RIS309506 Bijlage

3.8. Sport (Programma 10) Onder dit begrotingsprogramma vallen alle sportaccommodaties in Den Haag, zoals de sporthallen en de zwembaden en de sportvelden. Het programma bestaat uit 114 objecten, waarvan 38 panden en 76 gronden/sportterreinen. Binnen het programma Sport werd in 2020 gewerkt aan het volgende project: RAC-hallen De voormalige Rijks Automobiel Centrale (RAC) aan de 1e Van der Kunststraat is door de gemeente verbouwd tot skate- en urban sportsvoorziening “De Haagse Sportcentrale”. In oktober 2018 is met de officiële opening van het skatepark, het eerste deel van de verbouwing afgerond. De tweede hal (koepelhal) is getransformeerd en heringericht als urban sports centrum voor het kunnen beoefenen van verschillende sporten, zoals bouldering en free run. Tenslotte biedt het kantoorgedeelte plaats aan organisaties die rechtstreeks of indirect met sport te maken hebben. De oplevering van het project heeft plaatsgevonden in het vierde kwartaal van 2020. Hiermee is het gehele complex Vastgoedmonitor 2020

20

opgeleverd en in zijn geheel verhuurd aan de “Stichting Haagse Sportcentrale”. Deze stichting verhuurt de ruimtes in het complex onder aan verschillende partijen.

3.9. Economie (Programma 11) Het programma Economie is het programma met het minste aantal objecten. Op 31 december 2020 bestond het programma uit vijf panden, waarvan één pand in eigendom is van de gemeente en vier objecten zijn gehuurd. Het World Forum Convention Center is het enige object dat in eigendom is van de gemeente. Verder vallen de bedrijfsverzamelgebouwen Apollo 14 en de Cyber Hub en de HSD campus, beide aan de Wilhelmina van Pruisenweg onder programma 11. In de bedrijfsverzamelgebouwen was eind 2020 sprake van enige leegstand. In Apollo 14 was sprake van 302 m² leegstand, waarmee de leegstand in Apollo 14 lager was dan eind 2019. Wel stonden er eind 2020 meer units leeg (13) dan eind 2019 (zeven). In de HSD campus was eind 2020 sprake van 849 m² frictieleegstand. Ook dit is een stijging ten opzichte van eind 2019 (567 m²). In de portefeuille vinden jaarlijks ook veel mutaties plaats. In 2020 zijn zes nieuwe huurovereenkomsten gesloten voor ruimtes in de HSD campus en 15 nieuwe huurcontracten voor ruimtes in Apollo 14. Per medio 2021 ligt (naar verwachting) op alle units in Apollo een huurovereenkomst.

3.10. Mobiliteit (Programma 12) Onder het programma Mobiliteit vallen vrijwel uitsluitend parkeergarages, stallingsgarages voor bewoners en de Biesieklettes. Daarnaast is er nog één bijzondere objecten die onder het programma Verkeer en Milieu vallen, de busremise aan de Telexstraat, die verhuurd wordt aan de HTM. Het programma verkeer en milieu bestaat uit 116 objecten, die onder te verdelen zijn in 108 panden en 8 percelen grond. Bij de percelen grond gaat het om vijf stukjes grond die toegang geven tot een parkeergarage, het parkeerveldje naast de Nieuwe Veenmolen aan de IJsclubweg en de parkeerplaatsen rondom de Caballerofabriek in de Binckhorst. Bij de panden gaat het om parkeergarages en stallingsgarages (bedoeld voor bewoners), Biesieklettes en de eerdergenoemde busremise. Fietsenstalling KJ-Plein Onder het Koningin Julianaplein is door de gemeente de op een na grootste fietsenstalling van Nederland ontwikkeld. De fietsenstalling is 8.000 m² groot en biedt ruimte aan 8.000 fietsen. De geplande feestelijke opening van de fietsenstalling op 2 april 2020 is vanwege de coronacrisis niet doorgegaan. De werkzaamheden zijn op tijd afgerond en de fietsenstalling is uiteindelijk op 1 juli 2020 geopend voor reizigers. Parkeergarage “De Zeeheld” In juli 2020 heeft de gemeente parkeergarage “De Zeeheld” aan de Prins Hendrikstraat aangekocht.

De parkeergarage is in 2020 opgeknapt en zal als stallingsgarage dienst gaan doen. De parkeerplaatsen zullen voor een vast tarief per maand verhuurd worden aan bewoners van het Zeeheldenkwartier.

3.11. Stadsontwikkeling en Wonen (Programma 13) Het programma Stadsontwikkeling en Wonen is met 407 objecten het grootste programma. Het aantal objecten bestaat uit 167 panden en 240 gronden. Bijna alle gronden zijn in eigendom van de gemeente in afwachting van toekomstige ontwikkelingen. Daarnaast vallen ook de woonwagenlocaties aan de Henricuskade, Jan Hanlostraat, Tom Mandersstraat en de woonwagenstandplaats aan de Noordwal en een woonwagen aan de Viaductweg onder het programma. Ook voor de panden geldt dat de meeste panden in eigendom zijn in afwachting van sloop, ontwikkelingen of verkoop. Daarnaast vallen ook verschillende woningen die de gemeente Vastgoedmonitor 2020

21

heeft gerealiseerd ten behoeve van statushouders onder het programma. Een aantal door de gemeente gerealiseerde complexen zijn verkocht aan woningcorporaties. Zo zijn eind 2020 de woningen aan de Zwaardvegersgaarde en de Erasmusweg verkocht aan Steadion. Tenslotte vallen ook het bedrijfsverzamelgebouwen Caballerofabriek, Keu’s genoeg, Kazerne Moerwijk, de evenementenlocatie Fokker terminal en de maatschappelijke broedplaats SoZaWe hub aan de Anna van Hannoverstraat onder programma 13. De meeste objecten vallend onder programma 13 zijn gelegen in Vroondaal, de Binckhorst en Laakkwartier (Laakhavens). wijk aantal gronden aantal panden Binckhorst 45 53 Kraayenstein en Vroondaal 54 4 Laakkwartier en Spoorwijk 24 4 Aangezien veel van de panden van het programma Stadsontwikkeling en Wonen in eigendom zijn van de gemeente in verband met gebiedsontwikkelingen, worden deze panden op termijn verkocht of gesloopt. Daarom is de leegstand in deze portefeuille ook hoger dan gemiddeld. De 167 panden in de portefeuille hebben per 31 december 2020 een gezamenlijk bruto vloeroppervlakte van 120.544 m². Per 31 december 2019 stond 21.114 m² bruto vloeroppervlakte leeg. Dat komt neer op een leegstandspercentage van 17,5 procent, tegenover 16,7 procent in 2019. Bijna alle leegstaande panden zijn in bruikleen gegeven.

De stijging van het leegstandspercentage wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de leegstand in de statushouderswoningen aan de Jupiterkade toe is genomen. De gemeente heeft de grond voor deze woningen gehuurd van ontwikkelaar AM. Deze grondhuurovereenkomst loopt in 2021 af. Vooruitlopend op de beëindiging van de grondhuurovereenkomst neemt ook de leegstand in de woningen toe. Binnen het programma Stadsontwikkeling en Wonen werd in 2018 gewerkt aan de volgende projecten: Hartingbank “De Titaan” De gemeente Den Haag wil de Binckhorst transformeren tot een duurzaam en dynamisch woonwerk gebied met een krachtige startup-concentratie om daarmee de innovatiekracht van de Haagse economie te versterken en talentvolle bedrijven aan Den Haag te binden. In dat kader transformeert de gemeente de Saturnusstraat 95 (Haringbank) tot een nieuw bedrijfsverzamelgebouw voor circa 70 groeiende, innovatieve bedrijven. Het pand is in november 2020 leeggekomen. In december 2020 is de verbouwing van het complex officieel van start gegaan. De verwachting is dat “De Titaan” medio 2022 wordt opgeleverd. Na de transformatie zal het pand een “Bijna Energie Neutraal Gebouw” (BENG) zijn, met een oppervlakte van circa 11.000 m².

3.12. Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening (Programma 14) Het programma Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening bestaat uit 25 objecten tegenover 24 objecten eind 2019 Het programma omvat wijk- en buurtcentra en Haagse Hopjes. Er is nauwelijks leegstand in het programma 14. Eind 2020 stond alleen het voormalige zalencentrum Concordia aan het Hoge Zand leeg. Vanaf 1 mei 2021 is het object omgelabeld naar het cultuurprogramma en wordt het pand de thuisbasis voor het operagezelschap OPERA2DAY, toneelgroep Firma MES en het muziekcentrum 1001 Nachten.

Vastgoedmonitor 2020

22

3.13. Financiën (Programma 15) In dit programma vallen monumentale panden, zoals kerktorens, molens en woningen. Daaronder vallen ook de meeste objecten in Clingendael en Oosterbeek. Uitzondering is het kantoorverzamelgebouw voor non-gouvernementele organisaties (ngo’s) aan de Laan van Meerdervoort 70. In totaal bestaat de portefeuille Financiën uit 30 objecten waarvan 27 panden en drie gronden. De gronden die onder het programma vallen zijn gronden waarvoor zeer langdurige pacht overeenkomsten zijn afgesloten en feitelijk niet in aanmerking komen voor ontwikkelingen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de gronden in de Duivenvoordse en Veenzijdsepolder in de gemeente Wassenaar. Leegstand in de portefeuille is alleen in de Laan van Meerdervoort 70. Eind 2020 stonden er 35 units leeg met een oppervlakte van 844 m². Het pand wordt aangehuurd en vervolgens worden de kantoorunits door de gemeente Den Haag weer verhuurd aan ngo’s. De aanhuurovereenkomst is opgezegd per 31 januari 2021, waardoor langdurige verhuur niet meer mogelijk is.

3.14. Overhead In dit programma is alle ambtelijke huisvesting opgenomen. Daarbij gaat het niet alleen om de strategische kernvoorraad (Spui en de stadsdeelkantoren) maar ook de overige panden waar ambtenaren van de gemeente Den Haag gehuisvest zijn, zoals bijvoorbeeld Centra voor Jeugd en Gezin, GGD, Haagse ombudsman en het kantoor van de havenmeester. Daarnaast vallen onder dit programma een aantal commerciële ruimtes in het Spui en Stadsdeelkantoor Laak die verhuurd worden. In totaal bestaat het programma Overhead uit 62 objecten. Het gaat hierbij alleen om panden, geen gronden. Van de 66 panden zijn 36 panden gehuurd en 26 panden zijn in eigendom van de gemeente. Aanpassing Kleine Keizer 3 tot Centrum Jeugd en Gezin Loosduinen Het voormalig stadsdeelkantoor aan de Kleine Keizer 3, met een omvang van ca. 1.300 m², zal worden aangepast tot een Centrum Jeugd en Gezin voor Loosduinen. In de loop van 2021 zal gestart worden met de verbouwing, de oplevering is gepland voor medio 2022. Herontwikkeling Fruitweg 17 Eind 2018 heeft de eigenaar van de Binckhorstlaan 117 – 119, dat door de gemeente werd gehuurd, het huurcontract opgezegd. In de Binckhorstlaan 117 – 119 zijn een aantal onderdelen van de diensten SZW, OCW en IDC, zoals Den Haag Werkt en het dak- en thuislozenloket gevestigd.

Na een onderzoek naar vervangende huisvesting voor de gemeentelijk diensten die gevestigd waren in de Binckhorstlaan heeft het College eind 2019 ingestemd met de herontwikkeling van de Fruitweg 17 tot gemeentelijke kantoorpand. Uitgangspunt bij het ontwerp is dat een integraal dienstverleningsconcept gerealiseerd wordt, inclusief een nieuw klantvriendelijker concept voor het Dak- en Thuislozenloket. De renovatie van de Fruitweg 17 is gestart in 2020. Na de renovatie voldoet het pand minimaal aan de BENG eisen (Bijna Energieneutraal Gebouw) en in de loop van 2021 wordt onderzocht of het mogelijk is om met kleine aanpassingen het gebouw zelfs te laten voldoen aan de ENG eisen (Energieneutraal Gebouw). Het gebouw is natuurinclusief ontworpen, wat wil zeggen dat er in het ontwerp rekening is gehouden met nestkastjes en dat de buitenruimte bijvoorbeeld wordt voorzien van open bestrating, waardoor regenwater gemakkelijker, de bodem in kan zakken. Verwarming en koeling van het gebouw zal plaatsvinden middels warmte- en koude opslag in de grond. Verder zijn Vastgoedmonitor 2020

23

de buitengevels vervangen door gevelelementen met hoge isolatiewaardes. In het ontwerp is rekening gehouden met plaatsing van circa 400 zonnepanelen op het dak. Daarnaast is in 2021 een onderzoek gestart naar de mogelijkheid om een deel van de zonnepanelen te vervangen door een zogenaamde Powernest. Dit is een prefab zonne- en windenergieturbine bestaande uit een open “doos” met daarin een windmolen, aan twee zijden van de “doos” windsturende profielen en een windversnellende inlaat. De bovenzijde is bedekt met zonnepanelen. Deze combinatie van wind- en zonne-energie levert 6 keer meer energie op dan alleen zonnepanelen op hetzelfde oppervlak. De bouwkundige oplevering van de Fruitweg 17 staat gepland voor november 2021. Daarna zullen nog werkzaamheden plaatsvinden aan de verschillende installaties en zullen deze installaties getest worden. De verwachting is dat de inhuizing van gemeenteambtenaren vanaf half januari 2022 plaats kan vinden.

Vastgoedmonitor 2020

24