor de student binnen zijn eigen stad de mogelijkheid krijgt de lerarenopleiding te volgen. Den Haag heeft zelf geen lerarenopleiding voor het voortgezet onderwijs. De opleidingsscholen zijn ook een belangrijk instrument tegen het lerarentekort. De studenten leren de Haagse context kennen tijdens de opleiding. Hierdoor is de uitval in de eerste jaren als docent lager. Daarnaast is er meer kans dat de studenten na het afronden van hun opleiding in Den Haag als leraar aan de slag kunnen gaan.

C. Arbeidsmarktstrategie voor onderwijsprofessionals inzetten We willen leraren werven, binden en behouden voor het Haagse onderwijs. Want: zonder leraren geen onderwijs! Als er meer leraren op de arbeidsmarkt beschikbaar zijn, kunnen scholen beter onderwijs geven. Ook kunnen ze dan meer investeren in kinderen die extra aandacht nodig hebben. Leraren hebben een grote rol en verantwoordelijkheid om de volgende generatie op te leiden. Deze volgende generaties zijn de samenleving van de toekomst. Leraar zijn is niet alleen een uitdagende baan, maar ook een baan met maatschappelijke betekenis!

Wat is ons gezamenlijke doel voor de periode 2022-2026 • We werven meer leraren voor het Haagse onderwijs. Meer kandidaten melden zich voor vacatures in het onderwijs. Hierdoor ervaren scholen minder druk van het lerarentekort. • We binden en behouden leraren voor het Haagse onderwijs. • We zorgen voor een positief imago voor het vak van leraar.

Wat gaan de HEA-partners doen in de periode 2022-2026 • We maken doorlopende campagnes die specifiek Haags zijn. De campagnes richten zich op een brede doelgroep: jongeren en zij-instromers. In de campagnes is er aandacht voor specifieke thema’s in het po, vo en mbo. De campagnes zijn digitaal én fysiek, omdat we daarmee een brede doelgroep van jong tot oud bereiken. • Voor leraren die in Den Haag werken en daar willen (blijven) wonen, is het heel lastig om een betaalbare woning te vinden. De gemeente doet haar best om voldoende betaalbare woningen te realiseren en maakt daarbij afspraken met projectontwikkelaars en verhuurders. De verhuurders stellen woningen in nieuwbouwcomplexen beschikbaar voor leraren. De gemeente gaat door met dit soort afspraken en breidt ze uit. Dit geldt voor leraren, maar bijvoorbeeld ook voor agenten en zorgpersoneel. In de Woonagenda 2020-2023 (RIS305711) staan meer (algemene) maatregelen om voldoende en betaalbare woningen te realiseren. Het doel is dat Den Haag een aantrekkelijke stad blijft om in te wonen en te werken.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

18

• Leraren die buiten de stad wonen, kunnen problemen ervaren met parkeren en vervoer. Vanaf 1 januari 2022 kent de gemeente een speciale vergunning voor onderwijsinstellingen waarmee problemen met parkeren worden ondervangen. • De gemeente en kinderopvang­instellingen onderzoeken samen in hoeverre er ook personeels­ tekorten zijn in de kinderopvang. Als dat zo is, bekijken we welke interventies nodig zijn en door wie. Doel is om met voldoende personeel te blijven zorgen voor de kwaliteit en continuïteit van het aanbod van kinderopvang voor kinderen van 0-13 jaar (inclusief ve).

Campagne ‘Word leraar in Den Haag’ “Als klein meisje wist ik het al: ik word leraar. Mijn eigen leraar in groep 8 had veel geduld met me, zag me echt en inspireerde me. Dat gaf de doorslag. Met veel passie, creativiteit en liefde sta ik nu zelf voor de klas. Niet alleen de didactische en pedagogische kanten neem je mee. Minstens zo belangrijk is het om een goed voorbeeld te zijn, puur en eerlijk tegen de kinderen en tegelijk duidelijk en streng. Hierin speel ik geen rol, maar ben altijd mezelf. En dat moet ook, want de kinderen prikken er anders doorheen. Ook naar de ouders ben ik duidelijk. Ik beperk mijn tijd voor de ouders niet tot de 10-minuten gesprekken. Als het nodig is dan bel ik ze op, ga bij ze langs of ga op ziekenbezoek bij de kinderen. Juist bij kinderen die het meer nodig hebben, kan ik van meerwaarde zijn. Dat maakt werken in Den Haag prachtig. Ouders en de kinderen voelen dat ik er voor ze ben. Onvoorwaardelijk. Daarvoor vraag ik wel dat de kinderen hard werken, maar dat mag afgewisseld worden met een lolletje. Maar ik verlies nooit de kwaliteit van het onderwijs uit het oog. Het lerarentekort doet me dan ook veel. Daar hebben we met z’n allen constant mee te maken en heeft direct impact op de staat van het onderwijs. Dat neemt niet weg dat ik er alles aan zal doen, zowel binnen het onderwijs als privé, om het mooiste vak dat er is te promoten.”

Cherelle Bouwen, leraar groep 8, didactisch begeleider en influencer  www.wordleraarindenhaag.nl

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

19

Ambitie 2 Optimale leer- en ontwikkelomgeving

Kinderen en jongeren ontwikkelen zich het beste in een omgeving die hen uitdaagt op verschillende gebieden: op cognitief, sociaal-­emotioneel én fysiek gebied. Voor veel kinderen is een optimale leer- en ontwikkelomgeving niet vanzelfsprekend. Omdat er thuis geen Nederlands wordt gesproken. Omdat er thuis weinig of geen gesprekken worden gevoerd. Omdat er geen aandacht is voor sport of culturele activiteiten. Of omdat ouders deze kinderen niet of minder goed kunnen begeleiden bij hun ontwikkeling. Daarom zorgen we voor programma’s die kinderen en jongeren (en hun ouders) uit­dagen om hun cognitieve vaardigheden en talenten te ontwikkelen. We zorgen voor een kwalitatief sterk, toegankelijk en integraal aanbod van (buitenschoolse) voorzie­ningen in de school en in de buurt. Ouders worden hier actief bij betrokken, zodat ook de ouders zelf een actieve rol (gaan) vervullen bij de talentont­wikkeling van hun kind. Het aanbod is geschikt voor kinderen vanaf 2,5 jaar tot en met jongeren die 18 worden. Binnen dit aanbod is er ook aandacht voor omgaan met andere mensen en met mensen die anders denken. Met elkaar willen we namelijk een samenleving waarin we elkaar ruimte geven en ­respecteren. Om een optimale leer- en ontwikkelomgeving te realiseren, zetten we in op 5 speerpunten. In dit hoofdstuk vindt u een uitleg bij elk van die 5 speerpunten.

A. Investeren in extra en intensieve leertijd met focus op doelgroepen en taal Het is belangrijk dat kinderen zo jong mogelijk in aanraking komen met taal. Taal is namelijk de sleutel om goed mee te kunnen doen in het onderwijs en in de maatschappij. Hoe eerder en hoe meer een kind met taal te maken krijgt, hoe beter zijn of haar taalvaardigheid.

De situatie in Den Haag • Er zijn veel kinderen die de Nederlandse taal niet of onvoldoende spreken Er zijn veel kinderen die in een taalarme omgeving opgroeien. Daardoor spreken zij geen of onvoldoende Nederlands. Door een taalachterstand is het moeilijker om mee te komen in het onderwijs. Nederlands spreken, lezen, schrijven en vooral begrijpen zijn namelijk belangrijke voorwaarden om Nederlands onderwijs te kunnen volgen. • Ook kinderen van internationals hebben moeite met de Nederlandse taal Er zijn kinderen die vanuit het buitenland in Den Haag komen wonen. Vaak omdat één van hun ouders (tijdelijk) werk heeft gevonden in Den Haag. Een deel van deze kinderen volgt internationaal onderwijs (zie ook speerpunt 2E) en een grote groep gaat naar regulier onderwijs. Ook voor deze kinderen is aandacht nodig. • Ongeveer 50% van de kinderen tussen 2,5 en 4 jaar is doelgroeppeuter De doelgroeppeuter is een peuter bij wie een (dreigende) achterstand is in taal en ontwikkeling. Het CJG geeft daar een indicatie voor. Voor deze kinderen is 16 uur per week ve beschikbaar.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

21

• Ongeveer 67% van de doelgroeppeuters gaat naar de ve, zie tabel op pagina 21 Het doel van de ve is om peuters een betere start te geven in het po. Verschillende factoren maken het lastig om doelgroeppeuters naar de ve toe te leiden. Voorbeelden van factoren: de ve is onbekend, ouders spreken niet goed Nederlands of er is wantrouwen naar de overheid. • Ook doelgroepleerlingen verdienen extra aandacht School is soms de enige plek waar doelgroepleerlingen Nederlands spreken en leren lezen en schrijven. De druk op scholen om achterstanden in te lopen door de taal- en leesvaardigheid te vergroten is in zo’n geval hoog. Dit terwijl de school al een vol programma heeft. Dit probleem speelt nadrukkelijk ook in het vo voor leerlingen uit APC-gebieden. Heeft een leerling een onderwijsachterstand? Dan volgt hij of zij vaker onderwijs op een lager niveau dan hij of zij cognitief zou kunnen. Ook moeten zij meer obstakels en vooroordelen overwinnen om op hetzelfde niveau te komen als leerlingen zonder achterstand. Dat geldt nog meer voor nieuwkomers in Den Haag die starten met een taalachterstand. • Veel ouders hebben moeite met de Nederlandse taal Ongeveer 24% van de Haagse volwassenen heeft moeite met de Nederlandse taal en daardoor moeilijkheden om mee te doen in de samenleving. Naast moeite met taal kunnen deze volwassenen ook moeite hebben met rekenen of digitale vaardigheden.

Bij ouders van jonge kinderen zorgt dit ervoor dat het extra moeilijk is om hun kind te ondersteunen bij alles wat met school te maken heeft. Speerpunt 4A richt zich op deze Haagse volwassenen.

% Doelgroepkinderen dat ve volgt

DHIC/GDH/OCW (int. reg.) | 2017 - 2020

In Den Haag hebben alle kinderen recht op goed onderwijs om hiermee gelijke kansen te creëren. Voorwaarde voor een goede start op het basisonderwijs is een goede beheersing van de Nederlandse taal, rekenvaardigheid en een goede sociaal-emotionele ontwikkeling. Kinderen die dit van huis uit niet of minder meekrijgen komen in aanmerking voor kinderopvang met voorschoolse educatie. Dit biedt kinderen een betere start.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

22

Wat is ons gezamenlijke doel voor de periode 2022-2026 • In 2026 gaat 90% van de doelgroeppeuters naar de ve zodra zij 2,5 jaar zijn. Hiermee zorgen we onder andere voor een betere taalvaardigheid bij doelgroeppeuters, zodat ze een betere start hebben op de basisschool. De betrokkenheid van ouders is een randvoorwaarde voor succes. Daarom is er regelmatig persoonlijk contact met de ouders van de doelgroeppeuters over de ontwikkeling van hun kind. • We zorgen voor een link tussen ve en volwasseneneducatie. Ouders van doelgroepkinderen (peuters en leerlingen) zijn namelijk vaak minder taalvaardig. Ons doel is dat meer ouders van jonge doelgroepkinderen een taaltraject volgen in de komende periode. • In het po en vo wordt het potentieel van kinderen en jongeren optimaal benut. Ze krijgen een aanbod van extra en intensieve leertijd waarbij taal een belangrijk onderdeel is. Interventies die effectief zijn gebleken, worden uitgebreid. • De leesvaardigheid bij kinderen en jongeren verbetert door in te zetten op het stimuleren van hun leesmotivatie.

Wat doen de HEA-partners in de periode 2022-2026 • We stimuleren deelname aan ve door het meer bekendheid te geven. De gemeente maakt een campagne rondom ve. Ook verschillende toeleidingsprogramma’s zorgen voor meer bekendheid. De toeleidingsprogramma’s organiseren we vooral in wijken waar relatief veel doelgroeppeuters wonen. Verschillende partners spelen een rol bij deze toeleidingsprogramma’s: onder andere CJG, bibliotheken en aanbieders van ve. • We brengen in kaart bij welke basisscholen veel doelgroeppeuters instromen die geen ve hebben gehad. Met deze basisscholen bekijken we welke extra ondersteuning nodig is voor leerkrachten van groep 1 en 2. • We richten een kennisnetwerk op om de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie te verhogen. • In het po en vo zetten we in op het inlopen van onderwijsachterstanden met extra en intensieve leertijd voor doelgroepleerlingen met een focus op extra taalstimulering en aandacht voor het taalniveau. Dit extra leeraanbod voorziet ook in studieondersteuning. • Samen met bibliotheken voorzien we in huiswerkfaciliteiten voor leerlingen met name uit het vo. Zo bieden we leerlingen een werkplek waar ze hun huiswerk kunnen maken, waarbij ze ondersteund worden door (vrijwillige) huiswerkbegeleiders. • Samen met partners in de stad geven we een impuls aan leesbevordering in het po en vo.

In bibliotheken en buurthuizen organiseren we leesstimuleringsprogramma’s voor ouders en kinderen van de basisschool. We verkennen hoe we het leesplezier bij jongeren van het vo en het mbo kunnen vergroten. Dit vraagt om een integrale aanpak met partners in de stad. • Op dit moment zijn er al kopklassen voor kinderen die last hebben van hun taalachterstand. De bestaande kopklassen zorgen ervoor dat leerlingen de kans krijgen het niveau te halen dat ze cognitief aan kunnen. We gaan door met deze kopklassen en breiden ze verder uit. • We zetten een flexibel opvangmodel op in het onderwijs voor de toestroom van een brede groep kinderen met een buitenlandse achtergrond, die geen of onvoldoende Nederlands beheersen (al dan niet met een Nederlands paspoort). Met dit model zorgen we voor een goede opvang van deze kinderen en hun voorbereiding op een overstap naar het regulier onderwijs. • Er zijn veel laaggeletterde volwassenen in Den Haag (zie ook speerpunt 4A). Dit zijn soms ouders van jonge kinderen. Deze groep willen we aanmoedigen een taaltraject te volgen. Dat doen we onder andere door een betere doorverwijzing te organiseren naar taaltrajecten via plekken waar deze ouders komen. Denk aan plekken als de ve, scholen en het CJG.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

23

Kopklas Is een kind slimmer dan de resultaten laten zien, omdat het de Nederlandse taal nog niet voldoende onder de knie heeft? Dan kan het misschien naar de kopklas. Dit is een extra jaar na groep 7 of 8 waarin veel aandacht is voor de Nederlandse taal, zelfstandig werken en samenwerken. De kopklas is een kansklas en gevestigd op een school voor voortgezet onderwijs. In Den Haag zijn vier kopklassen: een kopklas (kader) tl, twee kopklassen vmbo-tl/havo en een kopklas havo/vwo. Meer informatie: www.haagsekopklas.nl

B. Talent ontwikkelen op school, thuis én in de wijk Een kind groeit op en ontwikkelt zich in 3 leefwerelden: school, wijk en thuis1. Als deze leef­ werelden beter aansluiten op elkaar in regels en verwachtingen, dan maken kinderen meer kans om vooruit te komen op school. Door de samenwerking tussen school/opvang, ouders en omgeving krijgen kinderen en jongeren meer kansen om hun talenten te ontwikkelen. Vaak bepaalt de sociaaleconomische positie van ouders of kinderen wel of niet mee kunnen doen aan buitenschoolse activiteiten. Niet alle Haagse kinderen kunnen meedoen aan buitenschoolse opvang, sport, culturele activiteiten en/of (extra) onderwijs, terwijl deze activiteiten juist helpen om kennis en talenten te ontwikkelen. Ook kinderen voor wie talentontwikkeling niet vanzelfsprekend is, moeten die kans krijgen.

Wat is ons gezamenlijke doel voor de periode 2022-2026 • Voor alle doelgroepleerlingen én voor kinderen en jongeren uit een APC-gebied zijn er voldoende mogelijkheden om te leren en zich te ontwikkelen op school en buiten schooltijd. De kinderen en jongeren kunnen in hun eigen wijk meedoen aan activiteiten op het gebied van cultuur, sport, techniek en welzijn. • De samenhang tussen school/opvang, wijk en thuis wordt verder versterkt. Integrale voor­ zieningen (zoals IKC’s) hebben een divers aanbod waaruit blijkt dat kinderopvang, onderwijs, zorg en welzijn met elkaar samenwerken. Ouders hebben een actieve rol bij talentontwikkeling.

Wat doen de HEA-partners in de periode 2022-2026 • We vragen aan buurthuizen, bibliotheken en/of buitenschoolse opvang om programma’s voor talentontwikkeling aan te bieden in APC-gebieden. Het gaat om programma’s met activiteiten op het gebied van cultuur, sport, techniek en welzijn. De activiteiten zijn gericht op leerlingen uit het po en vo. Met deze programma’s compenseren we voor een deel wat ouders niet (kunnen) bieden. Ook organiseren we zomerprogramma’s, zodat leerlingen tijdens de ­zomervakantie een educatief en recreatief programma kunnen volgen. • We zorgen dat er voldoende aanbod is van lessen op het gebied van wetenschap en tech­nologie. Het aanbod is bedoeld voor leerlingen in het po en vo. • De integrale voorzieningen voor kinderen van 0 tot 13 jaar ontwikkelen we door. Daarbij houden we ook rekening met vervangende nieuwbouw.

Bron: “Hoe de straat de school binnendringt” van Iliass El Hadioui, als de opvattingen, gedrag, ambities en taal binnen de 3 werelden gelijk zijn, dan kunnen leerlingen makkelijker stijgen in hun schoolontwikkeling. Dit essay vormt de grondslag van de transformatieve school.

1

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

24

• De gemeente stimuleert de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, zorg en welzijn. Bijvoorbeeld door voorwaarden aan subsidies te stellen. • Scholen besteden aandacht aan het belang van samenhang in de 3 leefwerelden (school, wijk en thuis). Ze zoeken de samenwerking met de omgeving en nemen deel aan (gezamenlijke) bijscholingstrajecten en/of een stedelijk leernetwerk.

Wat maakt De Wissel een bijzondere basisschool? “Op De Wissel hebben wij 45 verschillende nationaliteiten. Wij zijn een nieuwkomersschool met kinderen die net uit het buitenland komen. Ons team is een afspiegeling van de maatschappij en daar ben ik heel trots op. Wij proberen zoveel mogelijk activiteiten binnen school te halen en zo de kansengelijkheid groter te maken en zo veel meer mogelijk te maken voor onze leerlingen.”

Met wie werkt De Wissel samen? “Wij werken niet alleen met projecten voor kinderen maar ook voor ouders. Dit zijn projecten in het kader van burgerschapskunde en leren kijken naar de toekomst van de kinderen, de juiste keuzes leren maken en dat soort dingen. We organiseren ook vakantiescholen het hele jaar door. Sinds oktober 2021 zijn we onderdeel geworden van ‘Kind Centrum De Wissel’. In dit Kind Centrum werken we met vier organisaties samen: peuterleerplek De Wildebras van JongLeren, HKV/Ons Eibernest, BSO Dion-DAK en de organisatie voor sport en spel MEHR. Met elkaar maken we het verschil op school en in de wijk. Wij werken als Kind Centrum De Wissel intensief samen vanuit een gezamenlijke visie waarbij ouderbetrokkenheid centraal staat.”

Wat zijn de ambities van De Wissel voor de komende jaren? “Onze school heeft het mooiste publiek. Ik wil alle kansen benutten voor leerlingen én ouders omdat zij nog zoveel te winnen hebben. Out of the box denken bijvoorbeeld over het lerarentekort en de partners in dit proces betrekken vind ik hierbij belangrijk.” Bianca Heijsteeg - directeur basisschool De Wissel

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

25

C. Soepele overgangen realiseren tussen opvang- en onderwijssectoren We streven naar soepele overgangen tijdens de hele schoolloopbaan. Bij elke overstap bestaat het risico dat talent en motivatie verloren gaan. Daarom is het zo belangrijk om soepele overgangen tussen opvang- en onderwijssectoren te realiseren. Als kinderen en jongeren (en hun ouders) goed zijn voorbereid op wat er gaat komen, dan kunnen ze de verandering vaak beter aan. Door de soepele overgangen maken alle kinderen evenveel kans om goed terecht te komen. Bij een soepele overgang is er aandacht voor continuïteit in de begeleiding en in het onderwijsaanbod. Dit geldt zowel bij een overstap binnen dezelfde school of opleiding als bij een overstap naar een andere school of opleiding. Een soepele overgang voorkomt schooluitval en voorkomt dat talent en motivatie verloren gaan. We weten dat op dit moment nog niet alle leerlingen van groep 8 een schooladvies krijgen dat bij hun potentieel en ontwikkeling past. Meer passende schooladviezen, soepele overgangen en meer brede brugklassen dragen eraan bij dat leerlingen makkelijker doorstromen naar een niveau dat recht doet aan hun capaciteiten. Ook bij de overstap naar vervolgonderwijs, werk of dagbesteding bestaat het risico op uitval. Er zijn leerlingen die ondersteuning en begeleiding nodig hebben bij de overstap.

Wat is ons gezamenlijke doel voor de periode 2022-2026 • We versterken de doorgaande lijn tussen ve (voor doelgroeppeuters) en vroegschoolse educatie (voor doelgroepkinderen in groep 1 en 2). • Elke leerling die begint in het basisonderwijs heeft een even grote kans om op de basisschool van zijn keuze te komen. De procedure is transparant, objectief, toegankelijk en zo veel mogelijk digitaal. • Het college legt de wens bij alle schoolbesturen neer om het percentage onderadvisering bij leerlingen uit groep 8 in twee jaar te halveren en in vier jaar op o te hebben en overlegt in hoeverre dit haalbaar is en wat zij daarvoor nodig hebben. Daarnaast zal de schoolbesturen gevraagd worden om deze percentages te monitoren en hier verantwoording over af te leggen. Als de streefpercentages niet gehaald worden, zal de gemeente dit inclusief een verantwoording publiekelijk bekend maken. • Leerlingen in het vo kunnen makkelijker overstappen naar een ander niveau als dat wenselijk is. • We verbeteren de instroom in het mbo en hbo. Zo verminderen we schooluitval vanwege een verkeerde studiekeuze.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

26

De grafieken hieronder laten zien bij hoeveel procent van de leerlingen het schooladvies onder, gelijk of boven de CET-score is. Dit is uitgesplitst naar het opleidingsniveau van de ouders, namelijk mbo-2, mbo-3 en mbo-4, hbobachelor en wo. Als de CET-score minimaal een half schoolniveau hoger is dan het schooladvies spreken we van onderadvisering. Van overadvisering is sprake wanneer het advies van de docent minimaal een half schoolniveau hogers dan de CET-score. Bij leerlingen met ouders met een opleidingsniveau van mbo-2 of lager is vaker sprake van onderadvisering ten opzichte van leerlingen waarvan de ouders wo opleidingsniveau hebben.

Schooladvies t.o.v. CET-score naar opleiding ouders: % onderadvisering

Schooladvies t.o.v. CET-score naar opleiding ouders: % overadvisering

DHIC/SEO Economisch Onderzoek | 2016, 2018

In Den Haag krijgen basisschoolleerlingen in groep 8 voor 1 maart een schooladvies van de leerkracht nog voor zij de centrale eindtoets (CET) hebben gemaakt. Op basis van dit schooladvies kan een leerling zich inschrijven op een middelbare school.

Haagse Educatieve Agenda 2022-2026

27

Wat doen de HEA-partners in de periode 2022-2026 • Bij een overstap werken de onderwijsinstellingen samen: de onderwijsinstelling waar het kind, de jongere of de student vertrekt én de onderwijsinstelling waar hij of zij naartoe gaat. Hierdoor worden kinderen, jongeren, studenten en hun ouders beter voorbereid op de overstap. • We hebben blijvend aandacht voor de kwaliteit van het schooladvies aan leerlingen van groep 8. Uit onderzoek blijkt dat niet alle kinderen het best passende schooladvies krijgen. Met het ‘Plan van aanpak onderwijsadvisering’ zetten we een aantal acties in. Zo krijgen schoolmaatschappelijk werkers en oudercoaches extra uren beschikbaar om met ouders van groep 7 en 8 in gesprek te gaan over het schooladvies. De komende jaren blijven we door middel van onderzoek de schooladviezen en schoolloopbanen monitoren. Zo zorgen we voor doorontwikkeling van het proces om tot een schooladvies te komen. Een goed schooladvies is een advies zonder vooroordeel op basis van culturele achtergrond, opleidingsniveau of herkomst van de ouders. • We stimuleren dat er meer brede en heterogene brugklassen komen. En dat er een langere brugklasperiode is, zodat leerlingen hun schoolloopbaan nog kunnen aanpassen. We stimuleren de scholen in het vo om op lange termijn meer verschillende onderwijsniveaus aan te bieden in hetzelfde gebouw.

Ook dat maakt een eventuele overstap namelijk makkelijker. Bij vervangende nieuwbouw proberen we hier rekening mee te houden. • We monitoren de overstap van vo naar mbo en hbo. Ook zorgen we dat kinderen eerder en vaker met loopbaanoriëntatie te maken krijgen. Bijvoorbeeld door een bezoek aan een bedrijf, door een programma op school of door oriëntatie op de arbeidsmarkt. We stimuleren scholen nog meer om gebruik te maken van het bestaande aanbod. Dat aanbod breiden we verder uit met vooral aandacht voor techniek en vakmanschap, zorg en onderwijs. Onze samenleving heeft namelijk steeds meer behoefte aan werknemers in deze beroepen. • We volgen de landelijke ontwikkelingen rond de invoering van een centraal aanmeldmoment in het vo nauwgezet. Als dat nodig is, passen we gezamenlijk de BOVO-procedure aan.

Voor iedere leerling een passende route naar mbo, hbo en werk Spirit4you werkt samen met gemeenten, scholen, besturen en onderwijsprofessionals in de regio Haaglanden aan de overstap van vo naar mbo en die van havo of mbo naar hbo. Dit doet ze onder andere met het platform Bekijkjetoekomstnu.nl, het Student Skills Team en opleidings- en beroepen­ beurzen. Hiermee biedt ze jongeren een betere kans op onderwijs en werk, passend bij hun talenten en mogelijkheden. Spirit4you zet ook in op het professionaliseren van het netwerk van onderwijsprofessionals om zo de overgangen tussen de onderwijssectoren te verbeteren. Spirit4you heeft een rijk aanbod aan bijeenkomsten voor onderwijsprofessionals, waarin kennisuitwisseling plaatsvindt. Zij signaleert samen met de onderwijsprofessionals problemen en wensen door monitoring. Samen werken ze aan oplossingen om doorstroming van jongeren naar een vervolgopleiding of beroepspraktijk mogelijk te maken.