RIS310647 bijlage 1 Strekt ter vervanging

Versterken & Verbinden

Beleidsplan Professioneel Welzijnswerk 2021 - 2024

2

Versterken & Verbinden

VOORWOORD Dagelijks zetten de vele welzijnsprofessionals zich met passie en overgave in om bewoners verder te helpen en ze te stimuleren om mee te doen in de samenleving. Zij zijn de vertrouwde gezichten, een luisterend oor, dicht bij de Hagenaars en beschikken over een netwerk in wijken en buurten. Hun bevlogenheid en tomeloze inzet heeft zich weer bewezen in deze buitengewone tijden van een pandemie. Ik wil hierop doorpakken en een stevige basis neerzetten zodat de welzijnsprofessionals kunnen doen waar zij goed in zijn: ­bewoners met elkaar verbinden, bijdragen aan de ontwikkeling van jongeren, een helpende hand bieden zodat mensen de draad weer kunnen oppakken. Zij weten in alle bescheidenheid het verschil te maken voor mensen. Dat verdient onze waardering en erkenning. Met dit beleidsplan zetten we in op een stevige positie van het welzijnswerk in het sociaal domein. We stellen hierbij de signalerende functie en de preventieve werking centraal. Dit willen we beter zichtbaar en meetbaar maken zodat duidelijk wordt dat investeren hierin loont. Voor de Hagenaars, voor buurten en wijken en voor de Haagse samenleving in zijn geheel. Als grote stad zijn we ambitieus in wat we willen bereiken en gaan grootstedelijke vraagstukken niet uit de weg.

Ik zie voor de toekomst graag een Den Haag waarin iedereen mee kan doen, waar voor iedereen gelijke kansen zijn en mensen op een prettige manier met elkaar samenleven. We durven ondanks of misschien juist wel dankzij onze ambities te kiezen voor stabiliteit en ­continuïteit in het werkveld. We bouwen samen met onze Haagse welzijnsorganisaties aan een stevig fundament. We kiezen voor duurzame ontwikkeling, voor het versterken van het welzijnswerk en zorgen voor meer verbinding tussen de vele partijen die zich in onze stad inzetten voor leefbare buurten en wijken en het welbevinden van Hagenaars. Ik zie bij de aanpak in Zuidwest hoe belangrijk het is om ambities en het hebben van een lange adem hand in hand te laten gaan. Een integrale aanpak realiseren en grootstedelijke vraagstukken oplossen kost tijd, vraagt commitment en inzet van iedereen om mee te bouwen. Ik nodig u van harte uit om mee te doen. Martijn Balster Wethouder Wonen, Wijken en Welzijn

Versterken & Verbinden

3

4

Versterken & Verbinden

1. AANLEIDING & CONTEXT

11

1.1 Ontwikkelingen in Haagse wijken

11

1.2 Terugblik op Haags welzijnsbeleid

13

1.3 Teruglopende welzijnsbudgetten

16

1.4 Welzijnswerk in het sociaal domein

16

1.5 Staat van het professioneel Haags welzijnswerk

17

1.6 Samenwerking in de praktijk

18

1.7 Recente ontwikkelingen

19

1.8 De koers voor het welzijnswerk

20

2. AMBITIES & DOELSTELLINGEN

25

2.1 Actief samen leven

26

2.2 Kansrijk opgroeien en ontwikkelen

30

2.3 Ondersteunen kwetsbare inwoners

37

3. ORGANISATIE & FINANCIERING

45

3.1 Zeven leidende principes

45

3.2 De organisatie van welzijnswerk

47

3.3 Organisatie gebiedsgericht welzijn en Servicepunten XL

51

3.4

55

Ontwikkelagenda 2021 - 2024

Versterken & Verbinden

5

6

Versterken & Verbinden

INLEIDING Welzijn of welbevinden is voor iedereen belangrijk

heden om onder andere te werken aan ontmoeting,

en de aspecten die persoonlijk welbevinden beïn-

verbinding en gemeenschapszin. Het kinder-,

vloeden zijn talrijk. Blij zijn met jezelf. Een goede

jeugd- en jongerenwerk weet groepen jeugdigen aan

gezondheid en voldoende sociale contacten. Familie,

zich te binden en verder te helpen in hun vorming

vrienden en kennissen die je steunen als het even

en ontwikkeling. Dit doen zij vanuit de Haagse

tegenzit. Gelijke kansen krijgen en deze kunnen

buurthuizen. Deze twee vormen van professioneel

benutten om jezelf te ontwikkelen, bijvoorbeeld op

welzijnswerk noemen we in dit beleidsplan gebieds-

de arbeidsmarkt. Financieel kunnen rondkomen en

gericht welzijnswerk. Ouderenconsulenten weten

leuke dingen kunnen doen. Persoonlijk welbevinden

ouderen te bereiken, in beweging te krijgen en te

wordt ook beïnvloed door een prettige plek om te

houden en maatschappelijk werkers zijn aanspreek-

wonen en te leven. Veilig over straat kunnen en met

punt voor advies en bieden psychosociale onder­

een gerust hart je kinderen laten buiten spelen.

steuning als het even tegenzit. Deze vormen van

Buren in de straat die naar je omkijken en waar

­individueel georiënteerde dienstverlening worden

je je mee verbonden voelt. Welzijn gaat ook over

door het professioneel welzijnswerk aangeboden

(kunnen) deelnemen en zingeving. Deelnemen aan

vanuit de Servicepunten XL en noemen we in dit

de maatschappij en de mogelijkheden hebben om je

beleidsplan Wmo-welzijn.

eigen leven vorm te kunnen geven. Het welzijnswerk levert een bijdrage aan het individuele en collectieve

Al deze welzijnsprofessionals werken op methodische

welbevinden van mensen.

wijze aan het welzijn van de Haagse inwoners. Dit doen zij samen met onder andere (georgani-

Als bekende en vertrouwde gezichten in onze

seerde) bewoners, vrijwilligers, (sociaal) ondernemers,

wijken bouwen welzijnsprofessionals mee aan

religieuze-, culturele-, en onderwijsinstellingen,

wijken waarin mensen elkaar ontmoeten, elkaar

sportverenigingen, eerstelijnsgezondheidszorg,

kennen en fijn kunnen vertoeven. Vanuit de club- en

politie, de gemeente en andere professionele part-

buurthuizen en in de buitenlucht organiseren ze

ners. Gezamenlijk vormen zij een stevig fundament

activiteiten met en voor jeugdigen. Niet alleen om

in onze stad en een vangnet voor Hagenaars.

jongeren van de straat te houden, maar juist om te kijken naar wat zij nodig hebben om verder te

Dit beleidsplan gaat over deze veelzijdige welzijns-

komen in het leven. Het professioneel welzijnswerk

professionals die werken voor de Haagse welzijns-

is er ook voor individuele bewoners die vastlopen.

organisaties. Het gaat over het vakmanschap dat zij

Zij kunnen terecht bij professionals in de wijk en op

inzetten voor de Haagse inwoners. Dit beleidsplan

de Servicepunten XL met hulpvragen en informatie­

heeft als doel om, na jaren van veranderingen, rust en

verzoeken. Dit kan bijvoorbeeld gaan over zorg,

continuïteit te bieden aan het professioneel welzijns-

werk en inkomen, huiselijke relaties, huisvesting en

werk in Den Haag en een stevige basis voor de

welzijn. Uitgangspunt van de inzet van deze welzijns­

toekomst neer te zetten. Daartoe biedt het plan een

professionals is het vergroten van zelfredzaamheid

kader en handvatten voor de welzijns­organisaties

en voorkoming van verergering van problemen.

en gemeente om de inzet van het professioneel welzijnswerk af te stemmen op wat nodig is in onze

Het professioneel welzijnswerk wordt uitgevoerd

stad. In dit plan lichten we toe hoe we dit voor ons

door professionals met verschillende expertises.

zien en waar de grootste toegevoegde waarde van

Zo beschikken opbouwwerkwerkers over vaardig-

het welzijnswerk zit. We pakken knelpunten aan in

Versterken & Verbinden

7

de organisatie financiering en aansturing van het

Leeswijzer

professioneel welzijnswerk en brengen dit in lijn met

We starten met waarom dit beleidsplan nodig is

nieuwe wet- en regelgeving. Zo bieden we helderheid

en in welk kader we dit beleid plaatsen. Hiervoor

voor de professionals in het veld.

schetsen we in hoofdstuk 1 de ontwikkeling van de Haagse wijken, blikken we in de volle breedte terug

Veel van de beleidskeuzes in dit plan vragen om

op het welzijnsbeleid, bieden cijfermatig inzicht en

een zorgvuldige uitwerking. We staan in Den Haag

geven overzichtelijk weer wat de ontwikkelingen zijn

voor grote maatschappelijk opgaven waardoor

waarop we aansluiten. We ronden het hoofdstuk af

een herijking nodig is van de wijze waarop we het

door de belangrijkste inhoudelijke, organisatorische

welzijnswerk hebben georganiseerd. We willen dan

en financiële koerswijzigingen op een rij te zetten.

ook samen met de Haagse welzijnsorganisaties en de welzijnsprofessionals uitvoering gaan geven aan dit

In hoofdstuk 2 komen onze ambities en doel­

plan. Daarom blijven we in duurzame dialoog met de

stellingen aan bod. We stellen hiermee inhoudelijke

welzijnsorganisaties over hoe de samenwerking in de

kaders voor het welzijnswerk. We onderbouwen

wijken beter vorm kan krijgen. Verkennen we geza-

waarom we de ambities en doelstellingen belangrijk

menlijk hoe we de kwaliteit van het p ­ rofessioneel

vinden, waar we naartoe willen en hoe het profes-

welzijnswerk een impuls kunnen geven en zoeken

sioneel welzijnswerk hieraan kan bijdragen.

we samen naar vormen om de impact van het welzijnswerk meer zichtbaar te maken. We willen

Vervolgens starten we in hoofdstuk 3 met de

door samen optrekken meer verschil kunnen maken

leidende principes die nu en voor de toekomst van

voor de Hagenaars.

belang zijn voor het professioneel welzijnswerk. Aan de hand van beleidskeuzes voor de organisatie,

Samen optrekken hebben we ook gedaan bij het

aansturing en financiering maken we inzichtelijk hoe

tot stand brengen van dit beleidsplan. Hiervoor

we de komende jaren het welzijnswerk een vaste

hebben we de welzijnsorganisaties breed uit­­

basis geven.

gevraagd over wat goed gaat en wat beter kan. Zo zijn er welzijns­cafés en participatiesessies met

Op basis van een tijdslijn voor de uitvoering van dit

professionals g ­ eorganiseerd. Hiermee is kennis

beleidsplan is in het laatste hoofdstuk een planning

opgehaald bij mensen die dagelijks midden in de

van de mijlpalen opgenomen.

Haagse samen­leving staan en hun werk met veel inzet en gedrevenheid doen. Deze kennis is ook getoetst aan de hand van een enquête onder ruim 150 welzijns­professionals. Met het aanstellen van de onafhankelijke adviescommissie welzijn hebben we daarnaast ook gebruik gemaakt van expertise uit de onderzoeks­praktijk. Ook binnen de gemeente is een groot aantal gesprekken gevoerd met de vele collega’s die werkzaam zijn op verschillende beleids­ terreinen en in de uitvoering. Ook de uitkomsten van het onderzoek van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur naar het Haagse professioneel welzijnswerk en onder andere de samenwerking in de praktijk, zijn benut (RIS306592). Zo sluiten we met dit beleid aan op wat leeft en speelt in Den Haag en het vigerend gemeentelijk beleid.

8

Versterken & Verbinden

AANLEIDING & CONTEXT Versterken & Verbinden

9

10

Versterken & Verbinden

1. AANLEIDING & CONTEXT In dit hoofdstuk geven we weer wat de aanleiding voor en de context van dit beleidsplan is. We schetsen in hoofdlijnen de ontwikkelingen in de Haagse wijken en blikken in de volle breedte terug op het welzijnsbeleid. We bieden cijfermatig inzicht en geven overzichtelijk weer wat de ontwikkelingen zijn waarop we aansluiten. We ronden het hoofdstuk af door de belangrijkste inhoudelijke, organisatorische en financiële koerswijzigingen op een rij te zetten. 1.1 Ontwikkelingen in Haagse wijken

Actief samenleven

Den Haag verandert met de tijd. Het is een stad die

Juist deze gemeenschapszin, naar elkaar omkijken en

groeit en van samenstelling verandert . Die kampt

elkaar willen helpen draagt bij aan een samenleving

met grootstedelijke problematiek. In Den Haag zijn

waar mensen mee mogen doen, mee mogen praten

veel verschillende nationaliteiten en culturen en

en niet buiten de boot vallen. Een samenleving

grote verschillen in opleidingsniveaus en inkomens.

waarin ruimte is voor onderlinge verschillen, maar

Er zijn groeiende tegenstellingen in de samen-

tolerantie en verbondenheid de hoofdtoon voeren.

leving tussen groepen die elkaar niet begrijpen,

Dit betekent ook dat bewoners actief deelnemen

elkaars taal niet spreken, gescheiden van elkaar

aan de samenleving. Door hun stem te laten horen,

of langs elkaar heen leven. Deze segregatie kan

initiatieven te nemen en als vrijwilliger actief te zijn.

­spanningen en conflicten veroorzaken2. Dit zien we

Zo ontstaan weerbare wijken waar het prettig leven is.

1

terug in wijken met een gemengde samenstelling zoals de Schilderswijk en in Den Haag Zuidwest.

Momenteel zijn al vele honderden bewoners­

Dit geldt ook voor gebieden waar, door de komst

initiatieven, vrijwilligersorganisaties en bewoners-

van nieuwe veelal draagkrachtigere wijk­bewoners,

groepen actief in Den Haag. Het vraagt echter wel

sprake is van gentrificatie zoals dat speelt in

om te blijven investeren in hoe mensen met elkaar

bijvoorbeeld de Rivierenbuurt of het Regentesse-

samenleven. Door het stimuleren van ontmoeting en

en Valkenboskwartier. De oorspronkelijke bewoners

het leggen en versterken van verbinding. Het blijven

kunnen zich buitengesloten voelen, waardoor

bouwen aan wijken waarin men actief kan samen-

hun sociale netwerk kleiner wordt en ze minder

leven. Bewoners maken, samen met professionals,

toegang hebben tot hulpbronnen. De doorzettende

sportverenigingen, maatschappelijke organisaties

individuali­sering en de verandering van sociale

en vele andere partijen, de wijk. Dit samenspel

­structuren in de wijken in heel Den Haag zet de

vormt een stevig preventief vangnet waar ­bewoners

gemeenschapszin verder onder druk.

op terug kunnen vallen als het even tegenzit.

1 Naar verwachting blijft Den Haag de meest dichtbevolkte stad van Nederland met ca 600.000 inwoners in 2030. De stad wordt voller en diverser (55,7% heeft een migratieachtergrond). 2 Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, 2009.

Versterken & Verbinden

11

Het professioneel welzijnswerk levert in de vorm van

helpt kinderen zich te vormen en ontwikkelen. Juist

opbouwwerk een belangrijke bijdrage aan onderlinge

daarom is gemeenschapszin ook van belang voor het

verbinding en leefbaarheid.

opgroeien en ontwikkelen van jeugdigen. Dit leidt namelijk tot meer sociale controle, omdat ook

Opgroeien in Den Haag

bewoners een oogje in het zeil houden. Het profes-

Voor Haagse jeugdigen is het belangrijk dat zij

sioneel welzijnswerk levert in dit domein met haar

veilig opgroeien, kansen krijgen en zichzelf kunnen

jongerenwerkers een bijdrage aan het opgroeien en

ontwikkelen. Dit is niet overal in Den Haag vanzelf-

ontwikkelen van onze Haagse jongens en meiden.

sprekend. Zeker in de meer kwetsbare wijken groeien jeugdigen op in een omgeving waar problematiek de

Kwetsbaarheid

persoonlijke ontwikkeling kan raken. Dit clustert zich

Sociale contacten zijn belangrijk voor ieders welzijn.

met name in de wijken in stadsdeel Centrum, Laak

Mensen ervaren gezamenlijkheid en onder­steuning

en Den Haag Zuidwest. Het inkomensniveau, het

wanneer ze deel uitmaken van een sociaal netwerk.

opleidingsniveau, de beheersing van de Nederlandse

Maar we zien, bijvoorbeeld ten gevolge van

taal en het sociale netwerk zijn van invloed op de

­individualisering en digitalisering sociale ­structuren

kansen die mensen krijgen. Kinderen die opgroeien

veranderen, waardoor mensen zich minder

in een gezin met een zeer laag inkomen en met

verbonden voelen met hun directe omgeving. Dit kan

ouders met een laag opleidingsniveau lopen meer

een gevoel van eenzaamheid en sociaal isolement tot

risico op sociale uitsluiting en hebben minder

gevolg hebben. Dat geldt in het bijzonder voor het

ontwikkelmogelijkheden.

snel toenemend aantal zorgbehoevende ouderen in

De komst van (snelle) internetverbindingen, smart-

de stad, maar ook voor andere kwetsbare inwoners

phones en sociale media platforms hebben de

die minder zelfredzaam zijn en in mindere mate

samenleving de afgelopen 20 jaar snel veranderd.

actief kunnen deelnemen aan de samenleving.

Ook voor jongeren. Het wordt steeds moeilijker

Den Haag kent daarnaast een relatief groot aantal

om echt nieuws van nepnieuws te onderscheiden.

huishoudens met een laag inkomen en een laag

Het mobiliseren van groepen is gemakkelijker

opleidingsniveau. Ook laaggeletterdheid komt boven-

geworden. Iedereen heeft een podium om van zich

gemiddeld voor in Den Haag.

te laten horen. Door contact met gelijkgestemden op sociale media in groepen die zich afsluiten van tegengeluiden kunnen mensen elkaar ophitsen,

48 Haagse wijken - Elke wijk is anders

vatbaar worden voor complotdenken en mogelijk

Van de vinexwijken in Leidschenveen-Ypenburg

radicaliseren. We zien dat de straatcultuur waar

tot het toeristische Scheveningen haven. Van het

jongeren onderdeel van zijn, wordt beïnvloed door

kloppende politieke hart in het Haagse centrum

sociale media. Denk hierbij aan influencers, drillrap

tot het meer dorpse Loosduinen. Alle Haagse

en challenges die hier rondgaan. Deze straat­cultuur

wijken hebben een eigen karakter en daarmee

mondt soms ook uit in straatrivaliteit, grens­

vaak verschillende kansen en uitdagingen.

overschrijdend en soms zelfs crimineel gedrag.

Daarom ontwikkelt de gemeente voor al deze

Daarom is het van belang om jeugdigen weerbaar

wijken de komende 2 jaar wijkagenda’s (RIS

te maken. Een stabiele thuisbasis en je thuis voelen

307151). Samen met bewoners, ondernemers en

op school is hierbij belangrijk. Maar vorming en

maatschappelijk partners kijken we op basis van

ontwikkeling vindt, zeker in de vrije tijd, ook buiten

data naar welke kansen en uitdagingen spelen

op straat plaats. De wijk waar een jongere opgroeit

in de wijk. Ook het beleid van het professioneel

heeft daarmee een opvoedkundige functie. Vrienden

welzijnswerk zal steeds meer gebruik gaan maken

en rolmodellen in de directe omgeving spelen hierbij

van deze wijkagenda’s om de inzet van de welzijns-

een belangrijke rol van betekenis. Maar ook de

organisaties beter te kunnen richten.

coach, buurman of jongerenwerker in het buurthuis

12

Versterken & Verbinden

En naar schatting hebben 30.000 huishoudens

De kern van de Wmo beleidsfilosofie is mensen in

schuldenproblematiek. Dit is van negatieve

verbinding te brengen met mogelijkheden, met

invloed op het welzijn van mensen en leidt vaak

gezonde sociale systemen en netwerken. Het is een

tot sociaal isolement, een slechtere gezondheid

wet die erop gericht is mensen en sociale verbanden

en een verhoogd stressniveau. Het aanpakken van

te versterken. En in de moderne samenleving moeten

dergelijke problematiek kan niet iedereen zelfstandig

nieuwe vormen van zorgzaamheid en saamhorig-

en vraagt veelal om individuele ondersteuning.

heid ontwikkeld worden, maar moet ook erkend

De welzijns­professionals in de stad bieden vanuit de

worden dat er eigentijdse vormen van isolement en

Servicepunten XL kwetsbare inwoners hulp en onder-

uit­sluiting ontstaan. Wat de Wmo 2007 probeerde

steuning om problemen hanteerbaar te maken, aan

te realiseren is om op lokaal niveau bij die nieuwe,

te pakken en zo verergering te voorkomen. Bewoners

moderne samenleving aansluiting te zoeken en daar

worden in staat gesteld hun weg naar instanties te

nieuwe zorg- en welzijnspraktijken voor in te zetten.

vinden, hun problemen op te lossen en (weer) meer zelfredzaam te worden zodat actief meedoen aan de

De verdere decentralisatie van taken en

samenleving weer mogelijk wordt.

verantwoordelijk­heden naar gemeenten vond plaats in 2015 met de invoering van de Participatiewet,

De maatschappelijke vraagstukken in Den Haag

Wmo 2015 en de Jeugdwet. Gemeenten werden

zijn omvangrijk en vormen de context waarin het

in het sociaal domein verantwoordelijk voor

­professioneel welzijnswerk opereert. Deze brede

nieuwe taken en doelgroepen. De decentralisaties

context vraagt om een afbakening van waar

gingen gepaard met overheveling van gekorte

de toegevoegde waarde van het professioneel

budgetten. De beleidsfilosofie van de Wmo 2007

welzijnswerk ligt. In dit beleidsplan werken we de

ligt ten grondslag aan al deze decentralisaties.

ambities voor het Haagse professioneel welzijnswerk

Met de decentralisaties is een grootscheepse

­inhoudelijk verder uit. Zo brengen we met dit beleids-

stelselherziening in zorg en ondersteuning ingezet.

plan focus aan en bieden we handvatten voor de

Kenmerkende elementen in deze transformatie zijn

uitvoering van het welzijnswerk.

de extramuralisering, waar mogelijk afschalen van zorg, het grotere beroep op de inzet van naasten en

1.2 Terugblik op Haags welzijnsbeleid

het versterken van preventieve voorzieningen en

Tot 2007 was de Welzijnswet 1994 van kracht.

integraal, dicht bij de burger werken. Dit mede tegen

Het welzijnsbeleid werd via deze wet vanuit het Rijk

de achtergrond van het betaalbaar houden van de

bepaald. Met de komst van de Wet Maatschappelijke

zorg. Het sociaal domein is in beweging en dat zal de

Ondersteuning (Wmo) in 2007 ging de Welzijnswet,

komende jaren nog zo blijven. Deze bovengenoemde

naast nog een aantal andere wetten, op in de Wmo.

ontwikkelingen hebben effect op de samenleving

De Wmo is een kaderwet waarbij het Rijk slechts

en het beroep op de reguliere basisvoorzieningen, in

de kaders aangeeft en gemeenten beleidsvrijheid

het bijzonder op het welzijnswerk, is toegenomen.

kregen om hieraan invulling te geven. Gemeenten

Anticiperend op de ontwikkelingen vanuit het Rijk

werden verantwoordelijk voor zowel het beleid als

hebben we in de afgelopen jaren in de gemeente

de uit­voering. De Wmo is erop gericht burgers op

Den Haag niet stilgezeten. Vanaf 2008 zijn we in

hun eigen vermogens aan te spreken, te stimu-

het rapport ‘Welzijn in de wijk: van product naar

leren en in beweging te laten komen. Dit waren

effect 2008 – 2011’ gaan focussen op wijkgerichte

andere uitgangspunten dan het klassieke zorg- en

interventies met meer sturing op effect en resultaat.

welzijnsaanbod dat veel meer gericht was op

In het ‘Uitvoeringsprogramma Welzijn 2011-2014'

het ­problematische, het zorgwekkende. Om deze

vond een doorstart plaats in een wijkgerichte aanpak.

omslag te stimuleren werd halverwege 2009

Integraal werken werd een belangrijke doelstelling.

door het Rijk het stimuleringsprogramma Welzijn

Dat mondde uit in minder gespecialiseerde beroeps-

Nieuwe Stijl ingezet.

groepen binnen het welzijnswerk.

Versterken & Verbinden

13

DEN HAAG IN CIJFERS 2020 546.335 Haag 546.335inwoners inwonersininDen Den Haag 250.000 201.441

200.000

141.290

150.000 100.000 50.000

60.617

61.454 31.081

31.179

19.273

0 0-4 jaar

5 - 14 jaar

15 - 19 jaar

20 - 44 jaar

45 - 64 jaar

65 - 79 jaar

80 e.o.

13.600 jeugdigen

6.984 jeugdigen

14% Haagse volwassenen

groeien op in een gezin dat een bijstands­ uitkering ontvangt.

in Den Haag maken gebruik van jeugdhulp.

(>19 jaar) hebben het gevoel onvoldoende regie over het eigen leven te hebben.

23% Hagenaars

24% 65­plussers

52.000 inwoners

is laaggeletterd t.o.v. landelijk 12%. Uitschieters zien we in Laak, Escamp en Centrum.

in Den Haag is kwetsbaar t.o.v. 11% in de regio Haaglanden.

geven aan zich matig tot sterk sociaal uitgesloten te voelen.

14

Versterken & Verbinden

62.893 huishoudens

30.000 huishoudens

26.5% huishoudens

komen rond van een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.

met problematische schulden.

maakt gebruik van 1 of meer voorzieningen voor specialistische ondersteuning.

41 Haagse score op segregatie­index. Gemiddeld 29 landelijk.

4 stadsdelen is men gemiddeld lager opgeleid dan het landelijk gemiddelde.

18 wijken

14 wijken

17 wijken

ligt de verhuismobiliteit hoger dan het Haags gemiddelde. Dit kan de sociale cohesie beïnvloeden.

achterstandsscore is hoger dan Haags gemiddelde.

scoren onder het G4­gemiddelde op sociale cohesie.

Versterken & Verbinden

15

De vraag van de bewoner of cliënt kwam centraal te

Dit beleidsplan is daarmee vaak complemen­tair aan

staan. In het welzijnswerk kwam meer oog voor een

andere inzet. Zo vergroot het professioneel welzijns-

goede verkenning van de onderliggende vraag. Deze

werk de ontwikkelkansen voor jeugdigen, maar doet

nieuwe manier van denken en doen sloot aan op de

dit niet vanuit een educatieve context. Draagt het

ontwikkelingen vanuit het Rijk voor het welzijns-

welzijnswerk bij aan hoe we prettig met elkaar samen­­

werk. In de collegeperiode 2015 – 2018 is het beleid

leven, maar streeft hier niet specifiek doelstellingen

van het professioneel welzijnswerk geborgd in het

uit het integratie of antidiscriminatie­beleid na. Streeft

Actieprogramma informele zorg (RIS 283141) en het

het professioneel welzijnswerk het vergroten van

beleidsplan Jeugd 2018 – 2020 (RIS 298573), dat is

zelfredzaamheid na, maar is de invalshoek breder

verlengd tot 2022. We concluderen dat het welzijns-

dan enkel het verkleinen van eenzaamheid.

beleid de afgelopen decennia veel in beweging is geweest en de tijd aangebroken is om het beleidsvraagstukken. Met dit beleidsplan zetten we hiervoor

Andere beleidsplannen voor het sociaal domein

de belangrijkste kaders neer.

• ‘Gezond en Veerkrachtig’, Beleidsplan Zorg,

kader voor welzijn te herijken passend bij de huidige

Jeugd en Volksgezondheid Den Haag 2019-2022

1.3 Teruglopende welzijnsbudgetten

• ‘Ontwikkelkansen in Den Haag’,

De bovenstaande beleidsmatige dynamiek zien we

Haagse Educatieve Agenda 2018-2022

ook terug in de beschikbare gemeentelijke budgetten

• Actieplan wapens en jongeren 2020-2022

voor het sociaal domein. Het budget voor het profes-

• Taalnota gemeente Den Haag 'De taal van meedoen'

sioneel welzijnswerk heeft de afgelopen 15 jaar

• ‘Bouwen aan een verbonden stad’

structureel onder druk gestaan. Dit mede tegen de

• ‘Op weg naar een inclusieve samenleving’,

achtergrond van de gekorte budgetoverheveling vanuit het Rijk waarop de gemeente Den Haag

Antidiscriminatiebeleid 2021 • ‘Nieuw in Den Haag: een goede start voor

moest anticiperen. Zo zijn er gemeentebreed taak­

Haagse nieuwkomers’

stellingen op subsidies gerealiseerd (2011-2014), zijn

• ‘Gelijke kansen voor Haagse

doelmatigheids­kortingen toegepast (2016-2018) en was er een taakstelling op het welzijnswerk (20192020). Op dit moment wordt met een beperkt budget

Vrouwen’, Uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie 2020-2022 • ‘Vanzelfsprekend toegankelijk’, Agenda

het maximaal haalbare gedaan door het profes-

voor een Toegankelijk Den Haag 2020-2022

sioneel welzijnswerk. Met dit beleidsplan willen we

(lokale inclusie agenda)

ook meer financiële ruimte en flexibiliteit creëren om

• ‘Met z’n allen niet alleen: Den Haag pakt eenzaam­

het welzijnswerk optimaal te ondersteunen en aan te

heid aan’, Actieplan en campagne eenzaamheid

laten sluiten op wat nodig is in Den Haag.

• ‘Seniorvriendelijk Den Haag’, Actieprogramma 2020-2022

1.4 Welzijnswerk in het sociaal domein De geschetste ontwikkelingen van de afgelopen 15 jaar raakten de inbedding van het professioneel welzijnswerk in het sociaal domein. De maatschappelijke vraagstukken in het sociaal domein zijn divers en complex. Dit zien we ook terug in de beleidsmatige inzet waarmee we als gemeente deze vraagstukken adresseren. Juist door de preventieve functie van het professioneel welzijnswerk verhoudt dit beleidsplan zich tot veel verschillende beleidsplannen, actie­programma’s en andere beleidsstukken voor het sociaal domein.

16

Versterken & Verbinden

• Haags Vrijwilligersbeleid 2020-2023 'Goed voor elkaar!' • Regiovisie Aanpak huiselijk geweld Haaglanden 2019-2022 • ‘Haagse jeugd samen aan zet’, Jeugdbeleidsplan 2018-2020 • ‘Naar een stad zonder uitbuiting’, Actieprogramma mensenhandel Den Haag 2020-2023 • Actieprogramma Preventie, ­Volksgezondheids­beleid Den Haag 2020-2023

Juist door de brede preventieve functie van het

Met dit beleidsplan stellen we de signalerende en

professioneel welzijnswerk is het van belang om

preventieve functie van het professioneel welzijns-

permanent de verbinding op te zoeken met partners

werk centraal en communiceren we hier eenduidig

in het sociaal domein. Dit beleidsplan moet daarom

over. Voor het organiseren en financieren van zowel

in deze context en in samenhang met de andere

het gebiedsgerichte welzijn als het Wmo-welzijn

plannen beschouwd worden. Het sluit inhoudelijk

maken we in dit beleidsplan keuzes voor de meest

aan bij de andere plannen en beoogt vooral zorg

passende wijze om een stevige inbedding te

te dragen voor een structurele inbedding van het

­realiseren binnen de beleidsmatige context en in

welzijnswerk in het gehele sociaal domein.

de stad.

1.5 Staat van het professioneel Haags welzijnswerk Aanbieders van professioneel welzijnswerk Aanbieders gebiedsgericht welzijnswerk

Stichting Mooi, Stichting Voor Welzijn, Stichting Zebra, Stichting Welzijn Scheveningen, Stichting Buurtcentrum Kommunika, Stichting Clubhuis de Mussen, Stichting Jeugdwerk, Stichting Mandelaplein

Aanbieders dienstverlening Servicepunten XL

Stichting Mooi, Stichting Voor Welzijn, Stichting Zebra, Stichting Welzijn Scheveningen

Kengetallen (2020) Budget gebiedsgericht welzijnswerk Budget Servicepunten XL Budget Innovatieregeling welzijn Inzet kinder-, jeugd- en jongerenwerk Inzet samenlevingsopbouw Inzet Servicepunten XL Aantal welzijnslocaties professioneel welzijnswerk Gesubsidieerde activiteiten innovatiebudget 2019/2020

€ 21.270.000,€ 11.750.000,€ 2.500.000,77 FTE 73 FTE 94 FTE 47 63 projecten

Resultaten in beeld (2020) • In contact met ca. 17.500 Haagse jeugdigen (4-27 jaar) • Jeugdigen hebben ca. 10.000 keer deelgenomen aan een activiteit gefaciliteerd of georganiseerd door het welzijnswerk • Ca. 2000 activiteiten georganiseerd voor, met en door jongeren • Ca. 2500 ouders bereikt • Opbouwwerk is in contact met ca. 24000 Haagse inwoners • Ca. 12000 keer is er deelgenomen aan activiteiten gefaciliteerd of georganiseerd door het opbouwwerk • Ca. 800 activiteiten en initiatieven van bewoners zijn gefaciliteerd • Ca. 47.500 informatie- en adviesvragen bij de Servicepunten XL • Ca. 5.200 cliënten hebben gebruik gemaakt van individuele clientondersteuning • Ca. 500 bewonersgroepen en organisaties maken gebruik van welzijnslocaties

Versterken & Verbinden

17

1.6 Samenwerking in de praktijk

onder zoals bijvoorbeeld tussen het jongerenwerk en

In de dagelijkse uitvoeringspraktijk zien we veel

de politie. Een steeds vaker weten partijen elkaar te

organisaties werken aan veerkrachtige wijken,

vinden en hebben kennis van elkaars expertise.

bijdragen aan een positief opgroeiklimaat en het ondersteunen van kwetsbare inwoners. Dit zijn grote en complexe opgaves waarbij vele partijen een rol

Samenwerking jongerenwerk en politie

hebben. We kunnen dan ook niet van de profes-

“De samenwerking met de politie was niet altijd

sionele welzijnsorganisaties verlangen dat zij deze

vanzelfsprekend. In een wijk als de Schilderswijk

opgaves eigenstandig oplossen. Het sociaal domein

hebben veel bewoners argwaan tegenover de

in Den Haag is grootstedelijk en daarmee complex.

politie, vaak door slechte ervaringen met officiële

Dit maakt een goede samenwerking in de praktijk

instanties. Dit heeft ook zijn uitwerking op het beeld

noodzakelijk.

dat de jongeren van de politie hebben. Het kostte daarom wel 3 tot 4 jaar voordat de jongeren gewend

Veerkrachtige wijken

waren aan de aanwezigheid van de politie.

Zo is het een gezamenlijke opgave voor alle partijen in de buurt of wijk om te bouwen aan een fijne en

Samenwerking bleek uiteindelijk de sleutel tot

leefbare wijk. Bij gebiedsgerichte aanpakken wordt

succes. Welzijnswerk, politie en gemeente gingen

vaak nauw samengewerkt met een netwerk van

periodiek met elkaar in overleg en bedachten een

partijen die voor dat gebied relevant zijn. De Haagse

aanpak per groep. De harde kern kreeg te maken

opbouwwerkers hebben nauwe contacten met

met de politie, en welzijnswerk ging aan de slag

PEP, fondsen en lokale initiatieven. Zij zijn in staat

met de andere jongens. Daarbij was ook aandacht

om bewonersinitiatieven te faciliteren en verder

voor de rol van de politie, met een belangrijk

te helpen door inzet van het eigen netwerk en de

doel: Laten zien de politie ook kan helpen en niet

sociale kaart. Zo weten zij de juiste verbindingen

alleen straft.”

te leggen met relevante partijen en vormen een belangrijk schakelpunt bij gebiedsgerichte

Teammanager welzijnsorganisatie in

aanpakken. Het opbouwwerk slaat hier de handen

Stadsdeel Centrum

ineen met de community builders om het verschil te maken. Voor kwetsbare individuen weten de opbouwwerkers de weg naar het Servicepunt XL te vinden, waar individuele bewoners verder kunnen

Ondersteunen kwetsbare inwoners

worden geholpen.

Ook bij de dienstverlening vanuit de Servicepunten XL van waaruit cliënten individuele ondersteuning

Opgroeien in Den Haag

kunnen ontvangen is samenwerking cruciaal.

Dit geldt ook voor het bijdragen aan een positief

Het Servicepunt XL is een schakelpunt in de

opgroeiklimaat. Vanuit het vrijetijdsdomein zet het

keten van het Haagse zorg- en ondersteunings-

jongerenwerk groepsgerichte aanpakken en lichte

stelsel en heeft kennis van het voorliggend veld.

ondersteuning in om jongeren verder te helpen. Voor

De welzijns­professionals hebben korte lijnen en

de leefdomeinen van jongeren, zoals onderwijs, werk

samenwerkingsafspraken met tal van organisaties

en wonen zijn andere partijen aan zet. Daarom zijn

uit het voorliggend veld. Voorbeelden daarvan

warme banden met alle organisaties die een rol

zijn de schuldhulpverlening, het Juridisch Loket,

spelen in de leefomgeving belangrijk. Dit gaat

Bureau Bemiddeling & Mediation, Jmo/Wmo-teams

bijvoorbeeld om de gemeente, scholen, sport­

en woningcorporaties. Goede samenwerking in

verenigingen, lokale initiatieven gericht op jeugd, het

de verschillende zorg- en ondersteuningsketens

CJG, JIT, JIP, GGD, de politie en jeugdzorgaanbieders.

maakt doeltreffende op- en afschalen van hulp­

Soms liggen hier expliciete samenwerkingsafspraken

verlening mogelijk.

18

Versterken & Verbinden

is toegenomen. Terwijl juist het professioneel

Servicepunt XL als schakelpunt

welzijnswerk floreert bij ruimte om het goede te

Het Servicepunt XL is een schakelpunt in het

doen en erger te voorkomen. Daarom vraagt deze

op- en afschalen van hulp en ondersteuning.

transitie meer dan ooit om het tastbaar maken van

Samenwerking met partners in de zorgketen is

de preventieve werking en de impact van van het

belangrijk. “We kennen elkaar goed en hebben

professionele welzijnswerk. Dit vraagt om slimme

korte lijnen. We overleggen elke vier tot zes weken

en vernieuwen­de manieren om de impact zichtbaar

om vraag en zorg af te stemmen. Elkaar kennen

te maken. Een puzzel waar ook andere gemeentes in

is elkaar helpen! We weten van elkaar bij wie we

het land mee worstelen. Met dit beleidsplan gaan we

voor welke expertise moeten zijn en op welke

hiermee aan de slag.

wijze we betrokken zijn en overleggen wie wat kan oppakken. Zo voorkomen we dat zaken dubbel

Kadernota subsidies

gebeuren en is het traject helder voor de cliënt.”

De impact van het coronavirus op onze stad blijft de komende jaren zichtbaar en zal naar verwachting een

Medewerker Servicepunt XL

groot beroep doen op het professioneel welzijnswerk. Dit vraagt om rust en continuïteit in dienstverlening. We willen daarom het professioneel welzijnswerk dat door de Haagse welzijnsorganisaties wordt

In de praktijk zien we dus dat de handen ineen

uitgevoerd de komende periode blijven subsidiëren.

worden geslagen en tegelijkertijd zien we dat verdere

Tegelijkertijd willen we onderzoeken of meerjarige

versterking van de samenwerking cruciaal is. Dit om

financiering tot de mogelijkheden behoort om

invulling te kunnen geven aan de maatschappelijke

zo stabiliteit in de financiering te kunnen borgen.

opgaven in Den Haag. Juist door de complexiteit en

Daarbij houden we rekening met de verschillende

de vele samenwerkingspartners is het belangrijk dat

ontwikkelingen in Den Haag, maar ook daarbuiten.

de rol en positionering van het welzijnswerk duidelijk

We zien dat de wet- en regelgeving rondom het

is. In dit beleidsplan besteden we hier aandacht aan.

financieren van maatschappelijke dienstverlening

We brengen het professioneel welzijnswerk beter in

continue in beweging is. De gemeente Den Haag zal

positie en maken expliciet wat van het professioneel

hierop blijven anticiperen.

welzijnswerk verwacht mag worden. We geven daarnaast praktische invulling aan het faciliteren van wijk-

Zo is in 2020 de Kadernota Subsidies vastgesteld.

en ketensamenwerking en blijven duurzaam in gesprek

Deze kadernota beschrijft hoe de gemeente naar

om de samenwerking met onze partners te verbeteren.

de toekomst met subsidies om wil gaan en geeft invulling aan het rapport van de Haagse Rekenkamer

1.7 Recente ontwikkelingen

“Eerlijk delen” (RIS 297663). Subsidiering dient plaats

Naast de bovenstaande stand van zaken zijn ook

te vinden op scherp afgebakende beleidsdoelstellingen

de meer recentere ontwikkelingen van invloed op

met daaraan gekoppelde resultaten om zo de doel-

de nieuwe koers die we willen inzetten.

treffendheid van de inzet van publieke middelen te vergroten. Het formuleren van scherpe doelstellingen

Resultaten van preventie

betekent ook dat er inhoudelijke keuzes gemaakt

Met de komst van de nieuwe Wmo, de Jeugdwet

moeten worden. Dit kan op gespannen voet komen

en de Participatiewet in 2015 is voor gemeenten

te staan met de brede preventieve functie van het

en uitvoerende organisaties veel veranderd. Deze

professioneel welzijnswerk. De kracht zit juist in een

overdracht van nieuwe taken en verantwoorde-

brede benadering en doen wat nodig is. Daarom

lijkheden heeft een grote impact gehad op het

is een zorgvuldige inrichting van de bekostigings­

sociaal domein. De druk om op korte termijn

systematiek nodig en worden verschillen­de

de resultaten van preventie zichtbaar te maken

financierings­vormen onderzocht.

Versterken & Verbinden

19

NSOB-rapport 'Verhoudigingen verhelderen'

1.8 De koers voor het welzijnswerk

In het rapport 'Verhoudingen verhelderen'

De koers voor het Haagse professioneel welzijnswerk

(RIS 306592) adviseert de Nederlandse School voor

wordt in dit beleidsplan uitgezet. In de volgende

Openbaar Bestuur (NSOB) de gemeente te werken

hoofdstukken werken we de nieuwe koers en beleids-

aan een zakelijke subsidierelatie met de welzijns­

wijzigingen verder uit. Deze keuzes onderbouwen

organisaties. Het stellen van heldere en transparante

we vervolgens. Onderstaand zijn de belangrijkste

kaders met daarin eenduidige verwachtingen over

inhoudelijke herijkingen en de organisatorische en

inhoud, resultaat, impact en kwaliteit maakt daar

financiële herijkingen op een rij gezet.

deel van uit. Net als een vernieuwde en verbeterde wijze van monitoring en verantwoording. Daarnaast

Inhoudelijke herijking

adviseert de NSOB om samenwerking tussen de

De hiervoor geschetste veranderingen in de Haagse

welzijnsorganisaties en andere partijen in de stad

samenleving en in het welzijnsdomein vragen

te stimuleren en het opbouwen van wederzijds

om een herijking van de inhoudelijke ambities.

vertrouwen. In dit beleidsplan worden hiervoor de

Daarom schetsen we in dit beleidskader opnieuw

kaders geboden en richting bepaald. De uitkomsten

de in­houdelijke kaders waarbinnen de welzijns­

van het NSOB-onderzoek zijn meegenomen in

organisaties hun subsidieverzoeken indienen.

de zeven organisatorische uitgangspunten die

Hierbij expliciteren we de verwachtingen van het

zijn geformuleerd en daarmee in de belangrijkste

professioneel welzijnswerk.

beleidswijzigingen. De geschetste kaders zijn breed en zullen in de Informatiegestuurd werken

uitvoeringspraktijk verder worden verfijnd. We doen

Al een aantal jaren zet de gemeente in op meer

dit door meer aansluiting met specifieke vraag-

datagedreven en informatiegestuurd werken in

stukken op wijk- en stadsdeelniveau te zoeken

het sociaal domein. Voor het bepalen van de maat­

en benutten hierbij de kennis over de wijk en van

schappelijke opgaves op wijkniveau worden momen-

onze partners door middel van de wijkagenda’s en

teel wijkagenda’s ontwikkeld (RIS307151) voor

onderliggende wijkprofielen. De belangrijkste koers-

alle wijken in de stad. Deze wijkagenda’s bevatten

wijzigingen zijn:

de belangrijkste opgaven voor die wijk en worden ontwikkeld aan de hand van een uitgebreide dataset

• Voor samenlevingsopbouw gaan we terug naar

gecombineerd met kennis van stakeholders. Zo is het

de kern van het opbouwwerk en leggen de focus

mogelijk om gezamenlijk met betrokkenen in de wijk

op vakmanschap, het faciliteren van bewoners­

te bepalen waar de prioriteiten liggen.

participatie en zelforganisatie in Haagse wijken; • Het jongerenwerk krijgt meer dan voorheen, de

Ook is een voorspelmodel ontwikkeld om de

ruimte om een activiteitenaanbod te organiseren

uitgaven op basis van de WMO de komende jaren op

voor jongeren. Zo stellen we hen beter in staat

wijkniveau te voorspellen. Daarmee is het een belang-

om jeugdigen aan zich te binden. We bieden meer

rijk instrument dat de gemeente kan gebruiken om

ruimte voor het werken aan talent- en identiteits-

tot op wijkniveau voor een periode van vijf jaar te

ontwikkeling in het vrijetijdsdomein voor jongeren

voorspellen hoeveel mensen gebruik gaan maken van de Wmo en hoeveel kosten daarmee zijn gemoeid.

dan voorheen; • Doorontwikkeling van de dienstverlening van de

Beide instrumenten geven een indicatie waar preven-

Servicepunten XL, waarbij versterken van de keten-

tieve inzet van het professioneel welzijnswerk van

samenwerking, het beter bereiken en zo optimaal

meerwaarde kan zijn. In dit beleidsplan geven we

mogelijk ondersteunen en versterken van kwets-

aan hoe we informatiegestuurd werken meer dan

bare personen centraal staan.

nu kunnen benutten voor de inzet van het professioneel welzijnswerk.

20

Versterken & Verbinden

Organisatorische en financiële herijking

Waar nodig worden zo de structurele knelpunten

Met dit beleidsplan adresseren we de recente

per Servicepunt XL opgelost.

ont­wikkelingen in het sociaal domein en formuleren we de uitgangspunten voor de bekostigings­ systematiek van het professioneel welzijnswerk. We zetten in op het leggen van een stevig fundament

• We verstevigen de aansluiting van het welzijnswerk op de problematiek op wijk- en stadsdeelniveau door aan te sluiten op de wijkagenda’s. • We verkennen hoe we het gebiedsgerichte

maar nemen ook de ruimte om taaie vraagstukken

welzijnswerk in stadsdeel Centrum eenvoudiger

te onderzoeken en adressen. Zo ligt er na afloop van

en duidelijker kunnen organiseren zodat dit beter

dit beleidsplan een stevige basis voor het Haagse

aansluit op de complexe situatie in de wijken van

welzijnswerk waarop kan worden voortgebouwd. De belangrijkste beleidskeuzes in dit beleidsplan zijn:

dit stadsdeel. • We introduceren een flexibel budget voor het gebiedsgerichte welzijn om in te kunnen spelen op

• We vinden rust en continuïteit belangrijk voor de Haagse welzijnsorganisaties. • We willen onderzoeken of meerjarige financiering

ad hoc vraagstukken in de wijken. • We reserveren budget voor Wmo-welzijn voor het versterken en uitbreiden van preventieve, algemene

tot de mogelijkheden behoort, zodat er door

en/of collectieve voorzieningen die beter aansluiten

welzijnsorganisaties duurzaam gewerkt kan

op de individuele maatwerkvoorzieningen.

worden aan maatschappelijke vraagstukken en het

• We ontvlechten de financiering van uitvoering

realiseren van impact. Daarbij houden we rekening

en vastgoed om beter te kunnen sturen op de

met de verschillende ontwikkelingen in Den Haag

ver­schillende geldstromen en resultaten.

en daarbuiten. • We onderzoeken voor het gebiedsgerichte welzijn

• We verstevigen de samenwerking tussen ­(stedelijke) ketenpartners en de samenwerking van

of er een noodzaak is voor een herverdeling

partijen op wijkniveau door beter gebruik te maken

van financiële middelen over de stadsdelen de

van bestaande overleggen en het aanscherpen van

komende jaren. • We herverdelen de beschikbare middelen voor

samenwerkingsafspraken. • We onderzoeken binnen de geldende kaders

de capaciteit per Servicepunt XL op basis van de

en regelgeving de mogelijkheden van een

behoefte per stadsdeel en per Servicepunt XL.

vernieuwen­de rapportagesystematiek ten behoeve

Versterken & Verbinden

21

van de subsidieverantwoording en de bestuurlijke verantwoording. Waarbij aandacht is voor mogelijk andere vormen van verantwoording. Gedacht kan worden aan zoals storytelling, klanttevredenheid en impactmeting. We zoeken hierbij een balans tussen informatiebehoefte en administratieve lastendruk. De inhoudelijke herijking werken we verder uit in hoofdstuk 2. Hier presenteren we de bijgestelde ambities en doelstellingen voor de komende jaren. Dit hoofdstuk gebruiken we ook om het professioneel welzijnswerk inhoudelijk in positie te brengen. In hoofdstuk 3 gaan we dieper in op de beleidskeuzes voor de organisatorische en financiële herijking voor zowel het gebiedsgericht welzijnswerk als Wmo-welzijn. Veel van de gemaakte beleidskeuzes worden in samenspraak met de welzijnsorganisaties verder uitgewerkt en vormgegeven. Dit gaat bijvoorbeeld over de borging van kwaliteit en betekenisvol rapporteren over de meerwaarde van het welzijnswerk. Wij vinden ruimte voor de welzijnsprofessionals in de praktijk belangrijk. Dit betekent dat we bij het herijken van organisatie en financiering de welzijnsorganisaties en haar professionals betrekken. We sluiten af met een globale planning voor de belangrijkste wijzigingen in de ontwikkelagenda.

22

Versterken & Verbinden

AMBITIES & DOELSTELLINGEN Versterken & Verbinden

23

24

Versterken & Verbinden

2. AMBITIES & DOELSTELLINGEN In dit hoofdstuk formuleren we onze ambities en doelstellingen mede op basis van de eerder geschetste vraagstukken waar de stad voor staat. Daarmee bieden we context en een kader voor het professioneel welzijnswerk en geven de gemeentelijke verwachtingen mee. Zo geven we richting aan de inzet van het professioneel welzijnswerk. In het vorige hoofdstuk zijn de vraagstukken voor de

We vinden het belangrijk om als gemeente en partners

Haagse samenleving benoemd. Het hoofd bieden

een gezamenlijk beeld te hebben van de ambities en

aan deze vraagstukken vraagt een sterke stad: een

doelstellingen van het Haagse welzijnswerk. Ook bij

stad waarin bewoners de kans hebben om zichzelf te

het opstellen van de ambities en doel­stellingen

ontwikkelen, regie hebben over hun eigen leven en

hebben we de kennis en ervaringen uit het veld

(met hulp van naasten) om te gaan met tegenslagen.

gebruikt. Het welzijnswerk zelf gebeurt immers in de

Een stad met voldoende voorzieningen en een goed

wijken. De verschillende wijken in Den Haag hebben

gevulde, actuele sociale kaart als routewijzer naar

elk hun eigen karakter. Het loont om per wijk goed

deze voorzieningen. Een stad, waarin (groepen)

te analyseren wat leeft en speelt en naar aan­leiding

in­woners en partijen met elkaar verbonden zijn,

daarvan de inzet gericht te bepalen. Daarom zoeken

elkaar helpen en waarin zij samen, ieder naar

we aansluiting bij de wijkagenda’s. Daarmee kunnen

vermogen verantwoordelijkheid nemen voor de buurt

we de in dit beleidsplan opgenomen ambities en

waarin ze leven. Een Den Haag waarin Hagenaars

doelstellingen verder inkleuren op wijkniveau.

de ruimte hebben om zelf (mee) te beslissen over de buurt waarin ze leven en problemen in de buurt waar

De doelen zijn ambitieus. Ook dat is een bewuste

mogelijk zelf op lossen.

keuze. We zetten hoog in: we verwachten veel van welzijnswerkers, van onszelf als lokale overheid en

Die verbonden samenleving ontstaat niet overal

van onze inwoners. Dat is ook nodig, om nog meer

vanzelf. Voor sommige inwoners en in sommige

de stad te worden die we willen zijn. Maar we zijn

buurten is hulp nodig. Tijdelijk of blijvend.

ook realistisch: soms is het hoogst haalbare om

In Den Haag wordt die hulp door veel verschillende

bepaalde wijken niet verder af te laten glijden en ze

organisaties geboden. Het professionele welzijns-

te stutten en te steunen om ze leefbaar te houden.

werk speelt hierin ook een belangrijke verbindende

Soms is het bijvoorbeeld niet mogelijk om een

en ondersteunende rol. Van het professioneel

inwoner volledig zelfredzaam te laten zijn, maar

welzijnswerk verwachten wij een bijdrage op de

kan wel worden gezorgd dat problemen niet verder

volgende thema’s:

verergeren ­(‘stabiliseren'). Ook dat is van waarde. Het welzijnswerk levert hier een belangrijke bijdrage

1. Actief samenleven

aan. De komende paragrafen werken we onze ambi-

2. Opgroeien en ontwikkelen

ties, doelstellingen en de gewenste bijdrage van het

3. Ondersteunen kwetsbare inwoners

welzijnswerk verder uit.

Versterken & Verbinden

25

2.1 Actief samen leven De gemeente Den Haag streeft naar een mooie en

Haags opbouwwerk

leefbare stad waarin prettig kan worden gewoond,

Met de Wet Maatschappelijke Ondersteuning

gewerkt en geleefd. Daarbij is het belangrijk dat

(2015) heeft de gemeente Den Haag de verant-

er goede betaalbare woningen zijn en een prettig

woordelijk gekregen om de sociale samenhang in

ingerichte buitenruimte. Maar het is ook van

Haagse Buurten en Wijken te bevorderen, onder

belang dat bewoners de mensen in hun buurt

andere ten behoeve van leefbaarheid en veilig-

vertrouwen en zich betrokken en verantwoordelijk

heid. Dit doet de gemeente onder meer door het

voelen voor elkaar en voor de buurt. Samen met

stimuleren van ontmoeting, bewonersinitiatief en

(georganiseerde) medebewoners, maatschappelijke

inspraak in gemeentelijk beleid.

organisaties, onder­nemers en overheid leveren zij een bijdrage aan een prettige leefomgeving. Het is

Opbouwwerkers zijn sociaal werkers die zich

de kunst om ondanks - of misschien wel dankzij -

richten op het verbinden van bewoners aan elkaar

onderlinge verschillen en verschillende belangen

en aan instituties. Ze zijn aanwezig op straat-,

toch prettig met elkaar samen te leven en elkaar

buurt- en wijkniveau en werken zij aan zij met

te (leren) vertrouwen. Dat gaat niet overal vanzelf.

bewoners aan het verbeteren van de leefbaar-

Opbouwwerkers hebben een belangrijke rol in

heid in de Haagse wijken. Door het leggen van

het stimuleren van onderlinge verbinding en het

duurzame verbindingen versterken zij het sociaal

bijdragen aan gemeenschapszin. Zo worden bruggen

weefsel in wijken. Opbouwwerkers stimuleren,

geslagen tussen verschillende groepen wijkbewoners

motiveren en activeren bewoners om hun stem

ongeacht sociaal­economische, culturele of etnische

te laten horen en initiatief te nemen voor het

achtergrond. Meestal in de wijk, maar soms ook door

ver­beteren van de eigen leefomgeving.

verbinding te leggen tussen wijken leren bewoners

Vertrekkend vanuit de wijkagenda’s en goede

uit verschillende groepen elkaar kennen en wordt

gebiedsanalyses op basis van de wijkprofielen

gebouwd aan onderling vertrouwen.

kijken opbouwwerkers methodisch wie en wat nodig is om het verschil te maken. Ze benutten

Onze ambitie en doelen

hierbij de kracht en energie van de wijk en haar

Hagenaars voelen zich thuis in hun wijk, zijn in

bewoners. Dit maakt opbouwwerk per definitie

staat zichzelf te organiseren en willen een bijdrage

niet gebonden aan beleidsthema’s, maar aan de

leveren aan de fysieke en sociale leefbaarheid.

behoefte van de wijk. Daarom floreert het opbouw-

Hiermee bouwen wij aan een veerkrachtige

werk bij ruimte in de opgaves waar zij

samenleving waarin mensen naar elkaar omkijken,

aan werken.

gemeenschaps­zin ervaren en zich thuis voelen.

26

Versterken & Verbinden

1. Bevorderen sociale samenhang Waarom vinden we dit belangrijk?

2. Vergroten zelforganiserend vermogen in buurten

Thuis voelen in een buurt heeft voor een belangrijk

Waarom vinden we dit belangrijk?

deel te maken met het kennen van buurtbewoners,

In Den Haag maken we de stad graag samen

op een prettige manier met elkaar omgaan en elkaar

met onze inwoners, vrijwilligersorganisaties en

helpen. Een zeker gevoel van sociale samenhang

bewonersorganisaties. Bewonersinitiatieven zijn

en verbondenheid zorgt er daarnaast voor dat

daarmee een belangrijke pijler in het wijkaanbod van

­spanningen tussen groepen worden voorkomen en

voorzieningen. Zij maken georganiseerde vormen van

draagt bij aan de mate waarin het lukt problemen in

ontmoeting mogelijk. Daarmee vormen bewoners

de buurt (eventueel met hulp) op te lossen.

die zichzelf kunnen organiseren het fundament voor het stimuleren van sociale samenhang in de wijk.

Het belang van voldoende sociale contacten en

Ook wanneer het gaat om zeggenschap en inspraak

het gevoel dat je ergens bij hoort is belangrijk.

is zelforganiserend vermogen belangrijk. Wij willen

Hierbij willen we ervoor waken dat (groepen)

dat bewoners hun stem kunnen laten horen.

­bewoners worden uitgesloten.

Wanneer het goed gaat, maar ook wanneer het beter kan. Zo zijn ze meer betrokken bij hun wijk en sluiten

Waar willen we naartoe?

beslissingen van de overheid beter aan op de behoefte

In wijken en buurten kennen mensen elkaar, gaan

bewoners. Dit leidt tot meer veerkrachtige wijken.

ze op een prettige manier met elkaar om en helpen ze elkaar. Dit vraagt om vertrouwen in en verbinding met elkaar. Niet alleen tussen bewoners onderling,

Behoefte van bewoners is leidend

maar tussen alle partijen die onderdeel uitmaken van

“Opbouwwerk ondersteunt bewoners die hun eigen

de buurt of wijk.

straat of buurt schoner, veiliger, of prettiger willen maken. Het initiatief daartoe komt soms recht-

Hoe draagt professioneel welzijnswerk hieraan bij?

streeks vanuit bewoners zelf. Bijvoorbeeld omdat er

Opbouwwerk kan bijdragen aan sociale samen-

te hard wordt gereden in de straat, of omdat zij de

hang door het organiseren van ontmoeting, elkaar

straat willen opfleuren. Soms willen bewoners ook

leren kennen en het wegnemen van anonimiteit.

grotere vraagstukken in hun omgeving aanpakken.

Bijvoorbeeld door het faciliteren van wijkactiviteiten

Het opbouwwerk kent dan de wijkpartners die ieder

voor en door bewoners, door het verbinden van

vanuit hun eigen expertise mogelijkheden hebben

bewoners aan de bestaande voorzieningen zoals o.a.

om de bewoners verder te helpen. Voor een maxi-

Servicepunten XL, sportverenigingen, vrijwilligers­

maal effect dragen zij daar allen, in afstemming,

organisaties en buurtkamers, of door het verbinden

mee bij aan de uitvoering van de gezamenlijke

van bewoners aan elkaar.

aanpak. Maatwerk is het sleutelwoord en het juiste puzzelstukje is soms de politie, soms de woning­

Ook kunnen buurten met elkaar worden verbonden,

corporatie of gemeente en soms het opbouwwerk

om van elkaar te leren en gebruik te maken van

om een bewonersinitiatief verder te helpen.”

elkaars netwerk. Daarmee zijn opbouwwerkers verbindingsofficieren in de wijk en hebben oog voor

Opbouwwerker uit Leidschenveen-Ypenburg

(groepen) mensen die worden uitgesloten.

Versterken & Verbinden

27

Waar willen we naartoe?

Zo helpen deze professionals bewoners zich te

Bewoners vinden elkaar en zijn samen in staat

organiseren en ­faciliteren dit proces. Hiermee nemen

een bijdrage te leveren aan de fysieke en sociale

ze drempels voor inspraak en bewonersparticipatie

leefbaarheid in hun buurt of wijk, onder andere door

weg. Ze verbinden bewonersgroepen aan andere

bewoners­initiatieven en door samen mee te praten

bewoners en instituties. Hierbij werken ze vanuit

en mee te beslissen over hun omgeving.

gelijkwaardigheid en samen met bewoners aan onderling vertrouwen. Zo vervullen ze ook een

Hoe draagt professioneel welzijnswerk hieraan bij?

brugfunctie tussen bewoners die willen bijdragen en

Opbouwwerk kan bijdragen door bewoners­

de systeemwereld.

initiatieven een steuntje in de rug te geven, bijvoorbeeld door te ondersteunen bij praktische en organisatorische vragen, het verbinden van georganiseerde bewoners aan relevante partijen en het stimuleren van (groepen) inwoners om mee te praten. Opbouwwerkers zetten hun brede kennis van de lokale sociale kaart in. Zij ondersteunen groepen bewoners met raad en daad, zonder daarbij het initiatief bij bewoners weg te nemen.

28

Versterken & Verbinden

3. Verminderen sociale spanningen Waarom vinden we dit belangrijk?

de Amerikaanse verkiezingen. Het versterken van

In de gemeente Den Haag streven we naar een

de verbinding tussen groepen kan deze sociale

in­clusieve stad, die wij samen maken. Onze

spanning doen afnemen en zo bijdragen aan een

stad is kleurrijk en divers, niemand is hetzelfde.

prettigere leefomgeving.

Niet iedereen hoeft beste vrienden met elkaar te worden, maar prettig samenleven is belangrijk.

Waar willen we naartoe?

In realiteit merken we echter dat er soms span-

Er is meer verbinding tussen verschillende groepen

ningen zijn tussen groepen bewoners in buurt of

in de samenleving en tussen wijken. Daardoor neemt

wijk. Deze komen vaak voort uit tegenstellingen

sociale samenhang tussen groepen toe en nemen

in normen en waarden die tot uiting komen in

sociale spanningen af.

de openbare ruimte. Sommige groepen keren tijdens dit proces in zichzelf en verliezen hierbij

Hoe draagt professioneel welzijnswerk hieraan bij?

de omgeving uit het oog. Hierdoor sluiten ze

Opbouwwerkers zijn in staat om onderliggende

mensen buiten. Sociale spanningen kunnen

spanningen en tegenstellingen in de samenleving te

daarnaast aan­gejaagd worden door landelijke

signaleren en te analyseren. Zij beschikken over een

en mondiale ontwikkelingen. Denk bijvoorbeeld

toolkit aan methodieken en interventies om deze

aan de impact van de zwartepietendiscussie of

spanningen positief te beïnvloeden.

Communitybuilders en opbouwwerk In 2018 heeft de gemeente Den Haag 8 communitybuilders aangetrokken. Deze gemeenteambtenaren zijn frontlijn­werkers pur sang die vertrekken vanuit de haarvaten in de wijk. De community builders zijn flexibel inzetbaar en werken opgavegericht in de meer complexe gebieden. Hierbij zijn zij in staat om juist die groepen te bereiken, die normaal lastig bereikt worden. Zo worden ook deze bewoners in positie gebracht om bewoners­ initiatieven te ontplooien en hun stem te laten horen. Door vanuit gemeentelijk perspectief te werken aan onderlinge verbinding en vertrouwen in de Haagse wijken maken community builders verschil. Zij stimuleren en faciliteren nieuwe initiatieven en inspraak van bewoners, juist waar dat extra zetje nodig is. Hierbij hebben ze oog voor de complexe dynamieken in de wijk en verschillende belangen die een rol spelen. Vanuit een helicopterview hebben zij een aanjagende functie en verbindende functie tussen de gemeentelijke organisatie en de wijk. Zij werken van buiten naar binnen en beschikken over voldoende doorzettingsmacht om het verschil te kunnen maken. In het stadhuis en buiten in de wijk. De communitybuilders bouwen op deze wijze samen met het professioneel welzijnswerk aan veerkrachtige wijken. Beide vormen van samenlevingsopbouw zijn complementair en versterken elkaar.

De opbouwwerker vanuit duurzame presentie in de wijk en daarmee vertrouwen van bewoners. De community builder vanuit ­tijdelijkheid en met een breed netwerk binnen de gemeente. Beide professionals hanteren een ander perspectief en ook werkwijze. Daarbij hebben ze beschikking over andersoortige hulpbronnen. Juist deze verschillen zorgen voor synergie en meerwaarde in gebieden met complexe problematiek. De inzet van de community builder is daarmee een aanvulling in lastige gebieden waar net dat beetje meer nodig is. De functie van opbouwwerker en de functie van communitybuilder vullen elkaar dus uitstekend aan en benutten elkaars kennis en expertise om effectief aan de slag te gaan met taaie vraagstukken in de wijk. Elk vanuit een eigen perspectief. De komende jaren ontwikkelen we deze samenwerking verder door.

Versterken & Verbinden

29

Het volledig wegnemen van deze spanningen is

verhoudingen op straat, plein of buurtniveau. Door te

soms een brug te ver, maar door het organiseren van

signaleren en door te verwijzen naar ondersteuning

ontmoeting en het leggen van verbindingen kan de

of hulpverlening. Door ontmoeting te stimuleren

tolerantie en onderling vertrouwen worden vergroot.

en faciliteren en door groepen mensen en relevante

Dit doet de opbouwwerker niet alleen, maar in

wijkpartijen met elkaar en de gemeente te verbinden

samenwerking relevante partijen in de wijk. Zo wordt

vergroten we de sociale controle.

met elkaar de eerste stap gezet om samen verder te kunnen bouwen.

2.2 Kansrijk opgroeien en ontwikkelen De gevleugelde uitspraak “it takes a village, to raise

4. Verminderen ervaren sociale onveiligheid

a child” wordt vaak gebruikt als het gaat om het

Waarom vinden we dit belangrijk?

gelukkig opgroeien van kinderen in onze maat-

Meldingen van overlast in de buitenruimte

schappij. Dat is ook niet gek. De omgeving waarin

nemen de afgelopen jaren toe. De gemeente

een kind opgroeit bepaalt namelijk in grote mate

Den Haag vindt het belangrijk dat de openbare

de kansen op latere leeftijd. Opgroeien in een fijne,

ruimte een plek is voor eenieder die zich aan de

veilige en vertrouwde omgeving is belangrijk. Ouders

regels en fatsoens­normen houdt. Dus ook voor

zijn hiervoor als eerste verantwoordelijk, maar ook

bewoners die door omstandigheden overlast in de

school en buurt spelen een belangrijke rol. Opgroeien

buitenruimte ver­oorzaken. Soms vanuit verschil in

in een fijne omgeving stelt kinderen3 in staat talenten

normen en waarden, soms vanuit verward gedrag.

te ontwikkelen, kansen te creëren en te grijpen, zodat

Het ­stimuleren van dialoog tussen bewoners die

ze zich vormen en ontwikkelen tot (jong)volwas-

overlast ervaren en de veroorzaker kan bijdragen

senen die volwaardig kunnen deelnemen aan de

aan onderling begrip en tolerantie. Deze overlast

samenleving. Voor veel jeugdigen is prettig opgroeien

heeft vaak een verband met hoe veilig mensen zich

vanzelfsprekend. Dat geldt echter niet voor iedereen.

voelen in hun leefomgeving. Het creëren van begrip