RIS308929 jeugdoverlast in Loosduinen bijlage

Marokkaanse jongeren runnen in een voormalig schoolgebouw in Utrecht in eigen beheer een jeugdhonk: De Toekomst. Het honk biedt wijkjongeren een plek om samen te komen, televisie te kijken en te biljarten. Het plein waar de school aan staat, was jarenlang een favoriete hangplek voor jongeren uit de buurt. Dit gaf veel overlast. Omwonenden voelden zich geïntimideerd en beklaagden zich bij politie en gemeente. Uit gesprekken met de jongeren bleek dat zij geen andere plek hadden. Het leegstaande schoolgebouw bood uitkomst. Van de gemeente, politie en jongerenwerk kregen de jongeren ondersteuning om het pand in te richten als jeugdhonk. Het beheer van het honk is in handen van de jongeren van De Toekomst. De jongeren spreken de bezoekende jongens aan op overlastgevend gedrag en geven voorlichting, onder meer over alcohol en drugs. De leeftijd van de jongeren die komen, varieert van 15 tot 27 jaar. De Toekomst heeft maandelijks overleg met gemeente, politie en het jongerenwerk. Buurtbewoners klagen minder en er zijn aanzienlijk minder hangjongeren op het plein. Jongerengroep De Toekomst heeft de Utrechtse Veiligheidsprijs 2007 gewonnen. Lokale voorbeelden: Utrecht-Zuilen Betrokken partijen: Gemeente, politie en jongerenwerk Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren

aanpak hangjongeren in gemeenten

37

Kan wél (jong)!

De werking van Kan wél! is eenvoudig. Een bewoner heeft een idee om zijn wijk te verbeteren en wil dit uitvoeren. Een buurtcoach denkt mee en zorgt voor wat geld om te starten en verder doet deze bewoner het zelf. Door projecten van Kan wél! wordt de band tussen bewoners onderling en tussen bewoners en corporaties/gemeenten aanzienlijk versterkt. De achterliggende gedachte van deze methode is dat mensen in wijken en buurten zelf over veel creativiteit beschikken en bereid zijn zich in te zetten voor een leefbare buurt als je ze maar de ruimte geeft. Kan wél! probeert zoveel mogelijk te voorkomen dat bewoners stuiten op bureaucratie en onwil als zij zelf een wijkinitiatief willen starten. Kan wél! is in 2006 opgestart door het Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken (LSA). Het LSA is een landelijk platform van bewoners die samenwerken om de leefbaarheid in hun wijk te vergroten. Met ingang van 1 juni 2007 is er ook een project speciaal voor jongeren van start gegaan: Kan wél jong. Lokale voorbeelden: o.a. Almere, Amsterdam, Arnhem en Enschede Uitvoering: Actieve buurtbewoners, buurtcoach, LSA Kijk voor meer informatie op: www.kanwel.nl

4.3

Toezicht

Hangjongeren worden over het algemeen niet graag op de vingers gekeken. Toezicht kan daarom een effectieve manier zijn om de overlast van hangjongeren aan te pakken. Dit kan uitgevoerd worden door professionals of buurtbewoners, maar ook door de jongeren zelf. Toezichthouders kunnen hangjongeren aanspreken op overlast en ongeregeldheden doorgeven aan bevoegde instanties. Daarnaast kunnen zij de jongeren wijzen op de mogelijkheden op het gebied van scholing, werk of vrijetijdsbesteding. De meeste projecten waarbij toezicht een rol speelt, zijn relatief eenvoudig en met weinig middelen te realiseren. Toezicht door jongeren

Toezicht door Jongeren (TDJ) is een project dat specifiek is opgezet om jongeren die een aantal keren met politie in aanraking zijn geweest, een tweede kans te bieden. De jongeren krijgen een EHBO-cursus, sporten twee keer in de week en leren om goed voor hun spullen zoals fiets, portofoon en uniform te zorgen. Na de opleiding tot toezichthouder kunnen de jongeren doorstromen naar een baan in de beveiliging of een andere functie. Het mes snijdt aan twee kanten. Aan de ene kant voorkomt het dat deze jongeren rond gaan hangen. Aan de andere kant stappen zij ook op leeftijdsgenoten af die voor overlast zorgen. Het is de ervaring dat zij beter naar leeftijdsgenoten luisteren dan naar volwassen omstanders. De jongeren surveilleren in groepjes van twee of drie. Ze benaderen niet alleen hangjongeren, maar spreken ook mensen aan die in het wandelgebied fietsen, controleren auto’s op een invalidenparkeerplaats op geldige papieren en kijken of er geen afval buiten de

38

aanpak hangjongeren in gemeenten

afvalbakken ligt. Als ze iets tegenkomen, seinen ze via de portofoon de politie of de gemeentelijk opsporingsambtenaar in. Lokale voorbeelden: o.a. Leiden, Utrecht (Jongeren op Straat) Uitvoering: Jongerenwerk, politie en gemeente Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren Stedelijk Mobiel Jongeren Team (SMJT)

Het Stedelijk Mobiel Jongeren Team (SMJT) is gespecialiseerd in het bestrijden van jongeren­ overlast. De jongerenwerkers van het SMJT analyseren allereerst de overlastgevende groep jongeren en bepalen vervolgens in overleg met omwonenden, andere (hulpverlenings) instellingen en de jongeren zelf hoe de overlast het beste kan worden bestreden. Via doorverwijzing van de jongeren naar de juiste instantie helpt het team de jongeren weer op het goede pad. Het team benadert grote groepen jongeren, zowel individueel als in groepsverband, op een ongedwongen manier. De jongerenwerkers dragen bijvoorbeeld geen uniform. Samen met de jongeren wordt gezocht naar alternatieven voor het rondhangen. Het blijkt dat de overlast door jongeren op alle locaties waar het SMJT optrad, is afgenomen. De buurt wordt weer gezelliger en leefbaarder en jongeren met wie het mis dreigt te gaan, komen weer op het rechte pad. Drop-outs kunnen op termijn weer naar school, zwerfjongeren kunnen weer voor huisvesting in aanmerking komen en jonge werklozen krijgen weer perspectief op een baan. Het SMJT bestaat uit acht jongerenwerkers, een projectmanager en een aantal vrijwilligers. Lokale voorbeelden: Den Haag Uitvoering: Jongerenwerk, gemeente Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren Buurt- / Contactvaders

Buurt- of Contactvaders zijn vrijwilligers die met hun aanwezigheid de sociale controle in de buurt vergroten. Zij maken rondes door de buurt, bijvoorbeeld op tijdstippen waarop andere toezichthouders (zoals stadswachten) niet actief zijn. Deze aanpak wordt vaak toegepast bij overlast door jongeren van Marokkaanse afkomst. Doelstellingen zijn bijvoorbeeld: • Verbeteren van het imago van de Marokkaanse jongeren. • Bevorderen van de betrokkenheid van de Marokkaanse ouders. • Samenwerking met instellingen op wijkniveau. Buurtvaders spreken hangjongeren niet alleen aan op hun gedrag, maar verwijzen ook door. Ze praten veel met de jongeren over bijvoorbeeld omgaan met agressie en discriminatie. Maar ook over hun toekomst, studie en werk. Verder bemiddelen de vaders tussen jongeren, hun ouders en de buurtregisseur.

aanpak hangjongeren in gemeenten

39

Lokale voorbeelden: Verschillende gemeenten Uitvoering: Vrijwilligers Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl Buurtpreventieproject

Naast de buurtvaders, zijn er ook buurtpreventieprojecten waarin de buurtbewoners de handen ineen slaan en bijvoorbeeld dagelijks een ronde door de buurt maken. Daarmee neemt de sociale controle toe. Dit kan zowel de subjectieve als objectieve veiligheid in een wijk verbeteren. De gebieden met een buurtpreventieproject zijn vaak herkenbaar door de borden ‘Attentie. Buurtpreventie’. De dienstdoende bewoners maken een praatje met zowel buurtgenoten als rondhangende jongeren. Zo kunnen zij hangjongeren aanspreken op eventuele overlast en geven ze ongeregeldheden door aan bevoegde instanties. De bewoners hebben bovendien een actieve rol in het beheer van de buurt en maken daarover afspraken. Veel bewonersgroepen in deze projecten hebben een verenigingsvorm aangenomen met een bestuur en buurtcoördinatoren. Zij voeren regelmatig overleg met elkaar (bewoners onderling) en met de gemeente en de politie. De vrijwilligers blijken een grote invloed te hebben op de actiebereidheid van de andere bewoners bij het signaleren van criminaliteit en overlast. Projecten Buurtpreventie zijn relatief eenvoudig en met weinig middelen te realiseren. Projecten zijn vooral goed uitvoerbaar in buurten waar mensen zich redelijk betrokken en verantwoordelijk voelen. Lokale voorbeelden: Verschillende gemeenten Uitvoering: Bewoners, politie, gemeente (evt.

ook woningcorporatie, winkeliers, welzijnswerk of wijkopbouwwerk) Het project Buurtpreventie Bolnes won in 2007 de Hein Roethofprijs. Meer informatie over dit project is beschikbaar via: www.hetccv.nl/hein-roethofprijs Straatcoaches

In Amsterdam zijn straatcoaches actief, om de strijd tegen jeugdoverlast aan te gaan. De straat­ coaches fietsen dagelijks in koppels door de buurten die door de betrokken stadsdelen en de politie hiervoor zijn uitgekozen. Zij zijn zeven dagen per week tot ’s avonds laat op pad, en brengen rapport uit aan zogenaamde ‘thuisteams’. Deze thuisteams gaan, indien nodig, binnen 24 uur op bezoek bij de raddraaiers en hun ouders. De leden van de thuisteams gaan onaangekondigd op bezoek bij de ouders van de overlast­ veroorzakers en confronteren de ouders met het gedrag van hun kinderen. Door deze bezoeken worden de ouders zich bewust van wat hun kinderen uitspoken. Zij worden erop gewezen dat zij zelf een einde moeten maken aan onacceptabel gedrag van hun kinderen.

40

aanpak hangjongeren in gemeenten

De ervaringen met de straatcoaches zijn positief en hebben in een aantal buurten al geleid tot een afname van de gemelde overlast. Lokale voorbeelden: Amsterdam Uitvoering: Gemeente Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren Cameratoezicht

Hangjongeren worden over het algemeen niet graag op de vingers gekeken. Cameratoezicht vergemakkelijkt de opsporing bij incidenten. Cameratoezicht kan er ook voor zorgen dat de jongeren hun heil ergens anders gaan zoeken. Dat houdt overigens wel in dat het probleem zich alleen maar verplaatst. Cameratoezicht in de openbare ruimte wordt vooral ingezet in uitgaanscentra en winkel­ gebieden en op bedrijventerreinen en stations. Aan toezicht houden met camera’s zijn privacygerelateerde eisen verbonden die samenhangen met het karakter van de openbare ruimte. Belangrijk is in ieder geval dat er draagvlak is bij de omwonenden. De inzet van camera’s is niet goedkoop. Naast de investering in de apparatuur, moet men rekening houden met kosten voor het onderhoud, de verzekering en personeelskosten (voor het uitkijken van de beelden). Lokale voorbeelden: Verschillende gemeenten Uitvoering: Gemeente, politie, Openbaar Ministerie, winkeliers, bedrijven Meer informatie over de inzet van cameratoezicht is beschikbaar via: www.hetccv.nl/ cameratoezicht

4.4

Preventie

Ook bij overlast door hangjongeren geldt: voorkomen is beter dan genezen. Vaak komt wan­ gedrag, zoals vandalisme, voort uit verveling. Veel leed kan voorkomen worden door jongeren een aantrekkelijk alternatief te bieden. Bijvoorbeeld door te investeren in sportactiviteiten, scholing of uitzicht op een baan. Jongeren die aan het sporten, leren of werken zijn, kunnen immers niet voor overlast zorgen. Effe Werken

Effe Werken is een Amsterdams project dat hangjongeren helpt om een baan te vinden. De gemeente, politie en woningcorporaties zijn gezamenlijk de strijd aangegaan met verloedering en criminaliteit in de wijk. Het project is opgezet voor werkzoekende jongeren tussen de 18 en 23 jaar. Op straat worden (hang)jongeren aangesproken en enthousiast gemaakt om een werktraject in te gaan.

aanpak hangjongeren in gemeenten

41

Via Effe Werken worden ze doorverwezen naar een uitzendbureau die hen bij reguliere klanten inzet of de jongeren stromen door naar een werkervaringsproject. Veel van de jongeren vallen buiten de doelgroep van het CWI en het jongerenloket. Zij willen wel werken, maar missen daarvoor de juiste startkwalificatie en mentaliteit. De jongeren krijgen training over praktische zaken, zoals het opstellen en schrijven van een CV en sollicitatiebrief, het voeren van een sollicitatiegesprek en telefonisch contact met bedrijven. Ook onderwerpen als feedback, conflicthantering, tegenslagen en assertiviteit komen aan bod. Effe Werken heeft tot goede resultaten geleid. In twee jaar tijd zijn zeker 70 jongeren aan een baan of werkervaringsplaats geholpen. Lokale voorbeelden: Amsterdam Uitvoering: Gemeente, politie en woningcorporaties Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren Mentor- / maatjesproject

Een mentor- of maatjesproject is een project waarbij een vrijwilliger 1-op-1 gekoppeld wordt aan een deelnemer en gedurende enige tijd als coach of mentor optreedt. Vrijwilligers helpen jongeren bijvoorbeeld op weg met hun huiswerk, of het vinden van een stage of baan. De mentor behandelt de ander als een gelijkwaardig persoon, waarbij de waarde van het persoonlijk contact voorop staat. Mentorprojecten versterken zo ook de verbondenheid in de samenleving. Daarnaast kan een mentorproject de kansen voor maatschappelijk kwetsbare jongeren verbeteren. De steun van de mentor draagt er bijvoorbeeld toe bij dat de jongere zijn schoolcarrière met succes afrondt en dat problemen in de vrijetijdsbesteding verminderen. Lokale voorbeelden: Helmond, Hilversum e.a. Uitvoering: Vrijwilligers Kijk voor meer informatie over het mentorproject op: www.swhhelmond.nl Kijk voor meer informatie over het maatjesproject op: www.oranjefonds.nl Vrouwen aan zet (VAZ)

Vrouwen aan zet richt zich op jonge kinderen (tot 13 jaar) in de Haagse Schilderswijk die betrokken zijn bij overlastgevende en mogelijk ook criminele activiteiten van oudere jeugd en volwassenen. Hun ouders hebben daarop onvoldoende zicht. Doel van het project is het ontwikkelen van een gezamenlijke preventieve aanpak waarin moeders verantwoordelijkheid nemen voor het gedrag van de kinderen op straat, om afglijden naar criminaliteit of randgroepgedrag te voorkomen. Minimaal eens per week lopen de moeders in kleine groepjes op straat, signaleren en rapporteren vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte en spreken kinderen aan. Zij geleiden kinderen door naar bestaande activiteiten en nemen zo nodig het initiatief voor het organiseren van nieuw aanbod.

42

aanpak hangjongeren in gemeenten

Inmiddels functioneert er een aantal groepen met een vaste kern van 10 tot 12 moeders. Zij werken buurtgericht. Dankzij hun netwerk slagen zij erin verbindingen te leggen tussen ‘vraag’ en ‘aanbod’ in de wijk. Ook ontwikkelen zij zich in toenemende mate tot aanspreekpunt en vraagbaak voor andere moeders. In wekelijkse bijeenkomsten nemen de vrouwen, in aan­ wezig­heid van een begeleidster, de week door en bespreken zij problemen en initiatieven. Het VAZ-project heeft in 2005 de KIWI stimulerings- en waarderingsprijs gekregen. Het project werd daarnaast genomineerd voor de Hein Roethofprijs 2007. Lokale voorbeelden: Den Haag Uitvoering: Streetcare (i.o.v. de gemeente Den Haag), basisscholen, welzijnswerk, politie en opbouwwerk Kijk voor meer informatie op www.street-care.nl BOS-project

Sinds 2005 kunnen gemeenten een financiële bijdrage van het Rijk ontvangen voor projecten die sportieve of bewegingsactiviteiten voor jongeren aanbieden in een samenwerking tussen buurt-, onderwijs-, en sportorganisaties. Het doel van deze BOS-impuls is het wegnemen van achterstanden bij jeugdigen en verminderen van overlast in de buurt door jongeren. Het laagdrempelige aanbieden van ‘arrangementen’ moet bovendien een gezonde en actieve leefstijl bevorderen én onderwijs- en opvoedingsachterstanden terugdringen. Er zijn inmiddels talloze BOS-projecten gestart. Elke gemeente heeft zijn eigen specifieke BOS-aanpak. Om van elkaar te kunnen leren en inspiratie op te doen, heeft het Landelijk Ondersteuningsnetwerk BOS-impuls een aantal gemeenten gevraagd om zoveel mogelijk concrete informatie over hun BOS-projecten beschikbaar te stellen voor andere gemeenten in Nederland, die ook bezig zijn of gaan met BOS-projecten. Lokale voorbeelden: Verschillende gemeenten Uitvoering: Gemeente Kijk voor meer informatie op: www.bosimpuls.nl Jong Bos en Lommer

Jong Bos en Lommer daagt de jongeren in Bos en Lommer (Amsterdam) uit om hun talenten optimaal te benutten en te gebruiken. De IDN-bank, de financiële tak van het project, biedt jongeren de kans om binnen drie dagen € 500,- minisubsidie te krijgen voor een plan dat bijdraagt aan talentontwikkeling of bijdraagt aan de samenleving. Voorbeelden zijn het ramadan parkeerproject en een zelfgemaakte soapserie, waarin jongeren aangeven wat hen bezighoudt in Bos en Lommer. Daarnaast hebben de jongeren met hulp van Jong Bos en Lommer een mediabedrijf en een businessclub opgericht. Maar ook eenmalige activiteiten zoals sport of muziek kunnen via deze minisubsidies ondernomen worden.

aanpak hangjongeren in gemeenten

43

Voorop staat dat jongeren het zelf doen en slechts ondersteund worden door de adviseurs van Jong Bos en Lommer. Deze adviseurs bieden de jongeren advies en ondersteuning bij deze initiatieven gedurende maximaal drie maanden. Lokale voorbeelden: Amsterdam Uitvoering: Gemeente Kijk voor meer informatie op: www.jongbosenlommer.nl Methodiek Ummah Wahidah

Een aantal Marokkaanse jongeren uit Maassluis nam een aantal jaren geleden het initiatief om zelf een bijdrage te leveren aan het verminderen van overlastgevend gedrag. De jongeren hebben zich verenigd in Stichting Ummah Wahidah (Marokkaans voor ‘eenheid’). Ummah Wahidah richt zich op de jongeren als groep. De lokale Marokkaanse gemeenschap wordt bij de activiteiten betrokken, waarbij interne correctiemechanismen (sociale controle, beroep op religieuze verantwoordelijkheid) van doorslaggevend belang zijn. Uit politiecijfers blijkt inmiddels dat de aanpak gezorgd heeft voor een afname van crimineel gedrag. Daarnaast zijn ook de betrokkenheid en de onderlinge verstandhouding van de wijkbewoners verbeterd. De succesvolle aanpak van Stichting Ummah Wahidah is gebundeld in een methodiekboek. Dit methodiekboek is in de eerste plaats bedoeld voor gemeentelijke beleidsmakers, politici en sleutelfiguren uit de Marokkaanse gemeenschap die het probleem van delinquent gedrag onder Marokkaanse jongeren willen bestrijden. Het methodiekboek ‘Marokkaanse Jongeren en overlast. Een bijzonder Marokkaans-Maassluise aanpak’ is als download beschikbaar via: www.cmo-stimulans.nl. Lokale voorbeelden: Maassluis Uitvoering: Gemeente, politie, woningbouwcorporatie, moskee en het welzijnswerk Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl Thuis Op Straat (TOS)

Thuis Op Straat (TOS) streeft ernaar de sfeer op de pleinen en in de straten te verbeteren en zorgt ervoor dat kinderen en jongeren zich buiten thuis voelen. Thuis Op Straat biedt veilig­ heid, aandacht en plezier, maar vraagt ook wat terug: fatsoen, respect en je houden aan de ‘huisregels’, zodat iedereen het naar z’n zin kan hebben. Met een team van medewerkers organiseert Thuis Op Straat allerlei sport- en spelactiviteiten op de pleinen (of bij slecht weer op scholen, in gymzalen of buurthuizen). De activiteiten zijn voor iedereen toegankelijk. Alle kinderen, tieners en jongeren kunnen (gratis) lid worden. Thuis Op Straat is momenteel actief in veel Rotterdamse wijken. Jaarlijks komen er meer TOS-praktijken bij.

44

aanpak hangjongeren in gemeenten

Lokale voorbeelden: o.a. Rotterdam, Amsterdam, Schiedam en Leiden Uitvoering: Gemeente Kijk voor meer informatie op: www.thuisopstraat.nl Verslavingspreventie op hangplekken

Het bereiken van hangjeugd wordt in de verslavingspreventie steeds meer als een belangrijke interventie gezien, als aanvulling op preventieactiviteiten in bijvoorbeeld het onderwijs en uitgaanscircuit. Een project ‘Verslavingspreventie op hangplekken’ richt zich op hangjongeren die experimenteren met verdovende middelen. Zonder toezicht van volwassenen kan dit tot problematisch middelengebruik leiden, met alle gezondheidsrisico’s van dien. Aan de hang­ jongeren wordt hulpverlening in de vorm van advies en consultatie op de hangplek zelf gegeven. Een dergelijk project kan tot doel hebben om hangjongeren informatie te bieden met het oog op bewust gebruik en terugdringen van overmatig gebruik van verdovende middelen. Daarnaast kan het project het middelengebruik van jongeren op hangplekken in kaart brengen en inzicht verschaffen in problemen die ermee samenhangen. Lokale voorbeelden: Krimpen aan den IJssel Uitvoering: Verslavingszorg, jongerenwerk Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren Geluidsmaatregelen

Geluid biedt een relatief snelle en goedkope oplossing om hangjongeren te verjagen. Geluidsmaatregelen lossen het algemene probleem van hangjongeren echter niet op. De hangjongerenproblematiek verplaatst zich. Door plaatsing van een ultrasoon geluidssysteem kan een beperkt gebied onaantrekkelijk worden gemaakt voor hangjongeren. De jongeren vinden het gezoem irritant en besluiten de plek te verlaten. Passanten en omwonenden ondervinden geen hinder van het geluid, omdat een hoogfrequent geluid slechts een bereik van enkele meters heeft en niet door muren en ramen dringt. De ervaring wijst uit dat hangjongeren de klanken van draaiorgels en klassieke muziek eveneens slecht verdragen. Op de Londense metrostations wordt al jaren klassieke muziek ingezet tegen hangjongeren, vandalen en andere ongenode gasten. Lokale voorbeelden: o.a. Rotterdam Charlois, Vlaardingen, Hoorn Uitvoering: Gemeente Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren

aanpak hangjongeren in gemeenten

45

Beke-aanpak

Deze methodiek, die hulp biedt bij de aanpak van problematische jeugdgroepen, is door Advies en Onderzoeksbureau Beke ontwikkeld. De methode is toepasbaar wanneer er sprake is van zichtbare criminaliteit of overlast die door jongeren veroorzaakt wordt. Wijkagenten vullen vragenlijsten in en aan de hand daarvan wordt het soort en aantal jeugd­ groepen per buurt in kaart gebracht. De aanpak van deze groepen gebeurt door het opstellen van een specifiek op de groep gericht plan van aanpak, waarbij duidelijk wordt aangegeven wie waar verantwoordelijk voor is. De maatregelen zijn groepsgericht, domeingericht en/of persoonsgericht. Doordat er tussen betrokken instanties duidelijke afspraken worden gemaakt over taken en verantwoordelijkheden, kan er efficiënter gewerkt worden. Door de verkregen kennis over de doelgroepen kunnen vervolgens prioriteiten worden gesteld in de aanpak. Volgens gemeenten die de aanpak gebruiken, levert de methode positieve resultaten op. Lokale voorbeelden: o.a. Alkmaar, Groningen, Kerkrade, Leeuwarden, Schiedam Uitvoering: Gemeente, politie, e.a. Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl Delftse aanpak overlast van jeugd

De gemeente Delft heeft een draaiboek samengesteld voor de aanpak van structurele overlastsituaties van jeugd op openbare locaties (plein, straat, buurt, wijk). Het draaiboek bestaat uit een stappenplan dat per locatie een aanpak op maat levert. Het draaiboek beschrijft een aantal uitgangspunten voor een standaardaanpak. Door de standaardaanpak is het mogelijk om overlast van jeugd op een locatie volgens een vaste structuur aan te pakken. Deze structuur biedt de deelnemende partijen duidelijkheid in de werkwijze, processtappen en producten die daaruit voortvloeien. Er gaat aandacht uit naar afstemming en ontwikkeling van maatregelen op alle aspecten van de veiligheidsketen: proactie, preventie, preparatie en (na)zorg. Het draaiboek kent acht processtappen. Deze vormen een vast element en bieden houvast voor samenwerking, regie, problematiekgerichte interventies en SMART-doelen. Aan elke processtap is een tijdsindicatie verbonden. Iedere processtap levert een vooraf vastgesteld product op waarover besluiten genomen kunnen worden. Maatregelen worden met elkaar in samenhang gebracht en gericht op de gehele veiligheidsketen. De mogelijk te betrekken partners en maatregelen worden als variabelen in het draaiboek opgesomd. Het stappenplan en de bijlagen worden aan de hand van evaluaties en aan de hand van landelijke ervaringen en nieuwe methodieken aangepast en verrijkt.

Lokale voorbeelden: Delft Uitvoering: Gemeente, politie, welzijnsorganisaties, woningcorporaties, scholen, bewonersorganisaties e.a. Kijk voor meer informatie op: www.hetccv.nl/hangjongeren

46

aanpak hangjongeren in gemeenten

(Jongeren)Buurtbemiddeling

Buurtbemiddeling is het bemiddelen in conflicten tussen buren of personen uit een buurt of wijk, onder leiding van twee onpartijdige bemiddelaars. De bemiddelaars zijn getrainde lokale vrijwilligers. Het doel hiervan is dat de kwaliteiten van bemiddelaars én bewoners (jong en oud) worden aangeboord en benut als instrument om zelf oplossingen voor problemen te bedenken en te realiseren. Buurtbemiddeling is erop gericht om de communicatie tussen conflicterende partijen te herstellen en gezamenlijk, zonder inmenging van de politie, tot een oplossing te komen. Voorwaarde voor de kans tot slagen van de methode is dat bewoners een zekere mate van betrokkenheid voelen met hun woonomgeving en de bereidheid hebben om zelf energie te steken in het oplossen van situaties die problemen opleveren. Lokale voorbeelden: Verschillende gemeenten Uitvoering: Gemeente, woningcorporaties, politie, wijkbewoners Meer informatie over buurtbemiddeling: www.hetccv.nl Meer informatie over jongerenbuurtbemiddeling: www.jongerenbuurtbemiddeling.nl

4.5

Repressie

Soms heeft de overlast door hangjongeren dermate grote vormen aangenomen, dat hard ingrijpen noodzakelijk is. Onder andere de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) biedt hiervoor verschillende mogelijkheden. Om te voorkomen dat de problematiek zich naar andere locaties verplaatst, kunnen repressieve maatregelen vaak het beste in combinatie met ‘zachtere’ maatregelen worden ingezet. Gebiedsverbod voor hangjongeren

Hangjongeren die voor ernstige overlast zorgen, kunnen binnenkort zonder tussenkomst van de rechter een gebiedsverbod krijgen opgelegd. De maatregelen in het Wetsvoorstel Ernstige Overlast geeft de burgemeester en officier van justitie hiertoe extra bevoegdheden. Burgemeesters kunnen een gebiedsverbod van maximaal drie maanden opleggen. Officieren van justitie kunnen eisen dat iemand gedurende maximaal een jaar niet op een bepaalde plaats mag komen. Officieren van justitie krijgen de mogelijkheid kinderen gedragsbegeleiding op te leggen of ze een gezinscoach toe te wijzen. Bij overtreding van het gebiedsverbod volgt een boete of gevangenisstraf. Lokale voorbeelden: Verschillende gemeenten Uitvoering: Gemeente, politie en Openbaar Ministerie

aanpak hangjongeren in gemeenten

47

Samenscholingsverbod

In sommige gemeenten hebben notoire hangjongeren een samenscholingsverbod gekregen. Het samenscholingsverbod is een maatregel om de openbare orde in het aangewezen gebied te waarborgen, de criminaliteit terug te dringen en bewoners hun gevoel van veiligheid terug te geven. Burgemeester, politie en OM kunnen tot deze verstrekkende maatregel besluiten indien de ernst van de situatie dat naar hun mening rechtvaardigt. Het samenscholingsverbod richt zich specifiek op de jongeren die in het gebied overlast veroorzaken (als schelden, roekeloos rijden met scooters of auto’s, vernieling, hinderen en intimideren van voorbijgangers) of zich schuldig maken aan criminaliteit (als auto-inbraken, woninginbraken of straatroof). Goedwillende bewoners en bezoekers hebben van de maatregel niets te vrezen: ‘normale’ vormen van samenkomen vallen er niet onder. Aan de groep overlastgevers kan een brief worden gestuurd waarin wordt medegedeeld dat het samenscholingsverbod op hen van toepassing is. Hiermee wordt duidelijk gemaakt dat dit gedrag op geen enkele wijze wordt getolereerd. Ook de ouders van minderjarigen onder hen worden via een brief geïnformeerd. Het verbod is bedoeld om in een zo vroeg mogelijk stadium op te kunnen treden tegen overlast en criminaliteit. Door deze maatregel wordt het de politie mogelijk gemaakt om adequaat op te treden.

De politie handhaaft het samenscholingsverbod en bij overtreding ervan worden aanhoudingen verricht. Zaken worden bij voorkeur met voorrang door het OM behandeld. Na eerste overtreding volgt óf een werkstraf (zo mogelijk uit te voeren in de wijk) óf een boete. Bij volgende overtredingen wordt die boete fors verhoogd en is ook hechtenis mogelijk. Meestal geldt het samenscholingsverbod voor beperkte duur en alleen voor de plek waar er overlast is van hangjongeren. Niet alleen grote steden gebruiken dit middel om overlast te beteugelen. Ook in sommige kleinere steden en dorpen is de maatregel ingevoerd. Lokale voorbeelden: o.a. Utrecht, Venray, Dronten, Wolvega, Nunspeet Uitvoering: Politie, gemeente, Openbaar Ministerie Avondklok

Een tijdelijke maatregel om overlast door hangjongeren op een bepaalde plek tegen te gaan, is het instellen van een zogenaamde ‘avondklok’. De burgemeester kan met een dergelijke ordemaatregel bedingen dat in de nachtelijke uren op een bepaalde locatie niemand meer aanwezig mag zijn. Het verdient de aanbeveling om tegelijkertijd op zoek te gaan naar een structurele oplossing voor de overlast, omdat het probleem zich waarschijnlijk verplaatst. Lokale voorbeelden: Veenendaal, Eindhoven Uitvoering: Gemeente Alcoholmeeneemverbod

Hinderlijk gedrag van hangjongeren kan onder invloed van alcohol toenemen. Een alcohol­ meeneem­verbod is niet specifiek gericht op hangjongeren, maar op sommige plaatsen is het een effectief instrument gebleken om de overlast terug te dringen.

48

aanpak hangjongeren in gemeenten

Het alcoholmeeneemverbod houdt in dat personen door de politie worden aangepakt als ze aangebroken flessen alcoholhoudende dranken bij zich hebben. Mensen die het alcoholmeeneemverbod overtreden, kunnen op een boete rekenen. Lokale voorbeelden: Zoetermeer Uitvoering: Gemeente, politie Blowverbod

Het blowverbod is een idee van een buurtregisseur (wijkagent) in het Amsterdamse stadsdeel De Baarsjes. Door excessief softdrugsgebruik zorgden jongeren voor veel overlast op een aantal plekken in verschillende stadsdelen. Bewoners klaagden over blowende jongens die urineerden in portieken, deuren bekladden en ruzies uitlokten. Door deze maatregel is het mogelijk om op te treden tegen overlast van blowende jongeren die een negatief escalerend effect hebben op de omgeving. Om de invoering van een blowverbod toe te staan, is een wijziging doorgevoerd in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Aparte afspraken met de politie zijn wel noodzakelijk, aangezien niet op iedere plek even streng gehandhaafd kan worden. Uit een evaluatie is gebleken dat het blowverbod helpt bij de aanpak van de overlast. Over het algemeen wordt het blowverbod positief gewaardeerd. Het verbod draagt bij aan het terug­ dringen van overlast. Het aantal meldingen van overlast is bij de politie en het stadsdeel aanzienlijk gedaald. Lokale voorbeelden: Amsterdam, Barneveld Uitvoering: Gemeente, politie Meer informatie is beschikbaar via: www.hetccv.nl

aanpak hangjongeren in gemeenten

49

50

aanpak hangjongeren in gemeenten

Index A

G

Aanvaardbare jeugdgroep 10 Achtergrond 9 Actoren 25, 28 Alcoholmeeneemverbod 47 Avondklok 47

Gebiedsverbod 46 Gedragscodes 32 Geld voor geen Geweld 33 Geluidsmaatregelen 44 Gemeente 27 Groene hangplekken 34 Grote stad 13

B

Beke-aanpak 45 Bewustwording 31 Blowverbod 48 Borging activiteiten 23 BOS-project 42 Bronnenonderzoek 20 Buurtbemiddeling 46 Buurtbewoners 25 Buurtpreventieproject 39 Buurtvaders 38 C

Cameratoezicht 40 Contactvaders 38 Criminele jeugdgroep 11

H

Halt 20, 28, 33 Halt-lesmethodiek 33 Hangplekken 6, 13, 31, 34, 44 Hangplek van het jaar 35 Hinderlijke jeugdgroep 10, 12 Hokken- en ketenbeleid 12 I

Inrichting hangplekken 34 Interactief theater 32 J

Delftse aanpak overlast van jeugd 45 Doelstellingen 21, 38

Jeugdgroepen 10 Jeugdhonk 36 Jong Bos en Lommer 42 Jongerenbuurtbemiddeling 46 Jongerenwerk 26

E

K

Effectevaluatie 22 Effe Werken 40 Ernstige overlast 13, 46 Evaluatie 22

Kan wél (jong)! 37 Klachten 11

D

L

Lokale Veiligheidsplanner 23 F

Film 32

aanpak hangjongeren in gemeenten

51

M

S

Maatjesproject 41 Maatregelen 22, 31, 44 Mentor 41 Mentorprojecten 41 Mobiele ontmoetingsplaats 35 N

Samenscholingsverbod 47 Samenwerking 18 Scholen 26 SMART 21, 45 Spel Kids & Space 36 Stedelijk Mobiel Jongeren Team 38 Straatcoaches 39

‘Natuurlijke’ ontmoetingsplekken 13 Nulmeting 20, 22

T

O

Officiële hangplekken 13 Omvang 12 Ondernemers 25 Openbaar Ministerie 28 Ouders 25, 31, 38 Ouder weet project 31 Overlastgevende jeugdgroep 11

Theater 32 Thuis Op Straat 43 Toezicht 37, 40 Typen jeugdgroepen 10 U

Uitvoering maatregelen 22 Ummah Wahidah 43 V

P

Plan van aanpak 21 Platteland 12 Politie 27 Preventie 40 Probleeminventarisatie 20 Projectaanpak 17 Projectgroep 19 Projectleider 18 Projectorganisatie 18 Projectsecretaris 19 R

Regierol gemeente 17 Repressie 46

Veiligheidsmonitor 12, 20 Veldonderzoek 21 Verslavingspreventie 44 Vrouwen aan zet 41 W

Woningcorporaties 28 Workshop ‘Omgaan met hangjongeren’ 33

52

Colofon Uitgave

Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid Jaarbeursplein 17 3521 AN Utrecht Postbus 14069 3508 SC Utrecht Informatiedesk (030) 751 67 77 info@hetccv.nl www.hetccv.nl Redactie

Tekstbureau Alfa, Amsterdam Begeleiding CCV

Michel de Vroege Anniek van Baren Sten Meijer Begeleidingscommissie

Maaike Patist (Gemeente Haarlem) Mireille Landsbergen (Gemeente Delft) Danny Houkes (Politie Utrecht) Barbara van Wijk (Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling) Ontwerp en vormgeving

Vorm Vijf, Den Haag Fotografie

Inge van Mill, Den Haag Druk

Drukkerij Artoos BV, Rijswijk ISBN 978 90 77845 17 2 © het CCV, februari 2008

aanpak hangjongeren in gemeenten

De Stichting Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid is een initiatief van het Ministerie van Justitie, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Verbond van Verzekeraars, werkgeversorganisatie VNO-NCW, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Raad van Hoofdcommissarissen.