RIS310926 Bijlage 1 Evaluatie en voortzetting actieplan versie 1 4 23112021
Tekst van het document
versie 1.4
EVALUATIE 20/21 EN VOORTZETTING 21/22
ACTIEPLAN SCHONE STOEP EN VERVOLG
1
Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 4 2. Samenhangende projecten ................................................................................................................. 6 3. Nulmeting ............................................................................................................................................ 8 4. Wijze van evaluatie uitgelegd............................................................................................................ 10 5. Evaluatie Wijkambassadeurs ............................................................................................................. 14 5.1 Interventie in het kort ................................................................................................................. 14 5.2 Uitvoering .................................................................................................................................... 14 5.3 Data ............................................................................................................................................. 15 5.4 Financiën .....................................................................................................................................
17 5.5 Arbeidsintensiviteit ..................................................................................................................... 17 5.6 Bijkomende effecten ................................................................................................................... 17 5.7 Analyse ........................................................................................................................................ 18 5.8 Conclusie en vervolg .................................................................................................................... 18 6. Evaluatie Analyse hotspots en handhaving buiten kantooruren in burger....................................... 21 6.1 Interventie in het kort ................................................................................................................. 21 6.2 Uitvoering .................................................................................................................................... 21 6.3 Data ............................................................................................................................................. 22 6.4 Financiën .....................................................................................................................................
24 6.5 Arbeidsintensiviteit ..................................................................................................................... 24 6.6 Bijkomende effecten ................................................................................................................... 24 6.7 Analyse ........................................................................................................................................ 24 6.8 Conclusie en vervolg .................................................................................................................... 25 7. Evaluatie Verbeteren inzet bij werkzaamheden ............................................................................... 27 7.1 Interventie in het kort ................................................................................................................. 27 7.2 Uitvoering .................................................................................................................................... 27 7.3 Data ............................................................................................................................................. 28 7.4 Financiën .....................................................................................................................................
30 7.5 Arbeidsintensiviteit ..................................................................................................................... 30 7.6 Bijkomende effecten ................................................................................................................... 30 7.7 Analyse ........................................................................................................................................ 30 7.8 Conclusie en vervolg .................................................................................................................... 31 8. Evaluatie Vaste ophaaldag grofvuil ................................................................................................... 33 8.1 Interventie in het kort ................................................................................................................. 33 8.2 Uitvoering .................................................................................................................................... 33 8.3 Data ............................................................................................................................................. 34 2
8.4 Financiën ..................................................................................................................................... 39 8.5 Arbeidsintensiviteit ..................................................................................................................... 39 8.6 Bijkomende effecten ................................................................................................................... 40 8.7 Analyse ........................................................................................................................................ 40 8.8 Conclusie en vervolg .................................................................................................................... 40 9. Evaluatie Communicatie in andere talen .......................................................................................... 42 9.1 Interventie in het kort ................................................................................................................. 42 9.2 Uitvoering .................................................................................................................................... 42 9.3 Data .............................................................................................................................................
43 9.4 Financiën ..................................................................................................................................... 43 9.5 Arbeidsintensiviteit ..................................................................................................................... 43 9.6 Bijkomende effecten ................................................................................................................... 43 9.7 Analyse ........................................................................................................................................ 43 9.8 Conclusie en vervolg .................................................................................................................... 43 10. Evaluatie Out-0f-the-box ................................................................................................................. 45 10.1 Interventie in het kort ............................................................................................................... 45 10.2 Uitvoering .................................................................................................................................. 45 10.3 Data ...........................................................................................................................................
46 10.4 Financiën ................................................................................................................................... 48 10.5 Arbeidsintensiviteit ................................................................................................................... 48 10.6 Bijkomende effecten ................................................................................................................. 48 10.7 Analyse ...................................................................................................................................... 49 10.8 Conclusie en vervolg .................................................................................................................. 49 11. Voorstel tweede jaar ....................................................................................................................... 51 11.1 Lessons learned organisatie eerste jaar .................................................................................... 51 11.2 Hoe zijn we tot nieuwe experimenten/interventies gekomen ................................................. 52 11.3 Kaders tweede jaar .................................................................................................................... 52 12.
Interventie Inzet op doelgroep jongere bewoners ......................................................................... 53 13. Interventie Cameratoezicht............................................................................................................. 54 14. Interventie Gebiedsgerichte inzet met meerdere acties ................................................................ 55 15. Interventie Afvalvoorlichters ........................................................................................................... 56 16. Interventie Visualisatie .................................................................................................................... 57 17. Interventie Smart city waste ........................................................................................................... 58 B1 Eindrapport Citygards D&B .............................................................................................................. 59
3
1. Inleiding Afvaloverlast lijkt een vaak voorkomend symptoom van allerlei problemen in een wijk. Zo worden in wijken met veel overbewoning, frequente verhuizingen, sociale problematiek en een gebrek aan sociale cohesie meer illegaal gedumpt afval aangetroffen dan in wijken waar er minder problemen zijn. De aanpak van achterliggende problemen is nodig om de leefbaarheid in een wijk in de volle breedte te vergroten. Al jaren zetten wij ons als gemeente, samen met actieve partners en bewoners, in om afvaloverlast tegen te gaan. Naast containers bijgeplaatst afval (bijplaatsingen) is echter een hardnekkig probleem dat zich niet gemakkelijk laat oplossen. Ondanks alle inzet blijven bijplaatsingen in Den Haag evenals in andere grotere steden aan de orde van de dag. Om de aanpak bijplaatsingen te versterken presenteerde het college vorig jaar zomer het Actieplan Schone Stoep (RIS 305593). Experimenteren Afval op straat is duidelijk zichtbaar en leidt daarom snel tot overlast. De wens om direct op excessen te reageren en het probleem daadkrachtig aan te pakken, heeft vaak tot actiegerichte interventies zonder tijd voor planning en evaluatie geleid. Het probleem van afvaldumping wordt hiermee op de lange termijn niet opgelost. Met dit actieplan is geëxperimenteerd met interventies die zorgvuldig zijn gepland en gemonitord om het effect ervan te bepalen.
Hiermee is onderzocht welke inzet daadwerkelijk bijdraagt aan het verminderen van bijgeplaatst afval zodat de stadsbrede aanpak kan worden aangepast. Deze inzet kost nu geld, maar door de overlast van afvaldumping met een effectieve(re) aanpak beheersbaar te maken, wordt uiteindelijk geld bespaard. Zes experimentele interventies Het Actieplan heeft een looptijd van twee jaar. In het eerste jaar is met zes interventies geëxperimenteerd. Dit waren de volgende interventies: 1. Wijkambassadeurs: Vrijwilligers die tegen een kleine vergoeding in de wijk zichtbaar aanwezig zijn, contacten leggen, informeren en activeren om bijplaatsen tegen te gaan. 2. Analyse hotspots en handhaving buiten kantooruren in burger: Door in burger te kunnen posten op plaatsen waar je bijvoorbeeld ’s avonds laat illegale dumping verwacht, vergroten we de pakkans. 3. Verbeteren inzet wegwerkzaamheden: Onderzoek of met het verbeteren van afspraken met bouwer de bijplaatsingen rondom bouwplaats kunnen worden voorkomen. 4. Vaste ophaaldag grofvuil: Op een vaste dag op een vaste locatie eens per week in een wijk grofvuil inzamelen om te onderzoeken of dumping daardoor vermindert. 5. Communicatie in andere talen: Een flyer in 6 talen en beeldtaal om anderstaligen en laaggeletterden te informeren over regelgeving. 6. Out of the box – nieuwe ideeën nieuwe partners: Kleine acties om te onderzoeken wat aanslaat.
Locaties De experimenten hebben plaatsgevonden in de stadsdelen met de meeste overlast van bijplaatsingen. Dat zijn de stadsdelen: • • •
Centrum Laak Escamp
De interventies voor het tweede jaar staan beschreven vanaf hoofdstuk 11 van dit document. 4
Covid-19 De invloed van Covid-19 was in 2020 en 2021 voelbaar aanwezig. Bedrijven sloten hun deuren en werknemers werkten zoveel mogelijk thuis. Het aanbod van huishoudelijk afval is toegenomen, mede door het groeiende aantal online bestellingen en het weggooien van het bijbehorende verpakkingsmateriaal. Bijplaatsingen vonden bovendien vaker overdag plaats, waar dit in woonwijken voorheen vaak ’s ochtends vroeg of ’s avonds laat gebeurde. De sluiting van winkels had effect op het aanbod van bedrijfsafval en daarmee ook op het onjuist aanbieden van bedrijfsafval. Covid-19 heeft verder invloed gehad op de reguliere werkprocessen van de uitvoeringspartners in de keten schoon, er zijn veiligheidsmaatregelen getroffen waardoor roosters en planning aangepast moesten worden. De druk op uitvoeringsorganisaties zoals de Handhavingsorganisatie is toegenomen en de planning van werkzaamheden om zakken en dozen te verwijderen is anders geweest dan gebruikelijk was. Tot slot heeft Covid-19 direct invloed gehad op de planning en uitvoering van acties vanuit dit actieplan. Bijeenkomsten zijn verplaatst en acties zijn uitgesteld omdat de maatregelen geen fysieke interactie toelieten. Hierdoor zijn verschillende interventies verlengd en is het aantal acties dat per interventie is uitgevoerd lager dan vooraf gepland.
Het totaal aan gemaakte uitvoeringskosten is daarmee ook lager uitgevallen dan geraamd. Leeswijzer Dit document is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 Een overzicht van samenhangende projecten. Deze vallen buiten de evaluatie maar hebben wel een relatie met de problematiek. Hoofdstuk 3 De stadsbrede nulmeting voorafgaand aan het Actieplan en de meting na afloop van het eerste jaar. Hoofdstuk 4 Toelichting op de wijze van evaluatie van de interventies. Hoofdstuk 5 t/m 10 In hoofdstuk 5 tot en met 10 staat per interventie uit het eerste jaar van het Actieplan uitgelegd wat het is, hoe het is uitgevoerd, wat het heeft opgeleverd en wat de conclusie is ten aanzien van het vervolg. Op deze manier is elk hoofdstuk afzonderlijk van de rest van het Actieplan als naslagwerk te gebruiken. Hoofdstuk 11 Toelichting op het tot stand komen van de interventies in het tweede jaar. Hoofdstuk 12 t/m 17 In hoofdstuk 12 t/m 17 worden de interventies die in het tweede jaar van het Actieplan worden uitgevoerd beschreven. Bijlage Adviesrapport Effectiviteit containertuintjes
5
2. Samenhangende projecten Verbeteren reguliere aanpak Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan het verbeteren van de reguliere aanpak van afvalinzameling en bijplaatsingen. Hierover is in juli 2021 aan de commissie Leefomgeving gerapporteerd door middel van de brief Wendbaar, effectief en datagestuurd werken aan een schone stad (RIS 309531). In de brief is onder andere de stand van zaken rondom het werken met data, monitoring en gebiedsgerichte inzet, handhaving en cameratoezicht opgenomen. Ook is inzicht gegeven in de mogelijkheden voor verwijdering van bijplaatsingen in het weekend. Dynamisch inzamelen Containers voor glas, papier en pmd zijn al langere tijd voorzien van sensoren en inmiddels is in 7 stadsdelen het dynamisch inzamelen ook bij ondergrondse restafvalcontainers (ORAC’s) ingevoerd. Stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg volgt later. Bovengrondse restafval containers zijn vooralsnog niet voorzien van sensoren. Met dynamisch inzamelen wordt aan de hand van sensoren gemeten wat de vullingsgraad is. Op basis van deze data wordt ingeschat wanneer een ORAC vol raakt, zodat tijdige leging voorafgaand aan het verwachte moment van volraken kan worden ingepland. Locaties met volle containers worden met deze werkwijze zoveel mogelijk voorkomen zodat bewoners hun huisvuilzakken op de juiste manier kunnen aanbieden.
Cameratoezicht Op 14 juli 2020 werd door de gemeenteraad de motie Cameratoezicht bij hotspots afvaldumping (RIS 305977) aangenomen. Met de afdoening van deze motie is het volgende toegezegd: “De komende periode zal worden onderzocht of hiervoor met een pilot cameratoezicht gestart kan worden. Als uit onderzoek blijkt dat dit mogelijk is, zal er een pilot worden uitgevoerd bij containers waar vaak afvaldumpingen plaatsvinden, zogenoemde hotspots.” Cameratoezicht is opgenomen als interventie voor het komende jaar, zie hoofdstuk 13. ORAC tuintjes Het afgelopen jaar is naast het Actieplan Schone Stoep ook opnieuw geëxperimenteerd met ORACtuintjes. Naar het effect van de tuintjes is onderzoek gedaan door het onderzoeksbureau Dijksterhuis & Van Baaren (D&B). In het rapport wordt als resultaat voor de korte termijn aangegeven dat: “…de containertuintjes goed kunnen werken om bijplaatsingen te verminderen of te remmen. Wat zeker is, is dat de containertuintjes nooit het aantal bijplaatsingen verhogen nadat ze zijn geplaatst. Het effect op de bijplaatsingen is echter wel locatieafhankelijk.” Voor de lange termijn wordt in het rapport het volgende gezegd: “Op één locatie is de stroom grofvuil ook op lange termijn afgenomen.
Helaas zijn er op de rest van de locaties geen langetermijneffecten gevonden.” Als mogelijke reden hiervoor wordt genoemd dat de hoeveelheid afval tijdens COVID-19 anders is geweest dan in een eerdere periode. Vanuit het onderzoek zijn aanvullende gedragsadviezen gegeven om de tuintjes effectiever te maken, voorbeelden hiervan zijn: de basis moet op orde zijn, communicatie rondom containers om bewoners te informeren en het inzetten van containercoaches/adoptanten. Zie voor de evaluatie van de tuintjes bijlage 1 ‘Adviesrapport Effectiviteit containertuintjes’. De ORAC-tuintjes zullen als tool worden ingezet bij de interventie ‘Gebiedsgerichte inzet met meerdere interventies’ in het komende jaar, zie hoofdstuk 14. 6
Versterken samenwerking containercoaches/adoptanten In Den Haag zijn 1300 containercoaches/adoptanten actief. Zij houden een oogje in het zeil, verhelpen vastzittende kleppen en verstoppingen, maken melding van volle containers en afval naast de containers. Sommigen spreken zelfs vervuilende medebewoners aan. Daarnaast houden zij de (omgeving van de) restafvalcontainers schoon. De gemeente faciliteert hen met schoonmaakmaterialen, zoals bezems, knijpers, handschoenen en sleutels. Ook wordt jaarlijks naar een manier gezocht om de containercoaches/adoptanten in het zonnetje te zetten, bijvoorbeeld door middel van een bijeenkomst of een brievenbuscadeau. De samenwerking met de containercoaches/adoptanten is het afgelopen jaar versterkt door hen actief te betrekken bij interventies, zoals bij de out-of-the-box acties en de wijkambassadeurs. Ook is bij de invoering van dynamisch inzamelen en naar aanleiding van klachten en meldingen, contact geweest. Scanauto’s De gemeenteraad nam op 20 februari 2020 een motie aan waarin de raad het college oproept een onderzoek uit te voeren naar de inzet van scanauto’s (RIS 304747) Uit dit onderzoek bleek de technologie om bijplaatsingen te scannen voorhanden.
Het college wilde ook onderzoeken of de data verkregen door de scantechnologie geïntegreerd kunnen worden met meldingen uit het meldsysteem (zodat ze samen één informatiebron vormen voor de planning van de operatie op straat) en/of de data gebruikt kunnen worden voor informatiegestuurd werken in de capaciteitsplanning en de beleidsmatige aanpak van bijplaatsingen. Het onderzoek is uitgevoerd en heeft uitgewezen dat koppeling van gegevens te realiseren is. In 2022 zal de toepassing naar aanleiding van deze onderzoeksuitkomsten worden opgepakt. Versterking bestuursrechtelijke handhaving In het kader van handhaving wordt een bestuurlijke boete opgelegd of een last onder bestuursdwang, of een combinatie van beide instrumenten. De bestuurlijke boete is bestraffend bedoeld en de last onder bestuursdwang is bedoeld om de rechtmatige toestand te herstellen. In het kader van de last onder bestuursdwang worden ook de kosten voor het herstel verhaald op de overtreder. Indien de overtreding nog ongedaan kan worden gemaakt, wordt de overtreder eerst gewaarschuwd en in staat gesteld de situatie zelf te herstellen. Het afgelopen jaar is de formatie van het Team Bestuurlijk Handhaving (TBH) dat de besluiten voor deze vorm van handhaving opstelt, uitgebreid.
Dit was nodig omdat de gemeente op steeds meer feiten bestuursrechtelijk handhaaft en juridische kennis voorwaardelijk is voor een goede afhandeling daarvan. Daarnaast is ook het bedrag dat wordt verhaald opnieuw berekend. Hierover is de commissie geïnformeerd in de brief Wendbaar, effectief en datagestuurd werken aan een schone stad (RIS 309531).
7
3. Nulmeting De ideeën uit het initiatiefvoorstel Schoon Den Haag (RIS 304588) hebben ons in grote mate geïnspireerd bij het opstellen van het Actieplan Schone Stoep. Zo worden de experimenten uit het Actieplan zoals in het initiatiefvoorstel ‘na een periode van maximaal een jaar herzien’ en wordt met deze evaluatie gehoor gegeven aan de wens ‘een effectiviteitsmeting t.o.v. de beginsituatie op te nemen’. Meting 2020 Ten aanzien van dit laatste punt is in augustus 2020 is een nulmeting uitgevoerd naar de stand van zaken rondom bijplaatsingen in de stad. Bij de nulmeting is gekeken hoe vaak er op een locatie is gestopt om zakken of dozen of grofvuil te verwijderen. Ook het aantal zakken en dozen is geregistreerd. Van het grofvuil is het volume bijhouden. Stops op locaties voor verwijdering zakken, dozen, grofvuil augustus 2020 Maand
Stadsdeel
2020-08
Centrum
Zakken en/of dozen (samengevoegd) 2.806
Escamp
982
Haagse Hout Laak Leidschenveen-Ypenburg Loosduinen Scheveningen Segbroek Eindtotaal
Grofvuil
Totaal
1.263
4.069
729
1.711
81
229
310
830
275
1.105
38
182
220
51
190
241
57
131
188
68
376
444
4.913
3.375
8.288
Aantal zakken en dozen augustus 2020
Volume grofvuil augustus 2020
Naast het aantal stops dat er op locaties is geweest om zakken en dozen te verwijderen, is ook geregistreerd hoeveel zakken en dozen er in totaal van deze locaties zijn verwijderd. Bij deze telling zijn stops dozen en stops zakken afzonderlijk geteld.
Bij het stoppen op de locaties om grofvuil te verwijderen is ter plaatste een inschatting van het volume gemaakt. In onderstaande tabel wordt weergegeven welke volumes grofvuil er in 2020 bij de stops op locatie werden aangetroffen.
Maand
Stuks
Stops
Maand 2020-08
2020-08
Grofvuil m3
Stops
0-0,5
2.034
0,5-1
651
Huisvuilzakken
2.327
802
1-1,5
301
Dozen
14.089
4.558
1,5-2
98
>2
49
onbekend
242
Eindtotaal
16.416
5.360 Eindtotaal
3.375
8
Meting 2021 Deze meting is in augustus 2021 herhaald. Hiervoor gelden de volgende aandachtspunten:
• •
•
Meer huishoudelijk afval: COVID-19 is van invloed geweest op het gedrag van mensen. Ondernemers sloten hun winkels, bewoners werkten thuis, verbouwingen leken vaker voor te komen. Dit heeft geleid tot een toename van het aangeboden afval. Invloed op registratie: Als gevolg van COVID-19 moesten werkwijzen bij de afvalinzamelaars worden aangepast. Om die reden verliep de registratie van hun werk, bedoeld voor operationele sturing maar ook voor de monitoring van de interventies uit het Actieplan, anders dan gebruikelijk. Verhouding interventiegebieden versus stad: De interventies uit het Actieplan waren veelal kleinschalig. Een stadsbrede meting zou onvoldoende weergeven wat het effect van een interventie is geweest. De metingen zijn zodoende ook in de interventiegebieden uitgevoerd.
Stops op locaties voor verwijdering zakken, dozen, grofvuil augustus 2021 Maand
Stadsdeel
2021-08
Centrum
Zakken en/of dozen (samengevoegd) 2.387
Escamp
Grofvuil
Totaal
292
2.679
2.388
416
2.804
Haagse Hout
228
123
351
Laak
707
54
761
251
51
302
33
28
61
83
89
172
100
43
143
6.177
ç
7.273
Leidschenveen-Ypenburg Loosduinen Scheveningen Segbroek Eindtotaal
Aantal zakken en dozen augustus 2021
Volume grofvuil augustus 2021
Naast het aantal stops dat er op locaties is geweest om zakken en dozen te verwijderen, is ook geregistreerd hoeveel zakken en dozen er in totaal van deze locaties zijn verwijderd. Bij deze telling zijn stops dozen en stops zakken afzonderlijk geteld.
Bij het stoppen op de locaties om grofvuil te verwijderen is ter plaatste een inschatting van het volume gemaakt. In onderstaande tabel wordt weergegeven welke volumes grofvuil er in 2020 bij de stops op locatie werden aangetroffen.
Maand
Stuks
Stops
Maand 2021-08
2021-08 Huisvuilzakken
1.889
810
Dozen
16.392
5.815
Eindtotaal
18.281
6.625
Eindtotaal
Grofvuil m3
Stops
0-0,5
514
0,5-1
168
1-1,5
90
1,5-2
24
>2
17
onbekend
283 1.096
9
4. Wijze van evaluatie uitgelegd Monitoren van de interventies en bepalen of er (elementen van de) interventies effectief zijn in de strijd tegen bijplaatsingen is een belangrijk aandachtspunt geweest bij de uitvoering. Voor elke interventie is afzonderlijk de meest effectieve wijze van evalueren bepaald. Het verzamelen van data heeft hierbij een belangrijke rol gekregen. Waar mogelijk geldt dit ook voor ervaringen van bewoners en partners. Met het Actieplan is voor de eerste keer in de Aanpak bijplaatsingen op projectmatige wijze lokaal data verzameld en geanalyseerd. De stadsbrede nulmeting staat aan de basis van het hele Actieplan, maar het resultaat van de interventies is niet alleen maar af te meten aan het aantal bijplaatsingen in de stad. Waar mogelijk is lokaal naar de afname van bijplaatsingen gekeken. Ook is op andere manieren, zoals door middel van enquêtes naar de beleving van bewoners gevraagd. Onderstaand treft u een aantal gehanteerde definities en een overzicht van de achtergrond van de monitoringsgegevens. Per interventie wordt vanaf hoofdstuk 5 uitgelegd welke gegevens zijn gebruikt voor de monitoring. Definities Bijplaatsing Een bijplaatsing is gedefinieerd als een zak, een doos of grofvuil. Bij het verwijderen van bijplaatsingen wordt het meest nabijgelegen adres opgeschreven.
Vanaf dat adres wordt binnen een straal van 30 meter aan de hand van GPS gegevens de dichtstbijzijnde container opgezocht. Het verwijderde afval wordt als bijplaatsing bij die container geregistreerd. Stops Bijplaatsingen worden verwijderd door de Haagse Milieu Services (HMS) en door Stichting Haags Werkbedrijf Publieke Taken (HWB). Op een locatie worden vaak meerdere zakken en dozen verwijderd. Het verwijderen van zakken van een locatie wordt als één stop voor zakken geregistreerd. Worden op dezelfde locatie ook dozen verwijderd, wordt hiervoor één stop dozen geregistreerd. Een stop is dus een moment dat zakken of dozen of grofvuil wordt verwijderd. Aantal/m3/kg Los van het aantal stops, wordt de hoeveelheid zakken en dozen en voor grofvuil het volume in m3 bijgehouden. Het volume is een inschatting van de Haagse Milieu Services. Tot slot wordt het gewicht van het verwijderde afval gemeten. Dit gebeurt per wagen bij de storting waarna de gewichten per maand aan de gemeente worden doorgegeven. Wanneer in deze evaluatie over aantal zakken of dozen/m3 grofvuil /kg afval wordt gesproken, is dat te relateren aan bovenstaande beschrijving. Werkwijze Bij de interventies is indien mogelijk gemonitord op bijplaatsingen.
Hierbij kan gekozen worden om het aantal stops om bijplaatsingen te verwijderen te monitoren óf om het aantal stuks (zakken of dozen) bijplaatsingen dat is verwijderd te monitoren. Ook kan gekozen worden voor een bepaald gebied waarvoor dit wordt gemonitord. De resultaten kunnen worden afgezet tegen een ander gebied (bijvoorbeeld de resultaten van het proefgebied afgezet tegen de resultaten in het gehele stadsdeel) of ten opzichte van een referentiegebied. Ook kan het aantal stops op een bepaalde locatie worden vergeleken met het aantal stops in een eerdere periode. Per interventie is gekozen voor een passende strategie. Naast monitoring van bijplaatsingen kan er ook voor zijn gekozen om enquêtes af te nemen of om ervaringen op te halen. Onderstaand wordt aangegeven hoe er voor
10
deze evaluatie informatie is verzameld. In hoofdstuk 5 tot en met 10 wordt per interventie aangegeven van welke monitoringswijze en informatieverzameling er is gekozen. Standaard monitoringswijzen van bijplaatsingen Registratie HWB verwijdert bijgeplaatste zakken en dozen uit de stad. Bij het aantreffen van zakken en dozen registeren de Medewerkers Openbare Ruimte (MOR’s) waar het afval zich precies bevindt en hoeveel zakken en dozen het betreft. De Haagse Milieu Services verwijderen bijplaatsingen van grofvuil en in de weekenden ook zakken en dozen vanaf specifieke locaties zoals hotspots en bij milieustraatjes1. De Haagse Milieu Services houden eveneens bij hoeveel afval zij van welke locaties verwijderen. Stops Door de gegevens van het Haags Werk Bedrijf en de Haagse Milieu Services maandelijks met elkaar te combineren kan het gemiddeld aantal stops per week om bijplaatsingen te verwijderen worden berekend. Deze berekening wordt vervolgens op de volgende wijze gecategoriseerd: o o o o o
‘Geen categorie’ – minder dan 0,8 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week ‘Blauw’ – tussen de 0,8 en 1,5 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week ‘Oranje’ – tussen de 1,5 en 3 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week ‘Rood’ – tussen de 3 en 4 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week ‘Vlag’ – meer dan 4 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week
Referentiecategorie Op basis van een gemiddelde van een periode voor de start van de interventie kan per ORAC-locatie een referentiecategorie worden berekend. Op die manier is voor het Actieplan bij specifieke ORAClocaties gemonitord of met het Actieplan een verbetering is gerealiseerd. N.B. Februari 2021 De uitvoering van bovenstaande werkwijze is in februari verstoord geraakt. Als gevolg van een periode van gladheid is door de hele keten ingezet om afval in te zamelen. De Haagse Milieu Services waren niet in staat alle containers te bereiken. Verschillende ketenpartners hebben geholpen door afval naar hoofdwegen te verplaatsen. De registratie van stops om bijplaatsingen te verwijderen had op dat moment geen prioriteit. Het legen van containers heeft ook enige achterstand opgelopen in deze periode. Dit is binnen korte tijd weer ingelopen, hierdoor zijn er echter op sommige locaties meer bijplaatsingen geweest. Aanvullende wijzen van informatieverzameling Enquêtes Bij het uitvoeren van de interventies van het Actieplan zijn enquêtes uitgevoerd. Afhankelijk van de interventie is een vragenlijst voor bezoekers of omwonenden ingezet. Door middel van enquêtes konden aan bewoners specifieke vragen over een locatie of het verloop van een interventie worden gesteld.
Ervaringen betrokkenen Bij de planning en uitvoering van de interventies zijn veel collega’s en partners in de stad betrokken geweest. Hun ervaringen zijn opgehaald meegewogen bij het bepalen of een interventie goed uitvoerbaar is geweest. 1
Werkzaamheden in de keten zijn gedurende de COVID-19 maatregelen aangepast waardoor door de Haagse Milieu Services soms ook van maandag tot en met vrijdag zakken zijn verwijderd.
11
Analyse hotspots Voor de locatie analyse hotspots en handhaving in burger buiten kantoortijden, zijn gerichte analyses uitgevoerd. De analyses vonden meermaals per dag plaats en bestonden onder andere uit het registeren of er op locaties op onjuiste wijze afval was aangeboden. Aan de hand van deze gegevens werd geprobeerd een inschatting te maken van de hot times; tijden waarop de meeste bijplaatsingen plaatsvinden Voor de analyse is een vaste vragenlijst gebruikt.
12
13
5. Evaluatie Wijkambassadeurs 5.1 Interventie in het kort Er zijn in de stad verschillende groepen actief in voorlichting en bewustwording over een correct gebruik van de afvalcontainers. Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel Schoon Den Haag (RIS 304588) is met deze interventie geëxperimenteerd met een nieuwe groep; de wijkambassadeurs. Zij hebben acties georganiseerd om de betrokkenheid te vergroten in wijken waar dat het meest wordt gemist. Hierbij is het uitgangspunt geweest dat betrokkenheid bij de omgeving bijdraagt aan het schoonhouden van de straat. Na het uitvoeren van de interventie wijkambassadeurs is enig effect op bijplaatsingen waarneembaar. De interventie is goed uitvoerbaar, betaalbaar en draagt bij aan bewonersparticipatie. Het advies is om deze interventie vanuit de stadsdelen bij overlast in te zetten. Zie voor meer informatie paragraaf 2 tot en met 8 van dit hoofdstuk.
5.2 Uitvoering Bij de werving van wijkambassadeurs is gezocht naar bewoners met het volgende profiel: • Je bent actief in jouw wijk en je wilt heel graag dat het mooier, schoner en prettiger wonen is; • Je vindt het leuk om mensen te enthousiasmeren om daaraan een bijdrage te leveren; • Je begrijpt de wijk en de wijk begrijpt jou; • Je geniet van het contact met mensen, ook als het niet helemaal soepel loopt. Van de wijkambassadeurs is het volgende gevraagd: • 2 tot 4 uur vrijwillige inzet per week in jouw buurt tegen vergoeding; • Je werft adoptanten voor de afvalcontainers; • Je zorgt ervoor dat steeds meer mensen gaan meedoen aan het schoonhouden van de buurt; • Je organiseert een kleinschalig actie rondom een plek in jouw buurt waar er problemen zijn met vervuiling. De werving heeft begin 2021 plaatsgevonden. Sinds februari 2021 zijn 17 wijkambassadeurs aangesteld in de stadsdelen met de meeste overlast. Bij aanvang zijn de geselecteerde wijkambassadeurs eerst getraind voor de uitvoering van hun functie. Sinds maart 2021 zijn de wijkambassadeurs (vanuit die rol) actief in de stadsdelen Laak, Escamp en Centrum. De wijkambassadeurs zijn met elkaar in contact gebracht en houden contact met elkaar en met hun contactpersoon vanuit de gemeente.
Wijkambassadeurs spreken de bewoners, ondernemers en partners in hun gebied over bijplaatsingsproblematiek en zij nemen deel aan bestaande acties of initiëren nieuwe acties. Signalen van wijkambassadeurs over wat er mis is en beter kan, worden aan de gemeente doorgegeven. Wijkambassadeurs werven gedurende hun inzet actief nieuwe containercoaches/-adoptanten. De interventie was gepland tot en met juli maar is verlengd tot en met tenminste september 2021. De inwerkperiode en samenwerking heeft in tijden van COVID-19 namelijk meer tijd gekost waardoor verlenging voor het onderzoek naar de effectiviteit nodig was.
14
5.3 Data Per wijkambassadeur is een werkgebied met een aantal containers (ORAC-locaties) afgesproken, het aantal containers loopt op verzoek van de individuele wijkambassadeurs erg uiteen. De verzamelde data richten zich op het aantal bijplaatsingen dat gedurende de inzet van de wijkambassadeurs in hun gebied is gemonitord (na inwerkperiode; vanaf maart). Daarnaast is bijgehouden aan hoeveel acties de wijkambassadeurs hebben bijgedragen en hoeveel containercoaches/adoptanten zijn geworven. Bijplaatsingen Voor de ORAC-locaties in de werkgebieden van de wijkambassadeur is per maand bijgehouden wat de ontwikkeling is wat betreft bijplaatsingen. Deze ontwikkeling in bijplaatsingen wordt nu op vier manieren inzichtelijk gemaakt. 1. De ontwikkeling in het totaal aantal stops (grofvuil, huisvuilzakken en dozen) voor het totaal aan ORAC-locaties binnen de werkgebieden van de wijkambassadeurs. 2. De maandelijkse ontwikkeling in de gemiddelde hoeveelheid bijplaatsingen per ORAC-locatie. Elke ORAC-locatie wordt maandelijks op basis van het gemiddelde aantal stops voor bijplaatsingen ingedeeld in één van de vijf categorieën.
o ‘Geen categorie’ – minder dan 0,8 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week o ‘Blauw’ – tussen de 0,8 en 1,5 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week o ‘Oranje’ – tussen de 1,5 en 3 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week o ‘Rood’ – tussen de 3 en 4 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week o ‘Vlag’ – meer dan 4 stops voor bijplaatsingen gemiddeld per week Op basis van een gemiddelde van vier maanden voor de start van de interventie (december tot en met maart) is voor elke ORAC-locatie een referentiecategorie berekend. De ambitie is om per ORAClocatie een verbetering te realiseren. Die verbetering moet minstens een categorie lager zitten dan de referentiecategorie (vlag wordt rood; rood wordt oranje enz.). Voorbeeld De ORAC-locatie Delagoastraat 2 heeft over de maanden december tot en met maart een gemiddeld aantal bijplaatsingen per week van 3,6. Omdat dit gemiddelde tussen de 3 en de 4 ligt, valt Delagoastraat 2 in de categorie ‘rood’. De ambitie voor deze categorie is om minstens in categorie oranje (tussen de 1,5 en 3 bijplaatsingen) uit te komen. Voor de ORAC-locaties die binnen de werkgebieden van de wijkambassadeurs vallen wordt in onderstaand overzicht inzichtelijk gemaakt of de categorie is verbeterd (ambitieniveau behaald), gelijk is gebleven of is verslechterd ten opzichte van de referentiecategorie. 3.
De werving van extra containercoaches/adoptanten door wijkambassadeurs 4. Het aantal acties waaraan de wijkambassadeurs hebben deelgenomen, danwel de acties die zij hebben geïnitieerd.
15
1. De ontwikkeling in totaal aantal stops voor bijplaatsingen Werkgebied wijkambassadeurs Laak, Centrum en Escamp Stops totaal*
Stadsdeel Centrum, Laak en Escamp
Toe/afname**
Stops totaal*
Toe/afname**
Den Haag totaal Stops totaal*
Toe/afname**
December 20
1633
Januari 21
1225
-25%
7388
-20%
8752
-16%
Februari 21
1301
6%
6087
-18%
7138
-18%
Maart 21
1192
-8%
7874
29%
9617
33%
April 21
1.254
5%
7.553
-4%
9159
-4%
Mei 21
1249
0%
7338
-3%
8906
-3%
Juni 21
1317
5%
8013
9%
9568
7%
Juli 21
1366
4%
6623
-17%
7966
-17%
Augustus 21
1149
-16%
6244
-6%
7273
-9%
9240
10471
* Hieronder valt het aantal stops voor huisvuilzakken, dozen en grofvuil ** De toe/afname is berekend ten opzichte van de maand ervoor
Toelichting: de interventie wijkambassadeurs is eind maart gestart. In de maanden april tot en met juli stijgt het aantal stops in de werkgebieden van de wijkambassadeurs van 1254 naar 1366. Deze stijgende trend is niet gelijk aan die van de drie stadsdelen of van de stad in zijn geheel. In de maanden april en mei is hier juist een afname te zien in het aantal stops. Ook in juli is een vergelijkbare trend waarneembaar, ten opzichte van de maand ervoor is er in het werkgebied van de wijkambassadeurs een toename van 4%. Deze stijgende trend staat tegenover de dalende trend in de drie stadsdelen (-17%) en de gehele stad (-17%). In augustus zijn de rollen echter omgedraaid. In deze maand is de afname (-16%) in het werkgebied van de wijkambassadeurs sterker dan in de stadsdelen (-6%) en de gehele stad (-9%). Hoewel de maand augustus een lager aantal stops kent in de werkgebieden van de wijkambassadeurs dan de maand april, lijkt het vanwege de schommelingen in de maanden ervoor, nog te vroeg om te spreken van een dalende trend. 2. Maandelijkse ontwikkeling van ORAC-locaties in gebieden wijkambassadeurs
Ontwikkeling van bijplaatsingen bij ORAC-locaties t.o.v. referentieperiode Verslechterd 160 140 120 100 80 60 40 20 0
140
Gelijk
137
132 104
50
43
124
122 120
133
102
88 56
Verbeterd
42 27
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
16
Toelichting: in totaal bevinden zich 284 ORAC-locaties in de werkgebieden van de wijkambassadeurs in stadsdeel Centrum, Laak en Escamp. Voor 27 locaties is de situatie in augustus, vijf maanden na de start van de interventie, verslechterd ten opzichte van de referentiecategorie. Dat is bijna een halvering ten opzichte van de eerste maand van de interventie waarin 56 ORAC-locaties een verslechterde situatie kenden. Wat het meest opvalt is dat gedurende de interventie het aantal ORAC-locaties wat verbeterd sterk is toegenomen. Bij 133 van de 284 ORAC-locaties heeft in augustus een verbetering plaatsgevonden ten opzichte van de referentiecategorie. Deze verbetering is onderdeel van een opwaartse trend die al in april is ingezet. Voor 124 locaties is het gemiddelde aantal bijplaatsingen per week in augustus gelijk gebleven. 3. Uitvoeren acties De wijkambassadeurs spreken mensen in buurt aan, leggen contact en stimuleren gewenst gedrag. Hiervoor sluiten zij onder andere aan bij lopende acties in wijk, maar is ook aan hen gevraagd om zelf een actie te initiëren. Tot en met september hebben de wijkambassadeurs aan 81 afval- en leefbaarheid gerelateerde acties bijgewoond, meestal zelfs geïnitieerd. Hier hebben 617 mensen aan deelgenomen. 4.
Werving containercoaches/adoptanten Bewoners van Den Haag kunnen zich aanmelden als containercoach/adoptant, zij houden de situatie rondom een container in hun eigen omgeving in de gaten en kunnen met behulp van een sleutel kleine storingen verhelpen. Met de wijkambassadeurs is afgesproken dat zij gedurende hun inzet nieuwe containercoaches/adoptanten werven. Tot en met september zijn er door de wijkambassadeurs 47 nieuwe containercoaches/adoptanten voor de stad geworven.
5.4 Financiën Voor de inzet van wijkambassadeurs was 75.000 euro geraamd. Na afronding van de interventie is ongeveer 30% van dit bedrag besteed. Hiermee zijn de gerealiseerde kosten voor wijkambassadeurs binnen de raming gebleven. De kosten zijn lager dan bij aanvang in was geschat omdat er ten tijde van het opstellen van het Actieplan nog niet was bepaald hoe de functie van wijkambassadeur ingevuld zou worden. Vrijwilligers die woonachtig zijn in het gebied waarvoor zij zich inzetten, kennen hun wijk en de medebewoners. Hierdoor zijn relaties snel gelegd en is met een beperkte inzet van uren toch veel te bereiken. Verder hebben niet alle wijkambassadeurs de behoefte om het volledige aantal uren dat zij zich hebben ingezet te declareren, in sommige gevallen voelen zij zich persoonlijk bezwaard ten opzichte van andere actieve bewoners die geen vergoeding ontvangen.
5.5 Arbeidsintensiviteit De begeleiding van de wijkambassadeurs is uitgevoerd door de gemeentelijk projectleiders participatie. De werkzaamheden liepen uiteen van coördinatie tot het faciliteren met materiaal en de nodige administratie. Hiervoor is ongeveer met 16-20 uur per week ingezet. Daarnaast vonden er nog enkele afstemmingsoverleggen plaats. Ook de milieubeheerders in de stadsdelen hebben een deel van de begeleiding op zich genomen.
5.6 Bijkomende effecten De inzet van vrijwilligers sluit aan bij de wens om bewoners te betrekken bij ons werk. Naast de 1300 containercoaches/adoptanten hebben wij nu met een extra, iets intensievere vrijwilligersfunctie kunnen experimenteren.
17
De wijkambassadeurs ervaren het zelf als prettig om elkaar te leren kennen en te weten dat zij niet de enige zijn die zich inzetten voor een schone stad. Door hun actieve betrokkenheid zien zij verandering ontstaan en dat creëert een gevoel van hoop op een betere situatie. Onze wijkambassadeurs hebben contact gelegd met relevante partners zoals de gebieds/complexbeheerders van woningcorporaties in hun gebied. Hierdoor heeft informatie-uitwisseling plaatsgevonden en konden acties in de wijk gezamenlijk worden opgepakt. Op deze wijze ondersteunen wij onze partners en laten we zien dat we ons inzetten voor de buitenruimte. Over de wijkambassadeurs is veel gecommuniceerd, zie bijvoorbeeld het artikel ‘Een kijk in de wijk Transvaal’ en aflevering 6 van de Afvalaanpakkers uit de campagne ‘Schoon, doen we toch gewoon’. Op deze manier heeft het werk van de wijkambassadeurs een dubbele werking: de inzet van de wijkambassadeurs zelf en het inspireren van andere bewoners om zich ook in te zetten voor een schone buurt.
5.7 Analyse De resultaten van de interventies zijn, ondanks dat het geen wetenschap betreft, zo passend en zorgvuldig mogelijk gemonitord. De gegevens die hierbij zijn verzameld, worden in onderstaande tabel samengevat. De opsomming in de tabel toont overzichtelijk aan welke onderdelen positief zijn uitgepakt (groen) en op welke onderdelen een negatief resultaat is geboekt (rood). In sommige gevallen is het resultaat niet als positief en ook niet als negatief te beoordelen (oranje). Beoordeling per onderdeel 5.2 Uitvoering volgens plan verlopen?
Volgens plan
5.3 Vermindering van bijplaatsingen bereikt?
Aantal stops in totaal minder sterk gedaald dan rest van de stad. Wel duidelijke verbetering zichtbaar op groot deel van de ORAC-locaties van wijkambassadeurs
5.4 Kosten binnen begroting en in verhouding tot de werkzaamheden?
Binnen begroting en in verhouding
5.5 Arbeidsintensiviteit in verhouding tot resultaat?
In verhouding tot resultaat
5.6 Positief effect op andere doelen gemeente?
Bewonersparticipatie, inspiratie en inzet op netwerk
5.8 Conclusie en vervolg Uitgangspunt voor deze interventie is dat een hogere betrokkenheid van bewoners bij hun buurt leidt tot meer inzet voor het schoonhouden van de eigen omgeving. Door de inzet van wijkambassadeurs zijn andere bewoners uitgenodigd en geïnspireerd om te participeren bij schoonmaakacties en het schoonhouden van hun buurt. Dit vergroot de betrokkenheid in een wijk. Ook kan de gemeente, met de wijkambassadeurs als liaison, haar netwerk versterken. Samenwerking van wijkambassadeurs met woningcorporaties vergroot het bereik richting bewoners. Uitvoering, kosten, arbeidsintensiviteit De kosten voor de inzet van wijkambassadeurs zijn relatief beperkt. De vrijwilligersvergoeding is slechts voor enkele uren per week. De begeleiding is nog intensief, maar kan deels in groepsverband en zal bij herhaling van de interventie gemakkelijker gaan. Het resultaat van de interventie dringt voor langere tijd door omdat de vrijwilliger een wijkbewoner is en ook buiten de ingezette uren in de wijk aanwezig is en zijn/haar persoonlijke netwerk naar verwachting eveneens inspireert om afvalregels na te leven. Betrokkenheid wordt hiermee daadwerkelijk vergroot. Hoewel de uitvoering van het plan van aanpak heeft laten zien dat de inzet van wijkambassadeurs enige aanlooptijd nodig heeft, is de aanpak verder goed realiseerbaar.
18
Een training van de wijkambassadeurs is waardevol om hen te informeren over de werkwijze van gemeenten, hen te faciliteren in onderlinge kennisuitwisseling en hen te ondersteunen bij het realiseren van participatie door wijkbewoners. Effect bijplaatsingen Het aantal stops om bijplaatsingen te verwijderen verloopt in het grotere gebied waar de wijkambassadeurs werken minder positief dan in de rest van de stad. In ogenschouw moet worden genomen dat wijkambassadeurs veelal actief zijn op de plaatsen met de meeste overlast. In augustus is wel een verbetering te zien ten opzichte van april. De specifieke ORAC-locaties waar een wijkambassadeur over waakt, zijn in veel gevallen wel verbeterd ten opzichte van de referentiecategorie. Dit betekent dat er gedurende de interventie minder stops op die locaties worden gemaakt, dan gemiddeld in de referentiecategorie werden gemaakt. Advies De ervaring met wijkambassadeurs en de behaalde resultaten laten zien dat de interventie van nut kan zijn in de aanpak van bijplaatsingen en het vergroten van betrokkenheid in de wijk. Het effect op bijplaatsingen is vooral op individuele specifieke locaties zichtbaar. Of het werkt voor een heel ORACgebied kan moeilijk worden bepaald. Geadviseerd wordt om de wijkambassadeurs bij een vervolg vanuit de stadsdelen in te zetten en de functie op stadsdeelniveau te beleggen.
Belangrijk is dat wijkambassadeurs een vast aanspreekpunt hebben. Daarnaast heeft het de voorkeur om ze te trainen en om regelmatig contactmomenten te organiseren waarbij wijkambassadeurs elkaar kunnen ontmoeten/ervaringen uitwisselen. Het onderlinge contact wordt als zeer waardevol beschouwd
19
.
20
6. Evaluatie Analyse hotspots en handhaving buiten kantooruren in burger 6.1 Interventie in het kort Het is voor de handhavers in de stad lastig om een overtreder op heterdaad te betrappen en te beboeten voor het bijplaatsen van afval. De pakkans is klein omdat het om een snelle actie gaat waarvan we vooraf niet weten wanneer die zal plaatsvinden. Bovendien is de kans klein dat iemand die weet dat hij/zij een boete riskeert op het moment van bijplaatsen, dit zal doen terwijl er zichtbaar een handhaver in de straat aanwezig is. Tot slot bemerkten we bij het verwijderen van bijplaatsingen, dat veel van het afval in de avond of nacht wordt bijgeplaatst. Om die reden is gekozen voor een interventie waarbij buiten kantoortijden in burger wordt gehandhaafd. Om deze inzet gericht te kunnen laten plaatsvinden, werd voorafgaand aan de handhavingsacties een analyse uitgevoerd waarbij zogenoemde hot times werden bepaald. Na het uitvoeren van de interventie Analyse hotspots en handhaving buiten kantoortijden in burger is wisselend effect op bijplaatsingen waarneembaar. De interventie is arbeidsintensief en kostbaar. Het advies is om deze interventie bij herhaling op een andere manier in te richten, gecombineerd met andere interventies waardoor de kosten en arbeidsintensiviteit afnemen. Zie voor meer informatie paragraaf 2 tot en met 8 van dit hoofdstuk.
6.2 Uitvoering De actie heeft plaatsgevonden in de stadsdelen Laak (november), Escamp (januari/februari geannuleerd, uitvoering april/mei) en Centrum (mei, juni, juli). In Laak is aangehaakt bij een geplande actie, in de andere twee stadsdelen heeft volgens het plan van aanpak met een analyse plaatsgevonden. De analyse is uitgevoerd door diverse malen per dag langs overlastlocaties te gaan en de situatie te schouwen aan de hand van een vaste vragenlijst. Met het beantwoorden van de vragen werd door de medewerker informatie verzameld over hoe de feitelijke situatie op dat moment op de dag bij de container was. Het invullen van de vragenlijsten is één week door het Haags Werk Bedrijf gebeurd en daarna in verband met de capaciteit uitbesteed aan STIPbaan medewerkers en studenten. Hierbij werd bekeken of er vuil lag en of de container werkte. De Handhavingsorganisatie, de Haagse Milieu Services (HMS), het Haags Werk Bedrijf (HWB) en de milieubeheerder hebben de verzamelde data geanalyseerd en hebben hierop tijdblokken kunnen bepalen voor de inzet van de Handhavingsorganisatie. Tijdens deze tijdblokken is in burger gehandhaafd. De focus lag hierbij op bijplaatsingen, maar uiteraard hadden handhavers als altijd oog voor alle leefbaarheidsproblematiek in het gebied.
Covid-19 De Covid-19 maatregelen zijn van grote invloed geweest op de uitvoering van deze interventie ‘analyse hotspots en handhaving buiten kantooruren’. Zoals in de inleiding vermeld is het gedrag van bewoners veranderd; het natuurlijke ritme van de burgers werd verstoord door de COVID maatregelen. Analyses pakten hierdoor anders uit dan verwacht. Verder hadden steeds veranderende maatregelen zoals een dwingend advies om thuis te werken, een (gedeeltelijke) lock down en de avondklok invloed op de momenten dat mensen hun afval buiten zetten. Dit bepekte de voorspellende waarde van de analyses en was het uitvoeren van de analyses voor een periode zelfs niet mogelijk. 21
Aanpak per stadsdeel Op stadsdeelniveau verschilde de aanpak op de volgende elementen: • In Laak is in 1 maand 800 uur ingezet in het hele stadsdeel, dit zijn allemaal handhavingsuren. Er zijn geen vragenlijsten ten behoeve van de analyse afgenomen, maar is een maand lang door handhavers in burger gepost (posten is in principe wachten totdat er wordt bijgeplaatst) en in uniform bij de locatie gesurveilleerd. • In Escamp is 600 uur ingezet in een periode van 2 maanden op 7 locaties. Er zijn vragenlijsten ten behoeve van de analyse afgenomen. De analyse van de vragenlijsten en de surveillance door de handhaving is in dezelfde periode uitgevoerd. Elke week werden de handhavers bijgestuurd op basis van de analyses. Het was lastig om patronen in het bijplaatsen te ontdekken en dit maakte het ook lastig om op gerichte tijden handhaving in te zetten. • In Centrum is 850 uur ingezet in een periode van 3 maanden op 6 locaties. Er zijn vragenlijsten ten behoeve van de analyse afgenomen. De analyse van de vragenlijsten is volledig afgerond voordat de handhaving op de hot times in burger bij de probleemlocaties heeft gesurveilleerd.
6.3 Data Laak In Laak zijn in november 2020 door de handhavers 30 boetes en 16 waarschuwingen uitgeschreven met betrekking tot de afvalproblematiek. 1. De ontwikkeling in totaal aantal stops bijplaatsingen Laak ten opzichte van heel Den Haag
Bijplaatsingen Laak
Stops totaal*
Toe/afname**
Bijplaatsingen Den Haag totaal
Stops totaal*
Toe/afname**
Augustus 20
1105
September20
1170
6%
8288 9646
16%
Oktober20
1307
12%
9711
1%
November 20
1283
-2%
9393
-3%
December 20
1501
17%
10471
11%
Januari 21
973
-35%
8816
-16%
* Hieronder valt het aantal stops voor huisvuilzakken, dozen en grofvuil ** De toe/afname is berekend ten opzichte van de maand ervoor
Zowel het aantal stops in Laak als het aantal stops in heel Den Haag schommelt erg. De toe- en afname van het aantal stops is niet erg vergelijkbaar. Een maand voor de actie nam het aantal stops in Laak relatief veel meer toe dan in heel Den Haag, maar in de maand dat de actie plaatsvond was de afname vergelijkbaar met heel Den Haag. De maand erna nam het aantal stops weer relatief meer toe dan heel Den Haag. Escamp In Escamp zijn in april en mei geen boetes uitgeschreven met betrekking tot de afvalproblematiek bij de 7 uitgekozen locaties.
22
2. De ontwikkeling in totaal aantal stops voor bijplaatsingen probleemlocaties Escamp ten opzichte van heel Escamp Bijplaatsingen probleemlocaties Escamp Stops totaal*
Toe/afname**
Bijplaatsingen Escamp totaal Stops totaal*
Toe/afname**
Januari 21
68
Februari 21
62
-9%
3198 2573
-20%
Maart 21
89
44%
3624
41%
April 21
74
-17%
3063
-15%
Mei 21
53
-28%
2975
-3%
Juni 21
48
-9%
3241
9%
* Hieronder valt het aantal stops voor huisvuilzakken, dozen en grofvuil ** De toe/afname is berekend ten opzichte van de maand ervoor
Zowel het aantal stops bij de probleem locaties in Escamp als het aantal stops in heel Escamp schommelt erg. De toe- en afname van het aantal stops is voor de maand dat de actie liep vergelijkbaar. In de maanden dat de actie plaatsvond was vooral in de 2e maand de afname bij de probleemlocaties veel duidelijker dan in de rest van Escamp. Ook in de maand daarna zette de afname door terwijl in heel Escamp het aantal stops toenam. Centrum In mei, juni en juli zijn er geen boetes uitgeschreven met betrekking tot de afvalproblematiek bij de 6 uitgekozen locaties. De ontwikkeling in totaal aantal stops voor bijplaatsingen probleemlocaties Centrum ten opzichte van heel Centrum
Bijplaatsingen probleemlocaties Centrum
Stops totaal*
Toe/afname**
Bijplaatsingen Centrum totaal
Stops totaal*
Toe/afname**
Januari 21
81
Februari 21
95
17%
3270 2573
-21%
Maart 21
124
31%
3295
28%
April 21
109
-12%
3459
Mei 21
96
-12%
3357
5% -3%
Juni 21
94
-2%
3720
11%
Juli 21
75
-20%
2978
-20%
Augustus 21
76
1%
2679
-10%
* Hieronder valt het aantal stops voor huisvuilzakken, dozen en grofvuil ** De toe/afname is berekend ten opzichte van de maand ervoor
Het aantal stops bij de probleemlocaties en het aantal stops in het gehele stadsdeel Centrum wisselt flink. De toe- en afname van het aantal stops in de probleemlocaties voordat de actie startte is in 2 van de 3 maanden totaal anders dan in het hele stadsdeel. Hierdoor is er geen relatie te leggen tussen de uitgevoerde actie en de vermindering van het aantal bijplaatsingen. Tijdens de actie nam het aantal stops bij de probleemlocaties wel af, maar de maand na de actie nam het aantal stops bij de probleemlocaties toe terwijl het aantal stops in het gehele stadsdeel Centrum juist afnam. 23
6.4 Financiën Voor de Analyse hotspots en handhaving buiten kantooruren in burger was 50.000 euro geraamd. Na afronding van de interventie is ongeveer 50% van dit bedrag besteed. Dit bedrag is besteed aan het invullen van vragenlijsten op locatie. Hiermee zijn de gerealiseerde kosten voor de interventie binnen de raming gebleven. De kosten voor de daadwerkelijke inzet van de handhavers in burger vallen echter buiten deze gemaakte kosten. Dat geldt ook voor de inzet van betrokken ketenpartners bij het analyseren van de locaties.
6.5 Arbeidsintensiviteit Voor de het invullen van vragenlijsten is capaciteit van studenten en STIPbaan medewerkers ingezet. Voor de analyses mede op basis van de vragenlijsten is capaciteit van de Handhavingsorganisatie, HWB, HMS en data-analisten ingezet. Milieubeheerders hebben actief meegedacht, locaties bezocht en materiaal verzorgd. Het overgrote deel van de uren van de Handhavingsorganisatie is besteed aan posten en surveilleren. Inzet • • •
Laak: Ongeveer 800 uur Handhavingsorganisatie Escamp: 556 uur studenten/STIPbaan medewerkers, tientallen uren Handhavingsorganisatie Centrum: 528 uur studenten/STIPbaan medewerkers, tientallen uren Handhavingsorganisatie
In Laak zijn de meeste handhavers ingezet. Dat is ook het enige stadsdeel waar de actie een substantieel aantal boetes en waarschuwingen heeft opgeleverd.
6.6 Bijkomende effecten Bij de analyses is gebleken dat wanneer bijplaatsingen aanwezig waren, meestal geen volle container werd geconstateerd. Het ter plaatse invullen van vragenlijsten en daarmee de aandacht voor het betreffende gebied en de overlast, heeft mogelijk bijgedragen aan het verminderen van bijplaatsingen op die locaties; medewerkers die vragenlijsten invulden deelden namelijk ook flyers met informatie over afvalregels uit. Van belang is dat met deze interventie gehoor is gegeven aan de wens om in burger te posten om te onderzoeken of daarmee de pakkans wordt vergoot. Daarnaast is het uitdragen van de boodschap dat gehandhaafd kan worden nodig om regelgeving te ondersteunen.
6.7 Analyse De resultaten van de interventies zijn, ondanks dat het geen wetenschap betreft, zo passend en zorgvuldig mogelijk gemonitord. De gegevens die hierbij zijn verzameld, worden in onderstaande tabel samengevat. De opsomming in de tabel toont overzichtelijk aan welke onderdelen positief zijn uitgepakt (groen) en op welke onderdelen een negatief resultaat is geboekt (rood). In sommige gevallen is het resultaat niet als positief en ook niet als negatief te beoordelen (oranje). Beoordeling per onderdeel 6.2 Uitvoering volgens plan verlopen?
6.3 Vermindering van bijplaatsingen bereikt? 6.4 Kosten binnen begroting en in verhouding tot de werkzaamheden?
Deels volgens aanpak, aangepast i.v.m. COVID19maatregelen en de beschikbaarheid van de handhaving in Escamp en Centrum. Soms lokaal een daling zichtbaar, maar in relatie tot het hele stadsdeel te wisselend voor het leggen van een directe relatie. Binnen de begroting, maar hoog in verhouding tot resultaat
6.5 Arbeidsintensiviteit in verhouding tot resultaat?
Zeer veel capaciteit nodig in verhouding tot resultaat
6.6 Positief effect op andere doelen gemeente?
De boodschap dat wordt gehandhaafd wordt uitgedragen.
24
6.8 Conclusie en vervolg De interventie Analyse hotspots en handhaving buiten kantooruren in burger is met enkele aanpassingen uitgevoerd zoals in het plan van aanpak afgesproken. In de stadsdelen is op verschillende wijze ingezet, eenmaal zonder analyse, eenmaal gelijktijdig en eenmaal na een analyse om hot times te bepalen. Bij de uitvoering van de analyses is ook op andere zaken gelet, zo is geconstateerd dat er vaak geen sprake was van een volle of verstopte containers op het moment dat er afval was bijgeplaatst. Effect op bijplaatsingen en pakkans Het aantal boetes was bij de inzet in Laak het hoogst, hier zijn relatief ook de meeste uren van de Handhavingsorganisatie voor ingezet. Het effect op het aantal bijplaatsingen is heel wisselend en lijkt geen verband aan te tonen met de inzet. Gebleken is dat de pakkans relatief laag blijft, zelfs wanneer door de analyses in kaart gebracht is wanneer het afval ongeveer geplaatst wordt, ook op de grootste probleemlocaties houdt het overgrote deel van de bewoners zich kennelijk aan de regels. Hierbij moet worden vermeld dat de acties zijn uitgevoerd binnen de tijd die beschikbaar en haalbaar was. Kosten en arbeidsintensiviteit De kosten voor de interventie zijn binnen de begroting gebleven, omdat alleen de kosten voor analyses zijn opgenomen.