RIS309391 Betrokkenheid ouders bij seksuele uitbuiting eigen kinderen Bijlage 1
Tekst van het document
Reeds in 2017 benoemde de Nationaal Rapporteur de rol van technologie bij mensenhandel als één van de bestaande uitdagingen.125 In de afgelopen jaren zijn er diverse belangrijke stappen gezet in het tegengaan van online seksueel kindermisbruik. Zo is het tegengaan van online kindermisbruik opgenomen als één van de prioriteiten binnen de Veiligheidsagenda 2019-2022,126 en worden internetbedrijven aangemoedigd om hun verantwoordelijkheid te nemen en kinderpornografisch materiaal dat zij ‘hosten’ te verwijderen. Begin 2021 is daarnaast een wetsvoorstel ter consultatie aangeboden dat het mogelijk maakt om internetbedrijven die hier geen gehoor aan geven bestuursrechtelijk aan te pakken en te beboeten.127
27
van potentiële slachtoffers via sociale media.128 129 En waar in het kader van de aanpak van online kindermisbruik een juridisch kader is gecreëerd waarin is vastgelegd hoe dient te worden omgegaan met internetbedrijven die weigeren om kinderpornografisch materiaal te verwijderen, bestaat een dergelijk kader niet of onvoldoende voor platforms die bijvoorbeeld weigeren om stappen te ondernemen in het voorkomen dat (potentiële) slachtoffers van mensenhandel worden geronseld dan wel worden aangeboden via hun kanalen. De rol van internet en sociale media bij het faciliteren van mensenhandel zal naar verwachting in de toekomst toenemen. Het is daarom van belang dat er een (instrumenteel) kader komt waarin wordt vastgelegd welke verantwoordelijkheden en verplichtingen internetbedrijven hebben in het online beschermen van kinderen tegen seksuele uitbuiting en het stoppen van daders. Deze verantwoordelijkheden en verplichtingen van bedrijven mogen niet vrijblijvend zijn, en aan niet-naleving zouden bestuurs- of strafrechtelijke consequenties gebonden moeten kunnen worden verbonden. Aanbeveling 3: De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid wordt als coördinerend bewindspersoon aanbevolen om een strategie te ontwikkelen met het doel dat sociale media platforms en internetbedrijven hun verantwoordelijkheid nemen in het voorkomen en stoppen van seksuele uitbuiting.
Hoewel het positief is dat bovenstaande maatregelen in het kader van de aanpak online seksueel kindermisbruik zijn genomen, dient tegelijkertijd te worden geconstateerd dat de online bescherming van kinderen tegen seksueel misbruik en uitbuiting nog in de kinderschoenen staat. Zo richten de huidige maatregelen zich vrijwel uitsluitend op het tegengaan van het delen van kinderpornografisch materiaal, maar wordt onvoldoende gedaan tegen het online ronselen
122 Zie bijvoorbeeld het onderzoek van CKM (2021) naar daders van binnenlandse seksuele uitbuiting, waaruit blijkt dat van de slachtoffers en daders die elkaar voorafgaand aan de uitbuitingssituatie nog niet kenden 80% elkaar online heeft leren kennen. Zie in het kader van ronselen door criminele organisaties: https://www.trouw.nl/economie/jongeren-steeds-vaker-online-geronseld-voor-witwaspraktijken-je-kunt-een-strafblad-krijgen~b25d881c/. 123 Zie Hoofdstuk 4. 124 CKM, 2021a.
128 Uitzonderingen hierop zijn bijvoorbeeld Terre des Hommes met het Watch Programma en CKM met het online outreach programma. 129 In dit kader is het ook goed om de Motie van lid Van der Graaf c.s. te noemen waarin de regering wordt
125 Nationaal Rapporteur, 2017, p. 26.
opgeroepen tot het ontwikkelen van een strategie om kwetsbare groepen online beter te beschermen
126 Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2019.
tegen seksueel geweld. Vooralsnog is deze motie nog niet opgevolgd. Zie: https://www.tweedekamer.
127 Kamerstukken II 2020/21, 31015, nr. 223.
nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2020Z13371&did=2020D28351.
ONZICHTBARE SLACHTOFFERS VAN MENSENHANDEL IN 2020 |
28
BIBLIOGRAFIE •
• • • • • • • • •
• • • •
• • • •
Azam, A, Adriaenssens, S. & Hendrickx, J. (2021). How Covid-19 affects prostitution markets in the Netherlands and Belgium: dynamics and vulnerabilities under a lockdown, European Societies, 23(1), 478-494. Braun, V. & Clarke, V. (2006). ‘Using thematic analysis in psychology’, Qualitative research in psychology, 3(2) 77-101. Bollen, C., de Groot, C., Oedayrajsingh Varma, B. & Rijken, C. (2018). Slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek. Amersfoort: CoMensha & Tilburg University. Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2018). Aangifte doe je niet. Den Haag: CKM. Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2020a). Dader of slachtoffer? Criminele uitbuiting; verkenning onder scholen. Den Haag: CKM. Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2020b). Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel 2019. Den Haag: CKM. Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2021a). Voorbij de pixels. Een verkennend onderzoek naar gedwongen webcamseks in Nederland. Den Haag: CKM. Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2021b). Daders van binnenlandse seksuele uitbuiting. Den Haag: CKM. Child Focus (2021). Jaarverslag 2020. Brussel: Child Focus. Children’s Commissioner for England (2019). Keeping kids safe: improving safeguarding responses to gang violence and criminal exploitation. London: Children’s Commissioner for England. De Wildt, R., Andeweg, S. & Sondeijker, F. (2020).
De impact van de coronacrisis op sekswerk. Verwey Jonker Instituut. Europese Commissie (2020). Third report on the progress made in the fight against trafficking in human beings. Brussel: Europese Commissie. Europol (2021). Exploiting Isolation: Offenders and victims of online child sexual abuse during the COVID-19 pandemic. Den Haag: Europol. Farrell, A., Owens, C. & McDevitt, J. (2014). New laws but few cases: understanding the challenges to the investigation and prosecution of human trafficking cases. Crime, Law and Social Change, 61, 139–168. Fier (2020). Effecten van Corona. Een analyse op basis van de digitale hulpverlening verzorgd door ‘Chat met Fier’. Den Haag: Fier. Fier (2021) Ouders aan het woord. Den Haag: CKM. Ghosh R., Dubey, M.J., Chatterjee S. & Dubey, S. (2020). Impact of COVID -19 on children: special focus on the psychosocial aspect. Minerva Pediatrica, 72(3), 226-235. Greenbaum, J., & Stoklosa, H. & Murphy, L. (2020). The Public Health Impact of Coronavirus Disease on Human Trafficking. Frontiers in Public Health, 8.
•
•
•
• • • • • • • • • • •
•
Hossain, M., Zimmerman, C., Abasm, M. Light, M. & Watts, C. (2010). The relationship of trauma to mental disorders among trafficked and sexually exploited girls and women. Am J Public Health, 100, 2442–2449. Matos, M., Goncalves, M. & Maia, A. (2018). Human trafficking and criminal proceedings in Portugal: discourses of professionals in the justice system. Trends in Organized Crime, 21, 370–400. Ministerie van Justitie en Veiligheid, ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport & ministerie van Buitenlandse Zaken (2018). Samen tegen Mensenhandel. Een integrale programma-aanpak van seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting. Den Haag: Rijksoverheid. Ministerie van Justitie en Veiligheid (2019). Uitwerking Veiligheidsagenda 2019 – 2022. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2016). Prostitutie en Mensenhandel. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2017a). Slachtoffermonitor mensenhandel 2012-2016. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2017b). Tiende rapportage mensenhandel. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019a).
Dadermonitor mensenhandel 2013-2017. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019b). Slachtoffermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2017-2018. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019c). Slachtoffermonitor mensenhandel 2014-2018. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2020). Slachtoffermonitor mensenhandel 2015-2019. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2021). Dadermonitor mensenhandel 2015-2019. Den Haag: Nationaal Rapporteur. Nichols, A. & Heil, J. (2015). Challenges to Identifying and Prosecuting Sex Trafficking Cases in the Midwest United States. Feminist Criminology, 10(1), 7–35. Oram. S., Khondoker, M., Abas, M., Broadbent, M. & Howard, L.M. (2015). Characteristics or Trafficked Adultsand Children with Severe Mental Illness: a Historical Cohort Study. Lancet Psychiatry, 2(12), 1084-1091. Ottisova, L., Hemmings, S., Howar, L.M., Zimmerman, C. & Oram, S. (2016). Prevalence and Risk of Violence and the Physical, Mental, and Sexual Health Problems Associated with Human Trafficking: Systematic Review. Epidemiol Psychiatr Sci, 25(4), 317-41
ONZICHTBARE SLACHTOFFERS VAN MENSENHANDEL IN 2020 |
•
• •
• • • • • • •
•
Overhedenoverleg (2018). Programmastart IBP. Samen meer bereiken als één overheid. Rijk, gemeenten, provincies en waterschappek starten met een interbestuurlijk programma en een gezamenlijke agenda. Politie (2020). Jaarverantwoording politie 2019. Politie. Ramaswamy, S. & Seshadri, S. (2020). Children on the brink: Risks for child protection, sexual abuse, and related mental health problems in the COVID-19 pandemic. Indian journal of psychiatry, 62(3), 404–413. Reid, J.A., Huard, J. & Haskell, R.A. (2015). Family-facilitated juvenile sex trafficking. Journal of Crime and Justice, 38(3), pp. 361-376. Steketee, M., de Wildt, R., Compagner, M., van der Hoff, M. & Tierolf, B. (2020). Kwetsbare gezinnen in tijden van corona. Verwey Jonker Instituut. Thorn (2018). Survivor Insights: The Role of Technology in Domestic Minor Seks Trafficking. Online publicatie. Geraadpleegd op: www.thorn.org/survivor-insights/ Todres J. & Diaz, A. (2020). COVID-19 and Human Trafficking—the Amplified Impact on Vulnerable Populations. JAMA Pediatr, 175(2), 123–124. Unicef. (2020). COVID-19 and its implications for protecting children online. https://www. unicef.org/documents/covid-19-and-implications-protecting-children-online Vermeulen, S., van Berkel, S., & Alink, L. (2021) Kindermishandeling tijdens de eerste lockdown. Instituut Pedagogische Wetenschappen, Universiteit Leiden. Wijkman, M. D.
S., Bijleveld, C. C. J. H. & Hoving, E. (2008). “Zoiets doet een vrouw niet”. Kenmerken en subtypen van vrouwelijke zedendelinquenten. Tijdschrift voor Criminologie, 50(3), 215-233. Wijkman, M. D. S. & Kleemans, E. R. (2019). Mensenhandel: De rol van vrouwelijke daders bij seksuele uitbuiting. Politie & Wetenschap.
29
ONZICHTBARE SLACHTOFFERS VAN MENSENHANDEL IN 2020 |
30
BIJLAGE - DEFINITIES Achtergrond chatter
Dwangmiddelen
•
•
•
• •
•
•
Slachtoffer - Dit betreft een persoon die op de chat komt en aangeeft dat hij of zij door iemand gedwongen wordt om seks te hebben met (een) ander(en) of tot het plegen van criminele feiten. Familielid - Dit betreft elke genoemde bezoeker op Chat met Fier die familie is van het slachtoffer, behalve wanneer dit de (ex-) partner is. Vader, moeder, broers, zussen, ooms en tantes, e.d. vallen allemaal onder deze categorie. Partner - Dit betreft elke genoemde bezoeker op Chat met Fier die in een romantische relatie heeft met het slachtoffer. Sociale omgeving - Dit betreft elke genoemde bezoeker op Chat met Fier die direct onderdeel uitmaakt van de sociale omgeving van het slachtoffer, maar geen familielid of partner is. Hierbij kan gedacht worden aan vrienden, kennissen, docenten, buurtgenoten, e.d. Klant - Dit betreft elke genoemde bezoeker die op Chat met Fier komt en aangeeft zelf een seksafspraak te hebben gemaakt met een (vermoedelijk) slachtoffer van mensenhandel, ongeacht of deze seksafspraak daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Anders - Dit zijn alle personen die op de Chat komen, maar niet in één van bovenstaande categorieën passen.
•
• •
•
Pleger •
• •
Familielid - Dit betreft elke genoemde pleger die familie is van het slachtoffer, behalve wanneer dit de (ex-)partner is. Vader, moeder, broers, zussen, ooms en tantes, e.d. vallen allemaal onder deze categorie. (Ex-)partner - Dit betreft elke genoemde pleger die in een romantische relatie is, of is geweest, met het slachtoffer. Sociale omgeving - Dit betreft elke genoemde pleger die direct onderdeel uitmaakt van de sociale omgeving van het slachtoffer, maar geen familielid of (ex-)partner is. Hierbij kan gedacht worden aan vrienden,kennissen, docenten, buurtgenoten, e.d.
Vormen van mensenhandel •
• •
Seksuele uitbuiting - Er is sprake van seksuele uitbuiting wanneer een persoon wordt gedwongen tot het verrichten van seksuele diensten tegen betaling waarbij het verdiende geld dient te worden afgestaan aan zijn/haar uitbuiter. Hiervan kan zowel fysiek als digitaal sprake zijn. Criminele uitbuiting - Van criminele uitbuiting is sprake wanneer een persoon wordt gedwongen tot het plegen van criminele feiten. Arbeidsuitbuiting - Er is sprake van arbeidsuitbuiting als mensen gedwongen werken en anderen hun inkomsten afnemen en/of hen onder mensonterende omstandigheden laten werken.
•
•
•
Sextortion - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is van chantage met seksueel expliciet materiaal en dit wordt ingezet door de pleger om het slachtoffer seksueel of crimineel uit te buiten. Middelenafhankelijkheid - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is van afhankelijkheid van verdovende middelen (drugs of alcohol) en dit wordt ingezet door de pleger om het slachtoffer seksueel of crimineel uit te buiten. Laag verstandelijke beperking (LVB) - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is van een laag verstandelijke beperking. Leeftijdsverschil - Wanneer er een machtsverhouding bestaat tussen de pleger en het slachtoffer door een grote leeftijdsverschil. Een groot leeftijdsverschil is aangemerkt wanneer dader en slachtoffer zich in een andere levensfase bevinden (bijvoorbeeld volwassen dader en een puber). Indien er sprake is van 17 en 19 jaar, is dit bijvoorbeeld niet als zodanig gecodeerd. Inwonend - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake dat het slachtoffers inwoont bij de dader en het huis moet verlaten wanneer niet wordt meegewerkt aan het hebben van seks met derden en/of het plegen van criminele feiten.
Geweld - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat de dader seksueel, fysiek, verbaal of psychisch geweld gebruikt tegenover het slachtoffer, of hiermee dreigt, om het slachtoffer te dwingen tot seks met derden en/of het plegen van criminele feiten. Financiële afhankelijkheid - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is van financiële afhankelijkheid en dat het slachtoffer zich niet in primaire levensbehoeften, zoals eten en kleding, kan voorzien zonder ondersteuning van de dader. Anders - Dit zijn alle dwangmiddelen die voorkomen in de chatgesprekken, maar niet in één van bovenstaande categorieën passen.
Overig • •
First disclosure - Wanneer een slachtoffer voor de eerste keer met iemand praat over de mensenhandelsituatie. Acuut onveilig - Wanneer het slachtoffer zich ten tijde van het eerste chatgesprek nog in een onveilige situatie bevindt en de verwachting is dat het geweld, indien er geen interventie plaatsvindt, niet zal stoppen.