RIS311016 Bijlage
Tekst van het document
Begrotingsactiviteit Sport- en spelaccommodaties
Optie 113. Sluiten sporthallen
114. Sluiten zwembaden
De SROI van sport en bewegen in Den Haag wordt geschat op 2,32. Dit houdt in dat de maatschappelijke opbrengsten van sport en bewegen 2,32 keer hoger zijn dan de kosten. Bij ‘Sport en spelaccommodaties’ gaat het om het beheren, onderhouden en exploiteren van binnen- en buitensportvoorzieningen zoals zwembaden, sporthallen en sportvelden. Hierbij wordt opgemerkt dat de onderhoudsbudgetten reeds onder druk staan. Bij ‘Sportbeleid en activering’ gaat het om middelen voor het stimuleren van sportdeelname, ondersteunen van verenigingen, ontwikkelen van accommodatiebeleid, bevorderen van topsport en het organiseren van topsportevenementen.
Omschrijving optie
I/S
Optie x€1000
2023
2024
2025
Sluiten sporthallen: De oudere sporthallen worden gesloten. 1 sporthal (Overbosch) = 0,3 mln. 2 sporthallen (Overbosch + Gaslaan) = 0,6 mln.. 3 sporthallen (Overbosch + Gaslaan + ‘t Zandje) 0,9 mln.
S
900
900
900
De oudere zwembaden worden gesloten. 1 zwembad (Overbosch) = 0,45 mln. 2 zwembaden (Overbosch + Escamphof) = 0,9 mln. 3 zwembaden (Overbosch + Escamphof + Waterthor) = 1,35 mln.
S
1.350
1.350
1.350
53 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 Begrotingsactiviteit
Sportbeleid en activering
Optie
I/S
Optie x€1000
115. Aanpassen programmering zwembaden/sporthallen
Aanpassen van de programmering van de zwembaden en de sporthallen, minder openstelling (minder fte inzet) oplopend tot 15%: 0,9 mln.
S
900
116. Beheer en toezicht (deels) overlaten aan verenigingen
Beheer en toezicht (deels) overlaten aan verenigingen: oplopend tot 15%: 0,3 mln.
S
300
117. Verhogen tarieven voor de verhuur van sportaccommodaties
Verhogen tarieven voor de verhuur van sportaccommodaties (baten totaal 9,3 mln.) oplopend tot 15%: 1,395 mln.
S
107. Stoppen exploitatie Beachstadion
Stopzetten exploitatie beach stadion: De exploitatie van het beach stadion wordt stopgezet. Geen activiteiten meer georganiseerd.
108. Verlaging budget topsportevenementen 109. Stopzetten adviesraad Sport
2023
2024
2025 900
900
300
300
300
1.400
1.400
1.400
1.400
S
200
200
200
200
Verlaging budget topsportevenementen: Het budget topsportevenementen wordt verlaagd tot 15%: 0,15 mln.
S
150
150
150
150
Stoppen zetten van de Adviesraad leidt tot een subsidiebesparing van loonkosten van de persoon die de secretariële en beleidsinhoudelijke ondersteuning biedt en het werkbudget van de Adviesraad.
S
110
110
110
110
Verlagen budget onderzoek met € 0,14 mln. Korten van het onderzoeksbudget betekent dat er op structurele basis geen mogelijkheden zijn om onderzoek te doen. In een groeiende stad met een gedifferentieerde bevolkingssamenstelling en een teruglopend budget wordt het moeilijk om de juiste inzet aan middelen per doelgroep te bepalen en de effecten hiervan te monitoren.
S
140
140
140
140
111. Sport: verlagen budget wijkplannen
Verlagen budget wijkplannen met maximaal € 50.000.
S
50
50
50
50
112. Sport:: Verlagen budget talentprogramma's 44. Verlaging budget Investeringssubsidie Accommodatie Sportverenigingen
Verlaging budget talentprogramma’s met € 30.000 - 45.000
S
45
45
45
45
Verlaging budget Investeringssubsidie Accommodatie Sportverenigingen: Het budget voor verduurzaming van accommodaties wordt verlaagd tot 0,4 mln.
S
400
400
400
400
45. Sport: Verlaging budget Verenigingsondersteuning
Verlaging budget Verenigingsondersteuning: Het budget voor verenigingsondersteuning wordt verlaagd tot 0,2 mln.
S
200
200
200
200
46. Stopzetten onderdelen sportstimulering/schoolsport
Stopzetten onderdelen sportstimulering/schoolsport, stadsspelen, inzet op jongeren, verlagen subsidie ouderen, gezondheid en beperkten en verlagen subsidie maatschappelijke organisaties. Het budget voor sportstimulering wordt verlaagd afhankelijk van de invulling tot 0,58 mln.
S
580
580
580
580
6.725
3.575
6.725
6.725
110. Sportbeleid: Verlagen budget onderzoek
Eindtotaal
Omschrijving optie
54 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
Minder aanbod van sport- en spelaccommodaties met een mogelijk effect op de sportdeelname, vitaliteit en aantal sportverenigingen, sociale cohesie en volksgezondheid. Sluiting van een sporthal zorgt dat er minder georganiseerd gesport kan worden; De beperking van de sportmogelijkheden (minder subsidies voor verenigingen en scholen) brengt, volgens diverse onderzoeken, meer gezondheidsproblemen voort. Door het overlaten van beheer en toezichttaken kan er meer schade aan voorzieningen ontstaan met als gevolg meer onderhoudslasten. Structurele huurverhoging kan leiden tot minder aanbod van sport- en spelaccommodaties.
Minder aanbod van (top)sport; De evenementen dragen bij aan de levendigheid, het imago en de economie van de stad en hebben het vermogen te verbinden en te inspireren. Minder evenementen leidt mogelijk tot negatieve effecten voor de stad op het gebied van de economie en het aanzien. Mogelijk worden minder inwoners geïnspireerd tot actieve sportbeoefening.
55 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
11 Economie Met de Economische Visie Den Haag +2030 is het economische beleidskader vastgesteld (RIS 303550), hierin zijn de volgende 4 beleidsdoelen vastgesteld: 1. Attractieve stad: levendigheid en toeristische aantrekkingskracht vergroten voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Wat resulteert in een verhoging van de economie voor de toeristische branche, detailhandel, evenementen, congressen en horeca. We zetten Den Haag op de kaart.
Begrotingsactiviteit Dienstverlening bedrijven mkb
Promotie, Marketing
Eindtotaal
Optie 48. Minimaliseren dienstverlening bedrijven/mkb
47. Stoppen evenementenbeleid
2. Veerkrachtige economische structuur: voldoende werkgelegenheid voor alle Hagenaars. 3. Excellent ondernemersklimaat: goede en snelle dienstverlening voor ondernemers; MKB voorbereiden op de toekomst, bedrijven en instellingen binnenhalen en versterken, verdere talentontwikkeling en internationale acquisitie. 4. Voldoende ruimte in aantrekkelijke werkmilieus: betaalbare en bereikbare bedrijfshuisvesting stimuleert werkgelegenheid.
Omschrijving optie Minimaliseren Ondersteuning en Dienstverlening Haags MKB: De gemeente minimaliseert de totale MKB dienstverlening en bezuinigd hierdoor 0,9 mln. Het betreft dienstverlening waar jaarlijks ca. 10.000 Haagse ondernemers gebruik van maken: stopzetten en sluiten Ondernemersportaal, MKB vriendelijk aanbesteden, MKB nieuwsbrief, ondernemersontbijten, ZZP ondersteuning en bijeenkomsten, acties rond familiebedrijven, bedrijvencontactfunctionarissen. Wat overblijft is de bereikbaarheid van medewerkers om ondernemers te woord te staan. Dit gaat op basis van accounts en niet meer op basis van een geïntegreerd dienstverleningsconcept zoals het Ondernemersportaal. Voorstellen lopen op tot Volledig stopzetten Ondersteuning en Dienstverlening Haags MKB + stopzetten internationale acquisitie via The Hague Business Agency bezuiniging 2,7 mln. Bezuiniging op ondersteuning grootschalige evenementen: Stoppen van alle subsidies aan grootschalige publieksevenementen. Evenementen dienen zelf levensvatbaar te zijn en de gemeente heeft geen enkele subsidiërende, initiërende en faciliterende rol meer. De gemeente stopt met haar bijdrage aan stadsbrede evenementen zoals Parkpop, Vlaggetjesdag, CPC, Bevrijdingsfestival, Jazz in de Gracht, Royal Christmas Fair en Intocht Sinterklaas. Voorstellen oplopend tot afschaffen van dit budget.
I/S
Optie x€1000
2023
2024
2025
S
2.700
2.700
2.700
2.700
S
2.700
2.700
2.700
2.700
5.400
5.400
5.400
5.400
56 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
Directe effecten die optreden bij stoppen promotie/marketing: de Haagse evenementen trekken elk jaar circa 3 mln. bezoekers die bij elkaar circa €90 mln. in de stad bij Haagse ondernemers besteden. De kans is reëel dat bij stopzetten van de gemeentelijke bijdragen het aantal bezoekers daalt. Dit uit zich in omzetverlies bij met name MKB-ondernemers, bij evenementenorganisatoren, bij toeleveranciers en anderen.
Ondernemers missen bij minimaliseren dienstverlening MKB eerstelijns contact maar ook verdere specialistische kennis onder andere op het gebied van inkoop en aanbesteden, vergunningen, regelgeving, etc. Dit kan impact op de werkgelegenheid in de stad hebben, met name bij de kleine tot middelgrote ondernemingen.
57 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
12 Mobiliteit Met programma 12 wordt een bereikbare stad beoogd door middel van een optimale balans tussen de verschillende manieren van vervoer. Het aantal gebruikers van het openbaar vervoer en de fiets moet sneller groeien dan het autogebruik. Met programma Mobiliteit willen we ervoor zorgen dat de stad bereikbaar is voor alle verkeersdeelnemers.
Begrotingsactiviteit Groei openbaar vervoer
Inrichting verkeer
Parkeren
Optie 49. Verminderen bijdrage conducteurs
50. Biesieklette kostendekkend maken
52. Verhogen parkeertarieven
Eindtotaal
De huidige groei van de stad vraagt een investering in de stedelijke & regionale OV-, fiets- en auto-infrastructuur. Afhankelijk van de opgave financiert het Rijk & Regio 25% (veelal auto) tot 50% van de projecten (veelal fiets). Het verlagen van de gemeentelijke bijdrage zal leiden tot een lagere bijdrage van Rijk & Regio aan de investeringen in de stad. De MIRT-verkenningen (IenW), Nationaal Groeifonds (EZK/BZK) en subsidies MRDH dragen bij aan economische groei, klimaatambities en bereikbaarheid.
Omschrijving optie Verminderen bijdrage conducteurs op de tram: Jaarlijkse korting van gemiddeld €0,1/0,2/0,24 mln. Uitvoering ligt bij HTM Den Haag draagt jaarlijks € 3,2 mln. bij aan Biesieklette t.b.v. de exploitatie en het beheer van het gratis parkeren van fietsen. Fietsparkeren (€2,4 mln.) niet meer gratis met de varianten oplopend tot €480 Verhogen parkeertarieven: Een vergelijking met de tarieven in de andere 3 G4 gemeenten is indicatief. De gebiedsindeling verschilt. Den Haag lijkt relatief een wat kleiner gebied als centrum aan te merken dan bijvoorbeeld Rotterdam, ook de tijdvensters kunnen verschillen. Voor Den Haag is de kuststrook (met nu 3,90 per uur) t.o.v. de andere gemeenten een uitzondering door harmonisatie G4 € 11 mln. en uitbreiden betaalvenster van 18-24 naar 09-24 € 7 mln. Parkeerplaatsen die een tijdvenster van 9 – 24 uur kennen, hebben een factor 210% meer opbrengsten.
I/S
Optie x€1000
2023
2024
2025
S
260
260
220
180
S
480
480
480
480
S
18.000
18.000
18.000
18.000
18.740
18.740
18.700
18.660
58 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 De voorgestelde keuzes gaan ten koste van de bereikbaarheid van de stad. Dit vertaalt zich onder andere naar lagere investeringen in Park & Ride, minder investeringen in en lager onderhoudsniveau fietspaden, parkeervoorzieningen, vervanging verkeersregelinstallaties. Daarnaast zijn er gevolgen voor het aantal conducteurs (minder veiligheid) op de tram en de exploitatie van Biesiklette met mogelijk hogere eigen bijdrage van fietsparkeerders.
De parkeerbaten worden op dit programma verantwoord. Een uitbreiding van de betaald parkeervoorzieningen, zowel in gebied als in tarief, leidt tot hogere baten voor de gemeente. De voorstellen blijven overigens binnen de bandbreedte die vergelijkbare en gemeenten uit de regio hanteren. Hogere parkeertarieven hebben een mogelijk negatief effect op de aantrekkelijkheid van de stad voor bewoners en bezoekers die de auto gebruiken. Dit kan eveneens zijn weerslag hebben op de bedrijvigheid en het toerisme.
59 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
13 Stadsontwikkeling en wonen Om de aantrekkelijkheid van Den Haag te behouden en uit te bouwen, wordt een stad gerealiseerd waar mensen graag willen wonen, werken en leven. Den Haag is een stad in groei, gebaseerd op studies uit 2020 worden voor 2040 100.000 extra inwoners verwacht. Gebaseerd op recente studies zijn dit er 150.000. Voor deze groei zijn 50.000 tot 70.000 woningen nodig voor alle doelgroepen: 30% sociale huur, 20% middel dure huur, 20% betaalbare koop in zowel het sociale als (middel)dure segment. De gemeente bereidt de stad voor op deze toekomst. De uitdagingen in zowel de bestaande als de nog te bouwen stad zijn groot. De huidige woningvraag en behoefte aan groei wordt vanuit het Rijk gestimuleerd en gefaciliteerd middels diverse regelingen vanuit BZK en VWS zoals de Woningbouwimpuls en de middelen voor zorgdoelgroepen. Ook in de huidige Rijksbegroting zijn gelden geoormerkt voor de versnelling van (sociale) woningbouw. Momenteel geldt voor alle regelingen een coBegrotingsactiviteit Grex
Optie 59. Hogere baten grex
Toezicht & handhaving Wonen
Wonen en bouwen
Eindtotaal
58. Inperking inzet Haagse Pand brigade
57. Versoberen div. dienstverlening bouwen/ wonen
financieringsverplichting door de gemeente, waarmee €1,-- investering kan worden verdubbeld of verdrievoudigd. Bij stadsvernieuwing horen verschillende taken. In veel gevallen investeert de gemeente niet zelf maar faciliteert de gemeente de beoogde ontwikkeling. Het faciliteren wordt bekostigd door derden. Naast het faciliteren zijn er nog enkele bouwgrondexploitaties gericht op uitgeven van gronden die door de gemeente bouwrijp zijn gemaakt. Naast de beschikbaarheid van voldoende woningen is de woonkwaliteit, leefbaarheid en veiligheid onderdeel van programma 13. Tegengaan van onderwerpen als overbewoning, ondermijning en het faciliteren en toezien op particuliere verhuur is essentieel voor de stad.
Omschrijving optie
I/S
Optie x€1000
2023
2024
2025
Hogere baten grexen: Andere invulling van projecten waardoor hogere grondprijs wordt gerealiseerd: duurdere woningen. Gemeente heeft in vergelijking met anderen lage baten uit grex. Voornamelijk veroorzaakt door de fysieke ligging (binnen stedelijk)en gebrek aan goedkoop te ontwikkelen bouwgronden (uitleggebieden).
I
8.000
Inperking productieve capaciteit Haagse Pand brigade. Gemiddelde schaalniveau van productieve Fte's zit op schaal 9. Hiervan uitgaand zal een daling van 5% in lasten (0,5mln) een daling van 8,4% in capaciteit veroorzaken.
S
1.360
1.360
1.360
1.360
S
100
100
100
100
9.460
1.460
1.460
9.460
Onderhoud en verduurzaming woningvoorraad: Lagere ambitie qua uitvoering niet wettelijke taak met het risico dat daardoor later meer handhaving (HPB) nodig is en verduurzaming ingewikkelder / duurder gaat worden
8.000
60 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 Het programma Stadsontwikkeling en Wonen wordt grotendeels incidenteel gedekt. Het is mogelijk om binnen dit programma incidentele financiële ruimte te vinden door het schrappen van projecten of de verlieslatendheid van het grondbedrijf te verminderen. Het schrappen van projecten leidt ertoe dat gebiedsontwikkelingen niet of vertraagd worden uitgevoerd. Om de verlieslatendheid van grondbedrijf te verminderen, dienen projecten met een hogere opbrengst in ontwikkeling te worden genomen. Dit kan door het kiezen voor het bouwen van duurdere woningen.
Structurele besparingen zijn mogelijk bij de pandbrigade en bij de dienstverlening bij bouwen/wonen. Een besparing op de pandbrigade gaat ten koste van de handhaving op de leefbaarheid en of illegale activiteiten op het gebied van wonen zoals aanpak van misstanden en uitbuiting op een overspannen woningmarkt. Een bezuiniging op dienstverlening heeft gevolgen voor de ondersteuning van VvE’s en bewoners op het gebied van verduurzaming en onderhoud aan de woningen.
61 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening Programma 14 beschrijft de gemeentelijke inzet in de stadsdelen en op integratie en dienstverlening. Het gaat hierbij om zichtbare acties in de buurten en wijken op fysieke en sociale leefbaarheid en participatie. Met als doel de sociale cohesie en het vertrouwen in publieke dienstverlening te vergroten. Een uitdaging aangezien recente studies en ontwikkelingen als Corona aantonen dat het vertrouwen onder druk staat (bron: De laagvertrouwensamenleving: de maatschappelijke impact van COVID-19 in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam & Nederland, 2021). Daarnaast werken we aan persoonlijke, gemakkelijke en betrouwbare dienstverlening, waarbij inwoners snel en eenvoudig worden geholpen. Goede dienstverlening gaat zowel om het contact als om het resultaat. Vanuit financiëel perspectief is het programma opgebouwd uit een verscheidenheid van grote en kleine(re) budgetten. Van oudsher staan deze budgetten onder druk en is de onderlinge uitwisselbaarheid gering. Het programma heeft op dit moment een negatieve reserve van € 0,9 mln (bron: programmabegroting 2021). Het tekort zal via incidentele maatregelen worden ingelopen met als doel om structureel binnen de huidige begroting te blijven.
Voor 2022 zijn per stadsdeel maatschappelijke vraagstukken vastgesteld die passen binnen gebiedsgerichte welzijnsambities. De gemeente heeft als beheerder van de openbare ruimte, de wettelijke taak zorg te dragen voor de veiligheid en bruikbaarheid (de zorgplicht). De omvang van het budget Verkeersmanagement is de afgelopen jaren ontoereikend om op het vlak van bebording en belijning te voldoen aan deze zorgplicht. Dienstverlening, activiteit Burgerzaken is grotendeels rendabel (kosten worden gedekt uit legesinkomsten). Er is sprake van een door het rijk vastgesteld maximumtarief. Net als bij andere grote steden kan de gemeente gelet op de bevolkingssamenstelling niet alle (personele) kosten doorberekenen. Er is geen dekking binnen het tarief om fluctuaties op te vangen. Er wordt een analyse gemaakt om te bezien wat de minimale hoogte moet zijn van de budgetten voor Verkiezingen en/of wordt bezien of de huidige bekostigingssystematiek voldoet voor de toekomst.
62 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 Begrotingsactiviteit Integratie
Leefbaarheid en bewonersparticipatie
Stadsdeelbudget buitenruimte
Stadsdeelbudget speelvoorzieningen
Optie
Omschrijving optie
I/S
Optie x€1000
2023
2024
2025
67. Stoppen uitvoering nota “Nieuw in Den Haag"
het beëindigen van de uitvoering van de nota ‘Nieuw in Den Haag’, het verminderen van de subsidiebijdrage aan verbindingsinitiatieven in de stad en het versoberen van de aanpak antidiscriminatie
S
600
600
600
600
62. Versoberen subsidieregeling leefbaarheid/ bewonersparticipatie
Bijstellen van Subsidieregeling leefbaarheid en bewonersparticipatie door de hoogte van te verlenen subsidies met 15% naar beneden bij te stellen. Dit omvat circa 80% van de bestedingen van de budgetten. 20% wordt besteed in opdrachten. Subsidie wordt uitsluitend verstrekt voor kleinschalige initiatieven van bewoners uit het betreffende stadsdeel waarvoor de subsidie wordt aangevraagd, Aanpassen subsidieregeling vanaf 2023 in te voeren.
S
480
480
480
480
63. Stadsdelen versoberen onderhoud buitenruimte
Stadsdeelbudget buitenruimte: Op deze post is het lastig om het budget naar beneden bij te stellen. In 2020 was er nog een tekort van €0,7 mln. Pas na een besparing van € 0,7 mln. komt er budgetruimte vrij uitgaande van max 15 % = 1.425-700= 725.
S
725
725
725
725
64. Versoberen speelvoorzieningen en recreatieve voorzieningen
Stadsdeelbudget speelvoorzieningen en recreatieve voorzieningen: Naar beneden bijstellen van niveau van inrichting en onderhoud van wegen, straten en pleinen en andere openbare ruimte. Hierdoor het bijbehorende lastenbudget naar beneden bijstellen. Verminderen van niveau faciliteren van openluchtrecreatie, en uitdagende en veilige speelvoorzieningen voor kinderen in de openbare ruimte.
S
1.070
1.070
1.070
1.070
2.875
2.875
2.875
2.875
Eindtotaal
Het onderdeel Stadsdelen richt zich met kleinschalige activiteiten in de stadsdelen op het gebied van onderhoud buitenruimte, verkeersmaatregelen, speelvoorzieningen, bewonersparticipatie, enz. Een bezuiniging op dit onderdeel vermindert de zichtbaarheid van de gemeente in de stad waar het gaat om snel met relatief kleine maatregelen vraagstukken van alle dag op wijkniveau te kunnen aanpakken. Het onderdeel Integratie richt zich op het bevorderen van een samenleving waarin iedereen respect voor elkaar heeft en
gelijkwaardig is door het tegengaan van racisme en discriminatie en het stimuleren van het leren van de Nederlandse taal. Een bezuiniging op dit onderdeel betekent een versobering op de aanpak van discriminatie, een vermindering op de inzet van het verbinden van bewoners in de Stad en het stopzetten van (een deel van) de begeleiding van jonge statushouders in Den Haag.
63 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
15 Financiën In het programma Financiën begroot de gemeente de algemene dekkingsmiddelen. Deze bedragen circa € 1,7 miljard. Het overgrote deel van deze baten is met circa € 1,3 miljard de bijdrage van het Rijk uit het Gemeentefonds. De andere baten betreffen belastingen, rente uit geldleningen, dividenduitkeringen van verbonden partijen en erfpacht. Voor de baten uit het Gemeentefonds geldt dat deze volgen uit een verdelingsmodel van het Rijk en dat deze niet zelfstandig door de gemeente zijn te beïnvloeden. Daarom is het Gemeentefonds in dit rapport buiten beschouwing gebleven. Dividenduitkeringen zijn ook afhankelijk van de financiële resultaten van de verbonden partijen en in een aantal gevallen van de opvattingen van de medeaandeelhouders. We schatten in dat het niet realistisch is om te veronderstellen dat dividenduitkeringen de komende jaren toe zullen nemen.
Begrotingsactiviteit Compensatie startende ondernemers
Toeristenbelasting
Optie 70. Stoppen compensatieregeling OZB starters
72. Verhogen toeristenbelasting
Voor de inkomsten die de gemeente wel kan beïnvloeden, de belastingen, zijn in dit rapport opties in kaart gebracht om de opbrengsten te verhogen. Een uitgebreide beschrijving van deze opties vindt u hieronder. Voor erfpacht geldt dat hieraan langlopende overeenkomsten ten grondslag liggen waaraan ook de gemeente zich moet houden. De belangrijkste lasten op het programma betreffen de betaalde rente over afgesloten leningen. Deze leningen hebben een lange looptijd van doorgaans 20 jaar. Herfinanciering van de bestaande leningenportefeuille vraagt dusdanige afkoopsommen dat herfinanciering niet als lonend wordt gezien en zeker niet binnen de looptijd van de volgende raadsperiode.
Omschrijving optie Afschaffen compensatieregeling OZB startende ondernemers: De gemeente kent sinds 12 jaar een compensatieregeling voor startende ondernemers. De regeling is in het leven geroepen om startende ondernemingen te subsidiëren door de gebruikers-belasting OZB te compenseren. Afschaffing van deze regeling (in de praktijk maken slechts weinig ondernemers gebruik van deze regeling) betekent dat het subsidiebudget ad € 0,50 mln. kan vrijvallen. Verhogen toeristenbelasting. De jaarlijkse opbrengst is € 10,5 mln. Verhoging tarieven met 15% leidt tot 1,575 mln.
I/S
Optie x€1000
2023
2024
2025
S
500
500
500
500
S
1.575
1.575
1.575
1.575
64 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 Optie x€1000
Begrotingsactiviteit
Optie
Omschrijving optie
I/S
Woonlasten
69. OZB verhogen
OZB Verhogen met 15% van OZB woningen en niet woningen (budget €109 mln.)
S
16.400
16.400
16.400
16.400
S
89.100
25.000
50.000
72.000
91.175
43.475
68.475
90.475
78. Verhogen woonlasten
Woonlastenbenadering: Om extra OZB-baten te verkrijgen, kan ook gekozen worden voor de woonlastenbenadering. In deze benadering gaan we uit van de woonlasten zoals vastgesteld door het COELO. Woonlasten zijn de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een driepersoonshuishouden. Voor de OZB-niet woningen gaan we uit van de OZB-tarieven van de 10 grootste gemeenten. De volgende scenario’s zijn berekend: •10e positie op de woonlastenranglijst van het COELO/10e positie ozb-tarieven niet-woningen (€ 89,1 mln.), •Het gemiddelde van de G4 (€ 27,5 mln.) en gemiddelde G10 (€ 48 mln.)
Eindtotaal
2023
2024
2025
*) Bij woonlasten is het totaal aan opties € 89.100. Met het meetellen van optie 69 zou sprake zijn van een dubbeltelling.
De voorstellen op het programma Financiën betreffen nagenoeg uitsluitend maatregelen op de gemeentelijke belastingen te verhogen. Afhankelijk van de keuzen die hierbij gemaakt worden raken deze maatregelen de burgers, bedrijven en instellingen in de portemonnee. Met de voorstellen tot
lastenverhoging wijkt de lastendruk van de gemeente overigens niet af van vergelijkbare gemeenten. Het verhogen van de toeristenbelasting raakt mogelijk de aantrekkelijkheid van de stad voor overnachtingstoerisme.
65 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
16 Overhead en programma overstijgend Wat is overhead? Overhead is het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Overhead bestaat uit: • • • • • • • • • • •
Leidinggevenden primair proces (projectleiding valt hierbuiten Managementondersteuning primair proces Bestuurszaken en bestuursondersteuning Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie Personeel en organisatie Inkoop (inclusief aanbesteding en contractmanagement) Interne en externe communicatie, uitgezonderd klantcommunicatie Juridische zaken (uitgezonderd bezwaar en beroep en primaire taken als vergunningverlening) Informatievoorziening en automatisering (ICT) Facilitaire zaken en huisvesting Documentaire informatievoorziening
De apparaatskosten van het primaire proces maken geen deel uit van de overhead. Deze kosten worden rechtstreeks doorberekend aan de betreffende activiteiten en programma’s.
Besparingen en bezuinigingen Vanuit eerdere bezuinigingsrondes lopen nog een aantal generieke taakstellingen op overhead. Deze worden de komende jaren gerealiseerd. In het algemeen beweegt de overhead mee met het primair proces. Een bezuiniging op het primair proces wordt deels gerealiseerd via de overhead.
Bij dit programma is sprake van één specifieke optie die in samenhang moet worden bezien met de optie bij programma 2 Bestuur (optie 1: Clusteren ondersteuning) en wordt daardoor hier niet herhaald.
Bij de opbrengst van maatregelen per programma zijn inbegrepen de financiële effecten op bedrijfsvoering en niet-primair personeel. Deze besparingen komen ten laste van programma Overhead.
66 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
12. Slotoverwegingen van de voorzitter Zoals in het voorwoord aangegeven is dit de eerste keer dat de gemeente Den Haag over de volle breedte van de beleidsprogramma’s op een gestructureerde manier een heroverweging heeft uitgevoerd. Er is voor gekozen om dit proces met eigen mensen te doen. Er heeft vanuit elke dienst een vertegenwoordiger met een beleidsachtergrond en een vertegenwoordiger met een financiële achtergrond in de werkgroep deelgenomen. De betrokkenheid en professionaliteit van de werkgroepleden om opties voor te bereiden heb ik zeer gewaardeerd. Graag deel ik het signaal dat de sfeer er één was van ‘dit zouden we vaker moeten doen’. En daarmee bedoelden ze samen, over de grenzen van diensten en beleidsdomeinen, kritisch kijken naar de effecten van beleid. En niet alleen bij elkaar in de keuken kijken. Een kans is om ook meer grensoverschrijdend naar de effecten van beleid te kijken. In de werkgroep is wel gesproken over zogenoemde ‘crossovers’ als opties voor heroverweging. Door externe dwarskijkers is in dit verband ook genoemd de veranderde context van de arbeidsmarkt. De tijd/ capaciteit/ervaring was onvoldoende om dit grondig genoeg te kunnen doen. Het verdient overweging op dit vlak verdere stappen te zetten. Een belangrijke te verbeteren bron van informatie is de vergelijking met de G4, G8 en omliggende gemeenten.
Op het vlak van de inkomsten is die vergelijking goed bruikbaar. Op het vlak van de uitgaven nog niet. Het verdient aanbeveling daarin verder te investeren, samen met die andere gemeenten. Daarbij gaat het met name om inzichten om van te leren. Het is risicovol om zonder grondige analyse conclusies te trekken op basis van benchmarken. Belangrijk is om verschillen samen, gericht op een domein (in projectgoepverband) beter te kunnen duiden om al lerend te kunnen komen tot beter beleid en/of beleidsuitvoering. De G4 leent zich goed om een dergelijke werkwijze samen verder te ontwikkelen. Tijdens de bespreking van de opties in de werkgroep kwam regelmatig de vraag op of een taak wettelijk of bovenwettelijk is. Ook speelde de discussie over het wel en niet (of minder) beïnvloedbare deel van de begroting. Bij de uitwerking van de opties is de grens van in ieder geval kunnen blijven uitvoeren van wettelijke taken gehanteerd. Ook is rekening gehouden met het karakter van de uitgaven bij de beoordeling van het realiteitsgehalte van de opties. Tegelijkertijd is gebleken dat onderscheid ook niet steeds gemakkelijk in beeld te brengen was. Het verdient overweging dat systematischer in beeld te brengen en te houden om tot een scherpere grondslag te komen voor maatregelen.
Grote thema’s als hervormingen, privatisering, regionalisering, coalities met maatschappelijke partijen en benutten energie van de stad zijn wel besproken, maar in dit rapport niet opgenomen als opties voor budgettaire ruimte. Elk van deze thema’s vergt zelfstandig langduriger en gerichter onderzoek. De interne en externe dwarskijkers hebben gewezen op het belang dit rapport te gebruiken in samenhang met de visie op de stad en daarbij rekening te houden met de grote maatschappelijke opgaven, zoals wonen, klimaat en gebiedsgericht werken. Daarbij is ook aandacht gevraagd voor het benutten van “de stem van de uitvoering”. Het verdient tot slot aanbeveling het proces van deze opdracht intern en met de raad te (laten) evalueren en te overwegen een dergelijke aanpak systematischer in de bestuurlijke processen te verankeren. Dat kan op verschillende manieren, waarbij het doel zou moeten zijn systematischer zicht te hebben op de effectiviteit van het beleid.
67 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
13. Bijlagen: Bijlage 1 Memo Belastingzaken Deze notitie bevat verschillende varianten rond de gemeentelijke belastingheffing: • Uitgangspunt vormt de begroting 2021. • Bij de Onroerend Zaakbelasting (OZB) is sprake van drie tariefsoorten: één voor woningen en twee voor niet woningen (winkels, kantoren, ziekenhuizen, etc.); één tarief voor de eigenaar en één voor de gebruiker/huurder. Basis voor de OZB is de WOZ-waarde. • Naast de calculatie van diverse varianten van procentuele stijgingen wordt de positie van de hoogte van de gemeentelijke OZB vergeleken met de andere 10 grote gemeenten. • Ook wordt ingezoomd op de totale woonlasten; dat zijn, naast OZB ook de twee woninggerelateerde heffingen; t.w. rioolheffing en de afvalstoffenheffing. • Ten slotte worden nog enkele andere punten aangestipt die betrekking hebben op lokale heffingen (compensatieregeling OZB startende ondernemers en kostendekkende tarieven). 1. Batenverhoging algemene belastingen Den Haag kent een aantal algemene belastingen (belastingen waarvan de opbrengsten vrij besteedbaar zijn, opbrengsten op basis van begroting 2021): • Ozb opbrengst € 109 mln. • Toeristenbelasting opbrengst € 10,5 mln. • Hondenbelasting opbrengst € 2,1 mln. 2 Totaal € 122 mln. Een procentuele opbrengstenstijging levert een recht evenredige batenstijging op.
Overweging: • Het is natuurlijk mogelijk alle drie de belastingen te laten stijgen met de genoemde percentages, maar de meest significante opbrengststijging betreft de OZB. • Daarom wordt in het vervolg van deze notitie het accent gelegd op de OZB • Te voerwegen is om, in plaats van de sleutelen aan alle drie de belastingsoorten te kiezen voor alleen de meest significante (OZB) en de kleinere belastingen (toeristenbelasting en hondenbelasting), behoudens een eventuele trendmatige verhoging, te ontzien. 2. Extra baten OZB via %-verhoging en vergelijking met de 10 grootste gemeenten In bijgevoegde tabel is een aantal scenario’s voor een opbrengstverhoging van de OZB in beeld gebracht. Het gaat om de volgende mogelijkheden. • Verhoging van 5%, 10%, 15%, 25% en 35%. • Verhoging naar het gemiddelde van de 10 grootste gemeenten. De financiële effecten voor inwoners/bedrijven zijn in een voorbeeld uitgewerkt.
2
Op basis van een burgerinitiatief heeft de Tweede Kamer bij motie aangegeven op termijn van deze lokale belasting af te willen. Op 13 oktober 2021 reageerde de minister van BZK hierop door, samen met de VNG, een eventuele afschaffing van de hondenbelasting in een bredere herziening van het lokaal belastinggebied te willen plaatsen. De bekostiging van deze wijziging en de redelijke overgangstermijn dienen daarin meegenomen te worden. De keuze inzake een bredere herziening van het gemeentelijke belastinggebied is aan een nieuw kabinet.
68 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
Nota bene De stijging van huizenprijzen heeft geen effecten voor OZB-opbrengsten. In Den Haag is het regel dat dergelijke mutaties budgettair neutraal worden verwerkt. Dus 10% stijging betekent, los van eventueel inflatieaanpassing een tariefsdaling van 10%. 3. reputatie effecten Den Haag heeft al heel lang een reputatie dat het lage lokale lasten heeft. Bij een keus tot stijging van de lokale lasten komt die reputatie onder druk te staan; uitlegbaarheid is daarbij cruciaal. Substantiële lastenverzwaring zou het vestigingsklimaat voor ondernemers maar ook voor de publieke sector in Den Haag kunnen verslechteren. De lokale lasten moeten wel in de bredere context van gebouw gerelateerde kosten worden gebracht. De lokale belastingen zijn immers een fractie van huurlasten.
4. Extra baten OZB op basis van woonlastenbenadering Om extra OZB-baten te verkrijgen, kan ook gekozen worden voor de woonlastenbenadering. In deze benadering gaan we uit van de woonlasten zoals vastgesteld door het COELO. Woonlasten zijn de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een driepersoonshuishouden. Voor de OZB-niet woningen gaan we uit van de OZB-tarieven van de 10 grootste gemeenten. De volgende scenario’s zijn berekend: • 5e positie op de woonlastenranglijst van het COELO/5e positie ozb-tarieven niet-woningen • 10e positie op de woonlastenranglijst van het COELO/10e positie ozb-tarieven niet-woningen. • Het gemiddelde van de G4. • Op basis van het gemiddelde niveau van de 10 grootste gemeenten Effecten tariefstijging OZB op gemeentelijke begroting i.v.t. gemeentelijke (woon)lasten
bedra gen x 1 mi l joen
OZB-ra mi ng 2021
Extra ba ten 5e pos i ti e COELO
Extra ba ten 10e pos i ti e COELO
Gemi ddel de G4
Gemi ddel de G10
Tota l en
€ 109,30
€ 11,30
€ 89,10
€ 27,50
€ 48
Woni ngen
€ 40,90
€ 6,50
€ 23,90
€ 26,60
35,1
Ni et-won.
€ 68,40
€ 4,80
€ 65,20
€ 0,90
12,7
Inwoner
15,80%
58,60%
65,10%
85,70%
Ondernemer
7,00%
95,30%
1,30%
18,60%
Gemi ddel de l a s tens ti jgi ng
5. Afschaffing compensatieregeling OZB voor startende ondernemers De gemeente kent sinds 12 jaar een compensatieregeling voor startende ondernemers. De regeling is in het leven geroepen om startende ondernemingen te subsidiëren door de gebruikers-belasting OZB te compenseren. Afschaffing van deze regeling (in de praktijk maken slechts weinig ondernemers gebruik van deze regeling) betekent dat het subsidiebudget ad € 0,50 mln. kan vrijvallen. De effecten van deze maatregelen moeten vooral gezien worden in de sfeer van reputatieverlies; uitlegbaarheid is daarbij een aandachtspunt.
69 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 6. (Her)invoeren andere lokale belastingen Gemeenten kunnen op grond van de Gemeentewet eigen belastingen heffen. Alleen belastingen die in de wet zijn genoemd, kunnen door gemeenten worden geheven. Den Haag maakt geen gebruik van alle belastingmogelijkheden. Onderstaand wordt hier nader op ingegaan.
Precario Onder de noemer precariobelasting kan een gemeentebelasting heffen voor het hebben van voorwerpen op of boven gemeentegrond, zoals luifels en winkeluitstallingen. De gemeente Den Haag heeft deze (qua uitvoering arbeidsintensieve) vorm van belasting circa 10 jaar geleden stapsgewijs afgeschaft. Deze lastenverlaging kostte toentertijd ruim een miljoen euro. Herinvoering is technisch mogelijk; het zal waarschijnlijk leiden tot veel weerstand. Brancheorganisaties zijn zeer kritisch over deze vorm van belasting. Vermakelijkheidsretributie Aanvullend op de toeristenbelasting (die geheven wordt bij betaalde overnachtingen) bestaat de mogelijkheid om dagrecreatie te belasten. Achtergrond van beide heffingen is dat gasten gebruik maken van lokale openbare voorzieningen die de gemeente geld kosten (goede infrastructuur en bewegwijzering en promotie, onderhoud aan wegen, parkeren en toezicht, afval opruimen). De belasting wordt geheven via aanbieders die tegen betaling en bedrijfsmatig amusement of vermaak aan, zoals rondvaarten, rondritten of stadstours/rondleidingen per voertuig? Een enkele gemeente zoals Amsterdam als Loon op Zand maakt gebruik van deze belastingsoort. Het is qua uitvoering een lastige en arbeidsintensieve belastingsoort en het staat op spanning met het streven van Den Haag om meer (dag)toeristen naar onze stad en kust te trekken.
Tegen die achtergrond wordt, onder verwijzing naar het gestelde onder punt 1 invoering afgeraden. Ook tegen de achtergrond dat er binnen de bestaande instrumenten goede alternatieven zijn: de toeristenbelasting en het instrument van parkeerbelasting: via beprijzen op die plekken waar de druk van de dagrecreatie het grootst is. 7. •
3
Kostendekkende heffingen Afvalstoffen De afvalstoffenheffing is in Den Haag niet kostendekkend, om twee redenen: BTW-toerekening en toerekening dividend HMS. Om een 100%-kostendekking te bereiken, zou de BTW volledig toegerekend moeten worden. Voornamelijk de componenten inzamelkosten (de opdrachten aan HMS) en verwerkingskosten kennen een btwcomponent. In 2021 is € 1,9 mln. BTW toegerekend aan de afvalstoffenheffing, terwijl de toerekenbare BTW voor dat jaar ongeveer € 10 mln. bedraagt. Ook bestaat de mogelijkheid om het in het tarief toegerekende dividend HMS (begroot op € 3 mln.3) niet in de toerekening te betrekken. Door volledige toerekening, dus de afvalstoffenheffing baseren op 100% kostendekkendheid, valt aan de ene kant circa € 8 mln. (BTW) plus circa € 2 mln. (dividend) structureel vrij maar dit betekent een tariefstijging van de afvalstoffenheffing netto met circa 12,5%, bovenop mogelijke verdere stijging van de inzamelings- en verwerkingskosten voor huishoudelijk afval.
Begroot bedrag is wrs. niet realistisch voor de komende jaren; bedrag cf jaarrekening 2020 betrof: € 1,8 mln.
70 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022 •
Rioolrecht Ook bij het rioolrecht wordt de BTW niet volledig toegerekend. In het vigerende gemeentelijk rioolplan (GRP) wordt een bedrag van € 2,7 mln. toegerekend terwijl de afgelopen jaren ongeveer het dubbele bedrag kan worden toegerekend. Door volledige toerekening, dus de heffing rioolrecht baseren op 100% kostendekkendheid, valt aan de ene kant circa € 2,7 mln. (BTW) structureel vrij maar dit betekent een tariefstijging van de rioolheffing netto met circa 6%.
•
Kapvergunningen De kostendekkendheid van kapvergunning bedraagt slechts circa 10%. De kosten voor behandeling van kapaanvragen bedragen ca. € 600.000, - tot € 650.000 terwijl er baten worden gegenereerd van ca. € 50.000 tot € 60.000. In het programma buitenruimte, optie 35 is hier een suggestie voor gedaan (stoppen kapvergunningen achtertuin).
•
Eventuele andere leges Er zijn geen andere potentiele leges die qua kostendekkendheidsheroverwegingen interessant zijn. Een enkel product zou nog wel een redelijk gat in de kostendekkendheid met zich mee kunnen brengen, maar die kunnen door gebrek aan volume, dus gebrek aan potentiele opbrengst buiten beschouwing blijven.
71 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
Bijlage 2 Overzicht subsidies en relatie met opties In de onderstaande tabel is aangegeven welk deel van de opties betrekking heeft op subsidies. Voor de basis van de vergelijking zijn de subsidieverleningen 2021 uit het subsidieregister van 15 november 2021 gehanteerd. Programma/begrotingsactiviteit 03 Duurza a mhei d, Mi l i eu en Energi etra ns i ti e
Verlening 2021
Opties
2.467
Duurza a mhei d
1.719
geen
Energi etra ns i ti e
345
geen
Mi l i eubel ei d, mi l i eubeheer en l uchtkwa l i tei t
403
geen
1.238
100
04 Openba re orde en Vei l i ghei d Bes tri jdi ng onvei l i ghei d
1.238
100
05 Cul tuur en Bi bl i otheek
71.741
10.900
Cul tuur
51.877
7.800
Medi a
1.118
300
356
geen
Mus ea
18.391
2.800
06 Onderwi js
61.170
3.760
45
geen
Onderwi js a chters ta ndenbel ei d en ta a l (vi a Si s a € 44 ml n)
49.120
1.250
Stedel i jk onderwi js bel ei d en projecten
12.005
2.510
8.523
550
Monumentenzorg
Leerl i ngza ken
07 Werk en Inkomen Gemeentel i jk mi ni ma bel ei d Schul dhul pverl eni ng Werkgel egenhei ds projecten
8.220
550
103
geen
200
geen
72.691
16.690
15.456
7.400
409
220
Hui s el i jk gewel d
13.386
630
Ma a ts cha ppel i jke opva ng
16.550
980
Openba re gezondhei ds zorg
1.980
460
Pa rti ci pa ti e en i nformel e hul p
15.485
6.600
08 Zorg, wel zi jn, jeugd en vol ks gezondhei d Bes chermd wonen en GGZ (ZIN) Ema nci pa ti e
Preventi ef Jeugdbel ei d 10 Sport Sportbel ei d en a cti veri ng 11 Economi e
9.425
400
11.425
1.900
11.425
1.900
4.775
700
Di ens tverl eni ng, bedri jven en MKB
1.018
geen
Economi s che ontwi kkel i ng en s tructuurvers terki ng
1.566
geen
Hui s ves ti ng,werkmi l i eus ,bedri jventerrei nen (mkb)
1.140
geen
Promoti e, toeri s me en ma rketi ng
1.052
700
12 Mobi l i tei t Inri chti ng verkeer 13 Sta ds ontwi kkel i ng en Wonen
92 92
geen
238
Sta ds verni euwi ng
200
geen
Wonen en bouwen
38
geen
44.075
1.000
As i el zoekers en vl uchtel i ngenbel ei d
2.362
geen
Buurthui s va n de Toekoms t (S)
12.965
geen
476
500
14 Sta ds del en, Integra ti e en Di ens tverl eni ng
Integra ti e en Burgers cha p Leefba a rhei d en bewoners pa rti ci pa ti e
22.273
500
Sta ds deel budget Bes tri jdi ng onvei l i ghei d
1.438
geen
Sta ds deel budget Buurthui zen en onders teuni ng vri jwi l l i gers
3.502
geen
Sta ds deel budget Mi l i eubeheer
62
geen
Vol wa s s eneneduca ti e (i nburgeri ng)
996
geen
278.435
35.600
Eindtotaal
72 Rapport Overzicht van opties dd. 18 januari 2022
Bijlage 3 Externe deskundigen voor reflectie Als onderdeel van het proces is een externe reflectie georganiseerd. Doel hiervan was om een aantal deskundigen met de blik van buiten reflectie te laten geven op het rapport en de opties. De volgende personen hebben aan de externe reflectie deelgenomen.
Vanuit de kring van Rekenkamers (en allen lid geweest van de commissie “Kwaliteit Handvest Rekenkamers):
-
Paul Hofstra, Rotterdam Peter van den Berg, Utrecht
Gemeentelijke Ombudsmannen:
-
Munish Ramlal, metropool A’dam Anne Mieke Zwaneveld, Rotterdam
Raad van State:
-
Richard van Zwol, staatsraad en voormalig SG van BZK (en voorzitter arbitragecommissie financiering jeugdzorg)
Raad voor Openbaar Bestuur:
-
Rien Fraanje, secretaris- directeur
Externe betrokkenen bij de Staat van de Stad 2020:
-
Prof. dr. Peter van Lieshout, hoogleraar theorie van de zorg Vincent Smit, lector grootstedelijke ontwikkeling, Haagse Hogeschool
En verder:
-
Ad Verbakel, concern controller gemeente Eindhoven Prof. dr. Maarten Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden en directeur van COELO